Program - Teatr Śląski

Komentarze

Transkrypt

Program - Teatr Śląski
CZARNY OGRÓD
WARIACJA SCENICZNA NA MOT Y WACH KSIĄ ŻKI
M A Ł G O R Z AT Y S Z E J N E R T
SCENARIUSZ
KR Z YSZ TOF KOPK A
REŻYSERIA
JACEK GŁOMB
CZARNY
OGRÓD
THE BLACK
GARDEN
WARIACJA SCENICZNA NA MOT Y WACH KSIĄ ŻKI
M A Ł G O R Z AT Y S Z E J N E R T
S TA G E VA R I AT I O N B A S E D O N A B O O K B Y
M A Ł G O R Z ATA S Z E J N E R T
—
SCENARIUSZ / SCRIPT
KR Z YSZ TOF KOPK A
REŻYSERIA / DIRECTION
JACEK GŁOMB
—
Prapremiera: 17 kwietnia 2015, Duża Scena
Premiere: 17 th April 2015, Main Stage
Sen o „Czarnym ogrodzie”
JACEK GŁOMB
Z „Czarnym ogrodem” Małgorzaty Szejnert
jest jak z Biblią. Każdy o niej wie, wszyscy
o niej słyszeli, być może wiele osób ma ją
w domu na półce, ale niewielu po tę książkę
tak naprawdę sięgnęło i przeczytało od deski do deski. Ma ona status ikony, co jest dla
nas, twórców, szalenie niebezpieczne. Długo
zatem wraz z Krzysztofem Kopką, dramatopisarzem, szukaliśmy sposobu na inscenizację.
Bo jasne jest, że dyrektor Robert Talarczyk
wymyślił tę realizację także po to, by upowszechnić w jakiś sposób samą książkę.
Nie jestem, podobnie jak autorka „Czarnego
ogrodu”, Ślązakiem. W Gliwicach mieszka
mój stryj, profesor od mostów, w Zabrzu
jego syn z rodziną, ale oni wszyscy pojawili się na Śląsku po 1945 r. Nigdy nie oddychałem tym światem, nie rozumiem gwary.
Mam tu natomiast wielu dobrych znajomych,
gramy tu bardzo często spektakle legnickiego teatru i przestrzeń ta, jako klasycznego
lokersa, zawsze mocno mnie interesowała,
fascynowała.
Bo to Inny Świat, inny niż pozostały kawałek
Polski i nie ma w tej kwestii dwóch zdań.
Czuję się tu więc jak „barbarzyńca w ogrodzie” (czarnym ogrodzie!) i nie zamierzam
mówić Ślązakom jacy są, bo oni dobrze wiedzą jacy są. Nie będę się wymądrzał.
Wybraliśmy więc z „Czarnego ogrodu” pojedyncze ludzkie historie i zdarzenia, zdramatyzowaliśmy i ożywiliśmy je poprzez dialogi, których u Małgorzaty Szejnert prawie
nie ma, a które na użytek spektaklu napisał
Krzysiek Kopka. Wypreparowaliśmy z tego
morza opowieści wybrane tylko historie.
Pokazanie wszystkich to przecież przedsięwzięcie nierealne. Jeśli którejś z opowieści
Państwu zabraknie, wybaczcie, każdy z nas
śni swój „Czarny ogród”.
Nie chcieliśmy skansenu, muzeum i etnografii. Opowiadamy o Śląsku w pewien sposób
go „porzucając”. Ale z drugiej strony nie ma
innego „Czarnego ogrodu” niż opowieść
o Śląsku, który jest w gwarze, w nazwach,
w silnie wykorzystywanej w spektaklu tradycji chórów i muzykowania. Chcę też jasno powiedzieć: nasza „lokalna” realizacja
powstaje z miłości do tego świata i ludzi,
o których opowiadamy. Bez tego nie ma sensu brać się za lokalne opowieści. Nie interesuje nas publicystyka i prowokacja, zlepki
i strzępki, od tego są w polskim teatrze lepsi
specjaliści.
Dream about "The Black Garden"
JACEK GŁOMB
“The Black Garden” by Małgorzata Szejnert
functions exactly like Bible. Everybody
knows about it, all heard about it, maybe
quite a number of people have it in their libraries, but only a few took this book in one’s
own had and read it from cover to cover. It
has an icon status, what for us, artists is
extremely dangerous. That’s why we, myself
and playwright Krzysztof Kopka, were wondering what is a best way to put in on stage.
Because it was clear that general manager
Robert Talarczyk had found this production
desirable wanting to make the book itself
better known.
I’m not, likewise the authoress of “The Black
Garden”, Silesian. In Gliwice lived my uncle,
a scholar teaching bridge construction, in
Zabrze lived his son and his family, but they
all had appeared in Silesia only after 1945.
I never breathed this world, I don’t understand godka (Silesian jargon). But I have many
friends there, we (Legnica Theatre) often
perform here, and as is a case for a classic
lockers this space also fascinated me.
This is Other World then the rest of Poland,
there’s no question about it. So I feel here
as a barbarian in a garden (as Zbigniew
Herbert would say), in black garden! and
I won’t tell Silesians what they are, they do
know. I won’t act wise guy.
We selected some individual stories and
occurrences from “The Black Garden”, we
changed it into drama and enlivened it
through dialogues, non-existing in Szejnert
original work, written for a show by Krzysiek
Kopka. We isolated from this sea of stories
only some tales. Mind You, presenting all
would be an unreal task. If You’ll miss some
stories, please forgive us, everyone dream
their own “Black Garden”.
We didn’t want heritage park, museum, ethnography. We’ll tell on Silesia in a way leaving
it behind. On the other hand there is no other “Black Garden” than a story about Silesia
that is in godka, in names, in strongly used
in the show tradition of choirs and music
making. And I want to make this clear: our
local production comes from love to this
world and people we talk about. Without it
there is no sense to work on local stories. We
aren’t interested in journalism and provocation, hotchpotch and shreds, if it comes to
that there are better experts in Polish theatre
then we are.
CZARNY OGRÓD /
THE BLACK GARDEN
Wariacja sceniczna na motywach książki Małgorzaty Szejnert
Stage variation based on a book by Małgorzata Szejnert
Prapremiera: 17 kwietnia 2015, Duża Scena
Premiere: 17 th April 2015, Main Stage
Jacek Głomb reżyseria \ direction
Krzysztof Kopka scenariusz \ script
Małgorzata Bulanda scenografia, kostiumy \ stage design, costumes
Witold Jurewicz ruch sceniczny \ movement
Bartek Straburzyński muzyka \ music
Maria Machowska koncepcja i realizacja światła \ concept of lightning and
lightening operator
Szymon Adamczyk realizacja światła \ lightening operator
Mitrosław Witek, Mikołaj Lichtański realizacja dźwięku \ sound operator
Zbigniew Wróbel asystent reżysera \ director’s assistant
Ewa Leśniak konsultacje językowe gwary śląskiej \ Silesian dialect consultant
Marcin Całka inspicjent \ stage manager
Katarzyna Dudek sufler \ prompter
Przemysław Jendroska sesja zdjęciowa \ photo shoot
Małgorzata Długowska producent wykonawczy \ executive producer
Instytucja Kultury Katowice – Miasto Ogrodów \ współproducent
Institution of Culture Katowice – City of Gardens \ co-producer
OBSADA \ CAST
Katarzyna Błaszczyńska Kobieta II \ Anka \ Sekretarka \ Woman II \ Anka \ Secretary
Alina Chechelska Kobieta IV \ Panna Sadie \ Woman IV \ Miss Sadie
Anna Kadulska Rozalia Badura \ Rozalia Badura
Dorota Chaniecka Maria Wuzik \ Truda \ Maria Wuzik \ Truda
Ewa Leśniak Rozalia Junger \ Lekarka \ Rozalia Junger \ Doctor
Aleksandra Fielek Dorota Badura \ Dorota Badura
Agnieszka Radzikowska Joanna Kneblówna \ Jadzia \ Joanna Kneblówna \ Jadzia
Anna Wesołowska Kobieta III \ Żona \ Woman III \ Wife
Krystyna Wiśniewska Ela Lubowiecka \ Ela Lubowiecka
Katarzyna Gajowniczek Kobieta I \ Marta Damas \ Iwonka \ Woman I \ Marta Damas \ Iwonka
Beata Wójcicka (Studium Aktorskie \ Theatre School) Kobieta V \ Woman V
Adam Baumann Powstaniec II \ Mąż \ Insurgent II \ Husband
Bartłomiej Błaszczyński Naczelnik Szeja \ Ewald Gawlik \ Chief Szeja \ Ewald Gawlik
Dariusz Chojnacki Albert-Wojtek Badura \ Albert-Wojtek Badura
Andrzej Dopierała Kaspar von Pelzchrim \ Porucznik Żychoń \ Pracownik I \ Kaspar von
Pelzchrim \ Lieutenant Żychoń \ Employee I
Jerzy Głybin Kosynier \ Scythe-Bearer
Antoni Gryzik Walter Goj \ Walter Goj
Bernard Krawczyk Wojciech Bywalec \ Wojciech Bywalec
Jerzy Kuczera Andreas Dudek \ Kostia \ Andreas Dudek \ Kostia
Wiesław Kupczak Nauczyciel Losse \ Müller \ Dyrektor Sender \
Teacher Losse \ Müller \ Director Sender
Grzegorz Przybył Uthemann \ Ludwik Lubowiecki \ Uthemann \ Ludwik Lubowiecki
Marek Rachoń Górnik V \ Gajowski \ Pitman V \ Gajowski
Michał Rolnicki Milicjant \ Teofil Ociepka \ Pan Zbyszek \
Militiaman \ Teofil Ociepka \ Mr Zbyszek
Wiesław Sławik Kluge \ Ksiądz Kominek \ Kluge \ Reverand Kominek
Artur Święs Antek Badura \ Otto Klimczok \ Antek Badura \ Otto Klimczok
Marcin Szaforz Wieczorek \ Jan Stegman \ Wieczorek \ Jan Stegman
Andrzej Warcaba Georg Giesche \ Ksiądz Dudek \ Georg Giesche \ Reverand Dudek
Zbigniew Wróbel Górnik I \ August Bochynok \ Pitman I \ August Bochynok
Aleksander Kurzak (Studium Aktorskie \ Theatre School) Górnik II \ Iwan \ Pitman II \ Iwan
Arkadiusz Machel (Studium Aktorskie \ Theatre School) Zillmann \ Agent Kazimierz \ Paweł
Wróbel \ Zillmann \ Agent Kazimierz \ Paweł Wróbel Michał Piotrowski Klaussmann \ Jan Lubowiecki \ Klaussmann \ Jan Lubowiecki
Wojciech Żak (Studium Aktorskie \ Theatre School) Górnik IV \ Powstaniec I \ Pitman IV \
Insurgent I
Karol Gaj (Studium Aktorskie \ Theatre School) Górnik III \ Pracownik II \ Pitman III \ Employee II
Zuzanna Godlewska, Zuzanna Kiczka, Bartosz Huras, Miłosz Śmiałkowski
Dzieci \ Children
Sebastian Krysiak, Jerzy Śpiewakowski (statyści \ extras) Granatowy policjant I,
Granatowy policjant II \ Polnische Polizist I, Polnische Polizist II
W spektaklu wykorzystano fragmenty następujących pieśni:
„Marsz górniczy”
„Posłuchaj górniku, w swoim pięknym stanie”
„O górniku, cieszże się tym”
„Móm trzewiki nowe”
„Idzie śmiertka po zapłocie”
In the performance are used songs:
“The Pitmen March”
“Listen, Pitman, in Your Own Profession”
“Oh, Pitman, Enjoy This”
“I Got New Shoes”
“Byway Goes The Death”
Licencja na wystawienie utworu została wydana przez Małgorzatę Szejnert, Krzysztofa
Kopkę oraz Stowarzyszenie Autorów ZAiKS.
Copyright by Małgorzata Szejnert, Krzysztof Kopka and Stowarzyszenie Autorów ZAiKS.
Teatr Śląski dziękuje Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu za udostępnienie rękopisu
Wojciecha Bywalca realizatorom przedstawienia.
Teatr Śląski expresses its deep gratitude to Muzeum Górnictwa Węglowego in Zabrze for
producers’ of the performance access to Wojciech Bywalec’s manuscript.
Premiera sfinansowana z budżetu Miasta Katowice z okazji jubileuszu 150-lecia Miasta.
Premiere financed from City of Katowice budget on occasion of 150 anniversary of the City.
MIASTO opowieści
CITY of stories
Miasto chowa miliony tajemnic, opowieści
zwykłych i tych mogących zmieniać losy
świata. Reportażystka Małgorzata Szejnert
zanurzyła się w mikroświat Giszowca
i Nikiszowca kilka lat temu. Dziś my, w 150.
Urodziny Katowic, ożywiamy kawałki jej historii na teatralnych deskach, historie ludzi,
którzy współtworzyli unikatowe miejsce,
w którym żyjemy.
Pewne ślady byłych Katowic zostały nam
na fotografiach, jak komin Wilhelminy, inne
możemy sobie tylko wyobrażać, jak zapach,
który unosił się w fabryce wód kolońskich na
Załężu albo wieczorny blask neonów rozświetlających śródmieście. W niektórych domach
stojących do dziś przyszli na świat tacy marzyciele jak Kazimierz Kutz z Szopienic, który
za kamerą opowiedział o tym, co dla Śląska
najważniejsze, albo inny mały chłopak, który
wyrósł i opuścił kamienicę w Bogucicach,
by zdobywać himalajskie szczyty (Jerzy
Kukuczka). Do Katowic na Muchowiec od
1926 roku przylatywały regularnie loty pasażerskie z Warszawy. Przestrzeń do życia kreowali wielcy architekci, nie tylko modernizmu.
Tworzyli unikatowe niepowtarzalne miejsca
intymne, prywatne, publiczne, te do pracy,
przeznaczone do modlitwy i duchowych
przeżyć, ale i do spotykania z innymi, do
sportu, plotkowania czy zabawy. Fakty zmieszały się z miejskimi legendami, jak ta o wieży
spadochronowej. Budynki z czerwonej cegły
stoją obok surowych betonowych brutali czy
wieżowców na kształt amerykańskich osiedli (katowickie kukurydze). Dziś 150-letnie
Katowice dzielą się na 22 dzielnice – dla nas
22 tematy na kolejne niezwykłe opowieści,
reportaże, filmy czy legendy.
The city hides millions of secrets, ordinary
tales and ones that can change fate of the
world. Małgorzata Szejnert delved into micro-world of Giszowiec and Nikiszowiec
some years ago. Today on 150th Katowice
anniversary we relive parts of her story on
stage boards, stories of people who co-created the place we live in.
Some prints of old Katowice lasted on pictures, f.ex. “Wilhelmina” zinc foundry chimney stack, other we can only imagine, as the
smell of eau de cologne factory at Załęże or
evening glow of neon signs illuminating town
centre. In some houses standing until today
were born such dreamers as Kazimierz Kutz
of Szopienice, who from behind the camera
told about that what was the most important
for Silesia or some little boy who grown up,
left tenement house in Bogucice to conquer
Himalaya mountains (Jerzy Kukuczka). To
Katowice Muchowiec since 1926 regularly
flew airplanes bringing passengers from
Warszawa. Great architects not only of modern art created living space. They made inimitable intimate places, private, public, these
for work, destined to prayer and spiritual
experiences, but also for meeting others,
sport, nattering or fun. Facts mixed with urban legends as those on parachute jump
tower. Building of red bricks stand by rough
concrete examples of brutalist architecture
(Katowice Maizes). Today 150-years Katowice
is divided into 22 districts – for us 22 subjects
of next extraordinary tales, reportages, films
or legends.
14
15
Katowice
Śródmieście
Town centre
Spośród tak wielu ciekawostek o centrum
Katowic, z powodów nam bliskich wybraliśmy tę, która dotyczy ul. Teatralnej 2. W 1873
roku działająca w Katowicach loża masońska
nabyła od Tiele-Wincklera niewielką działkę nad rzeką Rawą. Zaprojektowany przez
Ignatza Grünfelda neoklasyczny budynek powstał dzięki finansowemu wsparciu jednego
z zamożnych kupców i stał się prezentem dla
przewodniczącego loży masońskiej. Richard
Holtze był inicjatorem katowickiego zgrupowania i Mistrzem Katedry aż do śmierci
w 1901 roku. Katowiccy masoni nazwali się
„Lożą dla światła na Wschodzie”. Ich spotkania, które odbywały się w sali na pierwszym
piętrze, do której prowadziły białe marmurowe schody, miały na celu doskonalenie jednostki, pracę nad wewnętrznym rozwojem
człowieka i społeczeństwa, łączenie ponad
podziałami religijnymi i politycznymi. Jakie
decyzje zostały podjęte przez masońskie
zgromadzenie przez kilka dekad w miejscu,
w którym dziś aktorzy stają na scenie? To
pozostanie tajemnicą…
From many curiosities about centre of
Katowice we have chosen because of reason dear to us the one concerning ulica
Teatralna 2. In 1873 Katowice freemasons
lodge bought from Tiele Wincler small plot
at Rawa river. Designed by Ignatz Grünfeld
neo-classic building was built thanks to financial support of rich merchant and was
gift for freemasons. This was Richard Holtze
who founded Katowice association and till
his death in 1901 was a Master Mason of
Cathedral. Katowice freemasons belonged
to Grand Orient rite. Their meetings in first
floor hall where to white marble stairs lead
had as their goals improvement of individual,
work on spiritual development of man and
society, unification across the religious and
political lines. What decisions were made by
freemasons gathering for some decades in
place where today actors stand on stage?
This will be kept in secret…
Os. Paderewskiego –
Muchowiec
The Paderewski Housing
Estate – Muchowiec
Osiedle Paderewskiego, gdzie mieszka dziś The Paderewski Housing Estate, where toponad 12 tysięcy ludzi, jest jednym z najbar- day live 12 000 habitants is one of the most
dziej lubianych osiedli w centrum miasta. popular in town centre. But one looking for
Wyjątkowych historii o tym miejscu należy exceptional tales about this place shouldn’t
jednak szukać nie na ziemi, a w chmurach. search the ground but in clouds. Though first
Choć pierwsze katowickie loty odbywały Katowice flights were made above Katowicesię na lotnisku w Katowicach-Panewnikach Panewniki airport (on some November morn(pewnego listopadowego poranka 1923 roku ing in 1923 above south Katowice districts
nad południowe dzielnice Katowic wzleciał flied up small airplane steered by young pilot
pierwszy mały samolot, za którego stera- Kłosek) then history of amateur flying movemi siedział młody pilot Kłosek), to historia ment at Silesia happened on 56 hectares
amatorskiego ruchu lotniczego na Śląsku of earthen airfield in Muchowiec. Hardly
rozgrywała się na utwardzonym terenie lot- anybody remembers that from here were
niska na Muchowcu o powierzchni 56 hekta- made regular flights to Gdańsk, Warszawa,
rów. Mało kto pamięta, że latały tu regularne Lvov, Bucharest or Vienna. About airplane
linie lotnicze m.in. do Gdańska, Warszawy, “Silesia S-3”, about pilots and sportsmen, also
Lwowa, Bukaresztu czy Wiednia. O samolo- world master, about “Pilot” monthly surely
cie „Silesia S-3”, o pilotach i sportowcach, one can shoot whole documentary cycle.
w tym mistrzach świata, o wydawanym miesięczniku „Pilot”, pewnie można by było nakręcić dziś osobny cykl dokumentalny.
16
17
Koszutka
Koszutka
Najmniejsza z dzielnic, której początki sięgają
XVIII wieku, gdy nad nieistniejącym już potokiem postawiono młyn. Najmłodsi mieszkańcy
nie tylko nie wiedzą o istniejącym tu dopływie
Rawy, ale zastanawiają się np. o jakim miejscu
mówią starsi mieszkańcy, gdy wspominają
tzw. „niebieskie bloki”, tymczasem kompleks
mieszkaniowy wzniesiony pod koniec lat 60.
przy ul. Chorzowskiej był naprawdę w całości intensywnie błękitny (dziś zostały tylko
niebieskie balkony). To w tych okolicach
przechadzać się musiał Zbigniew Cybulski,
którego rodzina w 1965 roku przeniosła się do
mieszkania przy Placu Grunwaldzkim, z okien
którego było widać Kino Kosmos. Na swoje
ponowne odkrycie czeka dziś usytuowany
także na Placu Grunwaldzkim historyczny
budynek biurowy wzniesiony po 1950 roku
w stylu konstruktywizmu, autorstwa Janusza
Ballenstedta. Zaprojektował go tuż przed
swoją karierą we Francji, gdzie m.in. wykładał
architekturę w Paryżu.
The smallest district whose beginnings date
back to 17th century where at today non-existing stream was built a mill. The youngest inhabitants not only don’t know about flowing
there Rawa river tributary but wonder about
what place are talking older inhabitants when
remembering so called blue blocks of flats,
while residential complex built at the end of
60’ by ulica Chorzowska was whole really
royal blue (today only balconies left). Here
had to walk Zbigniew Cybulski, the most
prominent Polish film actor in 50’ and 60’,
whose family moved in 1965 from a flat by
Plac Grunwaldzki where from a window one
could see Kosmos cinema. For its rediscovery waits also situated by Plac Grunwaldzki
historic office block built in constructivist
style, designed by Janusz Ballenstedt. He
had done that just before his professional achievements in France, where he also
taught architecture in Paris.
Bogucice
Bogucice
18
24 marca 1948 roku w KatowicachBogucicach, w kamienicy przy ulicy
Markiefki, usytuowanej naprzeciw Kościoła
Matki Boskiej Boguckiej p.w. Św. Szczepana,
przyszedł na świat Jerzy Kukuczka. Jak sam
mówił, urodził się co prawda w typowym
śląskim „familoku”, ale zawsze pamiętał
o swoim górskim rodowodzie i zawsze sporym sentymentem darzył Istebną i okoliczne góry. W tym samym czasie, gdy należał do Klubu Taternickiego, był członkiem
HKS „Szopienice”, gdzie trenował podnoszenie ciężarów. Kiedy trzeba było wybrać
życiową drogę, wybrał wspinaczkę. Jako
drugi człowiek na świecie, po Reinholdzie
Messnerze, zdobył Koronę Himalajów
i Karakorum. W 1989 roku Kukuczka zginął
na ośmiotysięczniku Lhotse, od którego
dokładnie dziesięć lat wcześniej zaczął
swoje himalajskie sukcesy. Na temat wybitnego himalaisty napisano wiele artykułów i kilka książek, nakręcono także kilka
filmów – w najnowszej dokumentalno-fabularyzowanej produkcji „Jurek” z 2014 roku,
w reżyserii Pawła Wysoczańskiego, zagrał
m.in. Dariusz Chojnacki, aktor naszej sceny.
W Bogucicach można odnaleźć mural z graffiti poświęcony himalaiście i pamiątkową
tablicę na froncie kamienicy, w której się
urodził.
On 24th March 1948 in Katowice-Bogucice in
tenement in ulica Markiefki situated in front
of Church of Hail Mary Bougucka dedicated
to St. Szczepan, was born Jerzy Kukuczka.
As he said himself actually he was born in
typical Silesian familok, tenement for several families, heavy industry workers, but
he always remembered his highlander’s
heritage and always shawn affection for
Istebna and nearby mountains. When he
belonged to Tatry Club he was a member
of Steelworkers Sport Club “Szopienice”
where he was doing weightlifting. When
he had to choose his life path he decided
on mountain climbing. As second man on
Earth he won The Crown of Himalaya and
Karakoram. In 1989 he died on eight-thousands Lhotse, where precisely ten years
ago he had begun his Himalaya successes.
There were written many articles and books
about the eminent climber, also some films
were shoot. In the newest document-fictionalised production “Jurek” from 2014, dir.
by Paweł Wysoczański, played also Dariusz
Chojnacki, actor of our stage. In Bogucice
one can find graffiti dedicated to the climber and memorial plaque at the front of the
tenement where he was born.
19
Osiedle Witosa
The Witos Housing Estate
Osiedle Witosa to jedna z tych dzielnic, gdzie
rozwój przemysłu wyznaczał nowe warunki
do życia. Od wiejskiego charakteru w przeszłości, z folwarkiem, gdzie m.in. wypasano
owce, przez dobrodziejstwa techniki: otwarcie w 1846 roku odcinka Kolei Górnośląskiej
relacji Świętochłowice-Mysłowice czy uruchomienie dużej Kopalni Kleofas, która pracowała do 2004 roku. Dziś na jej terenie
i wokół znajdują się obiekty o charakterze
zabytkowym, objęte ochroną konserwatorską (m.in. szyby wentylacyjne i wieża
wyciągowa). Tu także zachowały się, przy
ul. Obroki 90, wzniesione na początku
XX wieku piękne familoki, przeznaczone
pierwotnie dla urzędników kopalni. Bryła,
układ i struktura wielorodzinnych domów
z czerwonej cegły z przyległościami, tak charakterystycznych dla Katowic i sąsiednich
miast, to temat na osobną rozprawę. Tak jak
inna popularna forma architektoniczna, tzw.
fińskie domki, czyli fenomen budownictwa
istotnie pochodzący z Finlandii. Składane
z prefabrykatów niewielkie domki miały idealne zalety: funkcjonalność i łatwość montażu. Pracowity zespół mógł zmontować cały
dom w czasie nie dłuższym niż dwa tygodnie.
Jedną z takich charakterystycznych fińskich
kolonii zaczęto wyburzać w 1976 roku, by
wybudować znane dziś osiedle, noszące od
1983 roku nazwę Witosa.
The Witos Housing Estate is one of these
districts where developing industry dictated
new living conditions. Village in the past,
with granges where sheep were grazed,
due to blessings of technology in 1846
there was opened a part of Upper Silesian
Railway, Świętochłowice-Mysłowice or big
mine Kleofas working until 2004. Today there
and around are historic objects, under restorer’s protection (also ventilation shafts
and headframe). There are also preserved, in
ulica Obroki 90, built at the start of 20th century beautiful familoki, former mine clerks
homes. Form, layout and structure of red
brick many-families houses with annexes,
so characteristic of Katowice and neighbour
towns, could be a subject of separate study
just like other architecture form, so called
Finnish houses or wooden frame houses
coming from Finland indeed. Assembled
out of prefabricated elements small houses
had ideal values: functionality and easy assemblage. Diligent team could put up whole
house in less then two weeks. One of these
characteristic Finnish hamlets began to dissappear in 1976 and there was built housing
estate, since 1983 named Witos.
Osiedle Tysiąclecia
Pierwotna wizja mieszkaniowa zakładała
budowę osiedla dla 45 tysięcy mieszkańców, wraz ze szkołami, żłobkami, ośrodkami zdrowia, kinem, biblioteką, parkingami,
boiskiem i siecią pawilonów sklepowych.
W rozległym osiedlu najciekawszą i najbardziej śmiałą realizacją okazał się wybudowany najpóźniej, bo u schyłku PRL-u, zespół
urbanistyczny, inspirowany amerykańskimi
wieżowcami. Chodzi o najwyższe budynki na
osiedlu Tysiąclecia, 25-piętrowe Kukurydze,
wysokie na ponad 80 metrów (najwyższe
budynki mieszkalne w Katowicach i jednocześnie w Polsce poza Warszawą). Inspiracją
dla architektów Henryka Buszko i Aleksandra
Franty były słynne wieżowce Marina City
z Chicago. Katowickie pięć bloków powtarza koncept zaokrąglonych balkonów, które
przypominają gigantyczną kolbę kukurydzy.
Najwyższe piętra gwarantują dziś panoramę całego miasta, dachy zaś zyskały popularność wśród amatorów BASE jumping’u,
najniebezpieczniejszej odmiany spadochroniarstwa. Ukrywający swoją tożsamość śmiałkowie tej ekstremalnej dyscypliny pewnego
dnia pojawili się na dachu jednej z Kukurydz,
by skoczyć ze szczytu – relację video z ich
wyczynu można oglądać w internecie.
The Tysiąclecie
Housing Estate
First housing vision assumed building of an
estate for 45 thousands inhabitants, also
schools, nurseries, health centres, cinema,
library, car parks, football pitch, and chain
of shop pavilions. In large estate the most
interesting and daring was built last, at the
end of communist regime, urbane complex
inspired by American sky-scrapers, the
highest building at Tysiąclecie [1000-years
Anniversary] estate, 25-stories high Maizes
(the highest block of flats in Katowice and in
whole Poland, except Warszawa). Inspiration
for architects Henryk Buszko and Aleksander
Franta were famous Marina City sky-scrapers in Chicago. Katowice five blocks repeat
concept of rounded balconies that resemble giant maize cob. From highest stories
one can see vista of whole city, and roofs
are popular among BASE jumping fans,
the most dangerous kind of parachuting.
One day hiding their identity dare-devils
appeared on the roof of one Maize to jump
from there – one can see this excess in
Internet.
20
21
Załęże
Załęże
Jedna z gazetowych reklam dwudziestolecia
kusiła sloganem: „…ale mydło Czwikilicer
jest wydajniejsze”, chwaląc się jednocześnie,
że Czwiklitzer to jedyna wytwórnia mydła
na Górnym Śląsku. Mało kto przechodząc
obok hal w Katowicach przy ul. Pośpiecha 7
podejrzewa, że obecne Katowickie Zakłady
Chemii Gospodarczej Pollena-Savona
mają ponad 100-letnią tradycję produkcji.
Założona w 1867 roku fabryka zlokalizowana w Katowicach przy ul. Wawelskiej (wtedy Rüppelstraße) rozpoczęła działalność
od produkcji mydeł i wód kolońskich, jednak w latach 1922–1925 produkcja została
przeniesiona do nowo wybudowanych hal
w Katowicach na Załężu. Co ciekawe, historia
pachnideł przemieszała się niespodziewanie
z dziejami sportowymi. Jeden ze sportowych
dziennikarzy „Gazety Wyborczej” tropił wątek
tzw. „dzikich klubów” piłkarskich. Podobno
Czwiklitzerowie finansowali jedną z lokalnych drużyn, nie szczędząc pieniędzy dla
pozyskania i graczy, i meczów. Na ile owe,
jak doniosła gazeta, „siejące zamęt” i nieoficjalne drużyny wiązały się z hazardową
rozrywką? Nie wiadomo, ale sam pomysł nielegalnych rozgrywek o duże stawki mógłby
być kanwą sensacyjnego filmu.
One of newspapers ads in 20’ or 30’ enticed with slogan: “…but Czwikilicer soap is
more efficient”, boasting at the same time,
that Czwiklitzer is the only soap maker at
Upper Silesia. Hardly anybody going by
workshops in Katowice, ulica Pośpiecha 7
suspects that now Katowickie Zakłady
Chemii Gospodarczej Pollena-Savona
[Washing Agents Plant] have 100 year tradition. Founded in Katowice in ulica Wawelska
(then Rüppelstraße) in 1867 factory had begun as producer of soaps and eaux de cologne, but was relocated in 1922–1925 to
Załęże. Interestingly enough history of perfume mixed unexpectedly with sport history.
One of sport jouranlist of “Gazeta Wyborcza”
tracked down a plot about so called wild
[unregistered] football clubs. Supposedly
the Czwiklitzers backed financially one of
local teams, generously spending money
on players and matches results. Was there
also gambling involved? One doesn’t know,
but very idea of illegal games played for
high stakes could be a background of thriller.
Dąb
Dąb
22
Z najstarszej dzielnicy Katowic, którą w dokumentach po raz pierwszy nazywano jako
wieś Krasny Dąb, a wspomina o niej kronikarz Jan Długosz, pochodzą także najstarsze
wzmianki o karczmie, która była nie tylko
centrum towarzyskim, ale i miejscem spotkań miejscowych i podróżnych. Pierwsza
odnotowana informacja o karczmie z 1529
roku dotyczy właśnie Dębu, kiedy to w dochodach proboszcza bogucickiego pojawia
się zapis o wpływach z tego typu działalności. Wśród wielu powinności karczmarza,
który był także szynkarzem sprzedającym
piwo, należało dostarczanie wody na pola
dla żniwiarzy. Zgodnie z obyczajem, karczmy
oferowały nocleg, wyżywienie i… rozrywkę.
Wieczory z tańcami i alkoholem kończyły
się nierzadko bijatyką i „rozpustą”, o czym
wspomniał w swoim studium kulturowo-historycznym jeden z założycieli Katowic,
Richard Holtze, dodając, że Katowice zyskały
gorszącą opinię miasta „wszetecznego”.
From the oldest district of Katowice, for the
first time listed in documents as a village
Krasny Dąb [Fairest Oak], and mentioned
also by annalist Jan Długosz, come also
the oldest remarks on tavern, being not
only social centre but also meeting place
for local people and travellers. First written information about the tavern from 1529
concerns Dąb indeed, when in Bogucice
parson’s incomes appeared an entry about
revenues from this kind of business. Among
many duties of publican, who also sold beer,
were obligation to deliver water for harvesters. According to custom inns offered night
accommodation, food and… entertainment.
Dancing and drinking evenings ended with
fights and “debauchery” what is mentioned
in cultural-historic study of one of Katowice
founders, Richard Holtze’s, who adds that
Katowice acquired scandalous fame of “meretricious” town.
23
Wełnowiec – Józefowiec
Wełnowiec – Józefowiec
Znawcy fotografii wiedzą, że w 1905 roku
przed 120-metrowym kominem Huty Cynku
„Hohenlohe” w Wełnowcu, wtedy najwyższym kominem w Europie, stanął jeden
z najlepszych fotografów Górnego Śląska
pierwszej połowy XX wieku, Max Steckel.
Pionier fotografii przemysłowej oraz miłośnik fotografowania dzikich zwierząt w ich
naturalnym środowisku. Steckel był najprawdopodobniej pierwszym i jedynym fotografem, który uwieczniał pracę w kopalniach
jeszcze w XIX wieku. Jego pierwszy cykl
zdjęć w niebieskiej sepii dokumentował
skrupulatnie pracę górników. Nikt przed nim
nie opowiadał zdjęciami o kopalniach i przemyśle z tak bliska. Steckel był z aparatem
także podczas ważnych wydarzeń społecznych, uwiecznił na fotografii m.in. pogrzeb
wojewody śląskiego Józefa Rymera czy
wizytę prezydenta Ignacego Mościckiego
w Katowicach-Załężu.
Experts on photography know that in 1905
before 120-meter chimney stack of zinc
foundry “Hohenlohe” in Wełnowiec came to
stop one of the best photographers of Upper
Silesia during first half of 20th century, Max
Steckel. Pioneer of industry photography
and fan of making picture of wild animals in
natural environment. Most probably Steckel
was the first and only photographer who
has taken pictures of work in mines still in
19th century. His first cycle of photographs
in blue sepia documented meticulously pitmen’s work. No one before him talked with
pictures about mines and industry from so
near a distance. Steckel with his camera
was also during important events, he photographed Silesia voivode Józef Rymer’s funeral or president of RP Ignacy Mościcki’s
visit at Katowice-Załęże.
Zawodzie
Zawodzie
Pewnie nikt nie przypuszczał, że hale produk- For sure nobody suspected that production
cyjne dawnych Magazynów Paszowych staną halls of former Fodder Storehouses after
się po wykupieniu przez spółkę „Giesche” buy-out by “Giesche” company would bemiejscem, gdzie w rozgrzanych piecach come a place where in hot furnaces be fired
będzie się wypalać nie tylko elementy elek- not only electrotechnical elements but soon
trotechniczne, ale wkrótce i piękne naczynia also beautiful crockery.
stołowe. Zmodernizowania linia produkcyj- Modernized production line and right design
na i odpowiednie wzornictwo pozwalały na made possible production crockery and figprodukcję naczyń i figurek w stylu art deco. urines in art deco style. One 1927 issue of
Jedna z „Handlowych Gazet” z 1927 roku po “Codzienna Gazeta Handlowa” daily wrote
wizycie w fabryce porcelany chwaliła, że approvingly that it was one of the biggest
to jedno z największych i najładniejszych and most beautiful factories in whole counprzedsiębiorstw w kraju, gdzie najlepiej na try, where workplaces of Upper Silesia were
Górnym Śląsku urządzono miejsce pracy, best set, caring about space and comfort of
dbając o przestrzeń i komfort pracy w ja- work in bright, well lighted halls with fans.
snych, doświetlonych halach z wentylatora- Owners and name of the factory changed
mi. Fabryka, po zmianach właścicieli i nazw, but for a long time it has kept high level of
długo trzymała wysoki poziom produkcji. production. The crockery was shown also
Kolekcję porcelany pokazywano np. na wy- at Expo in New York in 1939. And when it
stawie światowej w Nowym Jorku w 1939 seemed that this exceptional place will end
roku. I kiedy wydawało się, że to wyjątko- its history as “Porcelana Śląska” declared in
we miejsce kończy swoją historię jako fir- 2009 bankruptcy, new chapter has began
ma „Porcelana Śląska” ogłaszając upadłość three years later – old factory is renovated
w 2009 r., nowy rozdział rozpoczął się trzy step by step and Fundacja Giesche also
lata później – historyczna fabryka małymi works there promising it will bring to light
etapami jest remontowana i działa w niej forgotten histories of one of the most most
m.in. Fundacja Giesche, która obiecuje, famous European porcelain factory.
że wydobędzie na światło dzienne zapomniane historie jednego z najsłynniejszych
w Europie zakładów porcelany.
24
25
Dąbrówka Mała
Dąbrówka Mała
Jak podają źródła, zanim do okazałego bu- As sources say, before audience began to
dynku teatru przy dzisiejszym Rynku zaczęła attend magnificent theatre building in tochodzić publiczność, w Dąbrówce Małej wy- day Rynek, in Dąbrówka Mała happened
darzyła się istotna historia teatralna. W 1882 significant theatre occurrence. In 1882 in
roku w ogrodzie oberżysty wystawiono publican garden was staged first Polish
pierwsze polskie przedstawienie na obsza- play in today Katowice borders. There was
rze dzisiejszych Katowic. Pokazano obrazek presented small play “St. Jadwiga’s Bell” by
sceniczny „Dzwonek Św. Jadwigi” Karola Karol Miarka. Notes about theatre activity
Miarki. Wzmianki o działalności teatralnej appeared also in 1891 when in Weissenberg’s
pojawiają się także w 1891 roku, w którym garden was shown “Consilium Facultatis” –
pokazano w ogrodzie gospody Weissenberga one act comedy by Jan Aleksander Fredro.
„Consilium Facultatis” – komedyjkę w jednym Cultural life before the great war was also
akcie Jana Aleksandra Fredry. Kulturalne ży- provided through activity of mixed choir
cie przed pierwszą wojną światową zapew- “Wanda” where sung more than 50 people,
niała ponadto działalność mieszanego chóru mostly workers and farmers from Dąbrówka
„Wanda”, w którym śpiewało podczas utwo- Mała. Today when going to Burowiec one
rzenia ponad 50 osób, głównie robotników can see a plaque on a wall of a house in
i rolników Dąbrówki Małej. Dziś, w drodze do ulica Le Ronda 56, the same place where in
Burowca, można zobaczyć tablicę wmuro- the Płonka’s apartment in 1912 was foundwaną w ścianę domu przy ulicy Le Ronda 56, ed Singing Associatiation. After many pertam właśnie, w mieszkaniu państwa Płonków, formances but also historic intricacy and
w 1912 roku powstało Towarzystwo Śpiewu. changes choir suspended its activity in 1953
Po licznych występach, ale i historycznych and after fruitless reactivation attempts
zawiłościach i zmianach, chór w 1953 roku za- was in October 1955 delated from the list
wiesił działalność i po bezowocnych próbach of Polish Choirs.
wznowienia pracy został skreślony z listy
członków Zjednoczenia Polskich Zespołów
Śpiewaczych w październiku 1955 roku.
Janów-Nikiszowiec
Janów-Nikiszowiec
Każda dzielnica czy osiedle ma takie miejsce, w którym krążą najnowsze wiadomości o wszystkim i o wszystkich, niezależnie
do tego, co pisze się w gazetach lub mówi
w lokalnym radiu. Nietrudno wyobrazić sobie gwar, jaki panował przy dzisiejszej ulicy
Rymarskiej w Nikiszowcu, gdzie kiedyś znajdowała się pralnia. Mogli z niej bezpłatnie
korzystać wszyscy mieszkańcy osiedla. Na
parterze wysokiego budynku mieściły się
murowane stanowiska pralnicze z kranami,
przy każdym z piętnastu mogły jednocześnie pracować dwie kobiety. Było też przewidziane specjalne pomieszczenie dla dzieci. Wystarczyło przyjść z koszem brudnych
ubrań, by uprać je w gorącej wodzie, która
płynęła z kopalnianej ciepłowni. Według
potrzeb mokre rzeczy można było suszyć
w dostępnej na piętrze suszarni z przesuwnymi szafami z ciepłym nawiewem.
Every district or estate has a place where
the newest informations about everything
and everybody circulate, no matter what
was written in newspapers or talked about
in local radio. One can easily imagine a din
in today ulica Rymarska in Nikiszowiec,
where once was a laundry. It was free facility for all estate inhabitants. On first floor
of high building were laundry posts with
taps and at every one of them two women
could work at the same time. There was also
nursery room. Hot water was flowing from
mine heating plant. In drying room were
movable wardrobes with warm ventilation.
Giszowiec
Giszowiec
Po podziwianej dziś części kolonii według
projektu architektów z Charlottenburga
mogło nie pozostać ani śladu, co więcej,
Giszowiec miał także stracić swoją nazwę.
Na leśnym terenie 800 na 1200 metrów, naczelny dyrektor spółki Uthemann w 1907 roku
polecił zbudować osiedle robotnicze, które
realizowało ideę osiedla-ogrodu. Zaledwie
70 lat później wyburzono całą zachodnią
i północno-wschodnią część osiedla, by
stanęły tam wielopiętrowe bloki, a dzielnicy
miał patronować już na zawsze nie pośrednio
Georg von Giesche, twórca przemysłowego koncernu na Śląsku, a Stanisław Staszic.
Dzięki staraniom wielu ludzi i niezadowoleniu
sporej grupy, zapadła decyzja konserwatora
zabytków o wpisaniu układu urbanistyczno-przestrzennego Giszowca do rejestru zabytków województwa katowickiego. Uratowano
niestety tylko 1/3 osiedla, które w swoim
najlepszym okresie mieszkańcom zapewniało: prywatne ogródki i toalety, na ulicach –
hydranty, w okolicy gospodę, fabrykę lodu,
piekarnie, sklepy, kantynę, jadłodajnię, łaźnię,
pralnię czy... pole golfowe tuż za kolonią,
gdzie można było spotkać np. amerykańskich pracowników z rodzinami. Dziś ocalałe
od wyburzenia domy stoją koło siebie, jak
„paciorki jednego różańca” – temat, który
sprowokował Kazimierza Kutza do filmowej
opowieści (1979 rok), a Małgorzacie Szejnert
posłużył jako namacalny dowód na istnienie
miasta-ogrodu pośrodku industrialnego pejzażu Śląska.
After admired today part of hamlet designed
by architects from Charlottenburg could be
no trace left, more, Giszowiec had to lose its
name. On woody area 800 by 1200 meter
general CEO of a company, Uthemann ordered in 1907 to built workers housing estate,
puttin into effect idea of garden housing
estate. Only 70 years later whole west and
north-est parts were demolished to built
there multi-storey blocks and for ever patron hadn’t to be intermediately Georg von
Giesche, who founded industrial concern in
Silesia, but Stanisław Staszic. Due to many
people efforts and large group’s discontent
by preservationist decision urbanistic layout of Giszowiec was entered into his register. Alas saved was only 1/3 of the housing
estate that in its heyday provided private
small gardens and bathrooms, hydrants in
the streets, inn, ice factory, bakery, shops,
cantine, beanery, bathhouse, laundry or…
golf course just outside the hamlet, where
one could meet American workers and their
family. Today extant houses stand side by
side like “bead of a rosary” – subject that
provoked Kazimierz Kutz to produce film story (1979) and for Małgorzata Szejnert was
a tangible evidence on existence of garden
city within industrial Silesia landscape.
28
29
Szopienice – Burowiec
Szopienice – Burowiec
Wieś Szopienice miała burzliwe dzieje, w XV wieku została zniszczona przez
najazd Husytów z Zagórza koło Będzina,
a w XVII wieku można ją było wraz z pobliskim Roździeniem nabyć na licytacji. Po czasach przemysłowej świetności pozostały dziś
takie unikatowe ikony jak budynek dyrekcji
Huty Uthemanna, stara walcowania która odzyskuje świetność czy wodna wieża ciśnień
na Borkach, zaprojektowana przez kuzynów
Georga i Emila Zillmannów, jedna z pierwszych budowli w konstrukcji żelbetonowej.
Na jej szczycie w późniejszym czasie dodano dwa teleskopy obejmujące widnokrąg
o średnicy prawie 40 km. Ale o Szopienicach
mówi się także jako o miejscu, w którym rodzili się niepokorni artyści. Obok najbardziej
znanego twórcy, filmowego i teatralnego reżysera Kazimierza Kutrza, warto wspomnieć
także o Zygmuncie Magnerze, malarzu neoekspresjoniście, profesorze warszawskiej
ASP, którego prace znajdują się w zbiorach
muzeum w Warszawie, Gdańsku, Katowicach
czy Waszyngtonie, o Pawle Wróblu, jednym
z członków tzw. grupy janowskiej, który zostawił po sobie krajobraz Szopienic na kolorowych płótnach czy o artyście i scenografie
Hilarym Krzysztofiaku, który m.in. wspólnie
z Konradem Swinarskim założył powojenną artystyczną grupę St-53. Od 2009 roku
Krzysztofiak jest patronem jednego ze skwerów na Burowcu.
Szopienice Village has a stormy past; in
15th century was destroyed by Hussites raid
coming from Zagórze by Będzin, and two
centuries later one could buy it at an auction
with near Roździeń. After years of industrial
glory we can see today such unique icons
as Uthemann Zinc Plant management’s
building, old rolling mill that regains its
glory or water-tower at Borki, designed
by cousins Georg and Emil Zillmann, one
of first reinforced concrete constructions.
At its top two telescopes were later added
and due to them one could see horizon at
40 km diameter. But when speaking about
Szopienice one never forgets that it was
a place where rebellious artists were born.
Besides best known creator, film and stage
director Kazimierz Kutz its worth to mention also Zygmunt Magner, neo-expressionist
painter, Warszawa Academy of Art professor, whose works are exhibited in Warszawa,
Gdańsk, Katowice or Washington museums.
Also don’t forget about Paweł Wróbel member of the so-called Janowska Group, who
left in his wake Szopienice landscapes on
colourful canvases or artist and stage designer Hilary Krzysztofiak, who together with
Konrad Swinarski founded after-the-war artistic group St-53. Since 2009 Krzysztofiak is
a patron of one of greens at Burowiec.
Załęska Hałda – Brynów
Załęska Hałda – Brynów
Nie tak dawno historycy sztuki odkryli, że
za projektem domów na Załęskiej Hałdzie,
które powstały na zamówienie Zakładów
Hohenlohego, stoi Brunon Taut, jeden z najwybitniejszych architektów modernizmu,
znany m.in. z realizacji w Berlinie. Zgodnie
z doktryną architektoniczną odrzucał bogate zdobienia, jednak w odróżnieniu od
kolegów wyróżniał się w projektach mocnym i śmiałym kolorem poszczególnych
elementów, np. drzwi, okien, okapów czy
rynien. Zaprojektowane dla Katowic parterowe przytulne domki z malutkimi ogródkami
wpisywały się w ideę miasta-ogrodu, Taut
uważał bowiem, że ludzie powinni mieszkać
w kontakcie z przyrodą. Pełnego projektu
z 1915 roku górniczego osiedla nie udało
się w pełni zrealizować z powodu wojny.
Powstały tylko 72 domy, stanowiące do dziś
linię charakterystycznego czerwonego nisko
opadającego dachu, podwiniętego lekko do
góry nad wszystkimi drzwiami wejściowymi.
Warto dodać, że na jednym z ostatnich pól
wykupionych od właścicieli gospodarstw
rolnych, w roku 1935 wybudowano kompleks
betonowych basenów, który w tym czasie
był drugim co do wielkości kąpieliskiem
w Europie Środkowej (po budapeszteńskim
Palatinusie).
Not so long ago art historians discovered that
after design of terraced housed in Załęska
Hałda, built on Hohenlohe Works demand,
stood Brunon Taut, one of the most eminent architects of modernist style, known
also from his projects in Berlin. In accordance with architecture doctrine he rejected
gilded adornment still, otherwise then his
colleagues, he distinguished himself in his
projects due to intensive and daring colours of particular elements, f.ex. of doors,
windows, eaves or gutters. Designed for
Katowice one-story cosy little houses with
small gardens came from idea of city-garden,
because Taut thought that people should live
close to nature. The design wasn’t carried
out fully because of the war. There were built
only 72 houses and until today we can see
distinctive line of red low roof everywhere
slightly raised above main doors. It’s worth to
say that on one of the last plots bought from
owners of farms in 1935 was built a complex of concrete swimming-pools, then second greatest in Europe (behind Budapest
Palatinus).
30
31
Brynów –
Osiedle Zgrzebnioka
Brynów – The Zgrzebniok
Housing Estate
Choć na mapie obszernego osiedla w tej Though on a map patron of a large housczęści Katowic patronuje administracyjnie ing estate in this part of Katowice is Alfons
Alfons Zgrzebniok (komendant Powstań Zgrzebniok (Silesian Uprisings commendant)
Śląskich), o osiedlu najczęściej mówi się this housing estate is most often called
dziś „Ptasie” za sprawą nazw ulic, m.in. ”Bird’s” because of names of the streets, f.ex.
ul. Drozdów, Kukułek, Szpaków czy Słowików. Thruses, Cuckoos, Starlings or Nightingales.
Zabudowę stanowią w większości niewyso- Houses are mostly only one- or two-stories
kie domy, a jednym z atutów lokalizacji jest high and not far from them is Kościuszki
pobliski Park Kościuszki, który mieszkańcy Park, treated by estate inhabitant as a public
traktują jak wspólny duży ogród. Zielona garden. It is English-style and has 100 plus
przestrzeń utrzymana w stylistyce angiel- shrubs and trees. In park monuments regisskiego ogrodu ma prawie sto różnorodnych ter are also loved by newly-weds St Michał
odmian krzewów i drzew. W rejestrze parko- Church (relocated there from Syrynia in 1938
wych zabytków znajdują się m.in. uwielbiany and coming from 1510), bandstand from 1927,
przez młodożeńców na ceremonie ślubne arbour from 1937 and parchute jump towdrewniany kościół Św. Michała (przeniesiony er. The last attraction, the only extant one
tu z Syryni w 1938 roku, a datowany z 1510 r.), in Poland initially was 50 m high. Present,
muszla koncertowa z 1927 roku, altana z 1937 rebuilt one is 35 m high. For years probroku oraz wieża spadochronowa. Ta ostania, ing historians and journalists argue about
jedyna w Polsce zachowana wieża tego typu, alleged events from 1939 that in common
wznosiła się początkowo 50 metrów w górę, conscience were recorded also in novel (not
obecna, odbudowana na nowo wieża liczy historical work) by Kazimierz Gołba “The
35 m. Od lat dociekliwi historycy i publicy- Parachute Jump Tower” and next in film from
ści spierają się o domniemane wydarzenia 1979 “The Birds for Birds” about pioneers
z 1939 roku, które w powszechnej świado- defending jump tower. Who remembers
mości zostały utrwalone m.in. w powieści today that film opening night with evoca(nie pracy historycznej) Kazimierza Gołby tive Wojciech Kilar’s music was in Katowice
„Wieża spadochronowa”, czy następnie w fil- Spodek attended by crowds?
mie „Ptaki ptakom” z 1976 roku o harcerskiej
obronie wieży spadochronowej. Kto dziś pamięta, że pokaz premierowy filmu z sugestywną muzyką Wojciecha Kilara odbył się
w hali katowickiego Spodka, gdzie oglądały
do tłumy?
Ligota – Panewniki
Ligota – Panewniki
Przez lata to miejsce kojarzyło się głównie
z kompleksem specjalistycznych szpitali,
studenckim miasteczkiem oraz z nasilonym
ruchem pielgrzymów, szczególnie w okresie
Bożego Narodzenia z powodu przygotowywanej ruchomej panewnickiej szopki, eksponowanej w klasztorze od początków XX wieku, a obecnie zajmującą prawie 600 m2. Od
kilku lat do listy zainteresowań można dodać
architekturę katowickiej moderny. W Ligocie
bowiem można oglądać pięknie zachowane wille z kolonii urzędniczej budowanej
w latach 30. XX wieku. Specjalnie przyjęta
uchwała Śląskiej Rady Wojewódzkiej pozwalała na budowę nowoczesnych mieszkań
z myślą o urzędnikach pracujących w centrum Katowic. Powstały przestronne budynki, z płaskimi dachami, tarasami, ogrodami
i szerokimi oknami wpuszczającymi wiele
światła. Wystarczy przyjrzeć się dokładnie
eleganckim domom na ul. Mazowieckiej 1
(willa dr. B. Mroczkowskiego według projektu Lucjana Sikorskiego), Mazowieckiej 16
(willa dr. W. Kowala projektu Kazimierza
Sołtykowskiego) czy prywatnej posesji pod
numerem 11. Kolejne dwa przykłady modernizmu, jakim może poza Katowicami poszczycić się np. Gdynia, to realizacje architektoniczne willi A. Pająka (ul. Poleska 16) i willi
R. Holleka na Poleskiej 26.
For years this place was in everybody’s mind
only the complex of specialist hospitals,
campus and place of pilgrimage, especially
during Christmas, due to live nativity scene
in Panewniki, present in monastery since
beginning of 20th century and now on almost
600 m2. For some years one can also add it to
the list of architecture curiosities, examples
of Katowice modernist style. In Ligota one
can see beatifully preserved villas clerks colony built in 30’. Silesian Voivodeship Council
in special act decided to let built modern
living places for clerks working in Katowice
centre. There were built spacious houses
with flat roofs, terraces, gardens and wide
windows freely letting in light. It’s enough
to look attentively on elegant houses in ulica Mazowiecka 1 (dr B. Mroczkowski’s villa, design Lucjan Sikorski), Mazowiecka 16
(dr W. Kowal’s villa, design Kazimierz
Sołtykowski), or private premises, no. 11.
Next modernist style examples, also pride of
Gdynia, are A. Pająk’s villa (ulica Poleska 16)
and R. Hollek’s (Poleska 26).
32
33
Piotrowice – Ochojec
Piotrowice – Ochojec
Kto pamięta lub słyszał o tzw. Wunderteam’ie?
W 1957 roku niemieccy dziennikarze sportowi
nazwali tak polską reprezentację lekkoatletyczną, która przez 10 lat odnosiła sukces za
sukcesem. Dotyczyło to prawie 300 lekkoatletów – o fenomenie nie tylko sportowym
w 2002 roku powstał krótki dokument, kiedy
to żyjący sportowcy postanowili się spotkać
po latach. Do czołówki talentów z lat 50. i 60.
zaliczali się m.in. Jerzy Chromik, urodzony
w Mysłowicach olimpijczyk, rekordzista
świata, specjalista od biegów długodystansowych, który m.in. ćwiczył na stadionie
w Piotrowicach. W kultowym miejscu dla
Piotrowic ćwiczyli także polska florecistka
Wanda Kaczmarczyk, kolejna uczestniczka
olimpiady czy nagradzany szpadzista Henryk
Nielaba, urodzony w Piotrowicach, który po
zakończeniu kariery pracował jako trener
w Szwecji. Warto przypomnieć, że w latach
świetności kompleks sportowy stanowił nie
tylko stadion, ale i boisko treningowe, sala
sportowa, korty tenisowe i uwielbiane przez
mieszkańców lodowisko.
Who remember or heard about Wunderteam?
In 1957 German sport journalist used this
term writing on Polish track and field squad
that for 10 years had success after success.
There were almost 300 athletes. About this
phenomenon, not only sport one, in 2002
was made short documentary when living
sportsmen decided to meet after many years.
Among the best in 50’ and 60’ was also Jerzy
Chromik, born in Mysłowice olympian, world
record-holder, long-distance runner who
was exercised also in Piotrowice stadium.
In cult Piotrowice place exercised also Polish
foilist Wanda Kaczmarczyk, next olympian,
or awarded épéeist, Henryk Nielaba, born in
Piotrowice, who after his career as sportsman worked as a coach in Sweden. It’s worth
to remember that in heyday of this sport
complex it was not only stadium there but
also practice field, sport hall, tennis courts
and loved by inhabitants ice-rink.
Podlesie
Podlesie
W miejscu dzisiejszej spokojnej południo- Podlesie – there where today is a quiet south
wej dzielnicy Katowic w XVII i XVII biegł ko- Katowice district in 17th and 18th century was
rzystny nie tylko dla lokalnej ludności trakt profitable not only for local society comhandlowy, zwany „furmańcem”, którym prze- mercial track, called “carter’s” which way
wożono cenne towary na Śląsk. Niektórzy valuable commodities were transported
chłopi z Podlesia mający własne konie i wozy to Silesia. Some peasants from Podlesie,
uzyskali przywilej przewozu cennej soli z żup owners of their own horses and carts got
z Wieliczki do Gliwic i dalej. Z czasem trakt precious privilege, haulage salt from salt
stracił na znaczeniu, początek XIX w. także mines in Wieliczka to Gliwice and farther.
nie okazał się łaskawy, podobno w 1800 roku Supposedly in 1800 Podlesie was destroyed
nad Podlesiem przeszła straszna burza. Grad by a horrible thunderstorm. Egg-size hail
wielkości kurzego jaja ranił ludzi, zwierzęta, wounded people, animals, lied wasted crops.
zniszczył uprawy. Na przebłaganie ludność Village inhabitants raised small mound and
wioski usypała kopczyk i wybudowała ka- built a roadside shrine to propitiate, but alas
pliczkę, która niestety nie zachowała się do the shrine didn’t last.
dnia dzisiejszego.
34
35
Murcki
Murcki
Poszukiwaczy faktów należy na pewno odesłać do sprawdzenia lokalnej inicjatywy –
szlaku „Śladami najstarszej kopalni węgla na
Górnym Śląsku”, który znajduje się na terenie Parku Murckowskiego. Podczas spaceru
szlakiem lub ścieżką edukacyjną można dowiedzieć się, że najstarsza gospoda kolonii
górniczej stała się tak znanym gościńcem,
że przed wojną przybywali tu letnicy specjalnym pociągiem z Katowic, by korzystać np.
z toru saneczkowego. Podobno ze wzgórza
Fryderyka Ermanna w pogodne dni można
było podziwiać panoramę Beskidów. Jednak
Murcki to także miejsce dla badaczy podań
i legend. Jedna wspomina o obecności czarownic, inne związane są z nazwą. Mówią,
że pewnego dnia dzieci wyszły ze świniami do lasu na wypas. Zwierzęta zaczęły ryć
w ziemi i znalazły w niej czarne kamienie.
Dzieci wróciły do domu i zaczęły się bawić
nietypowymi kamieniami, które niestety pozostawiały czarne ślady i dzieci były „umurckane”. Zdenerwowana matka wrzuciła czarne
kamienie do pieca, nie wiedząc jeszcze, że to
węgiel. Ku zdziwieniu wszystkich te zaczęły
się palić i dawać przyjemne ciepło.
Facts seekers for sure should be send to
check out local initiative – trail “Tracking
the Oldest Coal Mine at Upper Silesia” on
Murckowski Park grounds. When walking
the trail or educational path one can get
to know that the oldest pub of miners estate was so well known a place that before
the war people on vacation came there on
special train from Katowice, to use here
f.ex. luge track. From Fryderyk Ermann Hill
on sunny days one could supposedly see
Beskidy Mountains vista. But Murcki is also
the place for researchers of legends and folk
tales. One of these mentions about witches
presence, other concerns the name. One
day children went out to forest to depasture pigs. The animals began to burrow earth
and black stones were found. Children came
back home and played with stones, but they
made them dirty, small ones were “murcked
up”. Angry mother threw black stones into
stove, not knowing anything about coal. To
everyone surprise stones caught the flame
and nice heat has spread.
36
37
Kostuchna
Kostuchna
Spokojna dzielnica, o rekreacyjnym wręcz
charakterze, z popularnym źródełkiem
„Maria”, któremu przypisuje się walory nie
tylko smakowe, ale i zdrowotne, zapisała się
jako miejsce wdrożenia pewnego awangardowego wynalazku. Tadeusz Sendzimir, inżynier i wynalazca, zwany śmiało „Edisonem
metalurgii”, posiadacz ponad 70 patentów,
postanowił jeden z nich w życie wdrożyć
w Kostuchnie. Śląski Przemysł Cynkowy
wydał później nawet specjalną broszurę
reklamującą wszystkie zalety tzw. „Taśmy
Sędzimira”. Blachę cynkową produkowano
dotąd w niewielkich arkuszach, jednak nowa
technologia pozwoliła na przygotowanie blachy o sporej długości, nawet do kilkuset metrów. Podkreślano jej wytrzymałość, szczelność, ale także „oszczędność w materjale
i robociźnie”. Na ostatniej ze stron broszury
Śląski Przemysł Cynkowy Sp. Akc. apelował
dobitnie: „Kryjcie dachy, żądajcie wszędzie
żelaznej, cynkowanej taśmy Sędzimir”. O fabryce było na tyle głośno, że odwiedził ją
nawet prezydent Ignacy Mościcki, chemik,
podobno puentując wizytę „To nie cynkownia, to sanatorium! ”.
Quiet district, indeed recreational even, with
popular little mineral spring “Maria”, giving
not only tasty but also healing water, was
the place where some avant-garde invention
was made. Engineer and inventor Tadeusz
Sędzimir, who could be easily called “Edison
of metallurgy”, owner of 70 patents or more,
has decided to put into practice one of them
in Kostuchna. Silesian Zinc Industry later
published even special booklet advertising
all advantages of so called “Sędzimir process”. Until then galvanized steel was produced in small sheets but new technology
let to produce long sheet, even some hundred long. One stressed its strength, tightness and even “thriftiness in material and
labour costs”. On a last page of the booklet
Silesian Zinc Industry Ltd appealed expressively: “Cover your roofs, demand everywhere iron sheets galvanized in Sędzimir
process”. The factory was so well-known
that it was visited even by president Ignacy
Mościcki, chemist himself, seemingly giving
the punch line to the visit: “It’s not a zinc
plant, it’s a sanatorium!”.
Zarzecze
Zarzecze
Nieczęsto się zdarza, że przy jednej ulicy
zachowało się tak wiele zabytków objętych
ochroną konserwatorską. Kto nie miał okazji
spacerować po Zarzeczu, powinien zacząć
do ul. Grota-Roweckiego. Od starego przydrożnego krzyża, przez zespół dawnego
folwarku, dom z restauracją z początków
XX wieku po domy mieszkalno-gospodarcze i zagrody ze stodołą. Inne skarby kryją
i nowsze domy mieszkańców, w których na
ścianach wiszą np. prace Alfonsa Wieczorka.
Urodzony w Mikołowie w 1916 roku autor wielu obrazów, głównie akwarel, dokumentujących pejzaż Śląska, dożył 81 lat. Część jego
obrazów podobno do dziś wisi w śląskich
domach oraz m.in. w Kościele w Zarzeczu.
It’s not often that in one street there are so
many monuments under restorer’s care. Who
didn’t have an occasion to walk Zarzecze
should start from ulica Grota-Roweckiego.
From old roadside cross, through former
grange, house with a restaurant from the
beginning of 20th century to residential-farm
buildings and pens with barn. Newer houses
where hang f.ex. Alfons Wieczorek’s works,
also hide other treasures. Born in Mikołów
in 1916 Wieczorek was author of many pictures, mainly water-colours, and lived to be
81. Some of his pictures hang until today in
Silesian houses and in Zarzecze church.
38
W redakcji informacji o katowickich dzielnicach korzystano m.in. z następujących książek:
W. Janota, Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922–1939, Łódź 2010.
Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, pod red. A. Barciaka,
E. Chojeckiej, S. Fertacza, Katowice 2012.
I. Kozina, Ikony designu w województwie śląskim, Katowice 2013.
J. Moskal, Katowice. Rozwój w czasie i przestrzeni, Katowice 1993.
L. Szaraniec, Moje Katowice, Katowice 2014.
L. Szaraniec, Osady i osiedla Katowic, Katowice 1983.
Sources:
W. Janota, Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922–1939, Łódź 2010.
Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, ed. A. Barciak, E. Chojecka,
S. Fertacz, Katowice 2012.
I. Kozina, Ikony designu w województwie śląskim, Katowice 2013.
J. Moskal, Katowice. Rozwój w czasie i przestrzeni, Katowice 1993.
L. Szaraniec, Moje Katowice, Katowice 2014.
L. Szaraniec, Osady i osiedla Katowic, Katowice 1983.
39
Jacek Głomb
Reżyser teatralny i filmowy, od 21 lat dyrektor
Teatru Modrzejewskiej w Legnicy. Zrealizował
tu – w przestrzeniach postindustrialnych –głośne i zauważone spektakle: „Złego” według
Leopolda Tyrmanda (1996), wystawionego
w starej poniemieckiej fabryce amunicji,
„Koriolana” (wspólnie z Krzysztofem Kopką)
według Williama Szekspira (1998), pokazywanego na terenie byłych pruskich, a następnie radzieckich koszar wojskowych, „Balladę
o Zakaczawiu” Jacka Głomba, Krzysztofa
Kopki i Macieja Kowalewskiego (2000), graną w nieczynnym kinie „Kolejarz”, „Łemko”
Roberta Urbańskiego (2007) – w byłym teatrze varietes na Zakaczawiu oraz „Orkiestrę”
Krzysztofa Kopki (2011) – w cechowni kopalni w Lubinie. Reżyserował także w teatrach
w Bydgoszczy, Zielonej Górze, Gorzowie
Wielkopolskim, Łodzi i Warszawie.
Laureat Nagrody im. Konrada Swinarskiego
za reżyserię „Ballady o Zakaczawiu”. Cztery
z przedstawień Głomba – „Pasja” według
Mieczysława Abramowicza (1996), „Ballada
o Zakaczawiu” (2002), „Wschody i Zachody
Miasta” Roberta Urbańskiego (2004) oraz
„Orkiestra” (2013, wyróżnienie na festiwalu
telewizyjnym CIRCOM w Dubrowniku) – zostały przeniesione do telewizji, dla której
zrealizował też widowisko muzyczne „Kwiaty
polskie” (2005). W 2008 roku nakręcił swój debiutancki film fabularny „Operacja Dunaj”, którego światowa premiera odbyła się na festiwalu w Karlowych Warach w lipcu 2009 roku.
Film odwiedził festiwale w Polsce, Czechach,
Bułgarii, Niemczech, Austrii, Portugalii, USA,
Turcji, Indiach, na Islandii i na Litwie.
Poza sferą inicjatyw artystycznych, Jacek
Głomb jest także działaczem społecznym, zajmującym się aktywizacją i wspieraniem społeczności lokalnych. Założył w tym celu w 2011 r.
Fundację „Naprawiacze Świata”. Za swoją
działalność, m.in. na rzecz mniejszości narodowych, otrzymał Europejską Nagrodę
Obywatelską (2013), przyznawaną przez
Parlament Europejski.
Theatre and film director, for 21 year general manager of The Helena Modrzejewska
Theatre in Legnica. He produced there – in
post-industrial spaces – well-known and
acclaimed performances “The Man with
White Eyes“ from Leopold Tyrmand (1966)
staged in old postgerman ammunition factory, “Coriolanus“ (together with Krzysztof
Kopka) from William Shakespeare (1998),
staged in postprussian, then postrussian
barracks, his own, by Krzysztof Kopka
and Maciej Kowalewski “The Ballad on
Zakaczewie District“ (2000) played in old
cinema theatre “Railwayman“, “Łemko“ by
Robert Urbański (2007) in ex-variete at
Zakaczewie and “The Orchestra“ by Krzysztof
Kopka (2011) – in old coal mine building.
He also directed in theatres in Bydgoszcz,
Zielona Góra, Gorzów Wielkopolski, Łódź
i Warszawa.
He was awarded The Konrad Swinarski Award
for directing “The Ballad on Zakaczewie
District“. Four of his performances – “The
Passion“ by Mieczysław Abramowicz (1996),
“The Ballad on Zakaczewie District“ (2002),
“The Sunrises and Sunsets of the City“ by
Robert Urbański (2004) and “The Orchstra“
– awarded honouary mention at TV festival
CIRCOM in Dubrovnik (2013) were produced
in TV, where he also produced musical “The
Polish Flowers“ (2005). In 2008 he shoot his
debut film “The Danube Operation“ opened
at Karlove Vary Festival in July 2009. The
film was shown at festivals in Poland, Czech,
Bulgaria, Germany, Austria, Portugal, USA,
Turkey, India, Iceland, Lithuania.
Jacek Głomb is also activist who attend
to activation and supporting local societies. For his activity on behalf of ethnic
minorities was granted European Citizens
Prize (2013) given by European Parliament.
40
41
Krzysztof Kopka
Scenarzysta, teatrolog, reżyser teatralny, wykładowca wrocławskiej Państwowej
Wyższej Szkoły Teatralnej oraz tłumacz. Od
wielu lat jest związany z teatrami w Legnicy
i Wrocławiu, a wcześniej w Wałbrzychu,
gdzie pełnił funkcję dyrektora artystycznego. Jako kierownik literacki i konsultant
programowy pracował w Teatrze im. Heleny
Modrzejewskiej w Legnicy, Wrocławskim
Teatrze Współczesnym, Wrocławskim
Teatrze Lalek, Teatrze Wybrzeże w Gdańsku
i Teatrze Powszechnym w Łodzi. Autor scenariusza (wraz z Waldemarem Krzystkiem)
do polskiego kandydata do Oscara 2013,
filmu „80 milionów”. Laureat Grand Prix
w Ogólnopolskim Konkursie na wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej (2001) za
„Balladę o Zakaczawiu”, napisanej wspólnie z Maciejem Kowalewskim i Jackiem
Głombem. W 2013 roku zadebiutował jako
prozaik powieścią „Siwy dym”. Autor sztuk:
m.in. „Lustracja”, „Orkiestra”, „Palę Rosję!
Opowieść syberyjska”, „Wrocławski pociąg
widm”. Na maj 2015 zaplanowano premierę sztuki „Koniec świata w Breslau”, której
adaptację przygotował Krzysztof Kopka wraz
z Agnieszką Olsten, reżyserką, która inscenizuje głośny kryminał dla Wrocławskiego
Teatru Współczesnego.
Stage designer, theatrologist, stage director, The National Academy of Theatre Arts
in Kraków Wrocław Department lecturer
and translator. For many years collaborated with theatre in Legnica and Wrocław,
earlier with Wałbrzych theatre where he
was artistic manager. As dramaturge and
programme consultant he worked in The
Helena Modrzejewska Theatre in Legnica,
Wrocławski Teatr Współczesny, Wrocławski
Teatr Lalek, Teatr Wybrzeże in Gdańsk and
Teatr Powszechny in Łódź. Scriptwriter (with
Waldemar Krzystek) of Polish Oscar candidate 2013, “80 Millions“. Grand Prix laureate at All-Poland Polish Contemporary Play
Staging Contest (2001) for “The Ballad on
Zakaczewie District“ written with Maciej
Kowalewski and Jacek Głomb. In 2013 he
made his debut as a writer publishing “The
Bovver“. Author of plays: “The Vetting“, “The
Orchestra“, “I’m Burning Russia! Syberian
Tale“, “The Wrocław Train of Spectres“. On
May 2015 is planned opening of his adaptation of “The End of the World in Breslau“ produced with Agnieszka Olsten, director, who
stages well-known crime-story for Wrocław
Teatr Współczesny.
Małgorzata Bulanda
Scenograf i kostiumolog. Od 1994 roku pra- Stage and costume designer. Since 1994 she
cuje w Legnicy, gdzie wprowadziła w życie works in Legnica where she put into effect
ideę wystawiania sztuk poza budynkiem idea of staging outside theatre building. She
teatru. Współtworzyła najbardziej znane co-produced the best-known Legnica perforlegnickie spektakle: „Jak wam się podoba”, mances: “As You Like It“, “The Man with White
„Złego”, „Koriolana”, „Hamleta”, „Portową Eyes“, “Coriolanus“, “Hamlet“, “The Harbor
Opowieść”, „Szawła”, „Made in Poland”, Story“, “Saul“, “Made in Poland“, “Personal
„Osobistego Jezusa”, „Otello”, „Łemko” Jesus“, “Othello“, “Łemko“ and many others.
i wiele innych. Zaprojektowała wystrój She did stage design for TV versions of The
sceniczny do telewizyjnych wersji przed- Helena Modrzejewska Theatre: “The Ballad
stawień Teatru Modrzejewskiej: „Ballady on Zakaczewie District“ and “The Sunrises
o Zakaczawiu” oraz „Wschodów i Zachodów and Sunsets of the City“. She worked as set
Miasta”. Była scenografem filmu „Operacja designer of “The Danube Operation“. She
Dunaj” (2009). Współpracowała także collaborated also with Teatr Polonia and
m.in. z Teatrem Polonia i Teatrem Studio Teatr Studio in Warszawa. She has shown
w Warszawie. Swoje kostiumy prezentowa- her costumes at staged exhibitions: “The
ła także na dramatyzowanych pokazach: Shakespearian Dream“ (International Stage
„Sen Szekspira” (Międzynarodowa Wystawa Design Exhibitions Prague Quadriennale
Scenograficzna Prague Quadriennale 2003, 2003, 8th Shakespearian Festival in Gdańsk,
VIII Festiwal Szekspirowski w Gdańsku, 2004) 2004) and “Rags“ (1st International Stage
oraz „Szmaty” (1. Międzynarodowy Festiwal Festival “The City“, Legnica 2007). For stage
Teatralny „Miasto”, Legnica 2007). Za sceno- design for “Personal Jesus“ and “Killing
grafię do „Osobistego Jezusa” i „Zabijania Gomułka“ she was awarded at 13th All-Poland
Gomułki” Bulanda otrzymała Nagrodę w XIII Polish Contemporary Play Staging Contest
Ogólnopolskim Konkursie na wystawienie (2007).
“I love theatre and I always have wanted to
Polskiej Sztuki Współczesnej (2007).
„Kocham teatr i zawsze chciałam go robić. produce it. I was my family’s headache beByłam utrapieniem dla rodziny, bo wszyst- cause I altered, built, set, rearranged all and
ko przerabiałam, budowałam, nastawia- disguised myself (…). We came to Legnica
łam, przestawiałam i się przebierałam (…). because we wanted to conquer the world.
Przyjechaliśmy do Legnicy, ponieważ chcie- We wanted to create such a world that comes
liśmy podbić świat. Chcieliśmy stworzyć taki into being from our dreams. That’s why
świat, który wyrasta z naszych marzeń. Długo I search, one shouldn’t decide too quickly.
szukam, nie wolno decydować się zbyt szyb- My creed is to surprise the audience. I also
ko. Moim credo jest, aby zaskakiwać widza. try to outstrip myself in a way. The most imUsiłuję też w jakiś sposób przeskoczyć siebie. portant thing is to make what I make in noble
Najważniejsze jest, żeby to, co robię, było way, low key. I have an energy that gives me
szlachetne, bez fajerwerków. Jest we mnie strength to transform everything. I try actors
energia, która daje mi siłę do przetwarza- and techies to feel this energy. Beginnings
nia wszystkiego. Staram się, żeby aktorzy were hard, men look at me with doubt but
i zespół techniczny czuli tę dobrą energię. a woman can surprise many blokes“.
Początki były trudne, mężczyźni patrzyli na
mnie z powątpiewaniem, ale kobieta potrafi
zaskoczyć niejednego faceta.”
42
43
Bartek Straburzyński
Muzyk rockowy, aranżer, producent muzycz- Rock musician, arranger, music producer
ny i kompozytor. Autor muzyki do ważnych and composer. Author of music for imspektakli legnickiej sceny (m.in. „Ballada portant Legnica stage performances (also
o Zakaczawiu”, „Made in Poland”). Wskazany “The Ballad on Zakaczewie District“, “Made
w rankingu „Najlepsi, najlepsze” miesięcznika in Poland“). He was mentioned by Jacek
„Teatr” przez Jacka Sieradzkiego za muzykę Sieradzki in ranking “The Best“ of “Teatr“
do przedstawienia „Orkiestra” w reżyserii monthly for the music for “The Orchestra“
Jacka Głomba, który często zaprasza go do dir. Jacek Głomb who often invistes him to
współpracy, zarówno do realizacji lokalnych, collaboration when producing locally, conwspółczesnych opowieści, jak i szekspirow- temporary tales but also Shakespearian titles
skich tytułów (m.in. „Ryszard III” w Teatrze (also “Richard III“ in Teatr Polski in Bydgoszcz
Polskim w Bydgoszczy czy „Kochankowie or “The Lovers of Verona“ in Legnica). Author
z Werony” w Legnicy). Autor ponad 20 kom- of 20 plus musical compositions for stage.
pozycji muzycznych dla teatru. Pracował He worked also for TV theatre productions,
przy realizacjach Teatru Telewizji, m.in. przy also for “The Side Effects“ by Petr Zelenka
„Skutkach ubocznych” Leszka Dawida (Grand dir. Leszek Dawid (Grand Prix for music at
Prix za muzykę na Krajowym Festiwalu Teatru Polish Radio and TV Theatre “Two Theatres“
Polskiego Radia i Teatru TV „Dwa Teatry” National Festival 2014), he did music for doc2014), komponował muzykę do filmów do- umentary films, serials, feature films also for
kumentalnych, seriali, filmów fabularnych, Marek Lechki’s acclaimed by audience and
w tym praca dla Marka Lechkiego przy bar- critics director debut “Erratum“ or “Down
dzo dobrze przyjętym przez publiczność Colorful Hill“ dir. Przemysław Wojcieszek.
i krytykę pełnometrażowym debiucie reżyserskim „Erratum” czy filmu „W dół kolorowym wzgórzem” w reżyserii Przemysława
Wojcieszka.
Witold Jurewicz
Nauczyciel tańca, choreograf, reżyser, performer, wykładowca Akademii
Muzycznej w Łodzi (kierunek: choreografia), Państwowego Pomaturalnego Studium
Kształcenia Animatorów Kultury w Kaliszu
(PPSKAK) i kursów instruktorskich z tańca
współczesnego w całym kraju. Założyciel, dyrektor artystyczny i choreograf Teatru Tańca
Alter. W latach 1992–2008 dyrektor artystyczny festiwalu Międzynarodowe Prezentacje
Współczesnych Form Tanecznych w Kaliszu.
Autor programu nauczania tańca współczesnego i teorii ruchu. Twórca techniki ruchu
wykorzystującej punkt podparcia jako podstawę do ruchu zgodnego z indywidualną
motoryką ciała. Współpracuje z teatrami dramatycznymi w całej Polsce, m.in.: Teatrem
im. Stefana Jaracza w Łodzi, Teatrem im.
Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu,
Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie,
Teatrem Polskim w Poznaniu oraz Teatrem
im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy. Bierze
udział w licznych projektach tanecznych i teatralnych. Prowadzi warsztaty w kraju i za
granicą.
Dance teacher, choreographer, director, performance artist, lecturer at Music
Academy in Łódź (choreography department), State Collage of Culture Animators
in Kalisz (PPSKAK) and nationwide instructor
classes of modern dance. Founder, artistic
manager and choreographer of Teatr Tańca
Alter. In years 1992–2008 artistic manager of
International Presentations of Contemporary
Dance Forms Festival in Kalisz. Author of contemporary dance teaching programme and
theory of movement. Creator of movement
technique using fulcrum as basis of movement concordant to individual body motility. He collaborates with theatres in whole
Poland, also with The Stefan Jaracz Theatre
in Łódź, The Wojciech Bogusławski Theatre
in Kalisz, The Juliusz Słowacki Theatre in
Kraków, Teatr Polski in Poznań and The
Helena Modrzejewska Theatre in Legnica. He
takes part in many dance and stage projects.
He runs workshops at home and abroad.
44
45
TEATR ŚLĄSKI IM. STANISŁAWA WYSPIAŃSKIEGO W KATOWICACH
THE STANISŁAW WYSPIAŃSKI SILESIA THEATRE IN KATOWICE
RYNEK 10
40-003 KATOWICE, POLSKA
[email protected]
www.teatrslaski.art.pl
www.facebook.com / TeatrSlaski
DYREKTOR \ GENERAL MANAGER Robert Talarczyk
ZASTĘPCA DYREKTORA \ ASSISTANT MANAGER Bogusław Jasiok
DORADCA DYREKTORA \ GENERAL MANAGER’S ADVISOR Krystyna Szaraniec
AKTORKI \ ACTRESSES:
Katarzyna Błaszczyńska, Katarzyna Brzoska, Grażyna Bułka, Dorota Chaniecka,
Alina W. Chechelska, Karina Grabowska, Natalia Jesionowska, Anna Kadulska,
Ewa Kutynia, Ewa Leśniak, Barbara Lubos, Bogumiła Murzyńska, Agnieszka Radzikowska,
Violetta Smolińska, Anna Wesołowska, Krystyna Wiśniewska
AKTORZY \ ACTORS:
Adam Baumann, Bartłomiej Błaszczyński, Dariusz Chojnacki, Andrzej Dopierała,
Jerzy Głybin, Antoni Gryzik, Jerzy Kuczera, Wiesław Kupczak, Grzegorz Przybył,
Marek Rachoń, Michał Rolnicki, Wiesław Sławik, Artur Święs, Marcin Szaforz,
Andrzej Warcaba, Zbigniew Wróbel, Mateusz Znaniecki
Dramaturg \ Dramatist Artur Pałyga
Kierowniczka Literacka \ Rzeczniczka Prasowa \ Literary Manager & Press Secretary Aleksandra
Czapla-Oslislo
Koordynacja Pracy Artystycznej \ Artistic Work Coordinator Anna Podsiadło
Realizator Światła \ Lightning Maria Machowska
Oświetlenie Sceny \ Lightning Ireneusz Pawliszyn (brygadzista \ foreman),
Szymon Adamczyk, Krzysztof Dębkowski, Waldemar Janiszek, Krzysztof Woźniak
Akustycy \ Sound Mikołaj Lichtański (kierownik \ manager), Marek Skutnik,
Paweł Szymkowiak, Mirosław Witek
Inspicjenci \ Stage Managers Marcin Całka, Barbara Dudek, Dagmara Habryka-Białas
Sufler \ Prompter Anna Wesołowska
Główny Księgowy \ Chief Accountant Danuta Klima
Pełnomocnik ds. Produkcji i Promocji \ Executive Producer & Marketing Manager Małgorzata
Długowska-Błach
Menadżer ds. Współpracy Międzynarodowej \ Impresariat \
Manager for International Cooperation & Impresario Irena Świtalska
Asystentka Dyrektora \ Koordynator Współpracy z Uczelniami Wyższymi \ General Manager
Assistant & University Colleges’ Liaison Julia Korus
Asystentka Zastępcy Dyrektora i Specjalista ds. BHP \ Assistant’s Manager Attendant \
Occupational Safety and Health Specialist and Health Specialist Sylwia Szewczyk
Biuro Obsługi Widzów \ Audience Attendance Office Barbara Chodacka (kierownik \ manager),
Kamil Falenta, Anna Januszewska, Ewa Wójcik
Kasa Biletowa \ Ticket Office Ewa Kokuła, Krystyna Fornalczyk
Księgowość \ Accountancy Małgorzata Juszczyk-Frączek (zastępca Głównego Księgowego \ Assistant
Chief Accountant), Joanna Banek, Izabela Koniarek, Anna Satława-Solarz, Elżbieta Solipiwko
Kancelaria \ Specjalista ds. Pracowniczych \ Workflow Management \ HR Specialist \ Teresa Kundich
(kierownik \ manager), Agnieszka Witkowska
Specjalista ds. Biznesu \ Business Specialist Barbara Wolniewicz
Specjalista ds. Zamówień Publicznych \ Public Auction Specialist Barbara Płaza
Dyrektor Studium Aktorskiego \ Theatre School Principal Jerzy Kuczera
Menadżer ds. Strategii Sprzedaży i Koordynator ds. Edukacji Teatralnej \ Theatre Education
Coordinator Renata Goliasz-Janiszewska
Specjalista ds. Tłumaczeń \ Translator Paweł Korombel
Specjalista ds. Archiwizacji i Funduszy \ Fundraiser Miłosz Markiewicz
Archiwum Artystyczne i Biblioteka \ Library & Artistic Archives Anna Podsiadło
Dokumentacja Wizualna i Multimedia \ Visual Documentation and Multimedia Kamil Małecki
Fotograf \ Webmaster \ Photographer & Webmaster Krzysztof Lisiak
Informatyk \ IT Marcin Müller
Główny Inżynier \ Chief Engineer Edward Wrzesień
Kierownik Techniczny \ Chief Foreman Maciej Rokita
Koordynator Działu Technicznego \ Specjalista ds. Administrowania Majątkiem \ Chief Foreman’s
Assistance & Property Supervisior Katarzyna Malcharek
Dział Zaopatrzenia i Transportu \ Supplies & Transport Jan Szypura (kierownik \ manager),
Maria Kraczla, Konrad Parys
Główny Elektryk \ Chief Electrician Kazimierz Strzelecki
Elektryk \ Electrician Jerzy Boczkowski
Montażyści Dekoracji \ Stage Hands Dariusz Sobieraj (brygadzista \ foreman), Wojciech Smolarczyk
(zastępca \ assistant stage hands foreman), Łukasz Furmanek, Mariusz Konieczny, Sebastian Krysiak,
Sylwester Pozłótko, Piotr Sobota, Jerzy Śpiewakowski, Robert Witkowski, Sebastian Zastróżny,
Pracownia Krawiecka \ Dressmaker Workshop Ewa Kerger-Gardas (kierownik \ manager),
Anna Malinowska (zastępca \ assistant manager), Barbara Manowska, Jolanta Woszczyńska-Kolonko
Garderobiane \ Dressers Ewa Połońska (brygadzistka \ forewoman), Joanna Kulik, Aneta Oskard,
Dorota Słaboszewska
Rekwizytornia \ Props Room Ireneusz Gajda, Aneta Oskard
Magazyn Kostiumów \ Costumes Storeroom Małgorzata Kaczmarek
Pracownia Fryzjersko-Perukarska \ Hairdresser & Wigmaker Workshop Teresa Melek (kierownik \
manager), Karina Karpiczak, Wioleta Krysiak
Pracownia Stolarska \ Carpentry Workshop Franciszek Kraczla (kierownik \ manager), Jerzy Graczyk
Pracownia Malarsko-Modelarorska \ Painting and Model-Making Workshop Agata Kurzak (kierownik \
manager), Berta Witowska
Pracownia Tapicerska \ Upholstered Workshop Karol Koj
Konserwatorzy \ Handymen Ryszard Grabowski, Jerzy Musiedlak
Inspektor P. Poż. \ Fire Safety Officer Jacek Misiak
Recepcjoniści \ Receptionists Anna Witt, Damian Chwaliszewski, Zbigniew Jaszczak, Marek Kazibudzki,
Jacek Nos, Romuald Smolarz, Bernard Szablicki
PROGRAM \ PUBLICATION
Wydawca \ Publisher: Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego
Redakcja \ Editor: Aleksandra Czapla-Oslislo
Tłumaczenie \ Translation: Paweł Korombel
Korekta \ Proofreader: Julia Korus
Zdjęcia \ Photography: Przemysław Jendroska
Projekt graficzny \ Design&Layout: Katarzyna Wolny
Typografia \ Typeface: Graphik
Papier \ Paper: Munken Print White 15
Druk \ Print: Centrum Usług Drukarskich CUD Druk
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
jest Instytucją Artystyczną Samorządu Województwa Śląskiego
The Stanisław Wyspiański Silesia Theatre in Katowice
is Silesian Voivodeship Self-Governance Art Institution
Sponsor Teatru Śląskiego \ Teatr Śląski’s Sponsor:
Współproducent premiery \ Co-producer:
Premiera sfinansowana z budżetu Miasta Katowice z okazji jubileuszu 150-lecia Miasta
Premiere financed from City of Katowice budget on ocassion of 150 anniversary of the City
Patroni medialni \ Media Patronage:
Mecenasi \ Patrons:
www.teatrslaski.art.pl

Podobne dokumenty