Domowa Encyklopedia Zdrowia Reader`s Digest

Komentarze

Transkrypt

Domowa Encyklopedia Zdrowia Reader`s Digest
medikal_okladka_ostateczna_4
3/9/07
14:43
Page 1
Domowa Encyklopedia
Zdrowia
Reader’s Digest
a
Domowa
Encyklopedia
Zdrowia
Reader’s Digest
Najbardziej aktualny i najbardziej wiarygodny poradnik medyczny dla Ciebie i Twojej
Rodziny JeÊli Ty lub ktoÊ z Twoich najbli˝szych czujecie si´ chorzy, potrzebujecie konkretnej
i natychmiastowej rady – Domowa Encyklopedia Zdrowia s∏u˝y pomocà 24 godziny
na dob´, 7 dni w tygodniu. Ten obszerny poradnik, b´dàcy efektem pracy ponad 100
specjalistów z ró˝nych dziedzin medycyny, jest bardzo praktyczny i ∏atwy w u˝yciu.
Objawy chorobowe Zastosuj w∏aÊciwe leczenie we w∏aÊciwym czasie. Lektura wst´pnych
48 stron pozwoli Ci zrozumieç istot´ najcz´Êciej wyst´pujàcych objawów chorobowych;
dowiesz si´ równie˝, jak na nie reagowaç.
Medycyna i zdrowie od A do Z Ponad 700 hase∏ (nazwy chorób i stanów, metody leczenia,
badania itp.) opisano przyst´pnym, zrozumia∏ym j´zykiem. Du˝e, kolorowe ilustracje
i setki fotografii pomogà Ci zrozumieç, jak funkcjonuje ludzki organizm i co z∏ego
mo˝e si´ z nim staç.
Pierwsza pomoc Od tego, jak szybko zaczniemy udzielaç pomocy poszkodowanemu,
nierzadko zale˝y jego ˝ycie. Podstawowe procedury w tym zakresie – od opatrzenia
niegroênego skaleczenia czy skr´cenia do pomocy w powa˝nych wypadkach,
takich jak z∏amanie, udar czy krwotok – powinien opanowaç ka˝dy.
Leki i ich zastosowanie WÊród za∏àczników znajduje si´ lista
leków generycznych oraz nazwy handlowe najcz´Êciej
stosowanych preparatów.
Przydatne adresy Gdy szukasz specjalistycznej pomocy,
skorzystasz z za∏àczonych adresów placówek publicznej s∏u˝by
zdrowia, organizacji spo∏ecznych (stowarzyszenia, fundacje)
i towarzystw medycznych.
a
Objawy
chorobowe
Medycyna
i zdrowie
od A do Z
www.digest.com.pl
Pierwsza
pomoc
Domowa
Encyklopedia
Zdrowia
Reader’s Digest
Objawy chorobowe
Medycyna i zdrowie od A do Z
Pierwsza pomoc
001-003FMA_PL 7/03/2007 09:58 Page 1
Domowa
Encyklopedia
Zdrowia
Reader’s Digest
001-003FMA_PL 7/03/2007 10:58 Page 2
001-003FMA_PL
07/03/2007
15:55
Page 3
Domowa
Encyklopedia
Zdrowia
Reader’s Digest
c
WARSZAWA 2007
004-005 7/03/2007 11:01 Page 4
Contributors & consultants
MEDICAL ADVISERS
Dr Sarah Brewer, MA MB BChir
Dr Alex Clarke, DPsych MSc BSc (Hons)
AFBPsS
Dr John Cormack, BDS MB BS MRCS
LRCP
Dr Vincent Forte, BA MB BS MRCGP
MSc DA
Dr Judith Hall, BSc PhD MBPS
Dr Jim Lawrie, MB BS FRCGP MA
(Oxon) MBE
Sheena Meredith, MB BS MRCS (Eng)
LRCP (Lond)
Dr Ian Morton, BSc PhD MIBiol
Dr Melanie Wynne-Jones, MB ChB
MRCGP DRCOG
CONTRIBUTORS
Elizabeth Adlam MA
Harriet Ainley BSc
Susan Aldridge MSc PhD
Dr Michael Apple BA MBChB MRCGP
Toni Battison RGN RSCN PgDip.
Glenda Baum MSc MCSP SRP
Nikki Bradford
Dr Sarah Brewer MA MB BChir
Jenny Bryan BSc (Hons)
Rita Carter
Dr Alex Clarke DPsych MSc BSc (Hons)
AFBPsS
Geraldine Cooney BA
Dr John Cormack BDS MB BS MRCS
LRCP
Dr Christine Fenn BSc (Hons) PhD
Dr Vincent Forte BA MB BS MRCGP
MSc DA
Dr Judith Hall BSc PhD MBPS
William Harvey BSc (Hons)
MCOptom
Caroline Holland BA
John Isitt BA
Dr Gillian Jenkins BM DRCOG DFFP
BA
Georgina Kenyon BA
Dr Laurence Knott BSc (Hons) MB BS
Dr Jim Lawrie MBBS FRCGP MA
(Oxon) MBE
Dr Patricia Macnair MA MBChB Dip
Aneasth
Oona Mashta BA (Hons)
Sheena Meredith MB BS MRCS (Eng)
LRCP (Lond)
Denise Mortimore BSc (Hons) PhD DHD
Dr Ian Morton BSc PhD MIBiol
John Newell MA (Camb)
Dr Louise Newson BSc (Hons) MB ChB
(Hons) MRCP MRCGP
Nigel Perryman
Jim Pollard BA MA PCGE
Dr Ann Robinson MBBS MRCGP DCH
DRCOG
Dr Christina Scott-Moncrieff MB ChB
FFHom
Helen Spence BA
Dr Jenny Sutcliffe PhD MB BS MCSP
Jane Symons
June Thompson RN RM RGV
Helen Varley BA
Patsy Wescott BA (Hons)
Ann Whitehead MB BS MRCS LRCP
MFFP
Dr Melanie Wynne-Jones MB ChB
MRCGP DRCOG
CONSULTANTS & ORGANIZATIONS
Alcohol Concern
Alzheimer’s Society
Dr Keith Andrews MD FRCP,The Royal
Hospital for Neuro-disability
Arterial Disease Clinic
Association for Postnatal Illness
BackCare
Toni Battison RGN RSCN PgDip
Blood Pressure Association
British Dental Health Foundation
- Dr Nigel L. Carter BDS LDS (RCS)
British Dyslexia Association
British Lung Foundation
British Red Cross
Cancer Research UK
Dr A Cann, University of Leicester
CJD Support Network – Alzheimer’s
Society
Charles Collins Ma ChM FRCS Ed
– Member of Council for the Royal
College of Surgeons of England
Dr Carol Cooper MA MB BChir MRCP
Cystic Fibrosis Trust
Mr R D Daniel BSc (Hons) FRCS
FRCOphth DO
Mr Dai Davies FRCS (plas)
Diabetes UK
Down’s Syndrome Association
DrugScope
Eating Disorders Association
The Eyecare Trust
Family Planning Association
Food Standards Agency
Dr Vincent Forte BA MB BS MRCGP
MSc DA
Professor Anthony Frew MA MD FRCP
Dr Judith Hall BSc PhD MBPS
International Glaucoma Association
Dr Rod Jaques DRCOG RCGP Dip.
Sports Med. (Dist.)
Dr Laurence Knott BSc (Hons) MB BS
Dr Richard Long MD FRCP
Dr John Lucocq MB BCh BSc PhD
Mr W.A. Macleod MBChB FRCSE
Pamela Mason BSc PhD MRPharmS
ME Association
Meningitis Research Foundation
Migraine Action Association
Ian Morton BSc PhD MIBiol
Motor Neurone Disease Association
Multiple Sclerosis Society
National Asthma Campaign
National Autistic Society
National Blood Service
National Eczema Society
National Hospital for Neurology
and Neurosurgery
National Kidney Research Fund
National Society for the Prevention
of Cruelty to Children
Pituitary Foundation
RADAR
(The Royal Association for Disability
and Rehabilitation)
RELATE
Dr Ann Robinson MBBS MRCGP DCH
DRCOG
Royal College of Anaesthetists
Royal College of Speech and Language
Therapists
Royal National Institute for Deaf People
Royal National Institute of the Blind
The Society of Chiropodists and
Podiatrists and Emma Supple FCPodS
SCOPE
Speakability
Penny Stanway MB BS
Terrence Higgins Trust
Dr Mark Westwood MA (Oxon) MRCP
004-005
7/03/2007
15:58
Page 5
FAMILY MEDICAL ADVISER
was published by The Reader’s Digest Association Limited, London
from material first published in Reader’s Digest Complete A-Z of Medicine and Health (2003)
First Edition Copyright © 2004
The Reader’s Digest Association Limited, London 11 Westferry Circus, Canary Wharf, London E14 4HE
FOR LIBRIOS PUBLISHING
Project Manager
Finny Fox-Davies
FOR READER’S DIGEST
Editor
Executive Editor
Julian Browne
Alison Candlin
Managing Editor
Project Editor
Ali Moore
David Popey
Art Director
Peter Laws
Alastair Holmes
Art Editor
Julie Bennett
Picture Resource
Manager
READER’S DIGEST GENERAL BOOK
Editorial Director
Martin Smith
Cortina Butler
Senior Designers
Keith Miller
Beatriz Waller
Art Director
Nick Clark
DOMOWA ENCYKLOPEDIA ZDROWIA
Drugie polskie wydanie, Copyright © 2007
Wydawca
Reader’s Digest Przegląd Sp. z o.o.
ul. Bitwy Warszawskiej 1920 r. 7a, 02-366 Warszawa
tel. 319 32 00, fax 319 32 99
www.digest.com.pl
Redaktor naczelny
Redakcji Książek
Nadzór merytoryczny
Katarzyna Murawska
Jacek Fronczak
Tłumacze
Dyrektor artystyczny
Maciej Marchewicz
Redaktor prowadzący
Zofia Klimaszewska
Redaktorzy
Agata Bernat
Barbara Karpińska
Ewa Szymczak
Sekretarz redakcji
Ełga Hubenow
Irena Kapica
Magdalena Kowalewska
Katarzyna Koziak
Dorota Lewandowska
Anatol Mickielewicz
Monika Puzianowska-Kuźnicka
Monika Rolska
Elżbieta Sarnowska
Anna Wilczyńska
Justyna Zajączkowska
Konsultanci
Ewa Kostecka
Katarzyna Murawska
Adam Wójcik
Indeks
Wanda Włoszczak
Korekta
Elżbieta Skrzyńska
Ewa Stempniewicz
Łamanie
POINT Studio Grafiki Komputerowej
Redakcja techniczna
Tatiana Kwaśniewska
Produkcja
Janina Dołowa
Druk
Leo Paper, Chiny
ISBN
978-83-60123-68-3
Reader’s Digest i znak Pegaza są prawnie zastrzeżonymi znakami The Reader’s Digest Association, Inc.
Żadna część niniejszej publikacji nie może być w żadnej formie reprodukowana lub przedrukowywana
bez pisemnej zgody Reader’s Digest Przegląd Sp. z o.o.
GR 0073/IC/672
006-007FMA_PL 7/03/2007 10:51 Page 6
6
Spis treści
Spis treści
8
52
590
638
650
654
672
Objawy chorobowe
Medycyna i zdrowie od A do Z
Pierwsza pomoc
Leki i ich zastosowanie
Przydatne adresy
Indeks
Podziękowania
Ważne
Autorzy tej książki dołożyli wszelkich starań,
by wszystkie informacje w niej zawarte
były prawdziwe. Wiedza medyczna
i farmakologiczna stale się jednak zmienia.
Prosimy zatem Czytelników, by zasięgali
indywidualnych porad u lekarzy.
Osoby, które uczestniczyły w powstawaniu
tej książki, nie mogą być odpowiedzialne
za ewentualne pomyłki, brak działania
czy niewłaściwe postępowanie, podjęte
przez Czytelnika po jej przeczytaniu.
Twoja rodzina,
twoje zdrowie
Wszyscy chcielibyśmy żyć długo i cały czas
cieszyć się dobrym zdrowiem. Aby tak było,
nie możemy zapominać, że w dużym stopniu
zależy to od nas. Przecież my sami możemy
zrobić bardzo dużo dla swojego zdrowia
i zdrowia naszej rodziny. A że dbanie
o zdrowie to dziedzina, w której łatwo się
„pogubić”, warto mieć zawsze pod ręką
pomoc – taką, jaką bez wątpienia
jest Domowa Encyklopedia Zdrowia.
Dzięki niej zdobędziesz wiedzę
o budowie i funkcjonowaniu ludzkiego
organizmu oraz o tym, co robić,
kiedy pojawi się choroba.
Domowa Encyklopedia Zdrowia powstała
po to, żeby łatwiej było dbać o zdrowie.
Dostarcza informacji, które pozwolą
podejmować odpowiednie decyzje dotyczące
zdrowia i życia – własnego i naszych
najbliższych.
Objawy i rozwiązania
Kiedy zetkniesz się z jakimś problemem
medycznym i chcesz wiedzieć, co powinno
się w danej sytuacji zrobić, możesz zajrzeć
006-007FMA_PL 7/03/2007 0:52 Page 7
Wstęp
do tej książki. Umiejętność zrozumienia
i rozpoznania objawów pozwoli ci zastosować
właściwe leczenie we właściwym momencie.
Pierwsza część encyklopedii – Objawy
chorobowe – przedstawia najczęściej
występujące objawy i wskazuje ich
prawdopodobne przyczyny. Informuje
też o tym, czy potrzebna jest natychmiastowa
pomoc medyczna, czy wystarczy wizyta
u lekarza rodzinnego albo tylko zastosowanie
odpowiednich wskazówek.
Zdrowie i dobre
samopoczucie
Większość haseł w części Medycyna i zdrowie
od A do Z to opisy chorób i wyjaśnienia
terminów medycznych. Żeby ułatwić
znajdowanie potrzebnych informacji,
w książce zastosowano różne odsyłacze
kierujące do innych haseł, a także wytłuszczono
określenia (które mają własne hasła).
Znajdziesz też w tej książce „podpowiedzi”,
o co zapytać lekarza i jak interpretować
jego odpowiedź. Jeśli czeka cię jakieś badanie
specjalistyczne, np. gastroskopia, po przeczytaniu
odpowiedniego hasła będziesz wiedzieć,
czego się spodziewać i jak się przygotować.
Ważne tematy (np. Cukrzyca czy Oko i jego
schorzenia) opisane są w dłuższych artykułach
na kolorowych stronach.
Żeby lepiej zrozumieć, jak działa ludzki
organizm, zajrzyj na kolorowe strony,
które prezentują poszczególne układy ciała.
Wspaniałe ilustracje i przekroje,
a także szczegółowe wyjaśnienia pozwolą
zrozumieć pracę serca i układu
krążenia (s. 401), systemu nerwowego (s. 430),
przewodu pokarmowego (s. 378), układu
limfatycznego (s. 482), oddechowego (s. 490),
kostnego (s. 478), moczowego (s. 490),
wewnątrzwydzielniczego (s. 494),
a także mięśni (s. 272) oraz narządów
rozrodczych (s. 284).
Jeśli lekarz przepisał ci jakiś lek
albo chcesz się więcej o nim dowiedzieć,
zajrzyj do rozdziału Leki i ich zastosowanie.
Znajdziesz tam 500 najczęściej stosowanych
leków – ich nazwy handlowe i chemiczne
oraz opis działania.
Niezależnie od tego, z jaką chorobą się
zmagasz, pamiętaj, że nie jesteś sam. Lista
Przydatnych adresów pomoże ci skontaktować
się z organizacjami, grupami wsparcia
i serwisami informacyjnymi.
Najważniejszy informator
Część Pierwsza pomoc pomoże ci zachować
spokój i odpowiednio reagować, gdy zdarzy
się nagły wypadek. Przeczytaj ją zawczasu,
żebyś wiedział, jak reagować.
Przystępnie sformułowane, rzeczowe
wyjaśnienia oraz dokładne ilustracje sprawią,
że Domowa Encyklopedia Zdrowia
stanie się najważniejszym poradnikiem
w twoim domu.
7
008-009
8
8/25/06
16:40
Page 8
WSTĘP
Objawy chorobowe
Pojawienie się jakiegoś objawu chorobowego oznacza, że w ciele pacjenta lub w jego
umyśle dzieje się coś niedobrego. Zrozumienie i umiejętność oceny takich objawów
umożliwią ci podjęcie odpowiedniego postępowania we właściwym czasie.
P
ierwsza, wstępna część książki – Objawy chorobowe – została tak opracowana, by łatwo
było zrozumieć istotę najczęściej występujących objawów chorobowych i dowiedzieć się,
jak udzielić sobie lub komuś właściwej pomocy. Tę część kończy krótkie zestawienie
przypadków według stopnia ich pilności – Kiedy iść do lekarza (s. 50–51).
Jak korzystać z przeglądu Objawów chorobowych
Na początku każdej tabeli znajdziesz krótki opis poszczególnych objawów. Następnie, w kolumnie Najczęstsze przyczyny, znajdziesz listę schorzeń, które zazwyczaj wywołują dany objaw, a w kolumnie Co robić – informację dotyczącą zalecanego działania, czyli co i jak szybko należy zrobić.
Wymienione są też rzadsze przyczyny występowania danego objawu. Ważne jest, by również z
nimi umieć skojarzyć poszczególne objawy.
Rozdział Objawy chorobowe jest tylko ogólnym przewodnikiem i nie może w żadnym wypadku zastąpić konsultacji medycznej i leczenia pod kierunkiem lekarza.
Leki dostępne bez recepty
W kolumnie Co robić sugeruje się niekiedy zastosowanie leków, które można kupić bez recepty.
Nabywając je, zawsze jednak korzystaj z porady farmaceuty. Nie zapomnij też przeczytać dołączonej przez producenta ulotki, a zwłaszcza tej części, która dotyczy przeciwwskazań do stosowania danego leku. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości – zasięgnij porady swojego lekarza.
Zalecane działanie
Porady w kolumnie Co robić klasyfikują stopień pilności działania w następujący sposób.
■ Zadzwoń pod numer 999 (pogotowie): w przypadku zagrożenia życia wezwij karetkę. Wykonuj polecenia personelu medycznego i udzielaj odpowiedzi na zadane pytania. Staraj się zachować spokój i bądź konkretny.
■ Konieczna jest natychmiastowa wizyta u lekarza: umów się na ten sam dzień. Jeśli jest to
niemożliwe, udaj się do przychodni lub na izbę przyjęć szpitala, który ma całodobowy dyżur.
■ Udaj się szybko do lekarza: umów się na pierwszy wolny termin.
■ Udaj się do lekarza na zwykłą wizytę: umów się w ciągu najbliższych kilku tygodni.
■ Skontaktuj się z ginekologiem, wenerologiem, przychodnią zajmującą się leczeniem uzależnienia od alkoholu lub narkotyków albo z poradnią zdrowia psychicznego: w większości przypadków na wizytę możesz umówić się sam, bez skierowania od lekarza pierwszego kontaktu. Aby
znaleźć najbliższą przychodnię specjalistyczną, zadzwoń do informacji medycznej lub skontaktuj
się ze swoją przychodnią albo z najbliższym szpitalem.
Spis treści
9 – 12 Objawy ogólne
13 – 15 Klatka piersiowa
16 – 22 Skóra i włosy
23 – 26 Ręce i nogi, dłonie i stopy
27 – 32 Głowa, twarz i szyja
33 – 38 Żołądek, jelito i jama brzuszna
39 – 44 Problemy kobiece
45 – 47 Problemy męskie
48 – 49 Układ moczowy
50 – 51 Kiedy iść do lekarza
Objawy naglące
Bezzwłocznie należy skontaktować się
z lekarzem, jeśli u ciebie lub u kogoś,
kto jest pod twoją opieką, wystąpi:
■
Nagły, silny, ściskający ból w klatce
piersiowej.
■
Nasilona duszność.
Pierwsza pomoc
■
Informację, jak radzić sobie w nagłych przypadkach, znajdziesz w rozdziale PIERWSZA POMOC,
na stronach 590–637.
Nagłe zaburzenia świadomości lub utrata
przytomności.
■
Silny ból głowy i sztywność karku,
zwłaszcza jeśli towarzyszy mu ból oczu.
Zestawienia Objawy chorobowe nie wolno traktować jako narzędzia
do samodzielnego diagnozowania chorób; jego lektura nie może zastąpić diagnozy lekarskiej.
■
Nagła ślepota.
■
Silny, nieustępujący ból brzucha.
■
Krwiste, fusowate wymioty.
Wydawcy dołożyli wszelkich starań, by zamieszczone w tej książce informacje były aktualne i dokładne. Pierwsza jej część – Objawy chorobowe – ma ułatwić zrozumienie, co dany objaw może oznaczać i jakie działania należy podjąć. Jeśli masz
jakiekolwiek wątpliwości dotyczące wagi lub stopnia pilności (nagłości) konkretnego problemu medycznego, zawsze konsultuj się ze swoim lekarzem lub udaj się
na izbę przyjęć najbliższego szpitala.
■
Smoliste (czarne) stolce.
■
Obfita biegunka i wymioty, które nie ustępują
w ciągu kilku godzin.
■
Silny ból pleców, promieniujący do nóg,
i nagłe nietrzymanie moczu lub stolca.
008-009 7/03/2007 10:40 Page 9
Powiększenie węzłów chłonnych
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
Węzły chłonne obrzmiewają
i stają się widoczne, gdy biorą
udział w zwalczaniu zakażenia.
Mogą wówczas lekko boleć.
W dotyku najłatwiej wyczuć węzły
chłonne podżuchwowe, szyjne,
pachowe i te, które znajdują się
w pachwinach.
CO ROBIĆ
Uogólniona infekcja wirusowa
Jest przyczyną 9 na 10 przypadków powiększenia węzłów chłonnych. Powiększają się węzły na szyi, pod pachami, w pachwinach
itd. Możesz czuć się chory i mieć gorączkę.
Odpoczywaj, dużo pij, przyjmuj paracetamol. Jeśli po 5 dniach nie ma poprawy,
skontaktuj się z lekarzem.
Lokalna infekcja
Powiększenie pojedynczej grupy węzłów chłonnych (np. na szyi).
Gorączka i poczucie choroby; mogą towarzyszyć inne, specyficzne objawy, takie jak kaszel, ból gardła lub ucha, katar.
Jak w przypadku uogólnionej infekcji wirusowej (powyżej).
Nowotwór
RZADKIE PRZYCZYNY:
mononukleoza zakaźna; choroba kociego pazura (częsta u dzieci); sarkoidoza; różyczka; odra; toczeń układowy; reumatoidalne zapalenie stawów;
choroby przenoszone drogą płciową
(np. ziarnica weneryczna pachwin,
ziarniniak pachwinowy); AIDS; gruźlica; choroby tropikalne (np. trąd, filarioza); reakcja na leki.
Powolne powiększanie się, często niebolesne, jednej grupy węzłów. Obrzmienie długotrwałe – 6 tygodni i dłużej.
Zapisz się na szybką wizytę do swojego
lekarza.
Nowotwory układu białokrwinkowego
(chłoniak, białaczka, szpiczak)
Powiększenie może dotyczyć kilku grup węzłów. Częste nocne poty i świąd skóry.
Zapisz się na szybką wizytę do swojego
lekarza.
Sepsa (uogólnione zakażenie bakteryjne)
Powiększeniu ulega kilka grup węzłów chłonnych. Wysoka gorączka; możliwe zaburzenia świadomości i delirium.
Konieczna jest natychmiastowa konsultacja lekarska.
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
CO ROBIĆ
Bezsenność
Zapotrzebowanie na sen zmienia
się z wiekiem. Jest różne
u różnych osób: niemowlęta
potrzebują co najmniej 16 godzin
snu na dobę; dorosłym wystarcza
5–8 godzin, a niektórym tylko
3–4 godziny. Nie należy mylić
bezsenności z małym
zapotrzebowaniem na sen.
Przeciążenie psychiczne (ciężki stres)
Utrudnione zasypianie, wczesne budzenie się, obniżony nastrój
i nerwowość. (Często przyczyną tej dolegliwości bywają problemy w pracy, kłopoty rodzinne lub finansowe).
Zapisz się na szybką wizytę do swojego
lekarza.
Depresja endogenna
Wczesne budzenie się, obniżony nastrój, niska samoocena, utrata wiary w siebie, kłopoty z pamięcią krótkoterminową, płaczliwość, nieracjonalne poczucie winy, a także inne objawy.
Zapisz się na szybką wizytę do swojego
lekarza.
Przewlekłe nadużywanie alkoholu
RZADKIE PRZYCZYNY:
dolegliwości układu oddechowego
(astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc); niewydolność lewej komory serca; nadczynność tarczycy;
uzależnienie od benzodiazepin; zaburzenia snu (koszmary senne, lunatyzm); zaburzenia biorytmu (wskutek podróży do innej strefy czasowej
lub pracy na zmiany); niedożywienie;
niska masa ciała; stres pourazowy;
mania; bezdechy senne.
Rytm snu może być całkowicie rozregulowany. Częste są inne objawy nadużywania alkoholu, takie jak zaczerwienienie twarzy i dłoni czy upośledzenie funkcji wątroby.
Szukaj pomocy w ośrodku leczenia uzależnień.
Nadmierne pobudzenie (nieprawidłowe nawyki)
Nieodczuwanie senności w godzinach nocnych i trudności z zasypianiem; poza tym dobre samopoczucie. (Częstą przyczyną tego stanu jest kofeina i nikotyna).
Aby zmniejszyć stymulację w godzinach
nocnych, postaraj się zmienić swoje
nieprawidłowe nawyki.
Ból z powodu choroby przewlekłej
Rytm snu może być całkowicie rozregulowany. Przyczyna tego
stanu bywa ewidentna, np. zapalenie stawów.
Udaj się do swojego lekarza na szybką
wizytę.
9
Objawy chorobowe
Powiększenie węzłów chłonnych; Bezsenność OBJAWY OGÓLNE
010-011 7/03/2007 10:44 Page 10
10
OBJAWY OGÓLNE Zaburzenia pamięci; Ból mięśni
Zaburzenia pamięci
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
Pamięć dzieli się
na krótkoterminową
(natychmiastową),
średnioterminową (świeżą)
i długoterminową (odległą).
Więcej o problemie utraty pamięci
z zaburzeniami świadomości
– na s. 50.
CO ROBIĆ
Uraz głowy
Uraz głowy może być przyczyną zaburzeń pamięci o różnym
stopniu nasilenia. Jeśli uraz był na tyle silny, że spowodował
zaburzenia pamięci, zwykle konieczna jest hospitalizacja.
Bezpośrednio po urazie udaj się do szpitala. Jeśli zaburzenia pamięci pojawią się
później, idź do lekarza.
Otępienie (np. choroba Alzheimera)
Stopniowy, trwający 1–2 lata początek choroby. Zaburzenia pamięci krótko- i średnioterminowej, pamięć długoterminowa najczęściej nienaruszona. Pacjent zwykle nie zdaje sobie sprawy
ze swojego stanu.
Udaj się z chorym do lekarza na zwykłą
wizytę.
Udar mózgu
Nagły początek, np. po upadku; zaburzenia lub utrata mowy.
RZADKIE PRZYCZYNY:
Depresja
niedobór witaminy B1 (tiaminy); choroba tętnic; guz mózgu; krwotok
podpajęczynówkowy (krwawienie
do mózgu); niektóre zaburzenia osobowości; ciężka padaczka; zatrucie
tlenkiem węgla; wirusowe zapalenie
mózgu.
Stopniowy, trwający 1–2 tygodnie początek. Utrata koncentracji, obniżone samopoczucie, utrata apetytu, niska samoocena,
zaburzenia snu, zmęczenie. Chory jest zwykle świadomy.
Natychmiast wezwij lekarza (pogotowie).
Zapisz się na szybką wizytę do lekarza.
Przewlekłe nadużywanie alkoholu
Początek stopniowy. Cechy typowe: styl życia, czerwona twarz
i dłonie. Wymyślanie historii, by wypełnić luki w pamięci.
Zapisz się na szybką wizytę do lekarza.
Stan wymaga dokładnej oceny.
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
CO ROBIĆ
Ból mięśni
Ból mięśni może być efektem
krótkotrwałego skurczu lub bólem
długotrwałym, tępym
lub ostrym, słabym lub silnym.
Może występować podczas
używania uszkodzonego mięśnia
lub pojawiać się przy jego
dotykaniu.
Nadmierna praca mięśni
Nagły początek, po nadmiernym wysiłku. Mięsień staje się bolesny przy dotyku; jest twardy.
Przyjmuj dostępne bez recepty leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, masuj
i oszczędzaj przeciążony mięsień.
Ostra infekcja wirusowa
Nagły początek, z gorączką i uczuciem ogólnego rozbicia. Ból
wielu mięśni, często przemieszczający się z jednego miejsca
w inne okolice ciała.
Odpoczywaj, dużo pij, przyjmuj paracetamol lub podobne leki. Jeśli po 3 dniach
nie ma poprawy, idź do lekarza.
Zespół przewlekłego zmęczenia
Nieokreślone bóle wielu różnych mięśni, zwykle nasilające się
po wysiłku fizycznym. Występują w powiązaniu ze złym samopoczuciem i uczuciem zmęczenia.
Udaj się do lekarza na zwykłą wizytę.
RZADKIE PRZYCZYNY:
choroba naczyń obwodowych (zwężenie naczyń krwionośnych w kończynach dolnych i górnych); neuropatia cukrzycowa lub alkoholowa
(schorzenie nerwów); po znieczuleniu ogólnym – jako skutek uboczny
leków zwiotczających mięśnie; niedoczynność tarczycy; choroba bornholmska; skutki uboczne leczenia
(np. chemioterapii).
Zapalenie mięśni
Może zacząć się nagle. Nasilona poranna sztywność mięśni. Bolesność przy dotyku. (Przyczyny – m.in. reumatoidalne zapalenie stawów i twardzina układowa).
Natychmiast idź do lekarza. Niektóre
choroby – nieleczone – powodują poważne powikłania.
Przeniesiony ból stawu
Przyczyną bólu jest problem dotyczący położonego w sąsiedztwie stawu (np. schorzenie biodra z bólem przeniesionym
w udzie lub barku z bólem ręki).
Przyjmuj dostępne bez recepty leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne. W celu
zdiagnozowania przyczyny dolegliwości
pilnie skontaktuj się z lekarzem.
8/25/06
13:06
Page 11
Drętwienie i mrowienie; Zmęczenie OBJAWY OGÓLNE
Drętwienie i mrowienie
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
Utratę czucia (drętwienie) i kłucie
(mrowienie), dotyczące skóry,
określa się mianem parestezji.
Częstą przyczyną tego objawu jest
długie pozostawanie w jednej
pozycji. Może mu towarzyszyć
– przy lekkim dotyku – uczucie
gorąca lub zimna albo bólu.
CO ROBIĆ
Napad paniki z hiperwentylacją
Uczucie strachu, zawroty głowy, przyspieszony oddech, mrowienie dłoni, stóp, okolicy ust. Mogą też wystąpić skurcze mięśni
dłoni oraz stóp.
Aby zmniejszyć objawy, oddychaj do papierowej torebki trzymanej wokół ust
i nosa. Jeśli objawy nie ustępują, natychmiast zadzwoń do lekarza; jeśli ustępują,
udaj się do lekarza na zwykłą wizytę.
Zespół cieśni nadgarstka (ucisk nerwu)
Mrowienie i ból dłoni. Objawy nasilają się nocą i po zakończeniu pracy manualnej. Osłabienie siły palców (chwytu).
RZADKIE PRZYCZYNY:
Rwa kulszowa (ucisk korzenia nerwu rdzeniowego)
stwardnienie rozsiane; guz lub zapalenie rdzenia kręgowego; neuropatia
alkoholowa oraz niedobór witaminy
B1, B6 i B12; udar mózgu; uraz nerwu obwodowego lub rdzenia kręgowego; niski poziom wapnia we krwi
(hipokalcemia); niewydolność nerek; niski poziom cukru we krwi (hipoglikemia); porfiria (niedobór enzymu); ksantomatoza (depozyty tłuszczu uciskające nerwy); zespół
Raynauda; uraz lub guz mózgu; padaczka; migrena.
Drętwienie i ból rozprzestrzeniają się od dolnego odcinka pleców
w kierunku pośladków, a następnie wzdłuż tylnej części nogi aż
do bocznej strony stopy.
Zapisz się do swojego lekarza na szybką wizytę, by ocenił sytuację.
Konieczna jest natychmiastowa wizyta
u lekarza. Przyjmij dostępne bez recepty leki przeciwbólowe. Jeśli problem dotyczy obu nóg, jedź od razu do szpitala.
Neuropatia cukrzycowa (schorzenie nerwów)
Mrowienie ma często charakter stały. Mogą się do niego dołączyć uczucie gorąca lub zimna oraz ból kończyn.
Udaj się jak najszybciej do lekarza.
Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa szyjnego
Ból i drętwienie w górnej części pleców, w okolicy szyi i na czubku głowy, nasilające się pod wpływem pewnych ruchów.
Przyjmuj dostępne bez recepty leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne. Przy nasileniu objawów szybko idź do lekarza.
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
CO ROBIĆ
Zmęczenie
Stałe uczucie zmęczenia. Wszelka
aktywność fizyczna i psychiczna
wymaga wzmożonego wysiłku,
a zdolność do utrzymania się
w stanie aktywności jest obniżona.
Depresja
Objaw ten może być bardziej nasilony w pewnych porach dnia.
Towarzyszy mu płaczliwość, brak pewności siebie, zaburzenia
koncentracji, niska samoocena, a także zaburzenia snu.
Jeśli objawy trwają 2 tygodnie lub
dłużej, szybko udaj się do lekarza. Powinny ustąpić pod wpływem leczenia.
Stres
Uczucie zmęczenia ustępuje, gdy znika przyczyna stresu (nadmiar pracy, opieka nad małymi dziećmi lub uczucie znudzenia).
Mogą pomóc muzyka, joga, ćwiczenia fizyczne; jeśli nie pomogą, idź do lekarza.
RZADKIE PRZYCZYNY:
zespół przewlekłego zmęczenia; niewydolność ważnego narządu (np.
serca, wątroby, nerek); nadczynność
tarczycy; nadużywanie leków lub
narkotyków; działanie uboczne niektórych leków (np. beta-blokerów,
leków moczopędnych); nowotwór;
gruźlica lub inne przewlekłe zakażenia; przewlekłe choroby neurologiczne; cukrzyca; choroba Addisona
lub inne schorzenia endokrynologiczne; choroby tkanki łącznej (np.
reumatoidalne zapalenie stawów).
Niedokrwistość (obniżona liczba czerwonych krwinek)
Stałe zmęczenie. Blade wargi, język i wewnętrzna strona powiek;
duszność przy wysiłku i omdlenia. Jest skutkiem utraty krwi
(nasilone miesiączki), niedoboru żelaza, witamin z grupy B.
Zapisz się na szybką wizytę do lekarza,
a jeśli objawy są bardzo nasilone, udaj
się do niego natychmiast.
Osłabienie po przebytej infekcji wirusowej
Niedawno przebyta infekcja wirusowa. Stałe zmęczenie, uniemożliwiające normalne funkcjonowanie.
Odpoczywaj, dobrze się odżywiaj. Jeśli po
miesiącu nie ma poprawy, idź do lekarza.
Niedoczynność tarczycy (hipotyreoza)
Ciągłe zmęczenie, uniemożliwiające normalne funkcjonowanie.
Towarzyszy mu uczucie chłodu i spowolnienia. Skóra staje się
sucha, a włosy łamliwe.
Szybko udaj się do lekarza, by zlecił wykonanie badań krwi i ocenił sytuację.
11
Objawy chorobowe
010-011
012-013 7/03/2007 11:01 Page 12
12
OBJAWY OGÓLNE Drżenie; Gwałtowna zmiana masy ciała
Drżenie
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
Drżenie, czyli powtarzające się
szybkie, drobne ruchy, to efekt
szybko następujących po sobie
skurczy i rozkurczy mięśni.
Najczęściej obserwuje się drżenie
dłoni, ale przypadłość ta może
dotyczyć każdej części ciała.
Często powoduje zawstydzenie
osoby nim dotkniętej i przeszkadza
w wykonywaniu codziennych
obowiązków.
CO ROBIĆ
Pobudzenie
Przyspieszone bicie serca (palpitacje). Pobudzenie nerwowe
wywołują stresujące wydarzenia. Spocona skóra, drżące dłonie, a często też uczucie duszności i mrowienie kończyn.
Spróbuj zredukować stres. W celu potwierdzenia rozpoznania udaj się do lekarza na szybką wizytę.
Nadczynność tarczycy (hipertyreoza)
Trwale przyspieszona czynność serca z zaburzeniami rytmu.
Stopniowa, postępująca utrata masy ciała, uczucie gorąca i unikanie ciepłych miejsc. Drobnofaliste drżenie dłoni.
W celu potwierdzenia rozpoznania udaj
się szybko do lekarza.
Zespół odstawienia leków/narkotyków i alkoholu
RZADKIE PRZYCZYNY:
działania uboczne leków; nadmiar
dwutlenku węgla w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc; stwardnienie
rozsiane; ataksja (niezborne ruchy)
spowodowana różnymi przyczynami
(np. nowotworem, ropniem mózgu);
encefalopatia wątrobowa (uszkodzenie mózgu spowodowane niewydolnością wątroby).
Nagły początek z zaburzeniami świadomości, uogólnione drżenie, szybka czynność serca i silne pocenie się.
Ryzyko drgawek – natychmiast wezwij
lekarza (pogotowie).
Łagodne drżenie samoistne
Zwykle występuje rodzinnie. Zanika w spoczynku oraz po spożyciu alkoholu. Osoby dotknięte tym schorzeniem nie mają innych objawów. Nieszkodliwe; przyczyna nieznana.
Udaj się do lekarza na zwykłą wizytę.
Choroba Parkinsona
Drżenie najsilniejsze w spoczynku. Powolne ruchy, pociąganie
nogami, częste upadki, twarz pozbawiona mimiki.
Udaj się do lekarza na szybką wizytę.
Gwałtowna zmiana masy ciała
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
Pojęcie „prawidłowej masy ciała”
definiuje współczynnik masy ciała
– BMI (zob. s. 338). Każdy, u kogo
doszło do szybkiego zwiększenia
lub utraty masy ciała, powinien
być dokładnie zbadany.
CO ROBIĆ
Zwiększenie: Niedoczynność tarczycy (hipotyreoza)
Początek stałego, uniemożliwiającego normalne funkcjonowanie zmęczenia; uczucie zimna, spowolnienia. Skóra może być
sucha, włosy łamliwe. Możliwy obrzęk palców dłoni i stóp.
Szybko idź do lekarza, by zlecił ci wykonanie badań krwi i rozpoznał chorobę.
Zwiększenie: Obrzęki towarzyszące chorobom serca
ZWIĘKSZENIE MASY CIAŁA
RZADKIE PRZYCZYNY:
niewydolność wątroby lub nerek;
uboczne działanie leku; schorzenia
endokrynologiczne (hormonalne);
przyjmowanie steroidów anabolicznych; zespół Cushinga.
ZMNIEJSZENIE MASY CIAŁA
RZADKIE PRZYCZYNY:
nadużywanie narkotyków, alkoholu,
leków przeczyszczających; niewydolność serca, nerek lub wątroby; przewlekłe zakażenie (np. gruźlicze); schorzenia endokrynologiczne; AIDS; niedożywienie.
Obrzęk – stóp, następnie podudzi i pozostałych części ciała. Uciskanie obrzęku palcem przez 10 sekund spowoduje pozostawienie widocznego dołka, znikającego po kilku minutach. Objaw wywoływany m.in. przez zastoinową niewydolność serca.
Szybko udaj się do lekarza, a jeśli jest ci
duszno lub czujesz się bardzo chory
– idź natychmiast.
Utrata: Zaburzenia odżywiania (anoreksja/bulimia)
Anoreksja: nieprawidłowy, utrwalony obraz samego siebie jako osoby otyłej; drastyczne diety, prowokowanie wymiotów.
Bulimia: naprzemienne przejadanie się i głodzenie; prowokowanie wymiotów; nieprawidłowe nawyki żywieniowe.
Szybko udaj się do lekarza; choroby
te wymagają specjalistycznego leczenia.
Można spróbować leczenia behawioralnego; pomocne są leki antydepresyjne.
Utrata: Nadczynność tarczycy (hipertyreoza)
Stopniowa, postępująca utrata masy ciała; szybkie tętno i zaburzenia rytmu serca, uczucie gorąca i unikanie ciepłych miejsc;
drobnofaliste drżenie dłoni.
Jak najszybciej idź do lekarza, by uzyskać prawidłowe rozpoznanie.
Utrata: Nowotwór
Gwałtowna utrata masy ciała, utrata apetytu.
Jak najszybciej idź do lekarza.
8/25/06
13:07
Page 13
Duszność przewlekła; Duszność nagła KLATKA PIERSIOWA
Duszność przewlekła
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
Duszność to subiektywne uczucie,
że oddychanie wymaga od nas
wykonania cięższej pracy
niż zwykle. W zależności
od przyczyny, może manifestować
się przyspieszeniem i spłyceniem
lub zwolnieniem i pogłębieniem
oddechu. Przewlekła duszność to
taka, która trwa miesiące lub lata.
CO ROBIĆ
Otyłość
Duszność występuje u ludzi z widoczną dużą otyłością. Może
się zwiększać w pozycji leżącej.
Zachowuj odpowiednią dietę. Upewnij
się, czy ubranie nie jest zbyt obcisłe.
Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)
Przewlekły kaszel i wykrztuszanie śluzowej wydzieliny, prawie
zawsze wskutek palenia tytoniu.
Rzuć palenie. Szybko idź do lekarza
i rozpocznij odpowiednie leczenie.
Anemia
RZADKIE PRZYCZYNY:
rozstrzenie oskrzeli (poszerzenie
oskrzeli); nawracająca zatorowość
płucna (skrzepliny blokują tętniczki
płucne); duża przepuklina rozworu
przełykowego przepony; rak płuca
z zapadnięciem się części (płata) płuca; płyn w opłucnej (jamie między
płucem i ścianą klatki piersiowej);
zwłóknienie płuc; uszkodzenie neuronu ruchowego; dystrofia mięśniowa.
Blade usta, język i wewnętrzna strona powiek. Wraz z dusznością może pojawić się narastające uczucie zmęczenia.
Szybko idź do lekarza i rozpocznij odpowiednie leczenie.
Zastoinowa niewydolność serca
Duszność zawsze nasila się w pozycji leżącej. Obrzęk kostek,
świszczący kaszel, wykrztuszanie plwociny.
Szybko idź do lekarza i rozpocznij odpowiednie leczenie.
Astma
Świsty w oskrzelach i kaszel po wysiłku lub po kontakcie
z jakimś alergenem, np. z kocią lub psią sierścią albo z pyłkami roślin.
Szybko idź do lekarza i rozpocznij odpowiednie leczenie.
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
CO ROBIĆ
Duszność nagła
Nagła niemożność nabrania
powietrza lub uczucie zbyt małej
ilości powietrza w stosunku
do zapotrzebowania w danym
momencie. Towarzyszy temu
uczucie duszenia się. Nagła
duszność zawsze powoduje silny
stres i przerażenie. Niebieskawe
usta (sinica) lub zaburzenia
świadomości wskazują na bardzo
poważny niedobór tlenu
w organizmie: natychmiast dzwoń
po pogotowie ratunkowe (999).
RZADKIE PRZYCZYNY:
odma opłucnowa (powietrze sączy
się z płuca do jamy między płucem
i ścianą klatki piersiowej); zator płucny (skrzeplina w tętnicy płucnej);
płyn w opłucnej; ciężkie zaburzenia
metaboliczne (kwasica w cukrzycy);
zapadnięcie się części (płata) płuca
z powodu nowotworu; wstrząs hipowolemiczny (nagła utrata krwi); zatkanie tchawicy.
Ostry atak astmy
Nasilone trudności w oddychaniu, ze świstami i wciąganiem
skóry między żebrami podczas wdechu. Niemożność mówienia wskazuje, że atak astmy jest wyjątkowo ciężki.
Zażyj swoje leki. Jeśli atak jest ciężki, zadzwoń po pogotowie lub natychmiast
skontaktuj się z lekarzem.
Zapalenie płuc
Gorączka, wykrztuszanie ropnej plwociny, przyspieszony oddech. Rozdzierający ból w klatce piersiowej podczas głębszego oddychania wskazuje na zapalenie opłucnej (błony okrywającej płuco i wyściełającej wewnętrzną ścianę klatki piersiowej).
Natychmiast zadzwoń do lekarza. Staraj
się wykrztuszać plwocinę i pozostań
w pozycji siedzącej.
Niewydolność serca (ostra niewydolność
lewej komory serca)
Nasilona duszność przy wysiłku, potęgująca się w pozycji leżącej. Może wystąpić nagle, podczas nocnego snu; może być
pierwszym objawem zawału serca.
Usiądź na krześle, nogi trzymaj na podłodze – zmniejszy to obciążenie serca.
Zadzwoń po pogotowie (999).
Zaostrzenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc
(POChP)
Objawy podobne do objawów zapalenia płuc (powyżej).
Natychmiast dzwoń do lekarza.
Hiperwentylacja (szybkie oddychanie)
Uczucie panicznego lęku. Bardzo szybkie oddychanie, często
mrowienie w palcach dłoni i stóp oraz wokół ust. Mogą wystąpić skurcze mięśni dłoni i stóp.
Oddychaj do torebki papierowej, przyłożonej do ust i nosa. Natychmiast skontaktuj się z lekarzem.
13
Objawy chorobowe
012-013
014-015
14
8/25/06
15:36
Page 14
KLATKA PIERSIOWA Nagły ból w klatce piersiowej; Kaszel
Nagły ból w klatce
piersiowej
Ból w klatce piersiowej może być
tępy lub ostry, może być lekkim
pobolewaniem lub bólem
kłującym, stałym lub pulsującym,
zlokalizowanym w jednym miejscu
lub odczuwanym w całej klatce
piersiowej. Może być również
przyczyną występowania bólu
przeniesionego, czyli odczuwanego
w innej części ciała (np. ból serca
może być odczuwany w ramieniu,
szyi lub żuchwie).
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
CO ROBIĆ
Zawał mięśnia serca
Silny, ściskający ból pośrodku klatki piersiowej; może być odczuwany w żuchwie, szyi lub w ramionach. Nudności, duszność, spocona skóra, uczucie osłabienia. Może być spowodowany wysiłkiem, może też wystąpić w spoczynku.
Natychmiast wezwij pogotowie (999);
zażyj 300 mg aspiryny (jeśli nie jesteś
uczulony), co zmniejszy ryzyko powstania skrzeplin w tętnicach wieńcowych.
Refluks żołądkowo-przełykowy i zapalenie przełyku
Objawy o różnym stopniu nasilenia: od łagodnego pieczenia
(zgaga) aż do bólu przypominającego objawy zawału serca. Zarzucanie kwaśnej treści żołądkowej do gardła.
Weź leki zmniejszające kwaśność treści
żołądkowej lub wypij napój mleczny. Jeśli objawy są nasilone, wezwij pogotowie.
Nerwica wegetatywna
Ból w konkretnym miejscu; występuje w powiązaniu ze stresującym wydarzeniem lub u osób o podatnej na lęki osobowości.
Zapisz się na szybką wizytę do lekarza.
RZADKIE PRZYCZYNY:
zapalenie opłucnej; wrzód trawienny;
kamica żółciowa; półpasiec; zapalenie gruczołu piersiowego; zawał płuca (zator w tętnicy płuca); zapalenie
osierdzia i/lub mięśnia serca; złamanie żeber; rozwarstwiający tętniak
aorty (przeciekanie krwi pomiędzy
warstwy ściany aorty).
Przeciążenie mięśnia
Ból pojawia się po wysiłku fizycznym; wywoływany jest przez
pewne ruchy ramion. Bolesny punkt w uszkodzonym mięśniu.
Oszczędzaj chory mięsień. Przyjmuj leki
przeciwzapalne lub przeciwbólowe.
Zapalenie chrząstek żebrowych
Często spowodowane uogólnioną infekcją wirusową. Ból podczas głębokiego oddychania, zlokalizowany w miejscach przyczepów żeber do mostka; żebra bolą przy dotyku.
Przyjmuj dostępne bez recepty leki przeciwzapalne lub przeciwbólowe.
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
CO ROBIĆ
Kaszel
Kaszel to nagłe, gwałtowne
uwolnienie przez usta powietrza
wydostającego się z płuc. Przymus
kasłania jest często skutkiem
drażniącego swędzenia w gardle
lub w tchawicy. Kaszel może być
„wilgotny” (z odkrztuszaniem)
lub „suchy” (bez odkrztuszania).
Palenie jest czynnikiem
prowokującym kaszel
i pogarszającym stan dróg
oddechowych.
Zapalenie górnych dróg oddechowych
Kaszel często towarzyszy lub występuje po infekcji gardła lub
po przeziębieniu. W ciągu pierwszych kilku dni częste wykrztuszanie zielonej lub żółtej plwociny.
Stosuj leki dostępne bez recepty oraz
rób parówki. Unikaj dymu papierosowego. Jeśli po tygodniu nie ma poprawy,
idź do lekarza.
Zapalenie płuc i oskrzeli
Gorączka, dreszcze, poty, wrażenie ciężkiej choroby; obfita żółta, zielona lub brązowa plwocina, w której mogą być nitki świeżej krwi. W ciężkich przypadkach – duszność.
Konieczna szybka wizyta u lekarza – badanie i przepisanie antybiotyków.
Astma
RZADKIE PRZYCZYNY:
nowotwór płuca; niewydolność lewej
komory serca; działanie uboczne inhibitorów konwertazy angiotensyny
(leków zmniejszających ciśnienie
krwi); woskowina lub ciało obce
w przewodzie słuchowym zewnętrznym; ciało obce w drogach oddechowych; gruźlica; mukowiscydoza;
rak krtani.
Suchy kaszel, świsty, utrudnione oddychanie, uczucie ciasnoty
w klatce piersiowej. Atak wywołują emocje, wysiłek fizyczny lub
kontakt z alergenami – sierścią zwierząt lub pyłkami roślin.
W celu przebadania i podjęcia leczenia
zapisz się na szybką wizytę lekarską.
Zapalenie zatok przynosowych
Zatkany nos z katarem spływającym do gardła. Zapalenie zatok
jest przyczyną bólu pod i/lub nad oczami. Podczas chodzenia
i przy pochyleniu do przodu ból staje się pulsujący.
Zastosuj leki dostępne bez recepty. Unikaj dymu papierosowego. Jeśli po tygodniu nie ma poprawy, idź do lekarza.
Refluks żołądkowo-przełykowy i zapalenie przełyku
Zarzucanie treści żołądkowej do gardła. Zgaga, nasilająca się
po wypiciu gorącego napoju lub po zjedzeniu ostrej potrawy.
Zastosuj leki zmniejszające kwaśność
treści żołądkowej. Unikaj ostrych potraw.
014-015 7/03/2007 10:52 Page 15
Odkrztuszanie krwi
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
Wykrztuszana krew może
pochodzić z tchawicy lub z płuc.
Może być wykrztuszana sama
bądź razem z plwociną.
Najczęściej krew pochodzi z nosa,
jamy ustnej lub z miejsc objętych
zakażeniem. Jeśli towarzyszy
temu duszność – natychmiast
zadzwoń do lekarza albo wezwij
pogotowie (999).
CO ROBIĆ
Zapalenie płuc i oskrzeli
Złe samopoczucie, gorączka, wykrztuszanie obfitej plwociny,
podbarwionej na żółto, zielono lub brązowo. Duszność sugeruje, że choroba jest ciężka.
Dużo pij. Szybko udaj się do lekarza lub
– jeśli to konieczne – zamów wizytę domową.
Zator płucny (skrzeplina w dużej tętnicy płucnej)
Nagła duszność i ból, zwłaszcza przy głębokim oddychaniu. Niekiedy poprzedzający ból łydki, oznaczający zakrzepicę żył głębokich podudzia (źródło skrzepów przedostających się do płuc).
Konieczna natychmiastowa wizyta lekarska; jeśli wystąpi duszność, zadzwoń po
pogotowie (999).
Nowotwór płuca
Uogólnione poczucie choroby; zwykle wcześniej następuje utrata masy ciała i duszność. Rzadki u osób niepalących.
Udaj się szybko do lekarza.
RZADKIE PRZYCZYNY:
stenoza mitralna (zwężenie zastawki
mitralnej w sercu); rozstrzenie oskrzeli (poszerzenie dróg oddechowych
w płucach); guzkowe zapalenie tętnic
(choroba zapalna ściany tętnic); gruźlica; nowotwór krtani lub tchawicy;
krwawienie do mózgu, spowodowane urazem.
Obrzęk płuc
U osób z poważną chorobą serca może nastąpić bezobjawowo, podczas snu. Spieniona plwocina ma różowe zabarwienie.
Obrzęk kostek nóg; silna duszność, większa w pozycji leżącej.
Usiądź na krześle, z nogami spuszczonymi w dół. Zadzwoń po pogotowie (999).
Kaszel poinfekcyjny
Często występuje po zakażeniu wirusowym (np. po przeziębieniu); może utrzymywać się do kilku tygodni.
Pij zimne napoje. Zastosuj parówki lub
nawilżanie powietrza. Idź do lekarza.
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
CO ROBIĆ
Kołatanie serca
Kołatanie serca to odczucie
nieprawidłowej, np. zbyt szybkiej
lub nieregularnej, czynności serca.
Kołatanie powoduje dyskomfort
i często jest odczuwane jako
trzepotanie w klatce piersiowej
lub w dolnej części szyi.
Występowanie rzadkich skurczów
dodatkowych (ektopowych)
jest normą. Kołatanie serca
częściej sugeruje występowanie
problemu zdrowotnego u ludzi
starszych (ponad 60-letnich)
niż u ludzi młodych.
Napad paniki
Szybkie, galopujące tętno lub zaburzenia rytmu serca, trwające od kilku sekund do kilku minut, lęk, spocona skóra, drżące
dłonie; często duszność i mrowienie kończyn. Występuje
w stresujących sytuacjach życiowych.
Zastosuj proste metody redukcji stresu.
Zapisz się na szybką wizytę do lekarza,
by potwierdzić diagnozę i uzyskać odpowiednią pomoc.
Skurcze dodatkowe
Występujące od czasu do czasu skurcze dodatkowe u osoby
skądinąd zdrowej. Mogą występować kilka razy dziennie, ale nie
powinno być ich więcej niż 6 na minutę.
Nie trzeba nic robić. Jeśli stale występuje ponad 6 skurczów dodatkowych na
minutę, wybierz się do lekarza.
Nadczynność tarczycy (hipertyreoza)
Stała, szybka czynność serca ze skurczami dodatkowymi. Stopniowa, postępująca utrata masy ciała; poczucie gorąca i unikanie ciepłych miejsc. Drobnofaliste drżenie dłoni.
RZADKIE PRZYCZYNY:
Zawał mięśnia serca
choroby serca (np. nieprawidłowości zastawki mitralnej, kardiomiopatia); zespół chorej zatoki; zaburzenia
elektrolitowe krwi; nadużywanie alkoholu; niedokrwistość; guz w klatce piersiowej; zator płucny (skrzeplina w tętnicy płuca); zapalenie mięśnia serca.
Nagły początek szybkiej lub/i nieregularnej czynności serca; ściskający ból pośrodku klatki piersiowej, który może przesuwać
się do ramion, szyi i żuchwy. Duszność, osłabienie, nudności.
Choroba niedokrwienna serca
(częściowe zablokowanie tętnicy wieńcowej)
Serie szybkich lub nieregularnych skurczów serca, wywołane
wysiłkiem fizycznym. Często towarzyszy ból serca (zob. s. 14).
Szybko udaj się do lekarza.
Wezwij pogotowie (999). Zażyj 150 mg
aspiryny – jeśli nie jesteś na nią uczulony i nie masz choroby wrzodowej.
Szybko idź do lekarza albo wezwij pogotowie, jeśli czujesz, że tracisz przytomność lub jest ci duszno.
15
Objawy chorobowe
Odkrztuszanie krwi; Kołatanie serca KLATKA PIERSIOWA
016-017
16
8/25/06
13:11
Page 16
SKÓRA I WŁOSY Utrata włosów; Plamy na skórze
Utrata włosów
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
Utrata włosów może dotyczyć
jednej części owłosionej skóry
głowy, występować w postaci
placków lub symetrycznie,
tak jak w łysieniu typu męskiego.
Jest to zwykle objaw niebolesny,
chyba że towarzyszy mu zakażenie.
Utrata owłosienia może dotyczyć
całego ciała.
CO ROBIĆ
Łysienie typu męskiego (androgenowe)
Skóra pokrywająca czaszkę jest prawidłowa. Obszary przerzedzenia włosów pojawiają się najpierw nad czołem i powiększają ku tyłowi.
Nie ma skutecznego leku na ten problem, choć w sprzedaży dostępne są
różne „cudowne” preparaty.
Łojotokowe zapalenie skóry (zakażenie grzybicze)
Łuszczące się zmiany na owłosionej skórze głowy, z których często sączy się przejrzysty płyn. Na innych częściach ciała mogą
wystąpić podobne, łuszczące się zmiany.
Zastosuj leki dostępne bez recepty, np.
zawierające selen szampony o działaniu
przeciwgrzybiczym.
Łysienie plackowate
Obszary utraty włosów w postaci placków. Pod szkłem powiększającym widać, że im bliżej końca, tym włosy są cieńsze.
Wystarczy zwykła wizyta u lekarza.
RZADKIE PRZYCZYNY:
bakteryjne zapalenie mieszków włosowych; schorzenia hormonalne
(np. niedoczynność tarczycy, niedoczynność przysadki, niedoczynność
przytarczyc); toczeń układowy; skutek uboczny chemioterapii; kiła wtórna; obsesyjne wyrywanie włosów
(utrwalony nawyk pocierania włosów, bawienia się nimi i ich wyrywania); łysienie całkowite (choroba autoimmunologiczna).
Alergiczne zapalenie skóry
Przerzedzenie włosów, zaczerwieniona, zmieniona zapalnie skóra głowy. Może wystąpić i w innych częściach ciała (broda) po
kontakcie z alergenem (np. szamponem lub odżywką).
Unikaj kontaktu z alergenem. Płyny zawierające steroidy powinny wyciszyć
objawy. Normalna wizyta lekarska.
Grzybica owłosionej skóry
głowy
Przerzedzenie włosów na obszarze
łuszczących się, sączących zmian.
Na skórze w innych okolicach ciała
mogą wystąpić podobne zmiany.
Grzybica głowy
Zastosuj krem przeciwgrzybiczy. Jeśli
masz psa lub kota, udaj się z nimi do weterynarza. To one mogą być źródłem zakażenia.
Plamy na skórze
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
Plamami określa się wszelkie
nieprawidłowo zabarwione
fragmenty skóry. Plamy mogą być
czerwone, białe, brązowe, czarne
i szare. Ciemnoczerwone
i fioletowe plamy o charakterze
wybroczyn krwotocznych określa
się mianem plamicy (zob. s. 19).
Niektóre czerwone plamy mogą
być wywoływane przez te same
przyczyny, co zmiany rumieniowe
(zob. Rumień, s. 22).
CO ROBIĆ
Alergia lub reakcja na leki
Swędzące, piekące, czerwone plamy, często o średnicy przekraczającej 5 mm.
Jeśli podejrzewasz reakcję na lek, szybko idź do lekarza, jeśli nie – przyjmuj leki antyhistaminowe (bez recepty).
Znamię barwnikowe płaskie
Brązowe plamy, często o różnym
stopniu nasilenia koloru; małe mogą wyglądać jak piegi. Mogą mieć
kilka centymetrów średnicy.
Znamię płaskie
Nie trzeba nic robić. Jeśli jest regularnie drażnione, zmienia wielkość lub kolor, staje się guzkowate, idź szybko do
lekarza; objawy te mogą sugerować zezłośliwienie zmiany (wystąpienie czerniaka).
RZADKIE PRZYCZYNY:
odra; różyczka; przebarwienia pozapalne; nadwrażliwość na światło jako
reakcja na działanie pewnych substancji chemicznych; depigmentacja
(białe plamy); zespół Albrighta; nieprawidłowości nerwowo-naczyniowe; zakażenie; nerwiakowłókniakowatość z plamami typu „kawa z mlekiem”; patologiczne piegi.
Wysypka w przebiegu infekcji wirusowej
Liczne drobne różowe lub czerwone plamki na skórze, niebolesne i zwykle nieswędzące.
Nie wymaga leczenia.
Ostuda (chloazma)
Przypominające maskę symetryczne, brązowe przebarwienie
na twarzy. Objaw występuje tylko u kobiet, zwłaszcza u tych,
które są w ciąży lub przyjmują kilkuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne.
Jeśli jesteś w ciąży, nie musisz nic robić;
jeśli stosujesz tabletki antykoncepcyjne,
szybko udaj się do lekarza.
016-017 7/03/2007 11:12 Page 17
Swędzenie
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY
Ogólnie rzecz biorąc, swędzenie
pogarsza się pod wpływem
wszystkich czynników
zwiększających dopływ krwi
do skóry, m.in. pod wpływem
alkoholu oraz temperatury (ciepła).
Ulgę mogą przynieść: płyn
kalaminowy, dostępne bez recepty
tabletki antyhistaminowe
lub krem z hydrokortyzonem.
Jeśli swędzenie nie ustępuje
w ciągu kilku dni, skonsultuj się
z lekarzem.
CO ROBIĆ
Kontaktowe zapalenie skóry
Zapalne, czasami sączące się, swędzące zmiany na skórze
w okolicy, gdzie nastąpił kontakt z alergenem.
Unikaj kontaktu z alergenem. Alergię tego typu często wywołuje biżuteria zawierająca nikiel, a także guziki od dżinsów.
Kontaktowe zapalenie skóry
Świerzb
i inne choroby
pasożytnicze skóry
Nieznośnie swędząca
wysypka, która często
rozsiewa się z okolicy
dłoni. Swędzenie bardziej nasilone nocą.
Stosuj leki przeciwświerzbowe; swędzenie może być odczuwalne nawet 10 dni
po zakończeniu leczenia. Zakażenie
świerzbem następuje przy bezpośrednim
kontakcie ze skórą osoby chorej.
Świerzb
Atopowe zapalenie skóry
Swędzące, łuszczące się zmiany zapalne na skórze, z których
czasami sączy się płyn. Często w zgięciach rąk i nóg.
Posmaruj zmiany kremem zawierającym
hydrokortyzon. Jeśli objawy nie ustąpią
w ciągu tygodnia, skonsultuj się z lekarzem. Konieczne może być zastosowanie kremu z silniejszym kortykosteroidem.
Atopia skórna
Łupież różowy
Gilberta
RZADKIE PRZYCZYNY:
zjedzenie alergizującego pokarmu
(np. truskawek albo skorupiaków)
lub przyjęcie alergizującego leku;
żółtaczka; niedokrwistość z niedoboru żelaza; niewydolność nerek;
schorzenia endokrynologiczne (cukrzyca, niedoczynność tarczycy, nadczynność tarczycy); czynniki psychologiczne; choroby układu białokrwinkowego (np. białaczka); swędzenie idiopatyczne (o nieznanej
przyczynie).
Bladoróżowe, owalne,
lekko łuszczące się
plamki, mające średnicę
5 mm–2 cm. Układają
się w kształt „drzewka
Łupież różowy
bożonarodzeniowego”,
z równoległymi osiami. Często rozpoczyna się od jednej dużej
„blaszki macierzystej”. Zwykle znika po 6 tygodniach.
Aby zmniejszyć objawy, stosuj leki dostępne bez recepty; na tę chorobę nie
ma skutecznego leku. Najprawdopodobniej spowodowana jest działaniem
wirusa i zawsze ulega samowyleczeniu.
Łuszczyca
Uniesione, zaczerwienione
zmiany zapalne o średnicy
od 5 mm do wielu centymetrów. Po podrapaniu chorego miejsca uwidaczniają się
srebrzyste łuski.
Szybko udaj się do lekarza. Nie ma skutecznych leków dostępnych bez recepty.
Łuszczyca
17
Objawy chorobowe
Swędzenie SKÓRA I WŁOSY

Podobne dokumenty