Nieżyt nosa u dzieci Przewlekłe zapalenie błony

Komentarze

Transkrypt

Nieżyt nosa u dzieci Przewlekłe zapalenie błony
Międzynarodowe czasopismo dotyczące zagadnień terapii i badań biomedycznych przygotowywane
we współpracy z Polskim Towarzystwem Homeopatii i Homotoksykologii
kwiecień-czerwiec 2010
Zeszyt 2 (33-53)
ISSN 1232-5295
2
Nieżyt nosa u dzieci
Przewlekłe zapalenie
błony śluzowej nosa
Zwykłe przeziębienie
– niezwykłe zróżnicowanie
Zastosowanie toksyny botulinowej
w leczeniu naczynioruchowego
nieżytu nosa
Układ odpornościowy związany
z błonami śluzowymi
Przepuszczalność jelit
Immunomodulacja
Bolesne skurcze
przewodu pokarmowego u dzieci
Spis treści
Temat numeru
Nieżyt nosa u dzieci
33
prof. Marek Rogowski
Nieżyt nosa wywołany jest przez czynniki alergiczne i niealergiczne, z których najczęstsze są infekcje wirusowe.
Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok z polipami lub bez
Zastosowanie leków immunokorygujących
37
Różne sposoby leczenia za pomocą leków bioregulacyjnych
Alta A. Smit, MD
Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok jest jedną z najczęściej rozpoznawanych chorób.
Doniesienia naukowe
Zwykłe przeziębienie – niezwykłe zróżnicowanie
39
Opracowano przez lek. med. Anita Bania na podstawie: G.A. Poland et al., Common Cold, Uncommon Variation;
Clinical Implications of Basic Research; N ENGL J MED 360;21; 2245-2246
Przeciętna osoba w trakcie swojego życia spędza około 5 lat walcząc z objawami różnego rodzaju przeziębień
i około 1 rok na walce z przeziębieniami, które są na tyle poważne, a ich konsekwencje mogą być groźne,
iż wymagają pozostania w łóżku i odpoczynku.
Zastosowanie toksyny botulinowej w leczeniu naczynioruchowego nieżytu nosa
40
Opracowano przez lek. med. Anita Bania na podstawie: E. Księżopolska, Laryngologiczne aspekty zastosowania
toksyny botulinowej w medycynie estetycznej, Academy of Aesthetic and Anti-Aging Medicine, 4/2009; 4-13
Naczynioruchowy nieżyt nosa (NNN) nie ma związku ani z alergią, ani z chorobą układową...
Układ odpornościowy związany z błonami śluzowymi
41
Właściwości i potencjalne znaczenie kliniczne
Doris Ottendorfer, PhD
Narządy wyścielone błonami śluzowymi mają fizyczny kontakt ze środowiskiem.
Przepuszczalność jelit i jej rola w patogenezie chorób
45
David Lescheid, PhD, ND
Utrzymywanie nienaruszalności przewodu pokarmowego ma kluczowe znaczenie dla naszego zdrowia.
Homotoksykologia w praktyce
Immunomodulacja za pomocą mikrodawek
52
Alta A. Smit, MD
Kilku autorów wypowiadało się już w tym czasopiśmie na temat znaczenia układu odpornościowego...
Bolesne skurcze przewodu pokarmowego u dzieci
55
Preparat Spascupreel porównywalny z butylobromkiem hioscyny
Mary A. Kingzette
W niniejszym badaniu przeprowadzonym w Niemczech porównywano działanie preparatu Spascupreel i konwencjonalnego
leku, jakim jest butylobromek hioscyny u dzieci poniżej 12. roku życia ze skurczami przewodu pokarmowego lub cewki moczowej.
Rada Naukowa: Redaktor Naczelna: Rada Redakcyjna: Adres redakcji i wydawcy: prof. dr Hartmut Heine, Baden-Baden; dr farm. Wilfried Stock, Sinzheim
Anita Bania
dr Izabela Fołta, dr Witold Wandel, dr Mieczysław Bąkowski, Aneta Żebrowska, Anna Legun, Katarzyna Miler –
Matuszewska, Katarzyna Mitrowska.
Heel Polska Sp. z o.o., 02-822 Warszawa, ul. Poleczki 21, tel.: (22) 545 07 15; fax: (22) 545 07 18.
„Medycyna Biologiczna” jest kwartalnikiem ukazującym się od 1994 r. MB zamieszcza prace
autorów polskich i zagranicznych, prowadzi wymianę artykułów z „Journal of Biomedical Therapy”. Prace są
recenzowane. ISSN 1232-5295
Drodzy Czytelnicy,
Dotarło do mnie po raz kolejny, iż stare powiedzenie „Dobrym lekarzem może być tylko dobry
człowiek” nigdy nie straci na swej wartości. Wielokrotnie ciepłe, kulturalne słowa i właściwy
sposób zachowania w stosunku do pacjenta są w stanie zdziałać więcej niż najnowsza, rekomendowana terapia. Wszyscy autorzy, których prace publikujemy w drugim numerze Medycyny Biologicznej są przede wszystkim dobrymi ludźmi, a dopiero potem są dobrymi lekarzami.
I dzieje się tak, mimo olbrzymiego postępu w medycynie. Oczywiście wszyscy lekarze powinni
być z tym postępem w medycynie w miarę na bieżąco. Ja, idąc z duchem czasu, staram się dobierać tak publikacje do poszczególnych numerów Medycyny Biologicznej, aby dotyczyły one
najświeższych doniesień medycznych i problemów terapeutycznych, które aktualnie w literaturze medycznej dominują. Wszystko to wskazuje na fakt, iż homotoksykologia coraz bardziej
zbliża się do medycyny akademickiej. Polecam Państwa uwadze artykuł autorstwa profesora
Marka Rogowskiego w całości poświęcony problemowi nieżytów nosa u dzieci, zwłaszcza tych
o charakterze przewlekłym. Problem nieżytów nosa jest obecnie problemem interdyscyplinarnym. Zrozpaczeni rodzice dzieci z przewlekłymi katarami krążą pomiędzy pediatrami, laryngologami a alergologami. Temat leków immunokorekcyjnych staje się tematem bardzo na czasie.
Doktor Alta Smit, znana w Polsce z fantastycznych wykładów, wykorzystuje leki antyhomotoksyczne w leczeniu przewlekłych zapaleń nosa oraz zatok obocznych nosa u swoich pacjentów.
Jej drugi artykuł jest poświęcony immunomodulacji za pomocą mikrodawek. Fakt ten od kilkudziesięciu lat wykorzystuje homotoksykologia, a obecnie farmakologia oparta na lekach biologicznych. Wiele miejsca w bieżącym numerze Medycyny Biologicznej poświęcamy także układowi odpornościowemu związanemu z błonami śluzowymi – MALT i kwestii tolerancji wobec
antygenów przyjmowanych doustnie.
Zachęcam Państwa do lektury obszernego i bardzo interesującego artykułu w całości poświęconego innowacyjnemu w medycynie tematowi, a mianowicie przepuszczalności jelit („jelito
przeciekające”) i jej roli w patogenezie wielu chorób.
Ostatnim poruszanym w Medycynie Biologicznej tematem są bolesne skurcze przewodu pokarmowego u dzieci.
Mam nadzieje, iż z proponowanego wachlarza artykułów zdołacie Państwo wybrać te będące
w centrum Waszych zainteresowań i przeczytacie je z przyjemnością.
Cała nasza Rada Redakcyjna pragnie złożyć Państwu najserdeczniejsze życzenia z okazji zbliżających się Świąt Zmartwychwstania Pana, oby czas spędzony w rodzinnym gronie, w świątecznej atmosferze, w zdrowiu był czasem radości i spełnienia.
Z wyrazami szacunku,
Redaktor Naczelna
Anita Bania
Temat numeru
Nieżyt nosa u dzieci
prof. Marek Rogowski, Kierownik Kliniki Otolaryngologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku
Przewlekły katar u dzieci
Nieżyt nosa wywołany jest przez czynniki alergiczne i niealergiczne, z których najczęstsze są infekcje wirusowe. Katar ma bardzo duży wpływ na obniżenie jakości życia,
a u noworodków i niemowląt może grozić bardzo poważnymi powikłaniami. Nieżyt nosa u dzieci występuje bardzo
często i stąd pewnie pochodzi niezbyt miło brzmiące określenie smarkacz. Normą dla dzieci jest 6-8 infekcji kataralnych w ciągu roku. Często tak bywa, że przez wiele miesięcy u dzieci utrzymują się objawy w postaci utrudnionego
oddychania przez nos i wycieku wydzieliny. Najczęstszą
przyczyną tego popularnego schorzenia są zakażenia wirusowe. Jest to zazwyczaj pierwsza choroba zakaźna w życiu
dziecka stająca się w okresie noworodkowym realnym zagrożeniem. Według wytycznych angielskiego NHS Lothian
w części poświęconej wiekowi rozwojowemu, o nieżycie
nosa mówimy wtedy, gdy w ciągu dwóch tygodni, przez
przynajmniej jedną godzinę na dobę stwierdza się najmniej
dwa z objawów: blokadę nosa, wyciek z nosa, kichanie.
Utrzymywanie się objawów przez dłuższy okres upoważnia
do mówienia o przewlekłym katarze.
Nieżyt nosa u niemowląt
Noworodek do 6 tygodnia życia nie potrafi oddychać przez
nos i zaburzenia upośledzające drożność nosa mogą prowadzić nawet do niewydolności oddechowej, bezdechów
i niedotlenienia. U małych dzieci objawy typowe (zatkany
nos, wyciek z nosa, swędzenie nosa, kichanie) bardzo często współistnieją z sapką nosową, grymasami twarzy lub też
wyrażone są w innej formie. Grymasy twarzy, sapka nosowa, chrapanie, trudności podczas karmienia są objawami
dodatkowymi występującymi w tej grupie wiekowej.
W tym okresie bardzo częstym błędem w leczeniu chorób
przebiegających z obrzękiem błony śluzowej nosa jest stosowanie leków sympatykomimetycznych obkurczających
błonę śluzową nosa, które brutalnie ingerują w naturalną
grę naczyniową małżowin nosowych, niszczą błonę śluzową, przy długotrwałym stosowaniu nasilają obrzęk i są przyczyną polekowego nieżytu nosa. Należy również unikać
mechanicznego odsysania wydzieliny z nosa i innych sposobów mechanicznego oczyszczania powodującego urazy
w obrębie bardzo wrażliwej błony śluzowej. Bardzo pomoc-
ne w leczeniu jest natomiast zapewnienie odpowiedniej
wilgotności i temperatury powietrza, którym oddycha
dziecko. Przed karmieniem stosowane krople lub aerozole
z soli fizjologicznej poprawiają oddychanie przez nos u małych dzieci.
Katar u dzieci w wieku przedszkolnym
Warto też tutaj przypomnieć, że jednostronny wyciek
z nosa, zazwyczaj o charakterze ropnym, może być objawem ciała obcego wprowadzonego do nosa przez dziecko,
a u dzieci w wieku przedszkolnym zawsze należy pamiętać
o roli przerostu trzeciego migdałka w zaburzeniach drożności nosa. Dzieci w żłobku i przedszkolu stale narażone są na
infekcje, których objawy kataralne potrafią utrzymywać się
przez wiele miesięcy. Szczególnie istotne w tym okresie jest
monitorowanie stanu trąbki słuchowej i następstw jej dysfunkcji w postaci wysiękowego zapalenia ucha środkowego. W tym okresie mogą zacząć występować typowe objawy
alergicznego nieżytu nosa (ANN), zazwyczaj o charakterze
sezonowym. Inne rodzaje niealergicznego nieżytu nosa
znane u dorosłych (zanikowy, naczynioruchowy, eozynofilowy, zawodowy itd.) wyjątkowo rzadko pojawiają się
w okresie wieku rozwojowego.
Alergiczny nieżyt nosa u dzieci
Szczególne miejsce, ze względu na częstość występowania
i ogólnoustrojowe konsekwencje, posiada alergiczny nieżyt
nosa (ANN), który stał się na przełomie dwudziestego
i dwudziestego pierwszego wieku najczęstszą chorobą alergiczną u dzieci, najczęstszą przewlekłą chorobą zapalną
dróg oddechowych, a także najczęstszą chorobą przewlekłą
wieku rozwojowego. ANN w wieku dziecięcym występuje
w charakterystycznych również dla dorosłych dwóch formach klinicznych, jako: okresowy alergiczny nieżyt nosa
zwany też sezonowym i przewlekły alergiczny nieżyt nosa
określany też jako całoroczny. W USA na początku XXI
wieku ANN stwierdzono u około 58 milionów osób, w tym
u 30% dorosłych i u 40% dzieci. Spośród dzieci z ANN, aż
30% choruje na sezonowy nieżyt nosa, a u 10% stwierdza
się postać całoroczną ANN. W Polsce 5-20% dzieci w wieku szkolnym choruje na ANN. W jednym z najnowszych
badań pochodzącym z Anglii, w którym zastosowano nie
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
33
Temat numeru
tylko ankietę, ale też alergiczne testy skórne i ocenę poziomu swoistych IgE w surowicy oraz przeprowadzono weryfikację lekarską rozpoznania, stwierdzono występowanie
okresowego ANN u 18,6% dzieci 10-letnich.
ANN występuje w każdym wieku, ale u niemowląt i małych dzieci poniżej 4 roku życia rzadko manifestuje się pełnoobjawowo. U dzieci w wieku przedszkolnym często jedynym objawem jest zatkanie nosa. W grupie dzieci
najmłodszych kichanie salwami również należy do rzadkości. Ponadto objawy ANN mogą nakładać się na często
występujące u dzieci objawy wirusowych zakażeń górnych
dróg oddechowych. Objawy ANN u niemowląt i małych
dzieci mogą być wyzwalane przez alergeny pokarmowe.
W pierwszych miesiącach życia może objawiać się to sapką
nosową. Podstawą do rozpoznania alergii na białka mleka
krowiego jest próba eliminacji i prowokacji. Alergiczny
nieżyt nosa u małych dzieci często współistnieje z innymi
chorobami alergicznymi, np. astmą lub /i atopowym zapaleniem skóry.
Leczenie
W leczeniu ANN u dzieci podstawową metodą postępowania powinna być karencja alergenowa, czyli unikanie
narażenia na alergeny oraz farmakoterapia i immunoterapia. Farmakoterapia przewiduje w leczeniu stosowanie leków przeciwhistaminowych, leków stabilizujących błony
komórkowe (celem jest ograniczenie degranulacji mastocytów) i steroidów donosowych działających na wszystkie
etapy procesu zapalnego. Zadaniem immunoterapii swoistej jest wpływanie na mechanizmy odpornościowe w ten
sposób, aby z jednej strony wywołać tolerancję w stosunku
do najczęstszych alergenów odpowiedzialnych za powstawanie objawów chorobowych, z drugiej zaś przywrócić właściwą drogę przemian, w której główną rolę odgrywają limfocyty Th1, a nie Th2 – warunkujące przebieg reakcji
alergicznych.
Uwzględniając przedział wiekowy, propozycję leczenia nieżytów nosa u dzieci i to nie tylko pochodzenia alergicznego, przedstawia tabela (wg NHS Lothian):
34
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
Tab. 1
wiek
postępowanie
wiek <2 lat
rople i aerozole z soli
k
fizjologicznej stosowane przed karmieniem
wiek <4 lat
romoglikan dwusodowy k
2-4 x na dobę
wiek >2 lat
rzeciwhistaminowe leki p
w syropie bez cukru
wiek >4 lat
flutikazon do nosa
wszystkie dzieci
nikać sympatykomimetyków u
do nosa
Piśmiennictwo
1.Worldwide variation in prevalence of symptoms of
asthma, allergic rhinoconjunctivitis, and atopic eczema: ISAAC. The International Study of Asthma and
Allergies in Childhood (ISAAC) Steering Committee. Lancet 1998; 351: 1225-1232.
2.Arshad SH, Kurukulaaratchy RJ, Fenn M i wsp. Rhinitis in 10-year-old children and early life risk factors for
its development. Acta Paediatr 2002; 91: 1334-1338.
3.Bousquet J, van Cauwenberge P, Khaltaev N. Allergic
rhinitis and its impact on asthma. J Allergy Clin Immunol 2001; 108 (Suppl.): 147-334.
4.Emeryk A, Bartkowiak-Emeryk M: Odrębności kliniczne i terapeutyczne alergicznego nieżytu nosa
u dzieci. Problemy kliniczne w alergii i astmie. 1, 2004,
19-23.
5.Emeryk A, Postępski J, Górnicka G i wsp. Prevalence
of allergic rhinitis among Polish children from urban
and rural regions. (w) Pollens and pollinosis: current
problems. Śpiewak R. (red.), Inst Agric Med Lublin
1995; 60-63.
6.Fireman P. Therapeutic approaches to allergic rhinitis:
Treating the child. J Allergy Clin Immunol 2000; 105
(Suppl. 6): 616-621.
7.Rutkowski R, Kosztyła-Hojna B, Rutkowska J. Alergiczny nieżyt nosa – problem epidemiologiczny, ekonomiczny i społeczny XXI wieku. Pneumonol. Alergoz. Pol. 2008, 76, 348-352.
Temat numeru
Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok
z polipami lub bez
Zastosowanie leków immunokorygujących
Różne sposoby leczenia za pomocą leków bioregulacyjnych
Alta A. Smit, MD
Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok jest jedną
z najczęściej rozpoznawanych chorób. Już w 1992 roku opisano ponad 24 miliony zgłoszeń do lekarzy z powodu tego
przewlekłego zapalenia, a częstość występowania choroby
od tamtej pory nasila się1. W Stanach Zjednoczonych przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok występuje
u około 10% populacji2.
Nie do końca znana jest patogeneza przewlekłego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok. Istnieją dane świadczące
o roli bakterii i grzybów, jak również występowania zaburzeń odpowiedzi immunologicznej w obrębie zatok i dróg
oddechowych2. Niedobory czynnościowe bariery immunologicznej nabłonka mogą zaburzyć oddziaływanie między
gospodarzem a bodźcami zewnętrznymi, co może prowadzić do zwiększonej podatności na kolonizację bakteryjną
i grzybiczą u pacjentów z przewlekłym zapaleniem błony
śluzowej nosa i zatok.
Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok to grupa
schorzeń charakteryzujących się stanem zapalnym błony
śluzowej jamy nosowej i zatok przynosowych, trwającym
przez co najmniej 12 tygodni. Istnieją dwa typy tego schorzenia i można je podzielić ze względu na odpowiedź limfocytów T błon śluzowych.
Według Joe’a i Thakkara3 najlepszym podejściem do klasyfikacji jest uznanie tego stanu zapalnego jako neutrofilopochodny lub eozynofilopochodny. Podtyp „eozynofilowy”
obejmuje przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok
z polipami w jamie nosowej, wiąże się także z chorobą układu oddechowego nasilającą się przy podaniu kwasu acetylosalicylowego, astmą i alergicznym grzybiczym zapaleniem
błony śluzowej nosa i zatok. Podtyp „neutrofilowy” oznacza
przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok bez polipów w jamie nosowej. U dzieci częściej wydaje się występować typ z polipami4. Znajduje to także odbicie w profilach
cytokin. Mianowicie, przewlekłe zapalenie błony śluzowej
nosa i zatok z polipami charakteryzuje zwiększona liczba
limfocytów pomocniczych T typu 2 (Th2), przy niewielkiej
liczbie limfocytów T regulatorowych, podczas gdy wariant
tej choroby bez polipów charakteryzuje zwiększony profil
limfocytów Th15 (patrz Rycina). W tabeli 1 przedstawiono
patogenezę przewlekłego zapalenia błony śluzowej nosa
i zatok z polipami.
Ważne jest zatem, aby u pacjentów z tymi schorzeniami
dostosować leczenie bioregulacyjne. W przewlekłym zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok z polipami stosuje się immunomodulację za pomocą preparatu Engystol, ponieważ
wykazano, że zwiększa on stężenie interferonu γ, co wspiera profil limfocytów Th1 i równoważy oporny na regulację
profil Th26.
W przewlekłym zapaleniu błon śluzowych nosa i zatok bez
polipów stosuje się immunomodulację za pomocą preparatu Traumeel. Wykazano, że Traumeel zmniejsza ilość cytokin prozapalnych, takich jak interleukina 1, interleukina
8 i czynnik martwicy nowotworów α7.
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
37
Temat numeru
Piśmiennictwo:
Tab. 1
• Reakcja immunologiczna nadwrażliwości
• Inicjującym antygenem jest grzyb (nieinwazyjny)
• Komórki prezentujące antygen wydzielają interleukinę 10, rekrutują limfocyty T
• Zaburzenie równowagi Th1/Th2
• Występuje oporność limfocytów Th2 wobec regulacji
• Dochodzi do eozynofilii
• Granulocyty kwasochłonne otaczają komórki grzyba
• Granulocyty kwasochłonne wydzielają główne
białko zasadowe, powodujące chemiczne uszkodzenie błony śluzowej
• Granulocyty zasadochłonne i komórki tuczne
przyłączają się do stanu zapalnego
Patogeneza przewlekłego (eozynofilowego)
zapalenia błony śluzowej nosa i zatok z polipami
1.Cherry WB, Li JT. Chronic rhinosinusitis in adults.
Am J Med. 2008; 121(3): 185-189.
2.Tieu DD, Kern RC, Schleimer RP. Alterations in epithelial barrier function and host defense responses in
chronic rhinosinusitis. J Allergy Clin Immunol. 2009;
124(1): 37-42.
3.Joe SA, Thakkar K. Chronic rhinosinusitis and asthma.
Otolaryngol Clin North Am. 2008; 41(2): 297-309, vi.
4.Coffinet L, Chan KH, Abzug MJ, Simoẽs EA, Cool C,
Liu AH. Immunopathology of chronic rhinosinusitis
in young children. J Pediatr. 2009; 154(5): 754-758.
5.Van Bruaene N, Pérez-Novo CA, Basinski TM, i wsp.
T-cell regulation in chronic paranasal sinus disease.
J Allergy Clin Immunol. 2008; 121(6): 1435-1441,
1441 e1-e3.
6.Enbergs H. Effects of the homeopathic preparation
Engystol on interferon-γ production by human
T-lymphocytes. Immunol Invest. 2006; 35(1): 19-27.
7.Porozov S, Cahalon L, Weiser M, Branski D, Lider O,
Oberbaum M. Inhibition of IL-1β and TNF-α secretion from resting and activated human immunocytes
by the homeopathic medication Traumeel S. Clin Dev
Immunol. 2004; 11(2): 143-149.
Ryc. 1
kort
EA
yzol
DH
IL-2
IFN-g
TNF-a
zapalenie
TGF-b
hamowanie
IL-4, IL-13
IL-5
IL-10
alergia
Równowaga Th1/Th2
Skróty: DHEA – dihydroepiandrosteron, IFN-g – interferon g, IL – interleukina, TGF – transformujący czynnik wzrostu, Th – pomocniczy limfocyt T, TNF-a – czynnik martwicy nowotworów a.
38
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
Doniesienia naukowe
Zwykłe przeziębienie – niezwykłe zróżnicowanie
Opracowano przez lek. med. Anita Bania na podstawie: G.A. Poland et al., Common Cold, Uncommon Variation;
Clinical Implications of Basic Research; N ENGL J MED 360;21; 2245-2246
Przeciętna osoba w trakcie swojego życia spędza około 5 lat
walcząc z objawami różnego rodzaju przeziębień i około 1
rok na walce z przeziębieniami, które są na tyle poważne,
a ich konsekwencje mogą być groźne, iż wymagają pozostania w łóżku i odpoczynku.
To rhinowirusy (HRV) są odpowiedzialne za 50 do 80%
przeziębień i to one skutkują nieszczęściami, śmiercią, redukcją produktywności, niewłaściwym stosowaniem antybiotyków oraz ekonomicznymi kosztami ocenianymi na
więcej niż 60 bilionów dolarów każdego roku w samych tylko Stanach Zjednoczonych. Dodatkowo wirusy HRV
u małych dzieci, osób w wieku starczym oraz osób z deficytami immunologicznymi mogą być sprawcami bardzo niebezpiecznych chorób dolnych dróg oddechowych.
Mało tego rhinowirus, ten najczęstszy winowajca przeziębień, potrafi manipulować aktywnością naszych genów –
to właśnie ta cecha wirusa przysparza nam kłopotów nie
tylko w postaci cieknącego nosa, ale także kaszlu i dreszczy.
Rhinowirusy (HRV zwane rynowirusami), to małe wirusy
posiadające RNA jako materiał genetyczny. Szacuje się, że
łącznie wszystkie serotypy HRV odpowiadają za 30 do 50
procent przypadków popularnych, zwłaszcza jesienią i wiosną, przeziębień.
Profesor David Proud wraz z zespołem z Department University of Calgary po raz pierwszy wykazał, że HRV zmienia-
ją aktywność wielu naszych genów, co prowadzi do nadmiernej odpowiedzi układu odpornościowego, a kończy się
zapchanym nosem i bólem gardła.
Palmenberg i jego współpracownicy zwiększyli naszą wiedzę na temat HRV, określając sekwencje pełnych genomów 99 serotypów wirusa HRV.
Na podstawie uzyskanych wyników inni badacze podzielili
nasze geny na dwie kategorie: pierwszą stanowią geny kodujące białka antywirusowe (między innymi tzw. wiperyna), drugą geny kodujące cytokiny prozapalne.
Naukowcy wykazali również, że wiperyna hamuje replikację HRV, co do tej pory było zbadane tylko u wirusa grypy.
Proud tłumaczy ponadto, że przeziębienia są zwykle uznawane za mało groźne infekcje nosa i gardła, ale mogą mieć
o wiele poważniejsze konsekwencje zdrowotne. Rhinowirus
jest odpowiedzialny nie tylko za przeziębienia, ale również
astmę i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POCHP).
Ponieważ wirusy HRV wybierają błonę śluzową górnych
dróg oddechowych, mają zazwyczaj niską porównywalnie
patogeniczność i szerokie antygenowe możliwości odróżnicowywania, wirusy te mogą być potencjalnie wykorzystane
jako wiralne wektory do tworzenia nowych szczepionek, leków przeciwwirusowych i terapii przeciwko różnym chorobom.
Doniesienia naukowe
Zastosowanie toksyny botulinowej w leczeniu
naczynioruchowego nieżytu nosa
Opracowano przez lek. med. Anita Bania na podstawie: E. Księżopolska, Laryngologiczne aspekty zastosowania
toksyny botulinowej w medycynie estetycznej, Academy of Aesthetic and Anti-Aging Medicine, 4/2009; 4-13
Naczynioruchowy nieżyt nosa (NNN) nie ma związku ani
z alergią, ani z chorobą układową, ani z zakażeniem czy
nieprawidłowościami anatomicznymi jamy nosa. Cechuje
go niedrożność nosa, z obfitym wyciekiem wodnistej wydzieliny. Mechanizm powstawania NNN nie został jeszcze
do końca poznany. U podstaw NNN leżą zaburzenia
w funkcjonowaniu autonomicznego układu nerwowego,
szczególnie zaś jego przywspółczulnej składowej. Naczynioruchowy nieżyt nosa wcześniej określany był jako idiopatyczny nieżyt nosa, co rzucało światło na jego niewiadomego pochodzenia etiologię. NNN mogą wywoływać zarówno
substancje drażniące, zaburzenia hormonalne, jak i emocjonalne, także urazy. Leczenie konwencjonalne nie przynosi trwałej poprawy, stąd zainteresowanie laryngologów
wzbudziła toksyna botulinowa.
I tak Őzcan C. i wsp. (2006) obserwowali grupę 30 pacjentów z rozpoznaniem naczynioruchowego nieżytu nosa. Pacjenci ci zostali podzieleni na dwie 15 osobowe grupy oraz
wyodrębniono dla nich grupę kontrolną (5 osób). Średnia
wieku chorych w pierwszej grupie wynosiła 38,5 lat (1 mężczyzna + 14 kobiet). Druga grupa miała średnią wieku
41,6 lat (4 mężczyzn + 11 kobiet). Średnia wieku w grupie
kontrolnej wynosiła 34,4 lata. Chorzy ci zgłaszali następujące objawy: niedrożność nosa, wyciek wydzieliny z nosa,
kichanie, swędzenie w nosie. Objawy te oceniano wg skali
od 1 do 5, gdzie 1 to słabe nasilenie objawów, zaś 5 – intensywne nasilenie objawów.
Chorzy z pierwszej grupy mieli wykonaną iniekcję łącznie
10 jednostek toksyny botulinowej do obydwu przewodów
40
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
nosowych, iniekcje wykonano do dolnej i środkowej małżowiny nosowej. Pacjentom z grupy drugiej podano w analogiczne miejsca dwukrotnie większą dawkę toksyny botulinowej. Chorym z grupy kontrolnej aplikowano w te same
miejsca roztwór soli fizjologicznej. Stan błony śluzowej
nosa oceniano u badanych po upływie 1., 2., 4., 6., i 12.
tygodnia od podania toksyny botulinowej. Już po upływie
tygodnia po podaniu toksyny botulinowej zaobserwowano
redukcję wszystkich objawów zgłaszanych przez pacjentów
na początku badania.
Porównanie nasilenia objawów uwidoczniło duże różnice
pomiędzy grupą pierwszą i kontrolną oraz grupą drugą
i kontrolną. Natomiast pomiędzy grupą pierwszą i drugą
nie odnotowano istotnych różnic.
Z powyższego badania wynika, jak również z innych badań
z użyciem toksyny botulinowej w leczeniu NNN, że podanie iniekcyjne toksyny botulinowej jest prostą, skuteczną
i bezpieczną metodą leczenia naczynioruchowego nieżytu
nosa. Efekt redukcyjny w stosunku do objawów NNN przy
użyciu tej metody jest efektem długotrwałym.
Doniesienia naukowe
Układ odpornościowy związany z błonami śluzowymi
Właściwości i potencjalne znaczenie kliniczne
Doris Ottendorfer, PhD
Wstęp
Narządy wyścielone błonami śluzowymi mają fizyczny kontakt ze środowiskiem. Są one zatem szczególnie podatne na
uszkodzenia przez zakaźne patogeny lub związki toksyczne.
Z tego względu wszystkie błony śluzowe pozostają pod stałą
kontrolą swoiście zorganizowanej tkanki limfatycznej błon
śluzowych (MALT). W szczególności, odpowiedź immunologiczna ze strony błon śluzowych różni się czynnościowo od
mechanizmów układowej odporności przeciw antygenom
niesionym z krwią. Przykładowo, wychwyt i neutralizacja
antygenów przez błony śluzowe indukuje odpowiedzi immunologiczne swoiste dla danego antygenu w obrębie błony
śluzowej, ale zwykle hamuje odporność układową przeciw
większości antygenów przyjmowanych drogą doustną. Poniżej przedstawiono wyjaśnienie tych różnic.
Tolerancja wobec antygenów przyjmowanych
doustnie
Wspomniana wyżej różnica pomiędzy odpowiedzią immunologiczną układową i tą związaną z błonami śluzowymi
jest odzwierciedleniem konkretnych wyzwań, z jakimi styka
się powierzchnia błon śluzowych przez swój bezpośredni
kontakt ze środowiskiem zewnętrznym. Aby chronić powierzchnię błon śluzowych przed uszkodzeniem, a w dalszej
kolejności przed uszkodzeniem narządów i ciężkimi chorobami, układ odpornościowy związany z błonami śluzowymi
musi być w stanie z jednej strony skutecznie rozróżniać potencjalne patogeny, a z drugiej – tolerować olbrzymią liczbę
mikroorganizmów komensalnych i nieszkodliwych antygenów z pożywienia1,2. Zjawisko to, określane jako tolerancja
wobec antygenów przyjmowanych doustnie, stanowi podstawowy aspekt odporności związanej z błonami śluzowymi,
przyczyniając się w dużym stopniu do homeostazy jelitowej
i zdrowia człowieka.
Właściwości strukturalne układu odpornościowego związanego z błonami śluzowymi
Tolerancję wobec antygenów przyjmowanych doustnie
określa się jako stan „zmniejszonej reaktywności układowej” na nieszkodliwe antygeny podawane doustnie przy
ponownym kontakcie z nimi. Zaburzenie tej delikatnej
równowagi wywołuje niekontrolowany stan zapalny błony
śluzowej w wyniku nieograniczonego kontaktu układu
MALT z antygenami3. Przykładowo, niektóre szlaki immunologiczne błon śluzowych u noworodków mogą nie być
Doniesienia naukowe
w pełni dojrzałe, umożliwiając większe uczulanie na nieszkodliwe antygeny zawarte w diecie zamiast hamowania
odpowiedzi. W takim mechanizmie może dojść do alergii
pokarmowej. Według najnowszych publikacji4,5 bakterie
probiotyczne, charakteryzujące się wieloma mechanizmami działania, mogą prawdopodobnie stanowić sposób leczenia chorób alergicznych.
Na uwagę zasługuje złożoność bariery błon śluzowych obejmująca anatomiczne aspekty tolerancji na antygeny światła
przewodu pokarmowego6. Zachowanie czynności bariery
błon śluzowych wymaga współpracy zarówno elementów
komórkowych, jak i niekomórkowych. Do elementów niekomórkowych należą aktywność enzymów światła jelita,
czynniki przeciw mikroorganizmom (np. defensyny) oraz
wydzielnicze przeciwciała typu A (IgA) występujące w dużych ilościach w warstwie śluzu pokrywającej powierzchnię
błony śluzowej. Elementy te neutralizują bakterie i wirusy6.
Proteolityczny rozkład antygenów pokarmowych z jajek,
soi, ryb lub orzechów minimalizuje ich właściwości immunogenne. Glikoproteiny typu mucyn, wyściełające nabłonek jelit, znacząco przyczyniają się do działania bariery błon
śluzowych. Warto zauważyć, że między komórkami nabłonka jelit a bakteriami komensalnymi światła przewodu pokarmowego zachodzi ścisła interakcja w celu zatrzymania
i (lub) ograniczenia odpowiedzi immunologicznej błon ślu-
zowych na poziomie cząsteczek złożonych7. Wykazano na
przykład, że rozpoznawanie wybranych bakterii probiotycznych przez komórki nabłonka jelit silnie hamuje ważną kaskadę prozapalną, jaką jest szlak jądrowego czynnika transkrypcyjnego κb7. Skład i czynność flory bakteryjnej jelit
w sposób kluczowy wpływają na strukturę i działanie układu
odpornościowego związanego z błonami śluzowymi8.
Sieć zależności immunologicznych
Skuteczne rozpoznawanie potencjalnych patogenów, będące jedną z ról układu odpornościowego związanego
z błonami śluzowymi, odbywa się w miejscach indukcyjnych, np. w kępkach Peyera, gdzie limfocyty pomocnicze T
typu 2 (Th2), przez uwalnianie cytokin zapewniają wsparcie dla limfocytów B w celu uruchomienia produkcji
IgA9,10. W blaszce właściwej błony śluzowej, stanowiącej
miejsce efektorowe tej tkanki, znajduje się wiele dojrzałych
komórek plazmatycznych wydzielających IgA wydzielnicze
w celu ochrony błony śluzowej przed potencjalnymi patogenami. Liczne pomocnicze i cytotoksyczne limfocyty T
znajdujące się w blaszce właściwej pośredniczą w odporności komórkowej przeciw mikroorganizmom i wirusom. Aktywna tolerancja wobec antygenów przyjmowanych doustnie wymaga prawdopodobnie więcej niż jednego
mechanizmu zapobiegającego niekontrolowanej reaktyw-
Tab. 1
Czynnik
„Naturalne” limfocyty Treg
„Indukowane” limfocyty Treg
Bodźce
indukujące
Pobudzanie TCR za pomocą własnych peptydów
Pobudzanie TCR za pomocą obwodowych (auto)przeciwciał, obcych przeciwciał, antygenów z pożywienia, patogenów
Ważne są również: typ APC, sposób prezentacji antygenu i otoczenie cytokin
Pochodzenie
Powstawanie w grasicy
Przemiana i (lub) ekspansja obwodowych, nieregulatorowych, dziewiczych
limfocytów CD4+, limfocytów pamięci lub limfocytów efektorowych
Fenotyp
FOXP3-dodatni
CD25-dodatni
Wysoce zmienna koekspresja czynnika transkrypcyjnego FOXP3 i antygenu
CD25
Mechanizmy
supresji
Supresja zależna od:
– kontaktu limfocyt T – limfocyt T
i(lub) limfocyt T – APC
– cytokin (IL-10 i TGF-β)
– dodatkowych cząsteczek (np. CTLA-4 i GITR)
Supresja zależna od:
– kontaktu limfocytów, związanego z limfocytami TGF-β oraz w niektórych
przypadkach od rozpuszczalnego TGF-β
– innych cytokin (IL-2, IL-4, IL-6, IL-13, INF-γ i TGF-β)
– limfocytów Th3 (rozpuszczalny TGF-β i (lub) IL-10)
– limfocytów Tr1 (IL-10)
– regulatorowych limfocytów T CD8+ (niezbyt wyraźnie określona, zależna od
kontaktu komórek, ILT3 i ILT4)
Skróty: APC – komórka prezentująca antygen; CTLA-4 – antygen 4 cytotoksycznego limfocytu T, GITR – receptor czynnika martwicy
nowotworów indukowany glikokortykoidami, IL – interleukina, ILT – transkrypt immunoglobulinopodobny, INF-γ – interferon γ,
TCR – receptor dla limfocytów T; TGF-β – transformujący czynnik wzrostu β, Treg – regulatorowy limfocyt T; Tr1 – regulatorowy
limfocyt T typu 1
Zestawienie regulatorowych limfocytów T (adaptowano na podstawie Shevach12)
42
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
Doniesienia naukowe
ności immunologicznej błony śluzowej wobec niegroźnych
antygenów. Pewne populacje limfocytów T wzajemnie oddziałują na wyspecjalizowane podtypy komórek prezentujących antygen w określonych obszarach błony śluzowej.
Można wobec tego przyjąć, że dojrzewanie i aktywacja
miejscowych komórek prezentujących antygen, np. komórek dendrytycznych, decyduje o aktywacji limfocytów T
błon śluzowych11. Zidentyfikowano dodatkowe limfocyty T
o silnym działaniu immunosupresyjnym, określane jako regulatorowe limfocyty T (tabela 1)12.
Do limfocytów tych należą regulatorowe limfocyty T typu
1 (Tr1) i limfocyty Th3. Weiner i wsp.13 wprowadzili termin limfocyty Th3 dla wyjaśnienia wyników uzyskanych na
swoich doświadczalnych modelach autoimmunologicznego zapalenia mózgu i rdzenia kręgowego. U myszy otrzymujących doustnie zasadowe białko mieliny, będące autoprzeciwciałem stwardnienia rozsianego u ludzi, obserwowano
hamowanie obwodowej odpowiedzi immunologicznej wobec tego antygenu podanego ponownie. Wykryto, że typem komórek odpowiedzialnym za tę odpowiedź były regulatorowe limfocyty Th3, wydzielające duże ilości
transformującego czynnika wzrostu β (cytokina). Co ciekawe, większe dawki antygenów sprzyjały alergii i (lub)
zmniejszeniu liczby limfocytów T, podczas gdy mniejsze
dawki antygenu wydawały się wywoływać tolerancję za pośrednictwem wspomnianych limfocytów Th313. Inne populacje regulatorowych limfocytów T, jak np. limfocyty
Tr1, różniły się od klasycznych limfocytów Th1 tym, że wydzielały większe ilości interleukiny 10 (cytokiny o działaniu immunosupresyjnym). Interleukina 10 (IL-10) kontroluje aktywację limfocytów Th1 i kilka funkcji makrofagów.
Znaczenie kliniczne tolerancji wobec antygenów przyjmowanych doustnie
Generalnie, mechanizmy tolerancji wobec antygenów
przyjmowanych doustnie stanowią ciągły proces fizjologiczny podsycany przez egzogenne antygeny. Dla celów terapeutycznych można przyjąć ze względów logicznych, że
niektórym ludzkim chorobom autoimmunologicznym, jak
np. stwardnieniu rozsianemu lub cukrzycy typu 1, można
zapobiegać przez doustne podawanie własnych antygenów.
Jednakże w niedawnym przeglądzie piśmiennictwa na ten
temat odkryto artykuł, wskazujący na dobre działanie tego
mechanizmu immunologicznego na modelach zwierzęcych, przy czym w badaniach klinicznych z udziałem ludzi
uzyskano rozbieżne wyniki14. W przeciwieństwie do tego
podawanie wyciągów z alergenów podjęzykowo w alergicznym nieżycie błony śluzowej nosa i zapaleniu spojówek
znacznie zmniejszyło nasilenie objawów tych chorób15.
Można mieć nadzieję, że trwające badania naukowe na temat podstawowych mechanizmów tego fascynującego
aspektu odporności związanej z błonami śluzowymi pomogą uniknąć niektórych pułapek tak, że wykorzystanie szlaków tolerancji wobec antygenów przyjmowanych doustnie
może w przyszłości stać się częścią immunoterapii.
Piśmiennictwo
1.Wittig BM, Zeitz [illegible] organ of immunology. [illegible] Dis. 2003;18(3):181-187.
2.Sansonetti PJ. War and peace at mucosal surfaces. Nat
Rev Immunol. 2004;4(12):953-964.
3.Sampson HA. Food allergy: when mucosal immunity
goes wrong. J Allergy Clin Immunol. 2005;115(1):139141.
4.Sherman PM, Ossa JC, Johnson-Henry K. Unraveling
mechanisms of action of probiotics. Nutr Clin Pract.
2009;24(1):10-14.
5.Kullen MJ, Bettler J. The delivery of probiotics and prebiotics to infants. Curr Pharm Des. 2005;11(1):55-74.
6.Baumgart DC, Dignass AU. Intestinal barrier function.
Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2002;5(6):685-694.
7.Neish AS. The gut microflora and intestinal epithelial
cells: a continuing dialogue. Microbes Infect.
2002;4(3):309-317.
8.O'Hara AM, Shanahan F. The gut flora as a forgotten
organ. EMBO Rep. 2006;7(7):688-693.
9.Mayer L. Mucosal immunity. Pediatrics. 2003;111
(6, pt 3):1595-1600.
10.MacDonald TT. The mucosal immune system. Parasite Immunol. 2003;25(5):235-246.
11.Shortman K, Naik SH. Steady-state and inflammatory dendritic-cell development. Nat Rev Immunol.
2007;7(1):19-30.
12.Shevach EM. From vanilla to 28 flavors: multiple varieties of T regulatory cells. Immunity. 2006;25(2):195201.
13.Miller A, Lider O, Roberts AB, Sporn MB, Weiner
HL. Suppressor T cells generated by oral tolerization
to myelin basic protein suppress both in vitro and in
vivo immune responses by the release of transforming
growth factor beta after antigen-specific triggering.
Proc Natl Acad Sci USA. 1992;89(1):421-425.
14.Weiner HL. Current issues in the treatment of human
diseases by mucosal tolerance. Ann NY Acad Sci.
2004;1029:211-224.
15.Kuo CH, Wang WL, Chu YT, Lee MS, Hung CH.
Sublingual immunotherapy in children: an updated
review. Pediatr Neonatol. 2009;50(2):44-49.
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
43
Doniesienia naukowe
Przepuszczalność jelit i jej rola w patogenezie chorób
David Lescheid, PhD, ND
Wstęp
Utrzymywanie nienaruszalności przewodu pokarmowego
ma kluczowe znaczenie dla naszego zdrowia. Powszechnie
znane procesy zachodzące w przewodzie pokarmowym
(trawienie, wydzielanie, wchłanianie i perystaltyka) mogą
odbywać się skutecznie jedynie przy nienaruszonej strukturze nabłonka. Zapewnianie organizmowi substancji odżywczych niezbędnych do wykonywania codziennych czynności wymaga prawidłowego przebiegu tych procesów.
Błona śluzowa przewodu pokarmowego stanowi również barierę pomiędzy kompartmentami, chroniąc względnie wrażliwe środowisko wewnętrzne, pozostające w równowadze
dynamicznej, przed względnie surowymi warunkami panującymi w świetle przewodu pokarmowego. W skład błony śluzowej wchodzi wiele różnych struktur i komórek pełniących
swoiste role w zachowywaniu funkcji bariery pod względem
fizycznym, chemicznym i immunologicznym1.
Przewód pokarmowy odgrywa również rolę immunologiczną. Komórki nabłonka przewodu pokarmowego stanowią
pierwszą linię obrony, chroniąc organizm przed potencjalnie groźnymi substancjami obcymi, dostającymi się do organizmu wraz z pokarmem. Ponadto większość patogenów,
w tym wiele istotnych z medycznego punktu widzenia wirusów2, musi przekroczyć barierę błony śluzowej, aby wywołać chorobę. Szacuje się, że nawet 80% komórek układu
odpornościowego powstaje w przewodzie pokarmowym lub
przebywa tam przez znaczną część swojego życia. Układ immunologiczny przewodu pokarmowego (ang. gut-associated
lymphatic system, GALT) stanowi część niezależnego układu odporności określanego układem odporności związanym z błonami śluzowymi (ang. mucosa-associated lymphatic
system, MALT). W celu obrony organizmu immunokompetentne komórki powstające w układzie GALT przedostają się do krążenia za pośrednictwem układu chłonnego,
a następnie do innych błon śluzowych, np. układu oddechowego i moczowo-płciowego. Ta wzajemna zależność
wszystkich błon śluzowych organizmu jest ważna, ponieważ
oznacza ona, że dzięki stosowaniu leków bioregulacyjnych
w celu przywrócenia prawidłowej struktury przewodu pokarmowego, można wpływać na cały układ odporności
i ogólny stan zdrowia.
Czynność bariery immunologicznej jest niezwykle dynamiczna i złożona. Polega ona nie tylko na ochronie organi-
zmu przed obcymi i (lub) potencjalnie groźnymi substancjami, ale też na tolerancji mikroflory komensalnej oraz na
trawieniu i wchłanianiu substancji odżywczych dla utrzymania prawidłowej czynności organizmu (Ryc. 1). Zdrowy
przewód pokarmowy o nienaruszonej ciągłości błony śluzowej pełni głównie rolę tolerancji immunologicznej. Z tego
względu organizm nie odpowiada na zwyczajne substancje
odżywcze potrzebne do podtrzymywania jego fizjologicznego działania. W przypadku zakłócenia ciągłości bariery
przewodu pokarmowego dochodzi do zaburzenia tolerancji, co prowadzi do zwiększonej reaktywności, przewlekłej
aktywacji komórek układu odporności i wytwarzania cytokin o działaniu miejscowym i ogólnoustrojowym.
Do częstszych chorób związanych z zaburzeniem bariery
przewodu pokarmowego należą nieswoiste zapalenia jelit3
oraz pewne choroby autoimmunologiczne, np. zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, nefropatia IgA
i stwardnienie rozsiane4, cukrzyca typu 15 oraz autyzm6.
Wśród innych schorzeń charakteryzujących się nadmierną
przepuszczalnością przewodu pokarmowego są: zastoinowa
niewydolność serca7, przewlekła niewydolność żylna
i owrzodzenia podudzi8, ciężkie zaburzenia depresyjne9,
zespół przewlekłego zmęczenia z obniżeniem odporności10,
kamica żółciowa11 i progresja zakażenia wirusem zespołu
nabytego braku odporności (HIV)12. Udokumentowany
związek pomiędzy „przeciekającym” jelitem a tak wieloma
wspomnianymi istotnymi chorobami przemawia za znaczeniem interwencji medycznej, pozwalającej na bezpieczne
i skuteczne gojenie w stosunkowo krótkim czasie. W niniejszym artykule opisano dane naukowe przemawiające za
stosowaniem leków antyhomotoksycznych w leczeniu nadmiernej przepuszczalności przewodu pokarmowego i przywracaniu optymalnego stanu zdrowia.
Zastosowanie homotoksykologii w leczeniu
nadmiernej przepuszczalności przewodu pokarmowego
Jedną ze swoistych zalet homotoksykologii jest to, że pozwala ona na bardzo dobrze przemyślane, logiczne podejście do
progresji i regresji chorób. Tabela Ewolucji Choroby jest narzędziem pozwalającym na usytuowanie danej choroby pod
względem stopnia jej regulacji i zaburzeń regulacji oraz zajętych przez nią tkanek z uwzględnieniem odpowiedniego
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
45
Doniesienia naukowe
listka zarodkowego. Tabela ta
Ryc. 1
stanowi również względny
przewodnik co do rokowania
i etapów choroby, które mogą
wystąpić podczas zdrowienia.
płynąca
krew płynąca do wątroby
krew
Przepuszczalność jelitową zawęzeł
klasyfikowano w tej tabeli
chłonny
w obszarze odpowiadającym
receptor dla kortykoliberyny
tkance endodermalnej wzdłuż
i tyreoliberyny
osi pionowej oraz zaraz na prawo od przedziału regulacji/
kompensacji (czyli w fazie impregnacji) wzdłuż osi poziomej. Oznacza to, że przywrópołączenie
cenie szczelności błony
bakterie probiotyczne
bariera
ścisłe
kortykoliberyna
nabłonka
śluzowej zajmie trochę czasu,
NLPZ
enterocyt
stojąca woda
alkohol
cząstki
a całkowity powrót do zdropokarmu
warstwa śluzu
wia będzie wymagał udziału
bakterie
wszystkich trzech filarów homotoksykologii (tj. regulacji
czynności narządów i aktywaBłona śluzowa jelita. Bariera błony śluzowej zapobiega wnikaniu do organicji komórkowej, immunomozmu szkodliwych substancji (np. toksyn, bakterii patogennych i mediatorów
dulacji oraz detoksykacji).
zapalenia). Jednocześnie służy ona jako wysoce wybiórczy filtr zapewniająW przypadku każdej choroby
cy wchłanianie potrzebnych substancji (np. cząstek pokarmu) poprzez ścisłe połączenia międzykomórkowe i poprzez komórki nabłonka.
ważne jest, aby najpierw
uwzględnić ogólne wrażenie
i zadać sobie pytanie, jakie zewnętrzne wpływy mogą przyczyniać się do występowania sygenazy 2 [COX-2])17,18. W badaniu klinicznym z udziadanej choroby lub stanowić przeszkodę na drodze do jej wy- łem pacjentów z łagodnym lub umiarkowanym zapaleniem
leczenia. Wiadomo na przykład, że wiele substancji (np. stawu kolanowego wykazano, że preparat Zeel jest tak skugluten, pewne dodatki do żywności, metale ciężkie i sub- teczny jak inhibitory COX-219. Istnieje wiele badań klistancje wziewne) wpływa na przepuszczalność przewodu nicznych, w których wykazano, że preparat Traumeel stopokarmowego. Zakażenia bakteryjne i proces starzenia się sowany zewnętrznie pozwala skutecznie opanować ból
mogą również zwiększać przepuszczalność. Nadmierne re- towarzyszący wielu różnym schorzeniom układu mięśniogularne spożywanie alkoholu13,14 oraz syropu kukurydziane- wo-szkieletowego, m.in. w doraźnym leczeniu objawowym
go o dużej zawartości fruktozy15 także wiąże się z występo- przewlekłych procesów dotyczących ścięgien20. Z badań
waniem „przeciekającego” jelita u podatnych osób. tych wynika, iż leki antyhomotoksyczne można stosować
Pierwszym ważnym krokiem w kierunku ustąpienia cho- jako leki przeciwzapalne, które nie uszkadzają przewodu
roby jest wstrzymanie tej zewnętrznej podaży toksyn. Za- pokarmowego.
przestanie dostarczania toksyn do organizmu jest jednym Na przepuszczalność przewodu pokarmowego wpływają nie
z etapów detoksykacji określanych w piśmiennictwie an- tylko toksyny fizyczne, ale również zdarzenia związane z tryglojęzycznym jako podejście „4S” od słów „Stop” (zaprzesta- bem życia lub czynniki stresogenne na poziomie umysłonie dostarczania toksyn z zewnątrz), „Support” (wspieranie wym lub emocjonalnym. Wykazano na przykład, że nawet
narządów odpowiedzialnych za detoksykację i oczyszcza- krótki okres niedoboru snu u myszy wywołuje znaczące
nie), „Stimulate” (pobudzenie eliminacji toksyn) oraz „Sensi- zmiany przepuszczalności przewodu pokarmowego i przetize” (uwrażliwienie pacjenta na detoksykację). Inne toksy- mieszczanie się bakterii do miejsc, które w warunkach prany wpływające na przepuszczalność przewodu pokarmowego widłowych są jałowe, jak np. węzły chłonne krezkowe, śleto m.in. leki, jak np. inhibitory pompy protonowej16 oraz dziona, trzustka i krew21. Przewlekłą bezsenność u ludzi
niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. inhibitory cyklook- wiąże się również z produkcją cytokin prozapalnych oraz
46
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
Doniesienia naukowe
osłabieniem układu przeciwutleniaczy i hormonów, które
może prowadzić do nadmiernej przepuszczalności przewodu pokarmowego22. Nervoheel to lek antyhomotoksyczny
znajdujący zastosowanie w leczeniu bezsenności oraz pomagający zrelaksować się osobom nadmiernie pobudzonym
stresogennymi czynnikami dnia codziennego23. Modulowanie czynników stresogennych, takich jak bezsenność, może
stanowić istotny aspekt leczenia „przeciekającego” jelita,
ponieważ w badaniach na zwierzętach wykazano, że przewlekły stres psychologiczny powoduje nadmierną przepuszczalność przewodu pokarmowego i predysponuje zwierzęta
do podatności na choroby24,25.
Od lat wiadomo, że istnieje związek między układem nerwowym, wewnątrzwydzielniczym i odpornościowym dzięki
wspólnym cząsteczkom przekaźnikowym, receptorom
i anatomicznemu usytuowaniu26,27. W tej dziedzinie –
określanej jako psychoneuroimmunologia – udowodniono
naukowo, że istnieje powiązanie jelito-mózg, a fizjologiczne lub patologiczne zmiany w jednym z tych narządów
w sposób istotny wpływają na czynność drugiego. Niedawno opisano przywspółczulny szlak przeciwzapalny, łączący
sygnały cytokin przewodu pokarmowego z włóknami nerwu błędnego, mózgiem, acetylocholiną i jej receptorami na
powierzchni makrofagów oraz powodujący dalsze zmiany
sygnałów cytokin28,29. Szlak ten, określany jako cholinergiczny szlak przeciwzapalny, świadczy o roli, jaką modulowanie przywspółczulnego układu nerwowego może odgrywać
w gojeniu „przeciekającego” jelita. Do skutecznych metod
modulowania tego szlaku należą akupunktura, „biofeedback”, medytacja świadomości (mindfulness meditation),
różne formy fizjoterapii oraz techniki chiropraktyczne28,29.
Ponadto istnieje wiele preparatów antyhomotoksycznych
o udowodnionej skuteczności w modulowaniu wpływu
aspektów psychosomatycznych na stany chorobowe. Preparaty te to m.in. Nervoheel (na niepokój i drażliwość23,30),
Neuro-Injeel/Ypsiloheel (na poważniejsze patologie, przeznaczony szczególnie dla osób, które nigdy nie powróciły
do zdrowia po jakimś konkretnym wydarzeniu życiowym).
Naprawianie ewentualnych zaburzeń regulacji mózgu stanowi istotny aspekt leczenia „przeciekającego” jelita. Do
gojenia może dojść pośrednio, poprzez modulowanie wspólnych cząsteczek przekaźnikowych, takich jak cytokiny, pomiędzy narządami, jak opisano powyżej. Z drugiej strony
powrót do zdrowia można osiągnąć bezpośrednio, w świetle
nowych danych, świadczących o tym, że pewne fizyczne
struktury, które dawniej uznawano za występujące tylko
w ośrodkowym układzie nerwowym znajdują się również
w przewodzie pokarmowym31. Stanowią one tak zwaną oś
mózg-jelito. Sugeruje się, że „interakcje komórkowe uzna-
Fot. 2
Przekrój przez błonę śluzową jelita
wane dotychczas za swoiste dla bariery krew-mózg regulują
również przepuszczalność nabłonka jelit”31. Dane te są kolejnymi, świadczącymi o potencjalnym zastosowaniu leków
powszechnie uznawanych za swoiste dla układu nerwowego, jako wspomagające w leczeniu przewodu pokarmowego.
Po zidentyfikowaniu czynników zewnętrznych przyczyniających się do wystąpienia „przeciekającego” jelita lub zakłócających samoregulację, po ich zredukowaniu należy rozpocząć
leczenie z wykorzystaniem trzech filarów homotoksykologii.
Regulacja czynności narządów i aktywacja komórkowa
Istnieje wiele różnych leków antyhomotoksycznych o działaniu wspierającym lub regulującym narządy układu pokarmowego. Jedną z kluczowych struktur przyczyniających
się do tworzenia fizycznej bariery przewodu pokarmowego
są połączenia ścisłe między komórkami nabłonka. Dzięki
tym ścisłym połączeniom większość substancji wchłania
się, przenikając przez komórki nabłonka, a nie pomiędzy
nimi. Przenikanie przez komórki nabłonka powoduje, że
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
47
Doniesienia naukowe
przed przedostaniem się do układu chłonnego lub układu
krążenia i transportem do pozostałych obszarów organizmu
wchłaniane substancje podlegają ścisłemu przetwarzaniu
przez wewnątrzkomórkowe enzymy i szlaki biochemiczne.
Dwa ważne procesy zachodzące w komórkach nabłonka
przewodu pokarmowego to układ enzymatyczny cytochromu P-45032,33 uczestniczący w I i II fazie detoksykacji substancji oraz układ glikoprotein P34,35 transportujących kationy i aniony, regulujących napływ i odpływ pewnych
leków, metali i toksyn w ramach III fazy detoksykacji. Działanie obu systemów można poprawić za pomocą preparatu
Mucosa compositum. Ponadto wspomniane procesy wewnątrzkomórkowe wymagają energii, a zatem w celu poprawy tworzenia trifosforanu adenozyny (ATP) w cyklu
kwasów trikarboksylowych (Krebsa) wskazane jest zastosowanie preparatu Coenzym compositum.
Połączenia ścisłe również stanowią złożone, dynamiczne
struktury, na które mogą wpływać różnego rodzaju bodźce36, niewykluczone, że należą do nich leki antyhomotoksyczne. Zaburzenie działania połączeń ścisłych wiąże się
z wieloma różnymi chorobami37. Kompleks ścisłych połączeń składa się z wielu różnych białek, m.in. zonulin, okludyn, klaudyn, różnorodnych kinaz oraz białka adhezyjnego
połączeń międzykomórkowych, należącego do rodziny immunoglobulin38. Klaudyny i okludyny tworzą pętle zewnątrzkomórkowe sięgające sąsiedniej komórki. Klaudyny stanowią wypełnione wodą pory, przepuszczające wybiórczo,
w oparciu o ładunek i rozmiar. Zonuliny stanowią białka
kotwiczące łączące klaudyny z macierzą wewnątrzkomórkową dzięki swoim przyczepom do aktyny i miozyny. Budowa kompleksu połączeń ścisłych świadczy o tym, że zmiany
w macierzy wewnątrzkomórkowej, za pośrednictwem interakcji aktyny i miozyny, mogą wpływać na otwieranie i zamykanie porów klaudyn, a tym samym na szczelność bariery nabłonka. Główki miozyny charakteryzuje aktywność
ATP-azy, czyli enzymu hydrolizującego ATP dla zapewnienia energii potrzebnej do poruszania się wzdłuż nici aktyny39. Ten zależny od energii proces można wesprzeć za pomocą preparatu Coenzym compositum, będącego lekiem
antyhomotoksycznym. Uważa się, że lek ten generuje ATP
poprzez wpływ na wewnątrzkomórkowy cykl kwasów trikarboksylowych (cykl Krebsa).
Immunoregulacja
Jeśli kompleksy połączeń ścisłych staną się przepuszczalne,
makrocząsteczki, m.in. substancje zawarte w pokarmach
i napojach, które nie zostały gruntownie przetworzone oraz
mikroflora wraz z endotoksynami przedostają się do otaczającej je tkanki łącznej i wchodzą w interakcje ze znajdu-
48
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
jącymi się tam komórkami układu odpornościowego.
W wyniku tych interakcji dochodzi do syntezy i wydzielania cytokin prozapalnych, jak np. interleukina 1β (IL-1β),
czynnik martwicy nowotworów (TNF-α) i interferon γ.
Cytokiny te również bezpośrednio wpływają na strukturę
ścisłych połączeń, jeszcze bardziej zwiększając przepuszczalność błony śluzowej38,40. Powstaje pętla dodatniego
sprzężenia zwrotnego, poprzez które narastająca przepuszczalność zwiększa syntezę i wydzielanie cytokin prozapalnych, co jeszcze bardziej zwiększa przepuszczalność. Odwrócenie „przeciekania” wymaga fizycznej naprawy
opisanej wyżej struktury połączeń ścisłych, a także modulowania cytokin prozapalnych utrudniających proces gojenia. Na podstawie wielu badań obserwacyjnych na zwierzętach i badań z udziałem ludzi wydaje się, że do
faktycznego fizycznego uszkodzenia bariery komórek nabłonka błony śluzowej dochodzi przed indukcją nadmiaru
cytokin prozapalnych41. Jest to kolejny dowód na to, jak
ważne jest opisane wyżej strukturalne i czynnościowe
wspieranie narządów, jako wstępne podejście do leczenia
„przeciekającego” jelita.
Po przedostaniu się substancji przez barierę nabłonka błony śluzowej komórki prezentujące antygen (np. komórki
dendrytyczne) zbierają je, przetwarzają i prezentują dziewiczym limfocytom T. W zależności od charakteru, dawki
i zakresu działania tych substancji zachodzi synteza i wydzielanie różnych typów cytokin. Cytokiny te wpływają na
rozwój limfocytów T albo w kierunku przewagi limfocytów
pomocniczych typu 1 (Th1) (odpowiedź komórkowa),
albo Th2 (odpowiedź humoralna). Rola innych typów limfocytów T, określanych mianem Th3 i (lub) Treg, polega na
zapewnieniu, aby przesunięcie układu odporności w jedną
ze stron było umiarkowane, a nie zbytnio gwałtowne czy
utrzymujące się. Szczegółowy opis mechanizmu działania
limfocytów Th1, Th2, Th3 i Treg wykracza poza zakres
tego artykułu, lecz opisano go w innych publikacjach42–45.
Głębsze poznanie cytokin biorących udział w patogenezie
różnych chorób pomoże w opracowaniu i zastosowaniu
bezpiecznych, skutecznych metod modulowania tych cytokin i przywracania równowagi układu odporności sprzyjającej gojeniu się. Immunomodulacja stanowi istotny krok
w leczeniu „przeciekającego” jelita.
Dwie najważniejsze cytokiny bezpośrednio przyczyniające
się do zwiększenia przepuszczalności przewodu pokarmowego to IL-1β46 i TNF-α38. W powszechnie praktykowanej medycynie znanych jest wiele konkretnych środków
przeciw tym cytokinom, m.in. przeciwciała monoklonalne
przeciw TNF-α, infliksymab i adalimumab. Oba te leki
obarczone są jednak znaczną liczbą potencjalnie ciężkich
Doniesienia naukowe
działań niepożądanych47. Bezpieczniejszym, skutecznym
sposobem modulowania tych cytokin jest zastosowanie antyhomotoksycznego preparatu Traumeel. Zakres modulacji
TNF-α i IL-1β za pomocą preparatu Traumeel obserwowany w badaniach in vitro jest znaczący (54–70%)48.
Echinacea compositum to lek antyhomotoksyczny o dowiedzionym działaniu zapobiegającym zakażeniom pooperacyjnym49. Ostatnio pojawiły się dane świadczące o tym,
że alkiloamidy zawarte w wyciągu z korzenia Echinacea modulują TNF-α za pośrednictwem receptorów kannabinoidowych50,51. N-alkiloamidy zawarte w Echinacea purpurea
działają synergistycznie, nie tylko zmniejszając ekspresję
TNF-α, ale także zwiększając ekspresję IL-1052 – cytokiny
znanej ze względu na swoje działanie immunosupresyjne
na choroby stymulujące odpowiedź Th1, jak np. choroba
Leśniowskiego-Crohna.
Ze względu na zdolność wyciągu z Echinacea do przesunięcia odpowiedzi immunologicznej w kierunku przewagi Th2
ważne jest, aby stosować go ostrożnie i tylko wtedy, gdy
istnieje niewielkie prawdopodobieństwo, że nasili on objawy przedmiotowe i podmiotowe. Przykładowo, wrzodziejące zapalenie jelita grubego uważa się za chorobę z przewagą
Th253, a zatem wszelkie interwencje medyczne (np. za pomocą wyciągów z Echinacea), sprzyjające wytwarzaniu
większej liczby limfocytów Th2 mogą spowodować nasilenie objawów. Ponadto osoby wrażliwe na rośliny z rodziny
Asteraceae mogą również być wrażliwe na wyciągi z Echinacea. Poza tym, ze względu na fakt, że wyciągi z gatunków
Echinacea, szczególnie z części nadziemnej rośliny, mają
działanie pobudzające układ odporności, nie zaleca się ich
podawania w pełnych stężeniach osobom ze schorzeniami
autoimmunologicznymi. Za bezpieczne do stosowania doustnego uważa się stężenie homeopatyczne D4 (1:10 000),
a zatem stosowanie ampułek do picia zawierających Echinacea compositum jest bezpieczne w schorzeniach autoimmunologicznych i proliferacyjnych.
Zanim substancje ze światła przewodu pokarmowego dotrą
do kompleksów połączeń ścisłych, muszą dyfundować
przez warstwę śluzową. Warstwa śluzowa nie jest prostą,
statyczną strukturą. Jest ona wysoce dynamiczna i zawiera
sieć wielu różnych zależnych od siebie nawzajem białek
i węglowodanów. Dwa z najlepiej scharakteryzowanych
elementów warstwy śluzowej to peptydy TFF (ang. trefoil
factor family) oraz mucyna54. Synteza i wydzielanie obu
tych elementów zachodzi w komórkach kubkowych rozproszonych w obrębie błony śluzowej. Elementy te migrują
na powierzchnię komórek nabłonka znajdującą się od strony światła jelita dla zapewnienia dodatkowej kleistej warstwy ochronnej, pozwalającej na wybiórczą filtrację55,56.
Synteza i uwalnianie peptydów TFF zachodzi w cyklu dobowym, przy czym jej szczyt przypada w godzinach nocnych. Ten ochronny rytm jest zaburzany przez proces starzenia, zakażenie Helicobacter pylori, niedobór snu57
i chorobę trzewną58. Ponadto istnieją dane świadczące
o tym, że modulowanie cytokin prozapalnych, takich jak
TNF-α, również pomaga utrzymać optymalne stężenie
peptydów TFF59, co wskazuje na to, że może to być kolejny
mechanizm, za pomocą którego działanie preparatu Traumeel pomaga przywrócić szczelność jelit.
Detoksykacja
Po wsparciu narządów układu pokarmowego i modulacji
cytokin prozapalnych do stanu umożliwiającego ich samoregulację ważne jest, aby doszło do detoksykacji i usunięcia
wszystkich pozostałych endotoksyn i egzotoksyn. Oczyszczanie z toksyn pomaga również w aktywacji układów fizjologicznych chroniących przewód pokarmowy przed dalszym uszkodzeniem. Kolejnym istotnym składnikiem
warstwy śluzowej, poza peptydami TFF, jest mucyna. Mucyny to duże białka zewnątrzkomórkowe zawierające wiele
łańcuchów glikozylowych, nadających im strukturę przypominającą szczoteczkę do mycia butelek. Mucyny odgrywają
wiele ról, m.in. kontrolują wzrost komórkowy, przekazywanie sygnałów ze światła jelita do struktur wewnątrzkomórkowych, adhezję mikroorganizmów komensalnych i potencjalnie patogennych oraz pełnią funkcje ochronne60. Ich
rola ochronna polega częściowo na zdolności glikoprotein
do działania jak sito molekularne, ściśle regulujące dyfuzję
substancji na podstawie ich ładunku i rozmiarów. Optymalny przebieg tego delikatnego, wybiórczego procesu wymaga, aby mucyny były względnie wolne od toksyn. Ponadto
regulacja cytokin prozapalnych również sprzyja gromadzeniu się i prawidłowemu działaniu mucyn61. Zastosowanie
preparatów Lymphomyosot i Traumeel S może w założeniu
pomóc zachować mucyny w stanie wolnym od zanieczyszczeń i umożliwić im optymalne pełnienie swoich funkcji.
Przyczynia się to znacząco do gojenia się nadmiernie przepuszczalnego przewodu pokarmowego.
W luźnej tkance łącznej leżącej w bezpośrednim sąsiedztwie komórek nabłonka znajduje się wiele komórek układu
odpornościowego typu GALT1. Do optymalnego działania
tych komórek potrzeba stosunkowo wolnego od przeszkód
szlaku, którym antygeny będą mogły do nich dotrzeć. Ponadto komórki tego układu odporności muszą charakteryzować się względnie dużym stopniem ruchomości pozwalającym na przemieszczanie się tam, gdzie wymagana jest
szybka odpowiedź immunologiczna. W opinii autora stosowanie preparatów wspomagających oczyszczanie (procesy
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
49
Doniesienia naukowe
drenażowe) organizmu, takich jak Lymphomyosot, może
pomóc utrzymać tę luźną tkankę łączną w stanie względnie
wolnym od egzotoksyn i endotoksyn. Jest to ważny krok na
drodze do wystąpienia właściwej odpowiedzi immunologicznej.
Należy zdawać sobie sprawę, że istnieje ściśle regulowany,
pełen wzajemnych zależności związek pomiędzy przewodem pokarmowym a wątrobą. Krew odpływająca z żołądka,
jelita, śledziony i trzustki trafia do wątroby przez układ
wrotny. Z tego względu wiele toksyn z „nieszczelnego” jelita trafia do wątroby, gdzie musi dojść do ich przetworzenia.
Ponadto, jeśli mechanizmy detoksykacji wątrobowej nie
działają dostatecznie dobrze, toksyny w nadmiarze lub toksyny niedostatecznie przetworzone wracają do dwunastnicy za pośrednictwem dróg żółciowych. Ważne jest zatem
stosowanie preparatów Nux vomica-Homaccord lub Hepar compositum w celu wsparcia układów detoksykacji
wątrobowej oraz preparatu Coenzym compositum w celu
wsparcia zapotrzebowania energetycznego tych układów.
Dodanie preparatu Berberis-Homaccord jeszcze bardziej
zmniejsza obciążenie toksynami poprzez wspieranie procesów detoksykacyjnych i oczyszczających (drenażowych) nerek i wątroby. W badaniach na zwierzętach14,62 wykazano,
że nadmierne spożywanie alkoholu powoduje bezpośrednie
uszkodzenie hepatocytów i prowadzi do wystąpienia „przeciekającego” jelita. Zwiększone obciążenie toksynami w wyniku tej nasilonej przepuszczalności przewodu pokarmowego jeszcze bardziej przyczynia się do uszkodzenia wątroby,
co podkreśla znaczenie jednoczesnych działań dla zdrowia
wątroby i przewodu pokarmowego.
Wnioski
Ze względu na kluczowe znaczenie błony śluzowej w ogólnoustrojowej odpowiedzi immunologicznej oraz zależność
między wszystkimi barierami tworzonymi przez błony śluzowe w organizmie, istotnym podejściem w leczeniu wielu
chorób może być naprawa „przeciekającego” jelita. Postępowanie to rozpoczyna się od zaprzestania przyjmowania
potencjalnie szkodliwych toksyn lub zmiany trybu życia,
a zamiast tego włącza się leki antyhomotoksyczne, które nie
spowodują dalszego uszkodzenia. Ważne jest, aby wspierać
zdolność narządów do pełnienia funkcji fizjologicznych
(stosując preparaty Mucosa compositum, Nux vomica-Homaccord i Coenzyme compositum) oraz prowadzić immunomodulację cytokin, takich jak IL-1β i TNF-α (stosując
preparaty Traumeel S i Echinacea compositum). Zatrzyma
to pętlę dodatniego sprzężenia zwrotnego, w której nasilona
przepuszczalność zwiększa produkcję cytokin prozapalnych,
co dalej zwiększa przepuszczalność. Ważne jest również to,
50
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
aby zdawać sobie sprawę z istnienia rzeczywistego powiązania jelito-mózg, a tym samym kluczowego znaczenia leczenia wszelkich zaburzeń umysłowych i (lub) emocjonalnych
(stosując preparaty Nervoheel, Ypsiloheel), które mogą
ewentualnie zakłócać przywrócenie prawidłowej struktury
błony śluzowej. Ponadto ważne jest usuwanie toksyn i aktywacja narządów w celu utrzymywania optymalnych szlaków
detoksykacji, nawet po odstawieniu leczenia.
Nauka i sztuka homotoksykologii stanowi poparty naukowo, logiczny koncept pozwalający na wygajanie nadmiernie przepuszczalnego przewodu pokarmowego, a tym samym wspieranie optymalnego stanu zdrowia pacjentów.
Jedną z dodatkowych mocnych stron leków antyhomotoksycznych jest fakt, że można stosować je równolegle z innymi naturalnymi produktami zdrowotnymi dla wspierania
szybkiego i skutecznego leczenia. Do innych naturalnych
produktów zdrowotnych znajdujących zastosowanie w leczeniu „przeciekającego” jelita należą m.in. probiotyki62–64,
kwercetyna65–68, L-glutamina69–71, cynk72–74, karnozyna75,
witamina A76, witamina D77,78, melatonina79, kurkumina80–83 i wyciąg z lukrecji84.
Piśmiennictwo
1.Bourlioux P, Koletzko B, Guarner F, Braesco V. The intestine and its microflora are partners for the protection of the host: report on the Danone Symposium “The Intelligent
Intestine,” held in Paris, June 14, 2002. Am J Clin Nutr. 2003;78(4):675-683.
2.Williams JE. Portal to the interior: viral pathogenesis and natural compounds that restore mucosal immunity and modulate inflammation. Alt Med Rev. 2003;8(4):395-409.
3.Laukoetter MG, Nava P, Nusrat A. Role of the intestinal barrier in inflammatory bowel
disease. World J Gastroenterol. 2008; 14(3):401-407.
4.Fasano A, Shea-Donohue T. Mechanisms of disease: the role of intestinal barrier function in the pathogenesis of gastrointestinal autoimmune diseases. Nat Clin Pract Gastroenterol Hepatol. 2005;2(9):416-422.
5.Sapone A, de Magistris L, Pietzak M, i wsp. Zonulin upregulation is associated with increased gut permeability in subjects with type 1 diabetes and their relatives. Diabetes.
2006;55(5): 1443-1449.
6.White JF. Intestinal pathophysiology in autism. Exp Biol Med. 2003;228(6):639-649.
7.Krack A, Sharma R, Figulla HR, Anker SD. The importance of the gastrointestinal system in the pathogenesis of heart failure. Eur Heart J. 2005;26(22):2368-2374.
8.Kaminski MV, Cordts PR. Hypothesis: gut-derived oxidative stress: a pathological factor
in leg ulcers with and without chronic venous insufficiency. Wounds. 1998;10(1):33-37.
9.Maes M, Kubera M, Leunis JC. The gut-brain barrier in major depression: intestinal
mucosal dysfunction with an increased translocation of LPS from gram negative enterobacteria (leaky gut) plays a role in the inflammatory pathophysiology of depression. Neuro Endocrinol Lett. 2008:29(1):117-124.
10.Maes M, Leunis JC. Normalization of leaky gut in chronic fatigue syndrome (CFS) is accompanied by a clinical improvement: effects of age, duration of illness and the translocation of LPS from gram-negative bacteria. Neuro Endocrinol Lett. 2008;29(6):902-910.
11.Su Y, Wu SD, Jin JZ, Zhang ZH, Fan Y. Role of intestinal barrier in pathogenesis of pigment gallstone in a guinea pig model. Hepatobiliary Pancreat Dis Int. 2006;5(3):443-448.
12.Douek D. HIV disease progression: immune activation, microbes, and a leaky gut. Top
HIV Med. 2007;15(4):114-117.
13.Stermer E. Alcohol consumption and the gastrointestinal tract. Isr Med Assoc J.
2002;4(3):200-202.
14.Purohit V, Bode JC, Bode C, i wsp. Alcohol, intestinal bacterial growth, intestinal permeability to endotoxin, and medical consequences: summary of a symposium. Alcohol.
2008;42(5):349-361.
15.Thuy S, Ladurner R, Volynets Y, i wsp. Nonalcoholic fatty liver disease in humans is associated with increased plasma endotoxin and plasminogen activator inhibitor concentrations and with fructose intake. J. Nutr. 2008;138(8):1452-1455.
16.Mullin JM, Valenzano MC, Whitby M, i wsp. Esomeprazole induces upper gastrointestinal tract transmucosal permeability increase. Aliment Pharmacol Ther. 2008;28(1112):1317-1325.
17.Lichtenberger LM, Zhou Y, Dial EJ, Rapheal RM. NSAID injury to the gastrointestinal
tract: evidence that NSAIDs interact with phospholipids to weaken the hydrophobic
surface barrier and induce the formation of unstable pores in membranes. J Pharm Pharmacol. 2006;58(11):1421-1428.
18.Laine L, Smith R, Min K, Chen C, Dubois RW. Systematic review: the lower gastrointe-
Doniesienia naukowe
stinal adverse events of non-steroidal anti-inflammatory drugs. Aliment Pharmacol Ther.
2006;24(5):751-767.
19.Birnesser H, Klein P, Weiser M. A modern homeopathic medication works as well as
COX2 inhibitors [in German]. Der Allgemeinarzt. 2003;25(4):261-264. Translated from
German at http://www.heel.ca/pdf/studies/Zeel%20comp%20vs%20Cox%202.pdf. Accessed November 4, 2009.
20.Schneider C, Klein P, Stolt P, Oberbaum M. A homeopathic ointment preparation compared with 1% diclofenac gel for acute symptomatic treatment of tendinopathy. Explore.
2005;1(6):446-452.
21.Everson CA, Toth LA. Systemic bacterial invasion induced by sleep deprivation. Am J
Physiol Regul Integr Comp Physiol. 2000;278(4):R905-R916.
22.Irwin MR, Wang M, Campomayor CO, Collado- Hidalgo A, Cole S. Sleep deprivation
and activation of morning levels of cellular and genomic markers of inflammation. Arch
Intern Med. 2006;166(16):1756-1762.
23.Smit A. Homotoxicological approach to psychosomatic disease. J Biomed Ther. Spring
2007:5-8.
24.Buret AG. How stress induces intestinal hypersensitivity. Am J Pathol. 2006;168(1):3-5.
25.Yang PC, Jury J, Söderholm JD, Sherman PM, McKay DM, Perdue MH. Chronic psychologica1 stress in rats induces intestinal sensitization to luminal antigens. Am J Pathol.
2006;168(1):104-114.
26.Rossi EL. Mind modulation of the immune system. In: Rossi EL. Psychobiology of MindBody Healing: New Concepts of Therapeutic Hypnosis. New York, NY: WW Norton & Co
Inc; 2003:chap 9.
27.Reiche EM, Morimoto HK, Nunes SM. Stress and depression-induced immune dysfunction: implications for the development and progression of cancer. Int Rev Psychiatry.
2005;17(6):515-527.
28.Borovikova LV, Ivanova S, Zhang M, i wsp. Vagus nerve stimulation attenuates the systemic inflammatory response to endotoxin. Nature. 2000;405(6785):458-462.
29.Tracey KJ. Physiology and immunology of the cholinergic antiinflammatory pathway. J
Clin Invest. 2007;117(2):289-296.
30.Milopolskaya IM. Therapeutic possibilities of the preparation Nervoheel in the treatment of patients with somatic conditions suffering from anxiety disorders [in Russian].
Biologicheskaya Meditsina. 2002;(1):30-34.
31.Savidge TC, Sofroniew MV, Neunlist M. Starring roles for astroglia in barrier pathologies
of gut and brain. Lab Invest. 2007;87(8):731-736.
32.Thelen K. Dressman JB. Cytochrome P450-mediated metabolism in the human gut wall.
J Pharm Pharmacol. 2009:61(5):541-558.
33.Choi MK, Song IS. Organic cation transporters and their pharmacokinetic and pharmacodynamic consequences. Drug Metab Pharmacokinet. 2008;23(4):243-253.
34.Ding X, Kaminsky LS. Human extrahepatic cytochromes P450: function in xenobiotic
metabolism and tissue-selective chemical toxicity in the respiratory and gastrointestinal
tracts. Annu Rev Pharmacol Toxicol. 2003;43:149-173.
35.Bressler JP, Olivi L, Cheong JH, Kim Y, Maerten A, Bannon D. Metal transporters in
intestine and brain: their involvement in metal-associated neurotoxicities. Hum Exp
Toxicol. 2007;26(3):221-229.
36.Shen L, Turner JR. Role of epithelial cells in initiation and propagation of intestinal inflammation: eliminating the static: tight junction dynamics exposed. Am J Physiol Gastrointest Liver Physiol. 2006;290(4):G577-G582.
37.Liu Z, Li N, Neu J. Tight junctions, leaky intestines, and pediatric diseases. Acta Paediatr.
2005;94(4):386-393.
38.Clayburgh DR, Shen L, Turner JR. A porous defense: the leaky epithelial barrier in intestinal disease. Lab Invest. 2004;84(3):282-291.
39.Barrett KE. New ways of thinking about (and teaching about) intestinal epithelial function. Adv Physiol Educ. 2008;32(1):25-34.
40.Forsyth CB, Farhadi A, Jakate SM, Tang Y, Shaikh M, Keshavarzian A. Lactobacillus GG
treatment ameliorates alcohol-induced intestinal oxidative stress, gut leakiness, and liver injury in a rat model of alcoholic steatohepatitis. Alcohol. 2009;43(2):163-172.
41.Schulzke JD, Ploeger S, Amasheh M, i wsp. Epithelial tight junctions in intestinal inflammation. Ann NY Acad Sci. 2009;1165:294-300.
42.Poritz LS, Garver KI, Green C, Fitzpatrick L, Ruggiero F, Koltun WA. Loss of the tight
junction protein ZO-1 in dextran sulfate sodium induced colitis. J Surg Res. 2007;
140(1):12-19.
43.Neurath MF, Finotto S, Glimcher LH. The role of Th1/Th2 polarization in mucosal immunity. Nat Med. 2002;8(6):567-573.
44.Schmolz M, Ottendorf D. The immune system, our personal bodyguard. J Biomed Ther.
2008;2(3):4-9.
45.Vojdani A, Erde J. Regulatory T cells, a potent immunoregulatory target for CAM researchers: the ultimate antagonist (I). Evid Based Complement Alternat Med. 2006;3(1):25-30.
46.Kidd P. Th1/Th2 balance: the hypothesis, its limitations, and implications for health and
disease. Altern Med Rev. 2003;8(3):223-246.
47.Scheinfeld N. A comprehensive review and evaluation of the side effects of the tumor
necrosis factor alpha blockers etanercept, infliximab and adalimumab. J Dermatolog Treat. 2004;15(5):280-294.
48.Al-Sadi RM, Ma TY. IL-1β causes an increase in intestinal epithelial tight junction permeability. J Immunol. 2007;178(7):4641-4649.
49.Porozov S, Cahalon L, Weiser M, Branski D, Lider O. Oberbaum M. Inhibition of IL-1β
and TNF-α secretion from resting and activated human immunocytes by the homeopathic medication Traumeel S. Clin Dev Immunol. 2004;11(2):143-149.
50.Bonini M, La Torre G, De Cesare A, i wsp. A randomized clinical trial of the effect of
Echinacea compositum S on the prophylaxis of post-operative infections. J Prev Med
Hygiene. 2001;42:30-35.
51.Gertsch J, Schoop R, Kuenzle U, Suter A. Echinacea alkylamides modulate TNF-alpha
gene expression via cannabinoid receptor CB2 and multiple signal transduction pathways. FEBS Lett. 2004;577(3):563-569.
52.Raduner S, Majewska A, Chen JZ, i wsp. Alkylamides from Echinacea are a new class of
cannabinomimetics: cannabanoid type 2 receptor-dependent and -independent immu-
nomodulatory effects. J Biol Chem. 2006;281(20):14192-14206.
53.Chicca A, Raduner S, Pellati F, i wsp. Synergistic immunopharmacological effects of Nalkylamides in Echinacea purpurea herbal extracts. Int Immunopharmacol. 2009;9(78):850-858.
54.Owczarek D, Cibor D, Szczepanek M, Mach T. Biological therapy of inflammatory bowel
disease. Pol Arch Med Wewn. 2009;119(1-2):84-88.
55.Kindon H, Pothoulakis C, Thim L, Lynch-Devaney K, Podolosky DK. Trefoil peptide
protection of intestinal epithelial barrier function: cooperative interaction with mucin
glycoprotein. Gastroenterology. 1995;109(2):516-523.
56.Taupin D. Podolsky DK. Trefoil factors: initiators of mucosal healing. Nat Rev Mol Cell
Biol. 2003;4(9):721-732.
57.Plaut AG. Trefoil peptides in defense of the gastrointestinal tract. N Engl J Med.
1997;336(7):506-507.
58.Johns CE, Newton JL, Westley BR, May FE. The diurnal rhythm of the cytoprotective
human trefoil protein TFF2 is reduced by factors associated with gastric mucosal damage: ageing. Helicobacter pylori infection, and sleep deprivation. Am J Gastroenterol.
2005;100(7):1491-1497.
59.Ciacci C, Di Vizio D, Seth R, i wsp. Selective reduction of intestinal trefoil factor in
untreated coeliac disease. Clin Exp Immunol. 2002;130(3):526-531.
60.Loncar MB. Al-azzeh ED. Sommer PS, i wsp. Tumour necrosis factor α and nuclear factor κB inhibit transcription of human TFF3 encoding a gastrointestinal healing peptide.
Gut. 2003;52(9):1297-1303.
61.Hollingsworth MA, Swanson BJ. Mucins in cancer: protection and control of the cell
surface. Nat Rev Cancer. 2004;4(1):45-60.
62.Heazlewood CK, Cook MC, Eri R, i wsp. Abberrant mucin assembly in mice causes endoplasmic reticulum stress and spontaneous inflammation resembling ulcerative colitis.
PLoS Med. 2008;5(3):e54.
63.Mennigen R, Nolte K, Rijcken E, i wsp. Probiotic mixture VSL#3 protects the epithelial
barrier by maintaining tight junction protein expression and preventing apoptosis in
a murine model of colitis. Am J Physiol Gastrointest Liver Physiol.
2009;296(5):G1140-G1149.
64.Ukena SN, Singh A, Dringenberg U, i wsp. Probiotic Escherichia coli Nissle 1917 inhibits
leaky gut by enhancing mucosal integrity. PLoS One. 2007;2(12):e1308.
65.Farhadi A, Fields JZ, Keshavarzian A. Mucosal mast cells arc pivotal elements in inflammatory bowel disease that connect the dots: stress, intestinal hyperpermeability and inflammation. World J Gastroenterol. 2007;13(22):3027-3030.
66.Bischoff SC. Role of mast cells in allergic and non-allergic immune responses: comparison of human and murine data. Nat Rev Immunol. 2007;7(2):93-104.
67.Penissi AB, Rudolph MI, Piezzi RS. Role of mast cells in gastrointestinal mucosal defense. Biocell. 2003;27(2):163-172.
68.Amasheh M, Schlichter S, Amasheh S, i wsp. Quercetin enhances epithelial barrier function and increases claudin-4 expression in Caco-2 cells. J Nutr. 2008;138(6):1067-1073.
69.Reeds PJ, Burrin DG. Glutamine and the bowel. J Nutr. 2001;131(suppl 9):2505S-2508S.
70.Li Y, Yu Z, Liu F, Tan L, Wu B, Li J. Oral glutamine ameliorates chemotherapy-induced
changes of intestinal permeability and does not interfere with the antitumor effect of
chemotherapy in patients with breast cancer: a prospective randomized trial. Tumori.
2006;92(5):396-401.
71.Li N, Lewis P, Samuelson D, Liboni K, Neu J. Glutamine regulates Caco-2 cell tight
junction proteins. Am J Gastrointest Liver Physiol. 2004;287(3):G726-G733.
72.Prasad AS. Zinc in human health: effect of zinc on immune cells. Mol Med. 2008;14(56):353-357.
73.Sturniolo GC, Fries W, Mazzon E, Di Leo V, Barollo M, D'Incà R. Effect of zinc supplementation on intestinal permeability in experimental colitis. J Lab Clin Med.
2002;139(5):311-315.
74.Maggini S, Wintergest ES, Beveridge S, Hornig DH. Selected vitamins and trace elements support immune function by strengthening epithelial barriers and cellular and
humoral immune responses. Br J Nutr. 2007;98(suppl 1):S29-S35.
75.Mahmood A, FitzGerald AJ, Marchbank T, i wsp. Zinc carnosine, a health food supplement that stabilises small bowel integrity and stimulates gut repair processes. Gut.
2007;56(2):168-175.
76.Beum PV, Basma H, Bastola DR, Cheng PW. Mucin biosynthesis: upregulation of core 2
β1,6 N-acetylglucosaminyltransferase by retinoic acid and Th2 cytokines in a human
airway epithelial cell line. Am J Physiol Lung Cell Mol Physiol. 2005;288(1):L116-L124.
77.Kong J, Zhang Z, Musch MW, i wsp. Novel role of the vitamin D receptor in maintaining
the integrity of the intestinal mucosal barrier. Am J Physiol Gastrointest Liver Physiol.
2008;294(1):G208-G216.
78.Chirayath MV, Gajdzik L, Hulla W, Graf J, Cross HS, Peterlik M. Vitamin D increases
tight-junction conductance and paracellular Ca2+ transport in Caco-2 cell cultures.
Am J Physiol. 1998;274(2, pt 1):G389-G396.
79.Konturek SJ, Konturek PC, Brzozowska I, i wsp. Localization and biological activities of
melatonin in intact and diseased gastrointestinal tract (GIT). J Physiol Pharmacol.
2007;58(3):381-405.
80.Chan MM. Inhibition of tumor necrosis factor by curcumin, a phytochemical. Biochem
Pharmacol. 1995;49(11):1551-1556.
81.Goel A, Kunnumakkara AB, Aggarwal BB. Curcumin as “Curecumin”: from kitchen to
clinic. Biochem Pharmacol. 2008;75(4):787-809.
82.Aggarwal BB, Sundaram C, Malani N, Ichikawa H. Curcumin: the Indian solid gold. In:
Aggarwal BB, Surh YJ, Shishodia S, eds. The Molecular Targets and Therapeutic Uses of
Curcumin in Health and Disease. New York, NY: Springer-Verlag; 2007. Advances in
Experimental Medicine and Biology; vol 595:1-75.
83.Song WB, Zhang ZS, Xiao B, i wsp. Protective effect of curcumin against methotrexateinduced small intestinal damage in rats [in Chinese]. Nan Fang Yi Ke Da Xue Xue Bao.
2008;28(1):119-121.
84.Aly AM, Al-Alousi L, Salem HA. Licorice: a possible anti-inflammatory and anti-ulcer
drug. AAPS PharmSciTech. 2005;6(1):E74-E82.
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
51
Homotoksykologia w praktyce
Immunomodulacja za pomocą mikrodawek
Alta A. Smit, MD
Wstęp
Kilku autorów wypowiadało się
już w tym czasopiśmie na temat
znaczenia układu odpornościowego związanego z błonami śluzowymi. Złożoność tego układu
i jego wpływ na ogólnoustrojowy
układ odpornościowy powodują,
że stanowi on ciekawy cel leczenia miejscowych zaburzeń immunologicznych, jak np. nieswoiste
choroby zapalne jelit i alergie.
Cechy te można również wykorzystać w zaburzeniach regulacji
ogólnoustrojowego układu odpornościowego, np. w leczeniu
wspomagającym chorób autoimmunologicznych, w których stosuje się postacie doustne wyciągów z odpowiednich tkanek.
Produkty bioregulacyjne w mikrodawkach wydają się idealnie
nadawać do modulacji układu
immunologicznego związanego
z błonami śluzowymi dzięki swoim trzem właściwościom.
Ryc. 1
alergen/antygen
peptydy
leukotrieny
cytokiny
granulocyt
kwasochłonny
węzeł chłonny
IL-3
IL-5
IL-3
IL-4
granulocyt
zasadochłonny
histamina
leukotrieny
cytokiny
Th2
IL-3
IL-4
IL-5
Tho
Treg
IL-2
IFN-γ
IL-2
TGF-β
Th1
IgG-4
tkanki obwodowe
komórka
tuczna
histamina
leukotrieny
cytokiny
komórka
plazmatyczna
IgE
IgA
Uruchomienie odpowiedzi komórkowej w błonie śluzowej. Strzałki oznaczają wydzielanie; linie ciągłe – hamowanie, a strzałki przerywane – różnicowanie; kolor czerwony oznacza zwykłą aktywację lub hamowanie, podczas gdy pomarańczowy oznacza procesy zachodzące głównie w alergii.
Skróty: DC – komórka dendrytyczna, Th0, Th1, Th2 – pomocniczy limfocyt
T typu 0, 1, 2; Treg – limfocyt T regulatorowy; IL – interleukina; TGF-β –
transformujący czynnik wzrostu β; IFN-γ – interferon γ.
Regulacja ukierunkowana na wiele celów
Preparaty roślinne i narządowe posiadają łączne właściwości chemiczne, pozwalające na ich skuteczne stosowanie ukierunkowane na wiele celów. Odpowiada to złożoności układu odporności w obrębie błony śluzowej.
1
Mikrodawka
Wydaje się również, że preparaty w mikrodawkach będą
miały raczej regulacyjny niż pobudzający lub hamujący
wpływ na układ odpornościowy. Układ odpornościowy
związany z błonami śluzowymi jest szczególnie istotny
w zjawisku tolerancji, zwłaszcza wobec pożywienia w mikrodawkach2. Głównymi nośnikami antygenu w pierwszej
sytuacji są komórki dendrytyczne3. Komórki te transportują antygen do węzłów chłonnych krezkowych4, gdzie do-
52
DC
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
chodzi do tej odpowiedzi. Mechanizm ten przedstawiono
na rycinie. Głównym typem komórek uczestniczących
w reakcji tolerancji są regulatorowe limfocyty T, odgrywające decydującą rolę w zmniejszaniu liczby limfocytów pomocniczych, zarówno Th1, jak i Th2. W wynikach posiewów krwi wykazano indukcję limfocytów Th3
i transformującego czynnika wzrostu β przez preparaty
w mikrodawkach5. Wykazano ponadto, że lek Traumeel S
hamuje in vitro cytokiny prozapalne limfocytów T i komórek nabłonka jelita grubego6.
Możliwość podawania podjęzykowego
Wydaje się, że specjalne właściwości błony śluzowej jamy
ustnej czynią ją idealną do tolerancji preparatów doustnych. Podjęzykowe preparaty immunologiczne stosowane
Homotoksykologia w praktyce
w alergii są skuteczniejsze przy podawaniu podjęzykowo
lub donosowo, ale nie dojelitowo7. Ponadto bariera błony
śluzowej jamy ustnej, określana także jako „brama do jelit”8, wydaje się mieć specjalne powiązanie z tolerancją ze
względu na kolonizującą ją obfitą florę bakteryjną9.
W tabeli 1 i tabeli 2 wymieniono przykłady leków stosowanych w indukowaniu tolerancji, odpowiednio, miejscowej
i układowej.
Tab. 1
Lek
Tkanka docelowa
(miejscowa)
Mucosa compositum
Uniwersalny dla błon śluzowych
Euphorbium compositum Błona śluzowa nosa
Leki stosowane do indukowania tolerancji
miejscowej
Tab. 2
Lek
Tkanka docelowa
(miejscowa)
Traumeel S
Ogólnie
Cerebrum compositum
Mózg
Hepar compositum
Wątroba
Ovarium compositum
Jajnik
Thyreoidea compositum Tarczyca
Leki stosowane do indukowania tolerancji
układowej
Piśmiennictwo
1.McChesney JD, Venkataraman SK, Henri JT. Plant natural products: back to the future or into extinction?
Phytochemistry. 2007; 68(14): 2015-2022.
2.Wershil BK, Furuta GT. Gastrointestinal mucosal immunity. J Allergy Clin Immunol. 2008; 121 (suppl 2);
380S-383S.
3.Worbs T, Bode U, Yan S i wsp.. Oral tolerance originates in the intestinal immune system and relies on antigen carriage by dendritic cells. J Exp Med. 2006;
203(3): 519-527.
4.Macpherson AJ, Smith K. Mesenteric lymph nodes at
the center of immune anatomy. J Exp Med. 2006;
203(3): 497-500.
5.Heine H, Schmolz M. Induction of the immunological
bystander reaction by plant extracts. Biomed Ther.
1998; 16(3): 224-226.
6.Porozov S., Cahalon L, Weiser M, Branski D, Lider O,
Oberbaum M. Inhibition of IL-1β and TNF-α secretion from resting and activated human immunocytes
by the homeopathic medication Traumeel S. Clin Dev
Immunol. 2004; 11(2): 143-149.
7.Mascarell L, Van Overtvelt L, Moingeon P. Novel
ways for immune intervention in immunotherapy:
mucosal allergy vaccines. Immunol Allergy Clin
North Am. 2006; 26(2): 283-306, vii-viii.
8.Pennisi E.A mouthful of microbes. Science. 2005;
307(5717): 1899-1901.
9.Cutler CW, Jotwani R. Dendritic cells at the oral mucosal interface. J Dent Res. 2006; 85(8): 678-689.
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
53
Homotoksykologia w praktyce
Bolesne skurcze przewodu pokarmowego u dzieci
Preparat Spascupreel – porównanie z butylobromkiem hioscyny
Mary A. Kingzette
Wstęp
Bolesne skurcze przewodu pokarmowego występują powszechnie u dzieci i dorosłych. W Niemczech przeciw tym
objawom stosuje się rocznie około 10 milionów leków na
receptę i olbrzymią liczbę leków dostępnych bez recepty.
W Stanach Zjednoczonych w 2002 r. wydano 1,2 miliarda
dolarów na związki zobojętniające kwas solny, leki przeciw
biegunce i przeciw wzdęciom.
Butylobromek hioscyny jest alkaloidem o właściwościach
rozkurczowych i parasympatykolitycznych. Preparat ten
często stosuje się w leczeniu ostrej kolki. Jedną z zalet tego
preparatu jest fakt, że leki zawierające hioscynę (skopolaminę) niezbyt często wiążą się z suchością w ustach, zatrzymaniem moczu i wzrostem ciśnienia śródgałkowego.
Preparaty naturalne znajdują coraz częściej zastosowanie
jako leki odpowiednie w ostrych i przewlekłych schorzeniach. Preparat Spascupreel jest złożonym lekiem homeopatycznym składającym się z wyciągów roślinnych i mineralnych w mikrodawkach (10–7–10–6). Stosowano go dotychczas
empirycznie w ponad 50 krajach, głównie przeciw skurczom
mięśni gładkich żołądka, jelit, pęcherza moczowego i macicy.
W niniejszym badaniu przeprowadzonym w Niemczech porównywano działanie preparatu Spascupreel i konwencjonalnego leku, jakim jest butylobromek hioscyny u dzieci
poniżej 12. roku życia ze skurczami przewodu pokarmowego lub cewki moczowej.
Metody
Opisywane badanie miało charakter prospektywny kohortowy, obserwacyjny i nieinterwencyjny. Do badania włączono łącznie 204 dzieci z 57 ośrodków. Każde dziecko otrzymywało doustnie albo preparat Spascupreel, albo butylobromek
hioscyny (oba w postaci tabletek). Lekarz ustalał leczenie
dla poszczególnych pacjentów. Dawkowanie określono na
podstawie wieku pacjenta i zaleceń na ulotce informacyjnej
produktu. Badanie trwało do 1 tygodnia.
Uczestnikami badania były dzieci w wieku poniżej 12. roku
życia z nowo rozpoznanymi lub nawracającymi skurczami
przewodu pokarmowego lub cewki moczowej. Wykluczano
pacjentów w wieku 12 lat lub starszych, tych już otrzymujących leczenie przeciw skurczom przewodu pokarmowego
oraz tych, u których istniały przeciwwskazania do stosowania jednego z badanych leków.
Podczas wizyty wstępnej dzieci były badane i zbierano dane
(demograficzne, dotyczące umiejscowienia, nasilenia i czasu trwania skurczów, ich etiologii, wyników osłuchiwania,
ewentualnych chorób dodatkowych, ewentualnych wcześniej stosowanych leków i występowania czynników ryzyka,
jak np. otyłość, astma, cukrzyca, wyprysk, zapalenie oskrzeli i niedoczynność nerek).
Skuteczność sposobów leczenia oceniano na podstawie
wpływu na nasilenie skurczów i objawów klinicznych,
w tym bólu/bolesnych skurczów, zaburzeń snu, niechęci
w przyjmowaniu jedzenia lub picia oraz częstego płaczu.
Homotoksykologia w praktyce
Veratrum album
Tojad mocny dawniej zwany mordownikiem (Aconitum
napellus) i ciemiężyca biała (Veratrum album) to dwa
składniki aktywne preparatu Spascupreel.
Zmienne te określano w skali od 0 do 3 (0 oznacza brak
objawów, 1 – łagodne objawy, 2 – umiarkowane objawy, a 3
– nasilone objawy).
Odnotowano również czas do wystąpienia pierwszego
zmniejszenia nasilenia objawów (w przedziałach: po pierwszym podaniu leku, po 12–24 godzinach po podaniu, po
1–3 dniach po podaniu, po >3 dniach po podaniu lub brak
poprawy). Lekarz oceniał szacunkowo całkowity wpływ leczenia w pięciostopniowej skali (1 – brak objawów, 2 – wyraźna poprawa, 3 – umiarkowana poprawa, 4 – brak poprawy, 5 – nasilenie objawów).
Na podstawie informacji od pacjenta lub opiekuna lekarz
oceniał stopień stosowania się pacjentów do zaleceń odnośnie do przyjmowania leku w 4-stopniowej skali (od ścisłego przestrzegania zaleceń do niewielkiego). Lekarz oceniał
tolerancję preparatu w 4-stopniowej skali (bardzo dobra,
dobra, umiarkowana, niewielka). Bardzo dobra tolerancja
oznacza brak zastrzeżeń odnośnie do tolerancji, a niewielka
tolerancja oznacza występowanie reakcji po każdorazowym
podaniu leku.
Wyniki
Badanie to prowadzono w dwóch grupach: grupie otrzymującej preparat Spascupreel (n=99) i grupie kontrolnej
(otrzymującej butylobromek hioscyny) (n=105). Grupy te
56
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
nie różniły się w sposób istotny statystycznie pod względem
płci, ale pacjenci z grupy otrzymującej Spascupreel byli
młodsi, a więc ich wzrost i masa ciała również były mniejsze
niż u pacjentów z grupy kontrolnej.
Pacjenci z obu grup otrzymywali leczenie przez okres, którego mediana wynosiła 6,1 dnia. U 15 pacjentów z grupy
otrzymującej Spascupreel i u 31 z grupy kontrolnej odstawiono leczenie. W większości przypadków leczenie odstawiono ze względu na ustąpienie objawów podczas leczenia.
Wartości wszystkich zmiennych uległy poprawie podczas
leczenia. Czas do pierwszego zmniejszenia nasilenia objawów wynosił mniej niż 1 dzień u 12% pacjentów z grupy
otrzymującej Spascupreel i u 13% z grupy kontrolnej.
U większości pacjentów (80% z grupy otrzymującej Spascupreel i 89% z grupy otrzymującej butylobromek hioscyny)
do zmniejszenia nasilenia objawów doszło w ciągu 2 dni leczenia. Nie stwierdzono pod tym względem istotnych statystycznie różnic pomiędzy grupami. Brak poprawy podczas
badania stwierdzono jedynie u 4% pacjentów z grupy otrzymującej Spascupreel i u 2% pacjentów z grupy kontrolnej.
W ocenie lekarzy leczenie było skuteczne (ocena „bardzo
dobra”) u 75% pacjentów z grupy otrzymującej Spascupreel
i u 79% pacjentów z grupy kontrolnej. Wśród pacjentów
obu grup panował podobny poziom ogólnej satysfakcji z leczenia (P=0,44).
Nasilenie objawów podczas badania zmieniało się głównie
z ciężkiego lub umiarkowanego do praktycznego braku objawów pod względem wszystkich zmiennych. Najwyraźniejszy efekt obserwowano pod względem nasilenia bólu/bolesnych skurczów. Zmiana średniej całkowitej wartości
punktowej objawów od wartości wyjściowej wyniosła –7,9
w grupie otrzymującej Spascupreel w porównaniu z –6,6
w grupie otrzymującej butylobromek hioscyny (wartości
ujemne oznaczają zmniejszenie nasilenia objawów).
Dla większości pacjentów z obu grup odnotowano „bardzo
dobrą” tolerancję. W grupie otrzymującej Spascupreel odsetek tych pacjentów wyniósł 91%, a w grupie otrzymującej
butylobromek hioscyny 93% (P=0,83). Nie zgłoszono zdarzeń niepożądanych w żadnym ze sposobów leczenia. Większość pacjentów z obu grup stosowała się także „bardzo
dobrze” do zaleceń odnośnie leczenia. Odsetek tych pacjentów w grupie otrzymującej Spascupreel wyniósł 72%,
a w grupie kontrolnej 68% (P=0,44).
Omówienie wyników
Wyniki niniejszego badania obserwacyjnego z udziałem
dwóch grup dzieci poniżej 12. roku życia wskazują na to,
iż skuteczność preparatu Spascupreel (preparat homeopatyczny) w leczeniu skurczów przewodu pokarmowego jest
Homotoksykologia w praktyce
porównywalna ze skutecznością butylobromku hioscyny.
W krajach uprzemysłowionych coraz powszechniej stosuje
się inne sposoby leczenia różnych schorzeń, m.in. schorzeń
mięśniowo-szkieletowych, zawrotów głowy oraz zaburzeń
oddechowych i zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego. Przyczyny popularności medycyny komplementarnej to
m.in. mniejsza częstość występowania zdarzeń niepożądanych przy stosowaniu tych metod oraz ściślejsze relacje
między pacjentem a lekarzem.
W omawianym badaniu wykazano porównywalny stopień
redukcji nasilenia objawów zarówno w grupie otrzymującej
Spascupreel, jak i w grupie otrzymującej butylobromek hioscyny. Bardzo dobra była też tolerancja obu preparatów
i przy stosowaniu żadnego z nich nie stwierdzono wystąpienia zdarzeń niepożądanych.
Generalnie w badaniu wykazano, że pacjentów decydujących się na leczenie homeopatyczne skurczów przewodu
pokarmowego można skutecznie leczyć za pomocą preparatu Spascupreel. Wykazano, że preparat ten jest bardzo dobry w redukcji objawów ze strony przewodu pokarmowego.
Leczenie tym preparatem charakteryzowało się bardzo dobrą tolerancją, jak również wysokim stopniem stosowania
się pacjentów do zaleceń odnośnie leczenia (compliance).
Piśmiennictwo
Müller-Krampe B, Oberbaum M, Klein P, Weiser M. Effects
of Spascupreel versus hyoscine butylbromide for gastrointestinal cramps in children. Pediatr. Int. 2007; 49(3): 328334.
Aconitum napellus
Zasady przygotowania prac przeznaczonych
do publikacji w „Medycynie Biologicznej”
1. O
bjętość materiału nie może przekraczać 15 stron maszynopisu formatu A4, po 1800 znaków na stronie
(tj. 30 wierszy po 60 znaków). Marginesy 3 cm po obu stronach.
2. N
azwisko autora/ autorów wraz z nazwą ośrodka i nazwiskiem jego kierownika oraz tytuł pracy w języku
polskim i angielskim zamieszcza się na osobnej stronie (nie wlicza się jej do sumy stron akceptowanych
do druku). W prawym dolnym rogu strony tytułowej należy zamieścić adres do korespondencji pierwszego
autora. Praca powinna być zaopatrzona w streszczenia polskie i angielskie oraz zawierać słowa kluczowe
w obu tych językach.
3. R
yciny, podpisy pod rycinami i tabele powinny być sporządzone na osobnych kartkach; 1 rycina lub 1 tabela są traktowane jak 1/2 strony maszynopisu – co jest wliczane do całkowitej objętości materiału (liczby
stron) akceptowanego do druku.
4. P
iśmiennictwo zamieszcza się na końcu w kolejności cytowania w tekście bądź alfabetycznie. Należy
podać nazwisko i pierwsze litery imion autora/ współautorów, tytuł pracy, tytuł czasopisma, rok, numer
strony cytowanego artykułu. Numer pozycji piśmiennictwa powinien być zamieszczony w tekście w odpowiednim miejscu.
Od redakcji: P
race są przesyłane do anonimowych recenzentów bez strony tytułowej, zawierającej nazwisko
i inne dane autora (obustronne utajnienie).
Medycyna Biologiczna, kwiecień-czerwiec 2010, zeszyt 2
57

Podobne dokumenty