Załącznik: folder-maly-gorzkie-zale2010-dpvwa7e4

Komentarze

Transkrypt

Załącznik: folder-maly-gorzkie-zale2010-dpvwa7e4
2010
a
r
e
i
w
u
y
r
ó
t
k
,
l
a
festiw
Z AW I E R A
SCENY
DANTEJSKIE
1
Organizator
Współorganizator
Centrum Myśli Jana Pawła II
www.centrumjp2.pl
Centralny Basen Artystyczny
www.basen.art.pl
Dyrektor
Dyrektor
dr Piotr Dardziński
Piotr Duda
ul. Foksal 11
00-372 Warszawa
tel. + 48 22 826 42 21
faks +48 22 826 42 23
e-mail [email protected]
ul. M. Konopnickiej 6
00-491 Warszawa
tel. +48 22 339 07 61
faks +48 22 339 07 62
e-mail [email protected]
Producent
Mecenas
Małgorzata Wilczewska
Dyrektor programowy
Michał Mizera
Promocja
Zofia Orłowska
Obsługa techniczna
Maciej Bogunia
Biuro
Joanna Bis
Krystyna Kozioł
Małgorzata Mostek
Joanna Sawicka
Barbara Songin
Konsultacje programowe
ks. Stanisław Adamiak
dr Sebastian Duda
Maria Mach
Johann Wolfgang Niklaus
dr Paweł Schreiber
2
Sponsorzy
Partnerzy
Patronat medialny
Gorzkie żale przybywajcie,
serca nasze przenikajcie.
Rozpłyńcie się me źrenice,
toczcie smutnych łez krynice.
Słońce, gwiazdy omdlewają,
żałobą się pokrywają.
Płaczą rzewnie aniołowie,
a któż żałość ich wypowie?
Opoki się twarde krają,
z grobów umarli powstają.
Cóż jest, pytam, co się dzieje?
Wszystko stworzenie truchleje!
Na ból Męki Chrystusowej
żal przejmuje bez wymowy.
Uderz, Jezu, bez odwłoki,
w twarde serc naszych opoki!
3
A
W
O
M
A
R
G
O
R
P
A
D
A
R
Marcin Bornus-Szczyciński
śpiewak, badacz muzyki dawnej, nauczyciel; wykłada liturgiczny śpiew tradycyjny w Kolegium
Filozoficzno-Teologicznym oo. Dominikanów w Krakowie i Warszawie; od 1981 roku prowadzi
zespół „Bornus Consort” specjalizujący się w polskiej polifonii przełomu XVI i XVII stulecia
Wanda Górska
zastępca dyrektora Biura Kultury m.st. Warszawy
Dariusz Karłowicz
doktor filozofii, założyciel i wydawca rocznika filozoficznego „Teologia Polityczna”; publikuje
w prasie codziennej i czasopismach; autor takich książek jak: Arcyparadoks śmierci (2007),
Sokrates i inni święci (2005), Koniec snu Konstantyna (2004)
Dariusz Kosiński
historyk teatru; profesor w Katedrze Dramatu Wydziału Polonistyki UJ; wicedyrektor Instytutu im. Jerzego
Grotowskiego; zajmował się historią i teorią sztuki aktorskiej XIX wieku; obecnie koncentruje się na
badaniach swoistości polskiej tradycji teatralnej i performatywnej; ostatnio opublikował Polski teatr
przemiany (2007) i Grotowski. Przewodnik (2009)
Marek Kraszewski
dyrektor Biura Kultury m.st. Warszawy; interesuje się najnowszą historią Polski, kulturą polską (teatrem,
muzyką, architekturą) oraz integracją kulturalną
Henryk Paprocki
doktor teologii Instytutu Św. Sergiusza w Paryżu, duchowny prawosławny, profesor Uniwersytetu
w Białymstoku, Prawosławnego Seminarium Duchownego i Akademii Teatralnej w Warszawie; tłumacz
dzieł m.in. Mikołaja Bierdiajewa, Sergiusza Bułgakowa, Oliviera Clémenta, Mikołaja Łosskiego i Aleksandra
Schmemanna
Maria Prussak
historyk dramatu i teatru polskiego; pracuje w Instytucie Badań Literackich PAN; zajmuje się
romantyzmem oraz twórczością Stanisława Wyspiańskiego; ostatnio opublikowała Wyspiański
w labiryncie teatru (2005) oraz Czy jeszcze słychać głos romantyzmu? (2007)
Bożena Sawicka
naczelnik Wydziału Teatru w Departamencie Sztuki w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego
ks. Jan Sochoń
poeta, krytyk literacki, filozof i eseista; profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego; edytor
pism ks. Jerzego Popiełuszki, ks. Janusza Pasierba i Karola Wojtyły; ostatnio opublikował Religia jako
odpowiedź (2008), Intencje codzienne (2009), Rekolekcje z ks. Jerzym Popiełuszką (2009)
Lech Sokół
historyk dramatu i teatru, witkacolog; profesor w Instytucie Sztuki PAN, w Akademii Teatralnej
w Warszawie oraz Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie
4
Z PIEŚNI III
Przeze mnie droga w miasto utrapienia;
Przeze mnie droga w wiekuiste męki;
Przeze mnie droga w naród zatracenia;
Jam dzieło wielkiej, sprawiedliwej ręki.
Wzniosła mię z gruntu potęga wszchwłodna,
Mądrość najwyższa, miłość pierworodna:
Kto wchodzi do mnie, żegna się z nadzieją.
tłum. Adam Mickiewicz
5
!
I
C
Ą
A
R
T
Ą
A
K
Z
S
Y
M
O
Ł
K
E
I
TO P
„Komedia Boska Danta nie jest również
epopeją, bo w niej bohater współczuje tylko,
nie zaś działa; jest ona prędzej Odyseją, bo
jest wędrówką – do ojczyzny: jakkolwiek tą
ojczyzną nie Itaka już, ale niebo.”
Cyprian Kamil Norwid
Wielki Post, w którym odbywa się Festiwal Gorzkie Żale, to najważniejszy punkt wyjścia do prowadzenia naszych
rozważań. Koniec karnawału, posypanie głowy popiołem, czterdziestodniowy post, rozważania Męki Pańskiej,
rekolekcje duchowe, pokuta i przygotowanie do Wielkiej Nocy. Dumki i nokturny zamiast polek i mazurków. To
trudny czas dla wszystkich: wierzących i niewierzących, wątpiących i poszukujących. Trudny dla tych, którzy zadają
sobie pytania serio, pytania ostateczne, pytania graniczne. Trudny, bo wszyscy oni, prędzej czy później, zmierzą się
z Tajemnicą Krzyża. Wszyscy oni, wszyscy my. Do tej wspólnoty ludzi pytających kierujemy festiwalowe propozycje.
To, że nazwa odwołuje się do ściśle polskiego nabożeństwa, ma dla nas podstawowe znaczenie. To część
naszej tożsamości, to nasz wkład w kulturę europejską. To nasze, własne, swojskie, lokalne. Gdzie mamy szukać
odpowiedzi na swoje pytania, jeśli nie we własnej tradycji? Pieśń Gorzkie żale należy do najcenniejszych zabytków
polskiego dziedzictwa niematerialnego. Warto dobrze wczytać się w jej tekst, poddać melodii, a jeszcze lepiej:
wziąć udział w nabożeństwie – nawet z ciekawości czysto etnologicznej.
Istotny jest dla nas także fakt, że gorzkie żale narodziły się w Warszawie, w parafii świętokrzyskiej. Stąd nasz coraz
bliższy kontakt z Bazyliką przy Krakowskim Przedmieściu. To przecież miejsce – symbol. W często cytowanych
słowach Jan Paweł II powiedział wprost: „Nie sposób zrozumieć tego miasta, Warszawy, stolicy Polski, która w roku
1944 zdecydowała się na nierówną walkę z najeźdźcą, na walkę, w której została opuszczona przez sprzymierzone
potęgi, na walkę, w której legła pod własnymi gruzami, jeśli się nie pamięta, że pod tymi samymi gruzami
legł również Chrystus-Zbawiciel ze swoim krzyżem sprzed kościoła na Krakowskim Przedmieściu”. Jesteśmy
festiwalem polskim i warszawskim – w pełnym (także patetycznym) tych słów znaczeniu. Dlatego też między innymi
pokazujemy znakomity Bal w Operze, warszawską apokalipsę, a zarazem ostrą satyrę na Polskę międzywojenną,
którą zakopiański Teatr Witkacego wznowił specjalnie dla nas.
Czas i miejsce. Bardzo prosto myślimy więc o powodach organizowania tego festiwalu. W tym roku skupiamy się
przede wszystkim na tematyce związanej z Wielką Sobotą, w czasie której obie te kategorie zostały podważone,
unieważnione, wstrzymane. To ten tajemniczy dzień w Triduum Paschalnym, w którym właściwie nic się nie dzieje,
w którym świat się zatrzymał, jeszcze pod wrażeniem wydarzeń Dnia Poprzedniego, już w niepewnym oczekiwaniu
na to, co się wydarzy Dnia Następnego. To właśnie ten moment, o którym w Składzie Apostolskim padają
słowa „zstąpił do piekieł”. Teologowie spierają się, po co właściwie Chrystus zszedł do podziemi, ile czasu tam
przebywał, co tam robił. Spór nie jest oczywiście rozstrzygnięty, bo być nie może, ale jedno nie ulega wątpliwości:
czeluście piekielne interesowały ludzkość od zawsze. Pod ziemię schodzili już bohaterowie antycznych mitów:
Herakles, Orfeusz, Odyseusz, Tezeusz, Eneasz, Gilgamesz…
Kiedy myśleć o zejściu do piekieł, nie sposób nie przywołać Boskiej komedii Dantego. Wnikliwa lektura tej wielkiej
księgi dostarcza argumentów za umieszczeniem jej w centrum tegorocznych festiwalowych poszukiwań. Również
tu czas i miejsce ulegają zawieszeniu. Nieprzypadkowo akcja poematu rozpoczyna się w Nocy z Wielkiego
Czwartku na Wielki Piątek AD 1300 roku i trwa równy tydzień. W tym wyjątkowym momencie Dante, „w połowie
życia”, znika ze świata rzeczywistego i udaje się w zaświaty, wraca zaś odmieniony. Podobny chwyt wykorzystał
C. S. Lewis, wybitny dantolog, w swoich Opowieściach z Narnii, o czym fascynująco opowie dr Igor Kraszewski
w czasie jednego z festiwalowych spotkań. Jakże genialną intuicję wykazał Norwid, pisząc o Boskiej komedii jako
o Odysei, która jest wędrówką zadaną każdemu człowiekowi...
Boska komedia… A właściwie: Komedia, bo tak w średniowieczu nazywano wszystkie utwory o szczęśliwym
zakończeniu, summa tej epoki, zapowiedź renesansowego przewrotu, wielkie dzieło chrystologiczne, głębokie
wyznanie wiary, opowieść o nawróceniu pisana przez wygnanego z Florencji autora. „Nel mezzo di cammin di
nostra vita”… Ten słynny pierwszy wers, owo „w połowie życia”, oznaczał w przypadku Dantego 35 lat. Ale przecież
nie znaczy to, że adresujemy naszą propozycję do dzisiejszych trzydziesto- i czterdziestolatków, choć to właśnie
mogłaby sugerować tegoroczna oprawa graficzna. Przecież w pewnym sensie my wszyscy, żyjący hic et nunc,
znajdujemy się „pośrodku życia”.
Z Dantem pod rękę zstępujemy więc do piekieł, które dzisiaj przestały być realną groźbą. Nie odstraszają, nie
przestrzegają, nie istnieją. Piekło stało się czymś odesłanym do lamusa, odstawionym na półkę z bajkami dla
dzieci. Dzieła dawnych mistrzów nie działają już tak silnie na naszą wyobraźnię. Nasze dzisiejsze wyobrażenia
o piekle często przypominają kabaretowo-dansingowe wizje Witkacego. Takie piekło myszką
ą trąci!
O tym, że piekło istnieje naprawdę przypomniał w niezwykle
wykle ostrych słowach
słowac Benedykt XVI w homilii wygłoszonej
w zeszłym roku w parafii w Fidene na przedmieściach
przedmieśc
Rzymu: „Grzesznicy będą się smażyć w ogniu piekielnym
6
po wsze czasy (…) Piekło, o którym tak mało się mówi w naszych czasach, jest miejscem dla tych, którzy
zamykają serce na Jego miłość” (warto zwrócić uwagę, że główną inspiracją dla obecnego Papieża przy pisaniu
jego pierwszej encykliki Deus Caritas Est była… Boska komedia!). Piekło dla chrześcijan nie jest (bo też nie
może być!) jedynie religijnym symbolem, który został wymyślony po to, żeby zastraszać wiernych i zmusić ich do
przestrzegania dekalogu. Po obejrzeniu spektaklu Teatru Derevo chyba nikt nie będzie miał co do tego wątpliwości.
Nic dziwnego, że wizja Dantego jednych fascynowała, innych irytowała. To Fryderyk Nietzsche, zawzięty wróg
chrześcijaństwa, w Zmierzchu bogów nazwał Dantego „hieną piszącą wiersze na grobach”, a Witold Gombrowicz
notował w Dzienniku, że to najpotworniejszy poemat w literaturze światowej, odbierający właściwie wiarę
w boską sprawiedliwość. Tymczasem Boska komedia jest w istocie dziełem na wskroś religijnym i mieszczącym
się w samym środku katolickiej ortodoksji. Jak to ujął ks. Jacek Grzybowski, przywołując autorytet samego
Hugona Ursa von Balthasara: „Cała krytyka, jaką spotykamy w Komedii, nie jest próbą reformy polegającej na
zaproponowaniu nowego Kościoła i nowego kierunku wiary, ale pochodzi z przepełnionej miłością gorliwości
świeckiego chrześcijanina”. Dlatego też Agata Duda-Gracz zaprasza do kościoła św. Jacka, w sakralną przestrzeń,
na prezentację nowego przekładu Inferna pióra Jarosława Mikołajewskiego.
Ufając Dantemu (jak ten Wergiliuszowi), zapatrzeni w tajemniczy uśmiech Beatrycze, czyli – jak rozszyfrowują to
dantolodzy – świadomi napięcia między rozumem i wiarą, zagłębiamy się więc w program festiwalu, próbując
znaleźć i zrozumieć to zjawisko, które w finale Boskiej komedii „słońce porusza i gwiazdy”. Pięknie pisał o tym
Jorge Luis Borges w swoich esejach dantejskich, przywołując ten dramatyczny moment, kiedy Dante krzyczy za
znikającą Beatrycze Ov’è ella? Niczym Orfeusz w równie przerażającym momencie odwracający głowę i krzyczący
„Eurydyko!”. Gdzie jesteś? Jeśliś jest…
Odpowiedź na te pytania znają zapewne tylko umarli. Może dlatego tak często zwracamy się do nich z prośbą
o radę i przestrogę? O sposoby kontaktu z umarłymi zapytamy między innymi prof. Włodzimierza Lengauera zaraz
po premierze Orfeusza wg opowiadania Leszka Kołakowskiego. Prawdę tę nieczęsto przeczuwają też Wielcy
Artyści. Jak Jerzy Grzegorzewski, który w swoim ostatnim przedstawieniu (On. Drugi Powrót Odysa), swoistym
autorequiem, dal obraz dantejskich zaswiatów. Przejmujaco zabrzmiala w tym spektaklu (takze dzieki muzyce
Stanislawa Radwana) jego ukochana fraza z poematu Florentyczka:
Tu lascerai ogni cosa diletta
più caramente e questo è quello strale
che l’arco dello essilio pria saetta.
Porzucisz wszystko, co umiłowała
Tam dusza twoja, kiedy byłeś młody;
Z łuku wygnania pierwsza to jest strzała.
Tu proverai si come sa di sale
lo pane altrui, e come è duro calle
lo scendere e ‘l salir per l’altrui scale
Poznasz, jak gorzkie są proszone miody
I cudzy chleb, jak trudną, stromą drogą
Jest wstępowanie na nie swoje schody.
(Paradiso, XVII, 55-60, tłum. A. Kuciak)
Świadomie zamkniemy tegoroczny Festiwal Nie-Boską komedią w reżyserii Grzegorzewskiego. Rozmowa
z zaproszonymi gośćmi odbywająca się zaraz po tym spektaklu będzie próbą dotknięcia tego, co do tej pory
rzadko było poruszane w rozmowach o tym przedstawieniu: silnego napięcia o charakterze metafizycznym
i religijnym.
A dzień później, w Wielką Środę – już tylko myślami – będziemy w poznańskim Teatrze Nowym, gdzie po
raz dwusetny zagrany zostanie Faust w reżyserii Janusza Wiśniewskiego, spektakl, który mógłby być dobrą
zapowiedzią przyszłorocznej edycji Gorzkich Żali. I wspólnie z tym reżyserem będziemy rozważać dzień, w którym
Judasz sprzedał Jezusa za 30 srebrników. Za co u Dantego skończył w najniższym kręgu piekielnym, w jednej
z trzech paszcz samego Lucyfera.
MICHAŁ MIZERA
DYREKTOR PROGRAMOWY
PS
Przyjęliśmy następującą konsekwencję w zapisie:
gorzkie żale – nazwa nabożeństwa odprawianego w niedziele Wielkiego Postu
Gorzkie żale – nazwa pieśni śpiewanej podczas tego nabożeństwa
Gorzkie Żale – nazwa naszego festiwalu.
7
WYLU
BECKETT
LEWIS
INFERNO
ŁAD
NOWY PRZEK
SOŁŻENICYN
N
DANTE
A TV DANTE
LA DIVINA
COMMEDIA
GORZ
ŻA
ZSTĄPIŁ
DO PIEKIEŁ
Ś
WIELKIE
KAZANIE...
ORFEUSZ
8
BA
W OP
UDNIACZ
PASJA-FILMY
NIE-BOSKA
KOMEDIA
W CIENIU
KRZYŻA
ZANUSSI
SZYPLISZKI
RZKIE
ALE
R
GRECKI CHÓ
I
BIZANTYJSK
KAZANIA
WIELKI
POST
HVAR
ŚW. KRZYŻ
WARSZAWA
BAL
PERZE
9
7
PONIEDZIAŁKI
PO
P
ZANUSSI NA WIELKI POST s. 11 - 15
ZAN
Z
5 filmó
filmów Krzysztofa Zanussiego podejmujących temat istnienia Boga, śmierci, walki dobra
ze złem,
złe odpowiedzialności za własne życie i za własne wybory. W sam raz na Wielki Post.
Prowadzenie pokazów: Adam Trwoga, doktorant w Instytucie Kultury Polskiej UW.
Prowad
Pr
WTORKI
WT
W
ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ s. 17 - 19
ZST
Z
3 spek
sp
spektakle teatralne, które podejmują wątki ważne dla zrozumienia wyboru Boskiej komedii jako
głównej
głów
ówne inspiracji tegorocznego programu. Orfeusz: zejście do podziemi (gr. katabasis), Bal w Operze:
„warszawska apokalipsa”, Nie-Boska komedia: dantejska wędrówka przez życie ku zbawieniu.
„warsz
„w
każdym przedstawieniu dyskusja z twórcami i zaproszonymi gośćmi.
Po każ
ŚRODY
ŚR
Ś
DANTEJSKIE
D
AN
A
KONTEKSTY s. 21 - 23
3 spotkania
sp
spotka
w kawiarnianej atmosferze księgarni Tarabuk z wybitnymi znawcami wybranych współczesnych
utworów
utwo
worów literackich, inspirowanych Boską komedią Dantego. Dwudziestowieczne wariacje na temat
dant
ntejsk
dantejskiego
piekła. Prowadzenie spotkań: dr Sebastian Duda, filozof, teolog, publicysta.
CZWARTKI
CZW
C
KONCERTY
K
ON
O
LITURGICZNE s. 25 - 36
3 wyjątkowe
wyjątk
wy
koncerty prezentujące wielkopostną liturgię. Wielkie przeżycie, możliwość poznania innych
obrządków
obrz
ob
rządkó i bardzo starych tradycji. Dodatkowo gratka dla teologów, etnografów i muzykologów.
Program
Prog
Pr
ogram koncertów: Johann Wolfgang Niklaus, założyciel Scholi Teatru Węgajty.
og
PIĄTKI
PIĄ
P
WOKÓŁ PASJI s. 38 - 41
WOK
W
4 filmy
fil
skoncentrowane
s
na temacie pasyjnym. Od kina niemego (Nietolerancja) poprzez Wajdową
wariację
wari
riację na temat Mistrza i Małgorzaty (Piłat i inni) i muzułmańską wersję losów Chrystusa (Mesjasz)
po film
fi Mela
M Gibsona (Pasja). Nieprzypadkowo w piątki.
każde
k
Na każdej
projekcji gość specjalny.
SO
S
SOBOTY
ZSTĄPIŁ
Z
STĄ
S
DO PIEKIEŁ s. 43 - 46
2 spektakle
sp
spekta teatralne, 1 nietypowe wydarzenie w przestrzeni kościoła św. Jacka i 1 film.
Główny
Głów
ówny nurt tegorocznego festiwalu: Dante i jego Boska komedia jako dzieło chrystologiczne.
Niet
etypow inauguracja: „dantejskie” opowiadanie Samuela Becketta (Wyludniacz).
Nietypowa
Olśn
śniewa
Olśniewający
spektakl Teatru DEREVO inspirowany dantejskim Piekłem (La Divina Commedia),
jedn
dnoraz
jednorazowy
projekt Agaty Dudy-Gracz prezentujący fragmenty nowego polskiego
tłum
tłumaczenia
umacze
Boskiej komedii (Inferno. Nowy przekład) i wysmakowany
plas
astycz
plastycznie
film Petera Greenawaya (A TV Dante).
NIEDZIELE
NIE
N
GORZKIE
GO
OR
ŻALE s. 48 - 50
Jedn
Jedno
dno z najpiękniejszych polskich nabożeństw odprawiane w miejscu, w którym się narodziło:
w wa
warsza
warszawskiej Bazylice św. Krzyża. Do wygłoszenia kazań zaprosiliśmy 6 znakomitych homiletyków.
Będz
dzie gorąco.
g
Będzie
10
ZANUSSI NA WIELKI POST
IMPERATYW (Imperativ)
RFN/Francja, 1982
scenariusz i reżyseria
KRZYSZTOF ZANUSSI
scenografia
CARL HEINZ BOEHM
kostiumy
ANNA BIEDRZYCKA-SHEPPARD
zdjęcia
SŁAWOMIR IDZIAK
muzyka
WOJCIECH KILAR
premiera: 28 sierpnia 1982 roku
OBSADA:
czas trwania: 96 minut
Wielka rozprawa o roli rozumu w przyjmowaniu prawd
wiary. Świętokradztwo jako droga do religijnego
uzdrowienia. W roli głównej znakomity brytyjski aktor
Robert Powell, odtwórca roli Chrystusa w znanym
filmie Franca Zeffirellego.
Augustyn przekroczył tę strefę zaklętą,
wyciągnął rękę, jednym palcem dotknął ołtarza.
– I już nie jesteś święty – śmiał się do siebie
Augustyn.
Jednym susem wskoczył na ołtarz, sięgnął do
środkowej ikony w ikonostasie, wyrwał ją. Słuchałł
przez chwilę, jakby czekał, czy przyjdzie jakaś
kara. Przyglądał się swojej ręce, która nie zmieniła
a
się od chwili świętokradczego czynu, chociaż
odrywając ikonę, skaleczył się drzazgą w palec.
Teraz z premedytacją odciskał krew na obrusie
przykrywającym ołtarz. Chciał zostawić ślad
swojego czynu.
Krzysztof Zanussi, Scenariusze filmowe II, Warszawa 1985, s. 129.
1 marca 2010 roku, godz. 19.00
kino Alchemia, ul. Jezuicka 6
Bezpłatne wejściówki do odbioru w kinie.
rezerwacje: [email protected]filmowawarszawa.org
4
PN
Augustin
ROBERT POWELL
Yvonne
BRIGITTE FOSSEY
Profesor
SIEGFRIED STEINER
Teolog
MATTHIAS HABICH
Pop
JAN BICZYCKI
Psychiatra
ZBIGNIEW ZAPASIEWICZ
Szaleniec
EUGENIUSZ PRIWIEZIENCEW
Student
CHRISTOPH EICHHORN
Profesor
HANS-JORG FREY
Matka
LESLIE CARON
11
ZANUSSI NA WIELKI POST
ŻYCIE ZA ŻYCIE
ŻY
Ż
Niemcy/Polska, 1991
Niem
N
reżyseria
KRZYSZTOF ZANUSSI
scenariusz
JAN JÓZEF SZCZEPAŃSKI,
KRZYSZTOF ZANUSSI
scenografia
EWA BRAUN
kostiumy
DOROTA ROQUEPLO
zdjęcia
EDWARD KŁOSIŃSKI
muzyka
WOJCIECH KILAR
premiera: 3 marca 1991 roku
Sylwetka św. Maksymiliana Kolbe z perspektywy
więźnia obozu w Oświęcimiu, któremu udało się
przeży (w tej roli wybitny aktor austriacki Christopher
pr
przeżyć
Wa
Waltz).
Film stawia pytania o zasadność i możliwość
powtórzenia Ofiary Chrystusowej, zwłaszcza w czasach
powtór
powt
apokaliptycznych.
To je
T
jest moje przykazanie, abyście się wzajemnie
miłowali, tak jak Ja was umiłowałem. Nikt nie
ma
m większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje
oddaje za przyjaciół swoich.
PN
J 15,9-17
12
8 marca 2010 roku, godz. 19.00
kino Alchemia, ul. Jezuicka 6
Bezpłatne wejściówki do odbioru w kinie.
rezerwacje: [email protected]filmowawarszawa.org
OBSADA:
Jan Tytz, uciekinier z Auschwitz
CHRISTOPH WALTZ
Kolbe Rajmund (brat Maksymilian)
EDWARD ŻENTARA
mecenas Górecki
ANDRZEJ SZCZEPKOWSKI
dziennikarz Wiesław Olszański
KRZYSZTOF ZALESKI
redaktor naczelny
KRZYSZTOF KOWALEWSKI
Banasik, były sąsiad Jana
FRANCISZEK PIECZKA
o. gwardian z klasztoru w Alwerni
JERZY PRZYBYLSKI
o. gwardian z klasztoru w Niepokalanowie
JAN PESZEK
Olszańska
GRAŻYNA STRACHOTA
Karl Fritzsch
MARCUS VOGELBACHER
Palitsch
PETER DRESCHER
oficer SS
JOACHIM KROL
Marek Tytz, brat Jana
JAN PIETRZAK
czas trwania: 91 minut
ZANUSSI NA WIELKI POST
PARADYGMAT, CZYLI POTĘGA ZŁA
(Paradigma)
RFN/Włochy/Francja, 1985
scenariusz i reżyseria
KRZYSZTOF ZANUSSI
scenografia
PETER SCHARFF
kostiumy
ANNA B. SHEPPARD
zdjęcia
SŁAWOMIR IDZIAK, PIERLUIGI SANTI
muzyka
WOJCIECH KILAR
premiera: sierpień 1985 roku
OBSADA:
czas trwania: 106 minut
Film zainspirowany esejem Leszka Kołakowskiego
Czy diabeł może być zbawiony? Pod przykrywką
melodramatu z elementami kryminału kryje się
poważna refleksja na temat natury zła. W jednej
z głównych ról wybitny włoski aktor Vittorio Gassman.
– Wiesz – powiedział Hubert z zadumą – Gottfried
d
mówi, że diabła trzeba szukać w nas samych. Ja
chyba już swojego spotkałem, a ty?
m
– Nie opowiadaj głupot. To abstrakcja. A poza tym
diabła w ogóle nie ma i wszyscy będą zbawieni.
Sam mówiłeś, że piekło jest puste.
Hubert uśmiechnął się ze smutkiem:
– Wygląda na to, że byłem w błędzie.
Krzysztof Zanussi, Scenariusze filmowe III, s. 55.
15 marca 2010 roku, godz. 19.00
kino Alchemia, ul. Jezuicka 6
Bezpłatne wejściówki do odbioru w kinie.
rezerwacje: [email protected]filmowawarszawa.org
4
PN
Hubert
BENJAMIN VÖLZ
Gottfried
VITTORIO GASSMAN
Sylvie
MARIE-CHRISTINE BARRAULT
Matka
ERIKA WACKERNAGEL
Alexander
HANS MARQUARDT
Notariusz
HARK BOHM
Żebrak
JAN BICZYCKI
Sekretarz
EUGENIUSZ PRIWIEZIENCEW
Recepcjonista
MARTIN UMBACH
13
ZANUSSI NA WIELKI POST
SPIRALA
SP
S
Polska,
P
ols
o
1978
scenariusz i reżyseria
KRZYSZTOF ZANUSSI
scenografia
TADEUSZ WYBULT
kostiumy
ANNA BIEDRZYCKA
zdjęcia
EDWARD KŁOSIŃSKI
muzyka
WOJCIECH KILAR
premiera: 21 września 1978 roku
OBSADA
Bezprecedensowe w polskim kinie studium umierania.
Bezp
Be
Nikt dotąd nie sfilmował w sposób dosadniejszy
człowi
cz
człowieka
świadomego swej śmiertelnej choroby, który
w obliczu śmierci nie waha się podjąć ostatecznej
decyzji. Wielka kreacja Jana Nowickiego.
Tomasz nie mógł się skupić. Myśl uciekała
mu gwałtownie, aż zrobił się zły na siebie.
– Ja wiem – Teresa chciała mu pomóc – To się
czasem chce i nie wiadomo co. Może coś
bardziej kwaśne? Mam inne jabłka. Małe.
– Rajskie – roześmiał się nagle Tomasz.
– Co ty gadasz! – oburzyła się Teresa. Przez
moment wydawało jej się, że żart Tomasza
miał jakieś ukryte znaczenie.
PN
Krzysztof Zanussi, Scenariusze filmowe II, s. 27.
14
22 marca 2010 roku, godz. 19.00
kino Alchemia, ul. Jezuicka 6
Bezpłatne wejściówki do odbioru w kinie.
rezerwacje: [email protected]filmowawarszawa.org
Tomasz Piątek
JAN NOWICKI
Teresa
MAJA KOMOROWSKA
lekarka Maria
ZOFIA KUCÓWNA
Ordynator
ALEKSANDER BARDINI
Henryk
JAN ŚWIDERSKI
Stara kobieta
SEWERYNA BRONISZÓWNA
syn Henryka
PIOTR GARLICKI
Lekarz
MARIAN GLINKA
Augustyn
ANDRZEJ HUDZIAK
Psycholog
MARTA ŁAWIŃSKA
Czarek
CEZARY MORAWSKI
Chory w klinice
EUGENIUSZ PRIWIEZIENCEW
Synowa prominenta
JOANNA SIENKIEWICZ
Kierownik schroniska
ANDRZEJ SZENAJCH
Ratownik
STEFAN SZMIDT
Siostra szpitalna
DARIA TRAFANKOWSKA
Paweł
PAWEŁ WAWRZECKI
czas trwania: 83 minuty
ZANUSSI
CZARNE SŁOŃCE
(Il sole nero)
Francja/Włochy, 2007
reżyseria
KRZYSZTOF ZANUSSI
scenariusz
GIANNI CARDILLO, ROCCO FAMILIARI,
KRZYSZTOF ZANUSSI
scenografia
ALFONSO RASTELLI
zdjęcia
ENNIO GUARNIERI
muzyka
WOJCIECH KILAR
premiera światowa:
15 czerwca 2007 roku
premiera polska zapowiedziana
na czerwiec 2010 roku
(dystrybucja: Gutek Film)
OBSADA:
Agata
VALERIA GOLINO
Salvo
KASPAR CAPPARONI
Manfredi
LORENZO BALDUCCI
Inspektor
TONI BERTORELLI
Filippa
VICTORIA ZINNY
Policjant
WALTER D’ERRICO
Anatomopatolog
REMO GIRONE
Z
POKA IEROWY
M
E
R
P
PRZED
Współczesna historia o miłości, zbrodni, zemście
i przebaczeniu w mistrzowsko sfilmowanych plenerach
h
sycylijskich. W tle obrazu przedstawiającego św.
Michała walczącego z szatanem rozgrywa się
współczesna batalia o własną duszę i „spokój
wieczny”. W roli głównej wspaniała
Valeria Golino.
Jeśli nie ma nadziei, nie ma przebaczenia.
R. Familiari, K. Zanussi, Il sole nero
29 marca 2010 roku, godz. 19.00
kino Alchemia, ul. Jezuicka 6
Bezpłatne wejściówki do odbioru w kinie.
rezerwacje: [email protected]filmowawarszawa.org
4
PN
czas trwania: 104 minuty
15
ODOX
H
T
R
O
L
A
IC
D
A
R
Y
menty
u
g
r
a
ia
w
ta
s
d
e
sja prz
k
o
d
to
r
O
a
ln
a
k
Rady
st tak
je
ą
r
ia
w
tą
s
y
z
c
nie za
a
ż
ą
d
o
p
e
ż
,
m
za ty
, jak
m
te
k
je
o
r
p
)
n
r
e
(mod
m
y
tn
y
ż
o
w
o
n
o
sam
ieranie
p
o
e
ż
;
m
e
m
u
z
tym ro
s
y
z
c
a
z
ie
n
a
ż
ą
pod
ch
ja
c
tu
ty
s
in
a
n
ie
łączn
y
w
ia
n
ie
w
a
b
z
i
pewnośc
niu
p
to
s
m
y
n
b
o
d
o
wp
i formułach jest
żenie
a
w
e
c
k
le
e
n
z
c
alisty
u
id
w
y
d
in
o
c
,
e
nowożytn
j
ie
lk
e
z
s
w
z
ja
c
a
zygn
e
r
e
ż
;
w
a
r
p
s
h
c
owy
żytna,
o
w
o
n
o
m
a
s
k
ta
apologetyki jest
totę
is
a
z
i
k
ty
e
g
lo
o
p
jak uznawanie a
ii.
g
lo
o
te
j
e
iw
z
d
w
pra
„
”
John Milbank, Program Radykalnej Ortodoksji, tłum. Sebastian Duda,
„Krytyka polityczna” nr 14, s. 213.
16
ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ
LESZEK KOŁAKOWSKI
ROZMOWY Z DIABŁEM
Teatr STU, Kraków
część I ORFEUSZ
IERA
PREM
opracowanie sceniczne, dekoracje
i kostiumy muzyków
KRZYSZTOF JASIŃSKI
kostium Orfeusza
DOROTA OGONOWSKA
muzyka
MARCIN HILAROWICZ,
PIOTR GRZĄŚLEWICZ
premiera: 16 marca 2010 roku
na festiwalu GORZKIE ŻALE
OBSADA:
Orfeusz
GRZEGORZ GZYL
czas trwania: 60 minut
reżyseria
KRZYSZTOF JASIŃSKI
scenografia
JAN POLEWKA
muzyka
JAN KANTY PAWLUŚKIEWICZ
rzeźba w metalu
JERZY BRATANIEC
światło
GRZEGORZ MARCZAK
premiera: 17 lutego 2006 roku
OBSADA:
Ksiądz Bernard
JERZY TRELA
czas trwania: 70 minut
www.scenastu.com.pl
W spektaklu wykorzystano Psalm 120
Za długo w Meszeku z Nieszporów
ludźmierskich Jana Kantego
Pawluśkiewicza ze słowami Leszka
Aleksandra Moczulskiego w wykonaniu
Elżbiety Towarnickiej.
Pozornie lekkie opowiadania Leszka Kołakowskiego
uteatralizowane przez Krzysztofa Jasińskiego. Czy Bóg
g
istnieje? Czy możemy odróżnić dobro od zła? Czy ktoś
oś
nas wodzi za nos? Kim jest diabeł? Fundamentalne
pytania w mistrzowskim wykonaniu.
Po przedstawieniu spotkanie z Krzysztofem
Jasińskim i prof. Włodzimierzem Lengauerem.
Węże, ogień, żelazo, bagniska, syczenie, zgrzyty,
robaczki świętojańskie, potworności, nietoperze,
znana sceneria, ale mniejsza o to. Jużeśmy byli
niedaleko jeziora, to znaczy, ja byłem. Miałem
m,
przejść przez kładkę, była wąziutka, nad wąwozem,
przepaść bez dna. Wchodzę ostrożniutko, ażem się
się
e
ze strachu w sobie skurczył, idę kroczek, dwa, ale
widocznie deszcz padał, ślisko było, pośliznąłem się,
się,
yczę
zachwiałem, omal nie upadłem, zdrada, tylko krzyczę
– Eurydyko! – bo się bałem, żeby nie spadła, więcc
krzyknąłem, głowę odwróciłem i już. Pusto.
Leszek Kołakowski, Rozmowy z diabłem, Warszawa [bez roku], s. 31..
16 marca 2010, godz. 19.00
Centralny Basen Artystyczny, ul. Konopnickiej 6
tel. 22 339 07 60, 22 339 06 08
e-mail: [email protected]
bilety: 40 zł (normalne), 20 zł (ulgowe)
4
PN
część II WIELKIE KAZANIE
KSIĘDZA BERNARDA
17
ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ
JULIAN
J
UL
U
TUWIM
BAL W OPERZE
Teatr
T
eat Witkacego, Zakopane
e
reżyseria
ANDRZEJ DZIUK
scenografia i kostiumy
JAN POLEWKA
muzyka
JERZY CHRUŚCIŃSKI
kostiumy damskie
ANNA WITTICH-WRONA
choreografia
GRZEGORZ SUSKI
zespół muzyczny
Poemat Juliana Tuwima to niezwykle aktualnie dzieło,
Poem
Po
je
jedno
z jego najwybitniejszych dokonań. Śpiewne,
refle
refleksyjne
i satyryczne: to obraz życia społecznego
Polski i wizja świata, pędzącego ku upadkowi
obyczajów i etyki. Polska apokalipsa.
Po przedstawieniu spotkanie
z prof. Ewą Łubieniewską i Andrzejem Dziukiem.
Hucznie, tłusto, płciowo, krwawo,
Brawo! brawo! brawo! brawo!
Płciowo, hucznie, tłusto, biało,
Mało! mało! mało! mało!
I po piętrach, i przez schody
Opętanym korowodem,
Piekłem, żarem, pląsem, tanem.
Gąsienicą – Lewiatanem;
Pterofiksem, Kikimorą.
Archimałpą, Zadozmorą,
Szampankanem, Pankankanem
Grzmocą w tempie obłąkanem.
Tak że wszystkich diabli biorą
diabli biorą
diabli biorą!
WT
Julian Tuwim, Bal w Operze, Warszawa 1982, s. 18.
18
23 marca 2010, godz. 19.00
Centralny Basen Artystyczny, ul. Konopnickiej 6
tel. 22 339 07 60, 22 339 06 08
e-mail: [email protected]
bilety: 50 zł (normalne), 30 zł (ulgowe)
kontrabas
MACIEJ ADAMCZAK
trąbka
TOMASZ KUDYK
perkusja
MAREK OLMA
instrumenty perkusyjne
JAN PILCH
trąbka
PRZEMYSŁAW SOKÓŁ
saksofon
LESZEK SZCZERBA
premiera: 26 lutego 2005 roku
wznowienie na zamówienie
Festiwalu Gorzkie Żale
OBSADA:
JOANNA BANASIK
DOROTA FICOŃ
ADRIANNA JERZMANOWSKA
KATARZYNA PIETRZYK
JAGA SIEMASZKO
ANDRZEJ BIENIAS
BARTŁOMIEJ CHOWANIEC
KRZYSZTOF ŁAKOMIK
KRZYSZTOF WNUK
MAREK WRONA
czas trwania: 100 minut
www.witkacy.pl
NIE-BOSKA KOMEDIA
Teatr Narodowy, Warszawa
reżyseria i układ tekstu, scenografia
JERZY GRZEGORZEWSKI
muzyka
STANISŁAW RADWAN
światło
MIROSŁAW POZNAŃSKI
harfa
ANNA SIKORZAK-OLEK
AGNIESZKA BEMOWSKA
organy
MIROSŁAW JASTRZĘBSKI
premiera: 9 czerwca 2002 roku
OBSADA:
Hrabia Henryk
JAN ENGLERT
Muza
ANNA UŁAS
Żona
DOROTA LANDOWSKA
Orcio
BEATA FUDALEJ
Pankracy
JERZY RADZIWIŁOWICZ
Leonard
MARIUSZ BONASZEWSKI
Mefisto
ANDRZEJ BLUMENFELD
Przechrzta
KRZYSZTOF WAKULIŃSKI
Ksiądz
ZDZISŁAW TOBIASZ
Lokaj
CZESŁAW LASOTA
PAWEŁ TOŁWIŃSKI
Wariat
BARTŁOMIEJ BOBROWSKI
MACIEJ KOZŁOWSKI
ŁUKASZ LEWANDOWSKI
PAWEŁ TOŁWIŃSKI
Rewolucjonistka
SYLWIA NOWICZEWSKA
BOŻENA STACHURA
Arystokraci/Lekarze
MAREK BARBASIEWICZ
MIROSŁAW KONAROWSKI
Ojciec Chrzestny
JÓZEF DURIASZ
Matka Chrzestna/Anioł
KATARZYNA ROMAŃCZUK
czas trwania: 60 minut
ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ
ZYGMUNT KRASIŃSKI
Same pytania. Co znaczy tajemnicze słowo „makbenak”?
ak”?
”?
Dlaczego Pankracy wygląda jak Hamm z Końcówki Samuela
am
amuela
Becketta? Jakie ma to konsekwencje dla jego postawy
religijnej? Jak rozumieć jego próbę „samoukrzyżowania”?
a”
a”?
Co oznacza w tym spektaklu finałowe „Galileae vicisti”?
Po przedstawieniu odbędzie się dyskusja Nie-Boska komedia
w cieniu Krzyża, w której udział wezmą: Ewa Bułhak,
prof. Maria Prussak, prof. Bogdan Burdziej, Jerzy Radziwiłowicz.
icz.
z.
Spotkanie prowadzi filozof Maria Mach.
Zdało mi się, że słyszę tysiące westchnień,
którym przez wieki nie udało się wyrwać z tego
miejsca. Zobaczyłem narzędzia tortur, płonące
stosy, skazanych, ziemię wybrukowaną głowami
umarłych, ludzkie szkielety, płynącą krew, sędziów
w
i ofiary, trumny i grobowce bez imion i napisów.
Inkwizytorzy bez strachu i wyrzutów sumienia
zdawali się liczyć nagrobne kamienie...
Zygmunt Krasiński, W Wenecji, tłum. J. Radziwiłowicz.
W przedstawieniu wykorzystano
fragment Pasji według św. Mateusza
Jana Sebastiana Bacha w wykonaniu
Howarda Crooka oraz Orkiestry
Chapelle Royal Collegium Vocale Gent
pod dyrekcją Philippe’a Henneweghe’a
oraz fragment V Symfonii cis-moll
Gustava Mahlera w wykonaniu Radio
Symphony Orchestra Ljubljana pod
dyrekcją Antana Nannta.
30 marca 2010, godz. 18.00
Teatr Narodowy, Pl. Teatralny 3
4
bilety (50 zł) do nabycia w Centrum Myśli Jana Pawła II
ul. Foksal 11, tel. 22 826 42 21
e-mail: [email protected] Ilość miejsc ograniczona!
WT
www.narodowy.pl
19
XY
O
D
O
H
T
R
O
L
A
RADIC
ksja
o
d
to
r
O
a
ln
a
k
y
Rad
Jakkolwiek tedy
ach
m
r
fo
,
u
ik
n
w
ło
s
ona w
z
d
a
s
o
o
n
c
o
m
t
jes
ej,
n
z
c
ty
is
n
r
e
d
o
e postm
z
r
tu
a
r
te
li
i
h
c
y
myślow
ego
c
ją
ia
n
ż
ó
r
y
w
,
o
jedneg
z
k
a
n
d
je
a
n
o
wyrasta
wizja
to
–
ia
n
a
n
o
k
e
z
r
op
ją podstawoweg
na,
ty
s
u
g
u
A
.
w
ś
ju
o
ok
niebiańskiego p
żona
a
r
y
w
o
g
e
h
c
s
tz
ie
a nie przemoc N
ić
w
o
n
ta
s
,
y
c
o
m
li
ej wo
n
ż
tę
o
p
h
c
e
z
s
w
we
ksji.
e
fl
e
r
j
je
ę
w
ta
s
d
ma po
„
”
20
Sebastian Duda, Między Chrystusem a Antychrystem,
czyli radykalny ortodoks chrześcijański spotyka lewicę,
„Krytyka polityczna” nr 14, s. 205.
DANTEJSKIE KONTEKSTY
WERGILIUSZ Eneida, ALBERT CAMUS Upadek, JAMES JOYCE Ulisse
l sse CY
lis
CYPRIAN KAM
NORWID Listy, C. S. LEWIS Opowieści z Narni, TADEUSZ
TA
ADE
KON
Mała apokalipsa, Wniebowstąpienie, JERZY FRANCZAK Nieludzka
kome
a kom
me
WITOLD GOMBROWICZ Dzienniki, Ferdydurke, BENEDYKT XVI Deus
Caritas
Est,
e C
eus
a
BECKETT Bez, Wyludniacz, Towarzystwo, HERMANN BROCH Śmierć
Wergilego,
i
ierć
W
e
gość
IGOR KRASZEWSKI
prowadzenie
SEBASTIAN DUDA
Opowieści z Narnii czy raczej Kroniki Narnii? Wolę ten drugi tytuł, bo czyni aluzję do
le
literatury średniowiecznej i nowożytnej, która nie tylko dała kostium całemu cyklowi, ale
ze
w jakimś sensie stanowi jego treść. Myślę, że Clive Staples Lewis nie tylko studiował (ze
znakomitymi rezultatami) dawną literaturę i kulturę, ale robił coś, co czytelnik dzisiejszyy
czyni rzadko – Lewis jej wierzył. Ta rzadka dziś postawa czytelnicza wymaga przyjrzenia
nia
się tak samej Narnii, jak źródłom, z których wyrosła. Warto pomyśleć, czy Dantego
lub Tassa da się wyłącznie lubić, czy też można im uwierzyć. W Narnii jedni zostawali
królami, inni potworami – a Lewis twierdził, że wiele zależało od tego, jakie wcześniej
czytali książki.
Igor Kraszewski – adiunkt w Zakładzie Historii Nowożytnej do XVIII wieku na Uniwersytecie Adama
Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuje się głównie XVI i XVII stuleciem, historią demokracji szlacheckiej, jej
ki
kim
literackimi i plastycznymi wyrazami, funkcjonowaniem dzieł sztuki jako źródeł historycznych już w europejskim
wymiarze, szczególnie krajów romańskich i kręgów kultury dworskiej. Łączy się to z zainteresowaniami
francuskimi, głównie mecenatem Ludwika XIV, ale także konfrontacją dwóch modeli politycznych
i kulturowych: Rzeczpospolitej Wazów i Francji Burbonów.
Nie narodziliśmy się po to, by żyć jak zwierzęta. Płyńmy na wschód, dopóki
możemy… Lądy poza słońcem…
10 marca 2010 roku, godz. 19.00
kluboksięgarnia Tarabuk, ul. Browarna 6
wstęp wolny
4
ŚR
C. S. Lewis, Opowieści z Narni, t. I, tłum. A. Polkowski, Poznań 2003, s. 431.
21
DANTEJSKIE KONTEKSTY
DEUSZ
EU
E
USZ
ZK
KONWICKI Mała apokalipsa, Wniebowstąpienie, JERZY FRANCZAK
eida
a, A
R PDSEneida,
ALEKSANDER SOŁŻENICYN TEODOR PARNICKI
DEstt, K
BeatrycADEst,
Krąg pierwszy SAMUEL BECKETT Bez, Wyludniacz, Tow
Towarzystwo,
BROCH Śmierć Wergilego, ADAM MICKIEWICZ Ugolino,
two,, HERMANN
HE
SŁAW WYSPIAŃSKI
Noc listopadowa, ZYGMUNT KRASIŃSKI Nie-Boska komedia,
YSPIIAŃ
gość
JERZY POMIANOWSKI
prowadzenie
SEBASTIAN DUDA
W Boskiej komedii pojawia się słowo limbo. Oznacza ono pierwszy krąg piekieł, w którym
bytują uczeni, artyści i ludzie po prostu zacni, jacy nie dostąpili zbawienia, bo nie mogli
znać Ewangelii. Sokrates i Fidiasz, Pitagoras i Cyceron nie cierpieli, jak potępieńcy, ale
wegetowali w limbo bez nadziei. Sołżenicyn w swojej powieści umieścił gromadę sowieckich uczonych i odkrywców w szaraszce, więzieniu dla wybrańców, zmuszonych do
niewolniczej pracy. Na rozkaz Stalina, jego świty i sztabu mieli wcielać w życie ich tajne
i mordercze zadania. Krąg pierwszy jest powieścią znakomitą nie tylko jako dokument
bez precedensu. Ma wartką akcję, ma bohatera, który jest alter ego autora, ma wymowę
moralną, jeszcze ważniejszą od politycznej. Poczułem się zaszczycony, gdy Jerzy
Giedroyc zwrócił się do mnie o przekład tej księgi.
Jerzy Pomianowski – prozaik, eseista, krytyk teatralny, scenarzysta filmowy, ekspert do spraw historii Europy
Wschodniej, redaktor naczelny pisma „Nowaja Polsza”. W lutym 1969 roku pozbawiony pracy i możliwości
druku wyjechał do Włoch. Wykładał na Akademii Teatralnej w Rzymie i na Uniwersytetach w Bari, Florencji
i Pizie. Współpracował z paryską „Kulturą”, tłumacząc dla Instytutu Literackiego w Paryżu utwory literatury
rosyjskiej, radzieckiej i niemieckiej. Wrócił do Polski w 1994 roku.
- Nie, szanowny panie - powiedział Rubin - po dawnemu jest pan w piekle, ale
wdrapał się pan do jego najwytworniejszego, najwyższego kręgu. Pyta pan,
co to takiego szaraszka? Wymyślił ją, jeśli chce pan wiedzieć, Dante. Pamięta
pan, Dante łamał sobie głowę, gdzie ma powsadzać starożytnych mędrców?
Obowiązek chrześcijański kazał mu wtrącić ich, jako pogan, do piekła.
Ale sumienie humanisty nie mogło pogodzić się z tym, aby mężów tak
światłych trzymać razem z innymi grzesznikami i poddawać torturom.
Wymyślił więc dla nich Dante specjalne miejsce w piekle.
ŚR
Aleksander Sołżenicyn, Krąg pierwszy, tłum. J. Pomianowski, Warszawa 1989.
22
17 marca 2010 roku, godz. 19.00
kluboksięgarnia Tarabuk, ul. Browarna 6
wstęp wolny
DANTEJSKIE KONTEKSTY
WERGILIUSZ Eneida, ALBERT CAMUS Upadek, JAMES JOYCE Ulisse
l sse CY
lis
CYPRIAN KAM
WYSPIAŃSKI Noc listopadowa, SAMUEL
BECKETT GO
GOMBROWICZ
OMB
komedia, Bez, Wyludniacz, Towarzystwo,niki,
,
F
Ferdydurke
e
BENEDYKT XVI Deus Caritas Est, HERMANN BROCH Śmierć Wergilego,
rg go, ALEKSA
rgileg
SOŁŻENICYN Krąg pierwszy, ADAM MICKIEWICZ Ugolino, STANISŁAW
WYSPIAŃ
S WW
SŁAW
gość
ANTONI LIBERA
prowadzenie
SEBASTIAN DUDA
W trakcie naszego spotkania opowiem o fascynacji Samuela Becketta Boską Komedią
Dantego i przedstawię, w jaki sposób i w których utworach nawiązywał on do tego
dzieła. Szczególną uwagę poświęcę krótkiemu, „matematycznemu poemacikowi”
Bez, będącemu szczególną trawestacją ostatniej Pieśni - matematycznego inaczej
- poematu wielkiego Florentczyka.
Antoni Libera – pisarz, tłumacz, reżyser, znawca twórczości Samuela Becketta. Przełożył i wydał wszystkie
jego dzieła dramatyczne, część utworów prozą oraz eseje i wiersze. Dramatami Becketta zajmuje się również
jako reżyser, wystawiając je w Polsce i za granicą. Tłumaczył również Oskara Wilde’a, tragedie Sofoklesa,
libretta operowe oraz dokonał nowego przekładu Makbeta Williama Szekspira i kanonu poezji Friedricha
Hölderlina. Jego pierwsza powieść, Madame, stała się jednym z bestsellerów ostatniej dekady.
Ruiny prawdziwe schronienie nareszcie ku któremu tyle razy błędnie od
niepamiętnych czasów. We wszystkie strony bezkres ziemia niebo jak jedno
bezgłośnie bez ruchu. Twarz szara dwie bladoniebieskie małe ciało serce bijące
jedno jedyne na sztorc. Wygasłe otwarte cztery ściany na wspak prawdziwe
schronienie bez wyjścia.
24 marca 2010 roku, godz. 19.00
kluboksięgarnia Tarabuk, ul. Browarna 6
wstęp wolny
4
ŚR
Samuel Beckett, Bez, tłum. A. Libera, [w:] A. Libera, Godot i jego cień, Kraków 2009, s. 398.
23
OXY
D
O
H
T
R
O
L
A
IC
RAD
ej
ln
a
k
y
d
a
R
y
c
ty
y
r
ik
W istocie uważn
a
ln
a
r
e
b
li
t
y
b
z
a
n
jest o
e
ż
,
ą
z
d
r
ie
tw
ji
s
Ortodok
ąć od
z
c
a
z
je
u
b
ó
r
p
ż
, gdy
a
n
z
c
ty
e
g
lo
o
p
a
i
orii
g
te
a
k
h
ic
k
s
ń
a
ij
hrześc
c
ie
ln
ó
g
e
z
c
z
s
kilku nie
czy
o
n
k
ię
p
,
h
c
u
r
,
liturgia
r,
a
d
j,
ó
k
o
p
k
ja
takich
, iż
ić
z
d
r
ie
tw
ie
n
p
tę
y nas
b
,
o
g
e
n
in
k
ie
lw
coko
oże
m
a
k
ty
k
a
r
p
i
l
ś
ka my
s
ń
a
ij
c
ś
e
z
r
h
c
o
tylk
orii.
g
te
a
k
h
c
ty
i
c
ś
strzec czysto
„
”
John Milbank, Program Radykalnej Ortodoksji, tłum. Sebastian Duda,
„Krytyka polityczna” nr 14, s. 214.
24
KONCERTY LITURGICZNE
Kantaduri z wyspy Hvar, Chorwacja
GOSPIN PLAĆ
dyrygent
SLAVKO RELJIĆ
występują
PETAR ILIĆ
PAVAO BUNČUGA
IVAN IVANIŠEVIĆ
JURICA PERONJA
VINKO BELIĆ
DARIO BELIĆ
PROGRAM
KLANJAMO SE TEB’ ISUKARSTE
Kłaniamy się Tobie Jezu Chryste
PRI KRIŽU SE ZABAVLJAŠE
Stabat Mater
NUT MISLIMO
To rozmyślajmy
fragment Gospin Plać
PROSTI MOJ BOŽE
Odpuść mi mój Boże
PROSTI GOSPODINE
Odpuść nam Panie
MOLITVA JEREMIJE PROROKA
Modlitwa proroka Jeremiasza
PUČE MOJ
Ludu mój
ISUS S MAJKON BI PROSLAVLJEN
Chwała Jezusowi i Maryi
ostatni wers Gospin Plać
BUDI HVALJENO
Niech będzie pochwalony
Tradycyjne, ludowe procesje Wielkiego Tygodnia na wyspie
sp
spie
Hvar zaliczyć można do fenomenów chrześcijaństwa.
no
ności
Najbardziej znane ludowe formy praktykowania pobożności
w Hvarze to: teoforyczna procesja wieczorna w Wielki
Piątek, procesja Za Krzyżem, procesja Do Grobów
Pańskich, Marackie piątki, droga krzyżowa, nabożeństwo
wo
ku czci św. Krzyżyka, nabożeństwo do pięciu ran
Jezusowych, 40-godzinne bicie pokłonów.
Miasto Jelsa, jak i cała wyspa – a w szczególności centralnie położone
e
miejscowości – są wyjątkowe pod względem bogactwa pasyjnych
całe
tradycji. Jest to niezwykłe nie tylko w środkowej Dalmacji, ale też w całej
Chorwacji. W pewnym sensie Hvar i jego tradycje pasyjne stanowią
osobliwość na skalę europejską. Mowa tu przede wszystkim o ludowych,
wych
wych,
ńs
ńskiej,
ale też o kościelnych i artystycznych formach kultywowania Męki Pańskiej,
które do dziś głęboko tkwią w religijnej świadomości mieszkańców
Hvaru, czego wyrazistym przykładem jest procesja Za Krzyżem.
Podobną funkcję pełni wieczorna procesja w Wielki Piątek.
Dzięki temu jeszcze dziś możemy być świadkami „dawno
zapomnianych” praktyk i misteriów pasyjnych.
4 marca 2010 roku, godz. 19.30
Bazylika św Krzyża, Krakowskie Przedmieście 3
wstęp wolny
4
CZ
czas trwania: 50 minut
25
Za Krizem
M
E
Ż
I
R
K
A
Z
Rozwinięta i propagowana przez ruchy franciszkańsko-bernardyńskie devotio moderna kładła
duży nacisk na element współczucia, współodczuwania cierpienia, uczestniczenia w bólu
Ukrzyżowanego i Jego Matki. Stąd tak liczne w repertuarze ludowym dolorystyczne pieśni,
laudy, plankty. Rozważania „siedmiu boleści” Maryi znalazły też swój wyraz dramatycznoteatralny: Plancus Mariae z Cividale, niemieckie Marienklage, bizantyjskie Staurotheotokia.
Ta ostatnia forma mogła dać początek tradycji wykonywania hwarskiego Lamentu Maryi
pod Krzyżem, które umieściliśmy w centrum dzisiejszej prezentacji, będącej dla wielu z nas
spotkaniem modlitewnym.
Hwarski Gospin Plać i procesja Za Kriżem znajdują się na przecięciu form: w polifonii
archaicznej pojawia się melizmatyczny i zdobiony śpiew monodyczny. Wykonywany jest przez
pięciu mężczyzn - kantaduri, postępujących ze świecami ku przystrojonemu kwiatami grobowi,
gdzie zgromadzeni są klęczący przodownicy procesji wraz z kriżonoszą. Płacz stanowi główną
część cyklu modlitw w każdym z kościołów stacyjnych.
Droga procesji w nocy z czwartku na piątek obejmuje sześć położonych w górach wiosek,
tworzących pierścień o długości ok. 20 km: Vrbani, Vrboska, Jelsa, Pitve, Vrisnik, Svirce.
Z każdej z nich równocześnie o godzinie 10 wieczorem wyrusza procesja podążająca tym
samym co pozostałe szlakiem, lecz przemierzająca go jakby w innej fazie. Procesje, nie
spotykając się ze sobą, zatrzymują się we wszystkich wymienionych miejscowościach. Po
zatoczeniu całej „rundy” procesja około godziny 7 rano wraca do swojego kościoła. Na czele
procesji, za kriżonoszą, niosącym krzyż (wybieranym wg ścisłych reguł) idą członkowie bractwa
w białych albach z latarniami, umieszczonymi na długich drążkach. Kriżonosza całą drogę
przemierza boso. Za kolumną śpiewających konfratrów idą inni uczestnicy procesji, już nie
w szyku, choć i nie całkiem bez składu: najpierw mężczyźni, na końcu kobiety.
Jako że w procesji Za Kriżem zwraca się szczególną uwagę na odwiedzanie Grobów Pańskich,
to jej początków można by się dopatrywać w jeszcze wcześniejszych latach, gdyż takie praktyki
religijne były dobrze znane już wówczas w katolickich kręgach Europy. Pewne informacje
pochodzą jednak dopiero z wieku XVII. Pod datą 16 II 1658 r. w dokumentach z nadzwyczajnych
wizytacji biskupa Milanija wspomina się i wręcz opisuje charakter i przebieg tego wydarzenia.
Dokument ten zawiera także postanowienia dotyczące sporu co do szczegółów procesji.
Wspomina też o dawności tego obyczaju («anticha consuetudme»), choć o jego pochodzeniu
żyjący ludzie już nie pamiętają.
Z biegiem stuleci przebieg procesji po trosze się zmieniał. Obecnie trwa ona około ośmiu
godzin. Szczególnie uroczystymi momentami są: wymarsz spod kościoła parafialnego, postój
na stacji w innym kościele parafii i powrót procesji na plac przed wyjściowym kościołem o
wschodzie słońca. W wydarzeniu biorą udział ogromne rzesze wiernych.
Na wyspach i wybrzeżu Dalmacji do dziś istnieją liczne ślady – kościoły, klasztory, fundacje
– niegdyś obecnych tu w dużej liczbie franciszkanów. To wszystko świadczy o ich aktywności.
Inicjowali oni i rozpowszechniali rozwinięte, poszerzone o dramatyczne formy, oddziałujące
bezpośrednio i zrozumiałe dla ludu obrzędy wielkotygodniowe.
26
NUT MISLIMO
KŁANIAMY SIĘ TOBIE JEZU CHRYSTE
TO ROZMYŚLAJMY
klanjamo se teb isukarste
Anđel s neba k Njemu dojde,
i blagoslivljamo tebe
Pokripi Ga, opet pojde.
Kłaniamy się tobie Jezu Chryste
Anioł z nieba k’niemu przyjdzie,
I błogosławimy ciebie
Pocieszy go i odejdzie.
któryś przez święty krzyż swój
Nut mislimo svi mi danas
odkupił cały świat
Ki na Križu umri za nas
koji si po svetom križu
svome otkupio vas svit
zdravo marijo…
Zdrowaś Mario...
Oto rozmyślajmy dziś,
który za nas wziął ten krzyż.
zdravi dobrostiv isuse…
PROSTI MOJ BOŽE
Pozdrowionyś Jezu łaskawy
ODPUŚĆ MI MÓJ BOŻE
PRI KRIŽU SE ZABAVLJAŠE
Prosti, moj Bože jer sad se kajem
POD KRZYŻEM MATKA STAŁA
Przebacz mi Boże, gdy wołam skruszony
Pri Križu se zabavljaše
I żal mnie na wskroś przejmuje.
Cvilna Majka u žalosti,
Daj ukojenie przez swoją miłość
Na kom vidi da visaše
Gdy w ranie mego serca ją czuję.
Njeje Sinak u gorkosti.
Smiluj se nama Gospodine,
i mene žalost sva pridobi.
Pod krzyżem Matka stała,
Mir i proštenje jer tva me ljubav
Płacząc cała w żałości,
usrid uprav srca rani.
Na którym Syna widziała,
Wiszącego w gorzkości.
Zmiłuj się nad nami Panie,
Kojoj dušu boleznivu
Zmiłuj się nad nami.
Britki smartni mač ah projde,
Bože predragi, ja sin neharni
I žalosnu i tugljivu
teb oca dobra smih ostavit.
Izčeznutnu udia projde.
Sad se pokorno u svete rane
Której duszę bolejącą
Smiluj se nama.
Ostry miecz przeniknął całą
Boże ukochany, ja syn niewdzięczny
Udręczoną, z żalu drżącą
Ciebie ojca dobregom śmiał opuścić.
Od frasunku aż omdlałą.
Oto teraz pokornie w twych świętych ranach
Kako bidna, kako jadna
Dla mnie otwartych pragnę się zanurzyć.
Osta Majka Sina svoga
Smiluj se nama Gospodine,
Da se zabi Mati slavna
Smiluj se nama.
O jak biedna, utrapiona
otvor ne za me, želim sakrit.
Pozbyła Syna swojego
Zmiłuj się nad nami Panie,
Matka błogosławiona
Zmiłuj się nad nami.
W ranach wszechmogącego.
PROSTI GOSPODINE
Boga u muci svemogoga.
Jer tužaše i cviljaše
ODPUŚĆ NAM PANIE
Ach jak łkała i płakała
Prosti gospodine, puku tvomu prosti
Mękę Syna tak mężnego
Milosarje tvoje veliko je dosti.
Muke Sina hrabrenoga
Mila Majka, kad vidjaše
Miła Matka, gdy widziała
Izmučena Sina istoga.
Tak okrutnie męczonego.
Kad se duša s tila dili,
Gdy już dusza z ciała wyjdzie,
Odpuść Panie, odpuść ludowi twojemu
Nad miłosierdzie twoje większego nie ma
Vičnji pokoj martvim podili, gospodine,
Wieczny pokój, racz dać zmarłym Panie
Bože naš, i njima smil se.
Boże nasz, i wieczne zmiłowanie
I tilo mi martvo stane,
Daj, gospodine, da urode polja i mora
Rajsku slavu Sin udili,
Kano volja tvoja nami jest ozgora.
I ciało martwym się stanie,
Syn do rajskiej chwały przyjmie
Svitlost vičnja duši svane.
KONCERTY LITURGICZNE
KLANJAMO SE TEB ISUKARSTE
Pozwól Panie, by rodziły i morza, i pola
Niechaj stanie się twoja wola
duszę w światłość wieczną.
Amen
4
CZ
Amen.
27
KONCERTY LITURGICZNE
MOLITVA JEREMIJE PROROKA
MODLITWA PROROKA JEREMIASZA (LAMENTACJA)
Počinje molitva Jeremije proroka
Zaczynam lamentację proroka Jeremiasza
Spomeni se Gospode što nas zadesi, pogledaj i vidi sramotu našu,
Wspomnij Panie, na to, co nas spotkało, spojrzyj i przypatrz się naszej hańbie,
Nasljedstvo naše prešlo je tuđincima, kuće naše inostrancima,
Dziedzictwo nasze przypadło obcym, cudzoziemcom nasze domostwa,
Vodu svoju za novac pijemo, drva svoja skupo kupujemo,
Własną wodę za pieniądze pijemy, własne drzewo drogo kupujemy,
Postasmo sirote bez oca, matere naše kao udovice,
Sieroty, nie mamy już ojca, matki nasze jak wdowy
Jeruzolime, Jeruzolime, obrati se Gospodu Bogu svojemu.
Jerozolimo, Jerozolimo, wróć do Pana Boga swojego.
PUČE MOJ
LUDU MÓJ
Puče moj,
Ludu mój,
Ja radi tebe pedipsah Egipat, s parvorođencima njegovim,
Jam dla Cię na pierworodnych Egiptu spuszczał karanie,
A ti mene pridade bičim bijena.
A tyś mnie wydał na ubiczowanie.
Klanjamo se teb Isukrste i blagoslivljamo tebe, jer si po svetomu križu
Kłaniamy się tobie Jezu Chryste i błogosławimy ciebie, bo przez swój święty krzyż świat odkupiłeś.
svomu svijet otkupio.
świat odkupiłeś.
Puče moj,
Ludu mój,
Ja tebe privedoh priko mora Carvenoga,
Jam cię przeprowadził przez Morze Czerwone,
a ti mene privede svezana priko Jeruzolima.
A tyś mnie związanego wiódł po Jeruzalem.
Klanjamo se teb Isukrste i blagoslivljamo tebe, jer si po svetomu križu
Kłaniamy się tobie Jezu Chryste i błogosławimy ciebie, bo przez swój święty krzyż świat odkupiłeś.
svomu svijet otkupio.
świat odkupiłeś.
ISUS S MAJKON BI PROSLAVJEN
JEZUS Z MATKĄ BĄDŻ UWIELBION
Isus s majkon bi proslavjen
Jezus z matką bądź uwielbion
Po sve vike vikov amen.
Na wieki wieków Amen
BUDI HVALJENO
NIECH BĘDZIE POCHWALONE
Budi hvaljeno po sve vrime
Niech będzie pochwalone na wieczne czas
Isusa i marije slavno ime
Imię Jezusa z Maryją wraz
CZ
tłum. Agata Harz
28
KONCERTY LITURGICZNE
Grecki Chór Bizantyjski
HYMNY BIZANTYJSKIE WIELKIEGO
POSTU I WIELKIEGO TYGODNIA
dyrygent
LYKOURGOS ANGELOPOULOS
Patronat honorowy nad występem
Greckiego Chóru Bizantyjskiego
Ambasada Grecji
Chór pod przewodnictwem Angelopoulosa prezentuje
przede wszystkim tradycyjną muzykę bizantyjską dzięki
ej
ej.
zachowanej do dziś w tradycji ustnej bądź piśmienniczej.
Jest to niezwykła okazja, aby zapoznać się z twórczością,
cią,
ą,
którą artyści starają się zachować w niezmienionej formie
ie
i bez ulegania wpływom środkowoeuropejskim.
Grecki Chór Bizantyjski utworzył w 1977 roku Lykourgos
Angelopoulos z zamiarem prezentowania tradycyjnej muzyki
bizantyjskiej, zachowanej do dziś w tradycji ustnej bądź
piśmienniczej. Zadaniem chóru jest ochrona autentyczności
bizantyjskiej tradycji przed wpływami środkowoeuropejskimi.
W ciągu dwudziestodziewięcioletniego istnienia chór wziął
udział w licznych koncertach, liturgiach i innych manifestacjach
artystycznych, wliczając także całonocne czuwania w monastyrach:
na górze Synaj, w Kolonii, w Mega Spilaion, Vastopedi na górze
Athos, w kościele św. Demetriosa w Salonikach, w niemal wszystkich
krajach Europy, w Azji Mniejszej i USA. Uczestniczył w licznych
międzynarodowych festiwalach, nagrał wiele płyt z muzyką
bizantyjską. W swoim repertuarze ma również zachowane fragmenty
antycznej muzyki greckiej oraz chorału rzymskiego.
11 marca 2010 roku, godz. 19.30
Cerkiew św. Marii Magdaleny,
al. Solidarności 52
wstęp wolny
4
CZ
występują
LIOUMIS LEONIDAS
GIANNAKOPOULOS ALEXIOS
ZAITIDIS DIMITRIOS
CHRONIS ANDREAS
TSEKOURAS ARTEMIOS
SEREFOGLOU DAMIANOS
KONSTANTINOU GEORGIOS
GEORGARAS VASILEIOS
SOULDATOS STEFANOS
ANDRIOPOULOS PANAGIOTIS
AETOPOULOS ANTONIOS
PANOUSAKIS IOANNIS
SARAKINIS ATHANASIOS
ROKAS EVANGELOS
PAPACHRISTOS EVANGELOS
CHALEPLIDIS MICHAIL
ACHTYPIS ANASTASIOS
29
KONCERTY LITURGICZNE
PROGRAM KONCERTU
fresk, klasztor Studenica, Serbia,
szkoła Paleologów, 1312.
Wejście „Niech rozbrzmiewają…”
Prooimion kontakionu z hymnu Akatyst,
skala plagalna czwartego tonu
CZĘŚĆ PIERWSZA
1. Hirmos i tropariony pierwszej, drugiej, trzeciej, czwartej, piątej
i szóstej ody Wielkiego Kanonu Pokutnego św. Andrzeja
Arcybiskupa Krety, skala plagalna drugiego tetrafonu.
2. Prooimion kontakionu, z poematu świętego Romana Melodosa,
skala plagalna drugiego tetrafonu. Solista Panayiotis Koutrás.
3. Hirmos i tropariony siódmej, ósmej i dziewiątej ody Wielkiego
Kanonu Pokutnego św. Andrzeja Arcybiskupa z Krety.
Skala plagalna drugiego tetrafonu.
4. Prooimion kontakionu z hymnu Akatyst, skala plagalna czwarta.
5. Hirmos i tropariony pierwszej ody kanonu hymnu Akatyst, ton czwarty.
6. ”Niech rozbrzmiewają…” Dwa wersety prooimionu z hymnu Akatyst,
pieśń bardzo melizmatyczna, stara, anonimowa. Skala plagalna czwarta.
7. Recytatyw ekfonetyczny, tradycyjny śpiew, pierwsza i dwudziesta czwarta
strofa z hymnu Akatyst z : “Raduj się, Oblubienico Dziewicza” i “Alleluja”.
8. Katyzma, ton trzeci, pieśń melizmatyczna, Petros Lambadarios
z Wielkiego Kościoła Chrystusa (Patriarchat Ekumeniczny
Konstantynopola) (+1778), ton trzeci.
CZ
PRZERWA
30
11 marca 2010 roku, godz. 19.30
Cerkiew św. Marii Magdaleny, al. Solidarności 52,
wstęp wolny
KONCERTY LITURGICZNE
CZĘŚĆ DRUGA
1. Alleluiarion, stara pieśń, bardzo melizmatyczna, z wersetem,
na poranne nabożeństwa Wielkiego Tygodnia, skala plagalna czwarta.
2. Alleluiarion, pieśń melizmatyczna, skala plagalna czwartego trifonu,
z wersetem.
3. „Oto Oblubieniec…” troparion na poranne nabożeństwa pierwszych
dni Tygodnia Męki Pańskiej, śpiew melizmatyczny,
skala plagalna czwartego trifonu.
4. Ósma oda kanonu na Święty Poniedziałek. Ton drugi, śpiew
sylabiczny, powtórzenie hirmosu melizmatycznego.
5. Druga katyzma na poranne nabożeństwo w Święty Wtorek.
Ton czwarty dur, chromatyczny (ne-na-no).
6. Laudesy. Ton trzeci, muzyka Petrosa Lambadariosa (+1778).
7. Pierwsza stichera laudesów. Ton trzeci.
8. Doksastykon laudesów. Skala plagalna druga. Muzyka
Konstantinosa Pringosa, protopsaltesa Wielkiego Kościoła (+1964).
Solista Panayiotis Koutrás .
9. Stance nabożeństwa pogrzebowego:
Pierwsza stanca, pierwsza skala plagalna
Druga stanca, pierwsza skala plagalna
Trzecia stanca, skala trzecia.
10. „Niech milczy wszelkie ciało…”. Pieśń z Liturgii Wielkiej Soboty,
zastępująca Hymn Cherubinów. Muzyka Iakovosa, protopsaltesa
Wielkiego Kościoła (+1800).
11. Pieśń Trzech Młodzianków. Ton pierwszy.
12. Kratima (fragment). Muzyka Maistora Buzantina Ioannisa Koukouzelisa.
Ton pierwszy.
tłum. Agnieszka Cudo-Mizera
konsultacje: ks. Henryk Paprocki
11 marca 2010 roku, godz. 19.30
Cerkiew św. Marii Magdaleny, al. Solidarności 52,
wstęp wolny
4
CZ
fresk, klasztor Vatopeioli,
góra Athos, szkoła Macedońska
Pauselimus, 1312.
31
KONCERTY LITURGICZNE
WIELKI KANON POKUTNY
ŚW. ANDRZEJA ARCYBISKUPA KRETY
Pieśń 1
Hirmos: Wspomożyciel i obrońca stał się moim zbawieniem, to mój Bóg
i wysławię Go, Bóg Ojca mego i wywyższę Go, chwalebnie bowiem się
wysławił.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Tropariony: Przekroczyłem zabójstwo Kaina ze świadomą samowolą poprzez ożywienie
grzesznego ciała, i stałem się zabójcą duszy, walcząc z nią mymi złymi czynami.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Sprawiedliwości Abla nie naśladowałem, Jezu, nigdy nie przyniosłem Tobie przyjemnych
darów, ani też czynów miłych Tobie, ani czystej ofiary, ani nieskalanego życia.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Jak Kain, tak i my, nieszczęsna duszo, przynieśliśmy Stwórcy wszystkiego ofiarę
skalaną, nieczyste czyny i niepotrzebne życie, i dlatego też zostaliśmy osądzeni.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Proch ożywiwszy jak źródło, Ty dałeś mi ciało i kości, dech i życie, przeto, Stwórco mój,
Zbawco mój i Sędzio, przyjmij mnie pokutującego.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Tobie, Zbawco, wyznaję grzechy, które uczyniłem, rany duszy i ciała mego, wewnętrzne
mordercze zamysły, dane mi w złodziejski sposób.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Chociaż zgrzeszyłem, Zbawco, to jednak wiem, że jesteś Przyjacielem człowieka,
karzesz ze współczuciem i płomiennie okazujesz miłosierdzie, patrzysz na płaczącego
i jak ojciec pośpieszasz wezwać syna marnotrawnego.
Chwała Ojcu i Synowi, i Świętemu Duchowi.
Triadikon: Trójco nadprzyrodzona, czczona w Jedności, zabierz ze mnie ciężkie brzemię
grzechów i jako miłosierna daj mi łzy serdecznej skruchy.
I teraz, i zawsze, i na wieki wieków. Amen.
Teotokion: Bogurodzico, nadziejo i obrono śpiewających Tobie, zabierz ze mnie ciężkie
brzemię grzechów i jako czysta Władczyni przyjmij mnie, kajającego się.
Pieśń 2
Hirmos: Słuchajcie niebiosa i będę głosił, i śpiewał Chrystusowi, który
z Dziewicy przyszedł w ciele.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Tropariony: Skórzane odzienie grzech uszył także i mnie, zdjąwszy ze mnie poprzednią
szatę, utkaną przez Boga.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Przyoblekłem się w odzienie wstydu jak drzewo figowe w liście, na oskarżenie
samowolnych moich żądz
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Przyoblekłem się we wstydliwe odzienie, skrwawione wstydem przez nieczystość
żądz i życie pełne rozkoszy.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
CZ
Wpadłem w mękę żądz i w zniszczenie rzeczy, i dlatego aż dotąd wróg mnie
prześladuje.
32
KONCERTY LITURGICZNE
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Zamiast życia bez umiłowania rzeczy wybrałem przywiązanie do rzeczy ziemskich
i pożądanie dóbr, Zbawco, oto znajduję się pod ciężkim brzemieniem.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Upiększyłem swoje ciało różnobarwną szatą brudnych zamysłów
i poddałem się osądzeniu.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Troszcząc się gorliwie jedynie o zewnętrzne piękno, odrzuciłem wewnętrzną,
na obraz Boży zbudowaną arkę.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Swymi żądzami pogrzebałem stworzone na początku piękno, Zbawco,
ale Ty, jak niegdyś drachmę, odszukaj je i odnów.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Zgrzeszyłem, jak nierządnica wołam do Ciebie: Ja jeden zgrzeszyłem przed Tobą.
Przyjmij, Zbawco, ode mnie jako olejek moje łzy.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Oczyść, jak celnik wołam do Ciebie, Zbawco, oczyść mnie, bowiem jak nikt z dzieci
Adama, tak ja zgrzeszyłem przed Tobą.
Chwała Ojcu i Synowi, i Świętemu Duchowi.
Triadikon: Śpiewam Tobie, jedynemu w Trzech Osobach Bogu wszystkich,
Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu.
I teraz, i zawsze, i na wieki wieków. Amen.
Teotokion: Przeczysta Bogurodzico Dziewico, jedyna wielbiona przez wszystkich,
módl się gorliwie, abyśmy zostali zbawieni.
Pieśń 3
Hirmos: Umocnij, Panie, na opoce Twoich przykazań wahające się moje
serce, albowiem Ty jeden jesteś Święty i Pan.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Tropariony: W Tobie, zwycięzcy śmierci, znalazłem źródło życia i przed końcem życia
wołam do Ciebie z mego serca: Zgrzeszyłem, oczyść i zbaw mnie!
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Zgrzeszyłem, Panie, zgrzeszyłem przed Tobą, oczyść mnie, bowiem nie ma wśród
ludzi grzesznika, którego ja nie przewyższyłbym grzechami.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Współczesnych Noemu naśladowałem w nierządzie, Panie, i odziedziczyłem ich
osądzenie na utonięcie w potopie.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Naśladując owego ojcobójcę Chama, duszo, nie przykryłaś nagości bliźniego, mając
oblicze zwrócone do tyłu.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Uciekaj, duszo moja, od płomieni grzechu, jak Lot uciekaj z Sodomy i Gomory, uciekaj
od ognia wszelkiego bezsensownego pragnienia.
Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się.
Zmiłuj się, Panie, wołam do Ciebie, zmiłuj się nade mną, kiedy przyjdziesz z aniołami
swymi oddać każdemu według jego uczynków.
Chwała Ojcu i Synowi, i Świętemu Duchowi.
Triadikon: Trójco prosta, niestworzona, Istoto bez początku, wielbiona w Trzech
Osobach, zbaw nas, z wiarą kłaniających się Twojej władzy.
I teraz, i zawsze, i na wieki wieków. Amen.
Teotokion: Bogurodzico, któraś Syna Przedwiecznie zrodzonego przez Ojca bez męża
zrodziła w czasie, przedziwny to cud, mlekiem karmiąc pozostałaś Dziewicą.
4
CZ
tłum. ks. Henryk Paprocki
33
KONCERTY LITURGICZNE
Zespół Pogranicze z Szypliszek
PIEŚNI WIELKIEGO POSTU
dyrygent
JÓZEF MURAWSKI
Nazwa zespołu przejęta została od nazwy ziemi,
którą zamieszkują. Tu śpiewanie tzw. wielogłosem
łączy dwie narodowości: Polaków i Litwinów oraz
tworzy - mimo pewnych odrębności - wspólny obszar,
zarówno muzyczny, jak i kulturowy. Rzadka okazja, by
usłyszeć polskie pieśni wykonane wielogłosowo.
Zespół Pogranicze swoim śpiewem uświetnia wiele uroczystości
związanych ze świętami kościelnymi. Ich śpiew towarzyszy zarówno
wielu nabożeństwom (nabożeństwa majowe, gorzkie żale, dni krzyżowe),
jak i czuwaniom przy zmarłych i w ostatniej drodze na cmentarz. Takie
podejście do śpiewu uświadamia, że choć jego wszechobecność już
odeszła, śpiew nadal może być ważny i żywy. Jeśli się spojrzy na zespół
Pogranicze przez pryzmat ich wsi, parafii, regionu, można dostrzec te
elementy, które świadczą o zachowaniu ciągłości tradycji i stanowią
część ich życia. Na tej becejlańskiej ziemi, wśród tych ludzi dostrzec
można jeszcze jedność wszechświata, współzależność wszystkich
zjawisk i ingerencję Bożą w każdej rzeczy.
występują
JÓZEF LUTY
ANIELA MURAWSKA
HENRYK SZUMSKI
JAN CHUDZIUK
EDWARD GRYGIEŃĆ
KONSTANCJA LUTYŃSKA
ANNA DUBIŃSKA
EUGENIA KRZYŻEWSKA
JANINA SIWICKA
TERESA AKSINOWICZ
IRENA KONCEWICZ
KAMIL WASILEWSKI
ARTUR WASILEWSKI
KINGA DORAŁ
KAROLINA DORAŁ
ANETA MURAWSKA
JUSTYNA MURAWSKA
PATRYK SADOWSKI
SŁAWOMIR SOWUL
DAMIAN WILCZYŃSKI
URSZULA JASIONOWSKA
EWELINA KOTNAROWSKA
MILENA KOTNAROWSKA
PRZEMYSŁAW PRUSZYŃSKI
KRZYSZTOF LUTY
GRAŻYNA FURMAN
SYLWIA REKUS
KATARZYNA ZDANCEWICZ
JAN KOTNAROWSKI
czas trwania: 50 minut
CZ
www.pogranicze.szypliszki.eu
34
18 marca 2010 roku, godz. 19.30
Bazylika Świętego Krzyża, Krakowskie Przedmieście 3
wstęp wolny
KONCERTY LITURGICZNE
PROGRAM
GORZKIE ŻALE – JEDNA CZĘŚĆ
ROZMYŚLAJMY DZIŚ WIERNI CHRZEŚCIJANY
GDY JA SOBIE UWAŻUJE, MÓJ JEZU
KTÓŻ OPŁAKAĆ GODNIE MOŻE
NOWĄ TRAGEDIĘ WIDZĘ Z KALWARIĄ
DOBRA NOC JEZU JEDYNE KOCHANIE
Dobra noc Jezu jedyne kochanie
Niech serce moje na noc ci zostanie,
Dobra noc Głowo Jezusowa Święta,
Cierniami spięta.
Dobra noc Oczy Jezusa zsiniałe,
Uszy i Usta zbite i zczerniałe,
Dobra noc Twarzy policzkami zbita,
W Rany obfita.
Dobra noc Ręce Jezusowe Święte,
Goźdźmi do krzyża okrutnie przypięte,
Przyjmijcie na noc, proszę, serce moje,
W swoje pokoje.
Dobra noc Nogi do krzyża przybite,
Całuje rany owe znamienite,
Niech w nich ma dusz wiecznie odpoczywa
Uciech zażywa.
Dobra noc Boku włócznią przebodzony,
Niech mój ten umysł będzie już złączony,
Tam moim zmysłom zapisuję łoże,
Jezu mój Boże.
Dobra noc przy tym wszystkim Członkom Pana,
Niech w nich spoczywa ma dusza stroskana
Ztąd jej nie puszczaj z swej Jezu opieki,
4
CZ
Dziś i na wieki.
35
KONCERTY LITURGICZNE
Nową tragediję widzę z Kalwarją
Nową tragediję widzę z Kalwarją,
Niebo zaćmij oczy, gdy Bóg Krew swą toczy;
Ach jak srogie kryminały
Ludzkie Boga skatowały!
Bóg na ludzkie plemię,
Krew leje na ziemię.
Jaka alternata, Bóg zmęczon od świata,
W Bóstwie niepojęty, do Krzyża przypięty:
Wszystkim wiekom scena sroga,
Tak zranili ludzie Boga,
Ludzkich grzechów wina,
Tej sceny przyczyna.
Dla grzechowej złości, Bóg zmęczon do kości,
Dla grzechów zmęczony, Bóg nieogarniony
Patrz na Boga każdy śmiele,
Dla ran nie ma miejsca w ciele:
Ach grzeszyć przestańmy,
Jezusa nie rańmy:
Jezus uciśniony, wszystek poraniony,
Krwi potok obfity leje na Krzyż wbity,
Ból ma w ciele Jezus mnogi:
Przebite ręce i nogi:
Ach Jezu nikt ciebie
Nie wsparł w tej potrzebie:
Płaczcie, płaczcie góry i twarde marmury,
Płaczcie, płaczcie lasy, przyszłych wieków czasy
Płaczcie wszystkie świata kraje,
Kędy jeno słońce wstaje,
Gdy Jezus zamęczony,
We krwi zanurzony!
Anielskie kochanie, ach nasz miły Panie!
Srodześ poraniony, jak łotr obwiniony,
Płaczcie grzeszni, gdy widzicie,
Jezus zmęczon nasze życie,
Dajcie łez strumienie,
Jednajcie zbawienie.
CZ
za: Pieśni nabożne, [wg:]
„PIEŚNI NABOŻNE” NA ŚWIĘTA UROCZYSTE PODŁUG PORZĄDKU
KOŚCIOŁA RZYMSKOKATOLICKIEGO NA CAŁY ROK ZEBRANE
wydane w Suwałkach w 1925 r., teksty wybrał: Józef Murawski,
Towarzystwo Społeczno-Kulturalne „POGRANICZE” Szypliszki, Suwałki 1995
36
XY
O
D
O
H
T
R
O
L
A
RADIC
ne
z
ic
g
lo
o
te
a
c
u
z
r
sja od
k
o
d
to
r
O
a
ln
a
k
y
Rad
wdę
a
r
p
a
n
k
ta
li
y
z
c
ania”,
w
o
g
lo
ia
d
„
ie
g
strate
kom
u
a
n
im
k
c
ie
w
ś
y
prawd
a
tk
le
o
p
ia
n
a
w
odda
ku
d
a
p
y
z
r
p
w
y
b
ć
k cho
ta
ię
s
je
ie
z
d
(
m
i podejścio
rksizm
a
m
je
tu
k
a
tr
a
r
ia, któ
n
le
o
w
z
y
w
ii
g
lo
teo
ach
w
a
r
p
s
w
ta
r
e
p
s
go ek
jako ostateczne
jego
i
a
k
n
a
b
il
M
m
ie
dan
społecznych). Z
iej
k
z
d
lu
tu
k
e
p
s
a
kiego
ta
a
m
ie
n
w
ó
ik
n
zwolen
, który
y
r
tu
a
n
o
g
je
i
ta
świa
egzystencji czy
mi
ia
n
ie
s
ie
n
d
o
a
z
o
any p
is
p
o
ć
ta
s
o
z
y
łb
móg
em
b
o
s
o
p
s
m
y
n
ż
a
ynym w
d
e
J
.
ia
n
ie
w
ja
b
do o
ia.
g
lo
o
te
ć
y
b
i
s
u
jest i m
ta
ia
w
ś
ia
n
a
w
y
opis
„
”
Sebastian Duda, Między Chrystusem a Antychrystem,
czyli radykalny ortodoks chrześcijański spotyka lewicę,
„Krytyka Polityczna” nr 14, s. 206
37
WOKÓŁ PASJI
NIETOLERANCJA
NIE
N
((Intolerance)
IInt
USA
U
S 1916
USA,
scenariusz i reżyseria
DAVID W. GRIFFITH
zdjęcia
GOTTLOB W. BITZER, KARL BROWN
muzyka na żywo
PIOTR WIZA
premiera: 5 sierpnia 1916 roku
OBSADA:
Klasyka kina niemego. Słynny film Davida W. Griffitha
Klas
Kl
z 1916 roku, z Lilian Gish w obsadzie, zbudowany
z czterech przeplatających się wątków: upadku
Babi
Babilonu, męki Chrystusa, paryskiej rzezi hugenotów
i pomyłki sądowej. Nie do przegapienia.
W Nietolerancji montaż równoległy staje się
wykładnią manichejskiego światopoglądu Griffitha,
widzącego w świecie istniejące obok siebie
dobro i zło, miłość i nienawiść, cnotę i występek,
szlachetność i podłość, sprawiedliwość i ucisk. Ten
sposób widzenia i wartościowania rzeczywistości
Griffith także przejął od drobnomieszczańskiego,
sentymentalnego humanizmu Dickensa.
PT
www.uslyszecteatr.pl
38
5 marca 2010 roku, godz. 18.00
kino Alchemia, ul. Jezuicka 6
Bezpłatne wejściówki do odbioru w kinie.
rezerwacje: [email protected]filmowawarszawa.org
Dziewczyna z gór
CONSTANCE TALMADGE
Książę Belshazzar
ALFRED PAGET
Chrystus
HOWARD GAYE
Katarzyna Medycejska
JOSEPHINE CROWELL
Brązowooka
MARGERY WILSON
Prosper Latour
EUGENE PALLETTE
Ukochana
MAE MARSH
Chłopiec
ROBERT HARRON
Kobieta, która kołysała kołyską
LILLIAN GISH
czas trwania: 163 minuty
WOKÓŁ PASJI
PIŁAT I INNI
(Pilatus und andere)
RFN, 1971
scenariusz i reżyseria
ANDRZEJ WAJDA
zdjęcia
IGOR LUTHER
scenografia i kostiumy
ANDRZEJ WAJDA, GUNTHER LUDECKE
muzyka
JAN SEBASTIAN BACH
(FRAGMENTY MATTHAUS-PASSION)
premiera: 29 marca 1972 roku
OBSADA
czas trwania: 94 minuty
Niezwykle interesująca wariacja Andrzeja Wajdy na
temat Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa, we
współczesnej scenerii dawnego RFN, we współczesnym
kostiumie i z udziałem samego reżysera w roli reportera.
Odważne i kontrowersyjne. Rzadko pokazywane.
Jeden z oprawców posłuszny skinieniom
człowieka w kapturze wziął włócznię, a drugi
przyniósł pod słup wiadro i gąbkę. Pierwszy z nich
wzniósł włócznię i postukał nią po wyciągniętych
i przywiązanych sznurami do poprzecznej belki
rękach Jeszui, najpierw po jednej, potem po
drugiej. Ciało, na którym wystąpiły wszystkie
żebra, drgnęło.
Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata,
tłum. I. Lewandowska i W. Dąbrowski.
12 marca 2010 roku, godz. 18.00
kino Alchemia, ul. Jezuicka 6
Bezpłatne wejściówki do odbioru w kinie.
rezerwacje: [email protected]filmowawarszawa.org
4
PT
Jeszua Ha-Nocri
WOJCIECH PSZONIAK
Piłat z Pontu
JAN KRECZMAR
Mateusz Lewita
DANIEL OLBRYCHSKI
Afraniusz
ANDRZEJ ŁAPICKI
centurion Marek Szczurza Śmierć
MAREK PEREPECZKO
Kajfasz
WŁADYSŁAW SHEYBAL
Juda z Kiriatu
JERZY ZELNIK
reporter
ANDRZEJ WAJDA
39
WOKÓŁ PASJI
MESJASZ
ME
M
((The
Th Messiah)
T
Ira
an, 2008
Iran,
PRZED POKAZ
PREM
IEROW
Y
reżyseria
NADER TALEBZADEH
zdjęcia
SADEGH MIANJI
muzyka
SEYYED JALAL HOSSEINI
kostiumy
AHMAD SOLEIMANI-NIA
premiera: 18 października 2007 roku
premiera polska na Festiwalu Gorzkie Żale
OBSADA:
Irański film z 2008 roku nakręcony przez Nadera
Talebz
Ta
Talebzadeha
jako odpowiedź na Pasję Mela Gibsona.
Opowiada o życiu Jezusa z perspektywy islamu
w opar
oparci
oparciu o pisma kanoniczne, Koran i apokryfy.Nagroda
naFestiwalu
Filmów Regionalnych w Rzymie (2007)
na
Mówimy
M
ów
wimy
i
o tym samym wspaniałym człowieku, o tym
samy
sa
samym wspaniałym proroku, tej samej duchowej
ist
istocie
stoc zesłanej z nieba. W Koranie istotne są trzy
gł
główne punkty: jego narodziny, fakt, że nie był
syne
synem
em B
Boga i trzeci, że nie był ukrzyżowany. Reszta
jest
st tak
taka sama: kazania, cuda, sytuacja polityczna.
Ta Także
T
Tak.
takie samo jest narodzenie z dziewicy.
Odmienne w Koranie jest to, że Bóg mówi,
Jez
J
że Jezus
zostanie ocalony. Zamiast Jezusa została
ukrzyżowana
osoba, która go zdradziła. To jest tak
ukrrzyż
jak Koran to widzi przez Ewangelię Barabasza.
PT
Nader Talebzadeh [za:] imdb.com
40
19 marca 2010 roku, godz. 18.00
kino Alchemia, ul. Jezuicka 6
Bezpłatne wejściówki do odbioru w kinie.
rezerwacje: [email protected]filmowawarszawa.org
AHMAD SOLEIMANI-NIA
MINA BAGHERI
AHMAD NAJAFI
AKBAR SANGI
czas trwania: 120 minut
WOKÓŁ PASJI
PASJA
(Passion of the Christ)
USA, 2004
reżyseria
MEL GIBSON
scenariusz
BENEDICT FITZGERALD, MEL GIBSON
scenografia
FRANCESCO FRIGERI
zdjęcia
CALEB DESCHANEL
muzyka
JACK LENZ, JOHN DEBNEY
premiera: 25 lutego 2004 roku
OBSADA
czas trwania: 127 minut
Wielki fresk filmowy poświęcony ostatnim dwunastu
godzinom życia Jezusa z Nazarethu. Grany w językach
oryginalnych (po łacinie, grecku, aramejsku) film wciąż
budzi kontrowersje. Dla jednych – kicz i banał, dla wielu
– niezwykłe wyznanie wiary. Film, do którego się wraca.
Każdy film o Jezusie musi więc zderzyć się
z wewnętrznym obrazem, jaki nosi w sobie widz.
Zderzenie bywa bolesne. Pasja Gibsona jest
dla mnie takim właśnie bolesnym zderzeniem.
Piszę „dla mnie”, bo niech każdy mówi za siebie.
Tadeusz Sobolewski, „Gazeta Wyborcza”, 04.03.2004.
26 marca 2010 roku, godz. 18.00
kino Alchemia, ul. Jezuicka 6
Bezpłatne wejściówki do odbioru w kinie.
rezerwacje: [email protected]filmowawarszawa.org
4
PT
Jezus Chrystus
JAMES CAVIEZEL
Maria, matka Jezusa
MAIA MORGENSTERN
Maria Magdalena
MONICA BELLUCCI
Szatan
ROSALINDA CELENTANO
żona Piłata
CLAUDIA GERINI
Dobry Łotr
SERGIO RUBINI
Janus
MATT PATRESI
Judasz Iskariota
LUCA LIONELLO
Szymon
JARRETH J. MERZ
Barabasz
PIETRO SARUBBI
Poncjusz Piłat
HRISTO SHOPOV
młody Jezus
ANDREA REFUTO
Herod
LUCA DE DOMINICIS
Annasz
TONI BERTORELLI
Józef z Arymatei
GIACINTO FERRO
Piotr
FRANCESCO DE VITO
Jan
HRISTO JIVKOV
Abenader
FABIO SARTOR
Józef Kajfasz
MATTIA SBRAGIA
Nikodem
OLEK MINCER
rzymski żołnierz
ROMUALD ANDRZEJ KŁOS
41
XY
O
D
O
H
T
R
O
L
A
RADIC
iecie,
w
ś
w
m
te
io
m
d
prze
t
s
je
ie
n
g
ó
B
o
r
Sko
ego się
r
tó
k
o
d
,
m
te
io
jakimś przedm
nas
la
d
n
O
je
ie
tn
is
rwotnie
ie
p
to
,
y
m
a
c
a
r
zw
. A my
u
m
ie
N
u
k
ię
s
caniu
a
r
w
z
m
y
z
s
a
n
w
n
O
a
m
y
d
g
,
o
g
do Nie
ię
s
y
m
a
c
a
r
w
z
jedynie
się
a
z
d
a
s
a
z
ie
n
ś
m wła
ty
a
n
;
s
a
n
o
d
p
dostę
ma
ii
g
lo
o
te
la
d
a
r
rgii, któ
tu
li
–
ii
g
r
tu
li
a
ic
tajemn
czy
k
y
z
ję
iż
n
y
ln
ta
n
dame
n
fu
j
ie
z
d
r
a
b
r
te
charak
eśnie
z
c
o
n
d
je
je
ta
s
o
ć poz
o
h
c
,
ie
n
e
z
c
d
ia
dośw
.
a
ln
a
z
c
d
ia
w
ś
o
d
i językowa, i
„
”
John Milbank, Program radykalnej Ortodoksji, tłum. Sebastian Duda,
„Krytyka polityczna” nr 14, s. 220.
42
ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ
SAMUEL BECKETT
Wyludniacz
(Le Dépeupleur)
Théâtre National de l’Odéon – Scéne
Indépendante Contemporaine, Paryż
reżyseria i wykonanie
SERGE MERLIN
obsługa techniczna
SYLVAIN MAZADE
czas trwania: 70 minut
www.sic-production.com
Proza Samuela Becketta w znakomitej interpretacji
Serge’a Merlina (znanego w Polsce m.in. z roli w
filmie Amelia). Wyludniacz to jedno z opowiadań
inspirowanych Boską komedią Dantego. Przerażająca
próba pokazania, że bez boskiej interwencji nie można
a
wydostać się do wyższego kręgu: ludzkość nie może
y.
sama siebie zbawić. Godzina teatru najczystszej próby.
Światło. Przyćmione. Żółte.
Wszechobecne, jakby każdy z dwunastu
milionów centymetrów kwadratowych całkowitej
powierzchni promieniował osobno.
Pulsujące, jak oddech. Zamierające czasem,
jakby oddech ustawał.
Wtedy wszyscy kostnieją. Jakby nadchodził kres.
Po kilku sekundach wszystko jednak odżywa.
Temperatura.
27 lutego 2010 roku, godz. 19.00
Centralny Basen Artystyczny, ul. Konopnickiej 6
tel. 22 339 07 60, 22 339 06 08
e-mail: [email protected]
bilety: 40 zł (normalne), 20 zł (ulgowe)
4
SO
Samuel Beckett, Wyludniacz, tłum. A. Libera.
43
ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ
LA DIVINA COMMEDIA
L
Teatr
T
eat DEREVO, Petersburg
e
SPEKTAKL
S
PE
P
DLA WIDZÓW DOROSŁYCH
reżyseria
ANTON ADASSINSKY & DEREVO
scenografia
VADIM VASILIEV & DEREVO
światła
URI MORAG, FALK DITTRICH & DEREVO
muzyka
ANDREY SIZINTSEV
efekty specjalne
DMITRY ABRAMOV
premiera: 16 kwietnia 2002
Frenetyczne, porywające widowisko w wykonaniu
jedną z najbardziej utytułowanych grup artystycznych
w Europie. Inspirowane Boską komedią widowisko
przypomina, że piekło jest na wyciągnięcie ręki.
Działania aktorów zdają się przeczyć prawom fizyki.
Czegoś takiego jeszcze nie było!
„Hej, wy – krzyknąłem – co was tak tu ściska?
„H
Co z was za jedni?”. Szyje w tył odgięli,
A z owych oczu, chciwych widowiska,
Które wpierw mokre tylko wewnątrz mieli,
Ściekłe na wargi łzy wnet mróz tak skuwa,
Że już na zawsze usta swe zamknęli.
SO
Dante
Da
Dant
nt Alig
Alighieri, Boska komedia (Piekło XXXII, 43-48), tłum. A. Kuciak.
44
6 i 7 marca 2010 roku, godz. 19.00
Centralny Basen Artystyczny, ul. Konopnickiej 6
tel. 22 339 07 60, 22 339 06 08
e-mail: [email protected]
bilety: 60 zł (normalne), 40 zł (ulgowe)
OBSADA:
ANTON ADASSINSKY
ELENA YAROVAYA
OLEG SHUKOWSKI
TANYA KHABAROVA
czas trwania: 90 minut
www.derevo.org
ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ
INFERNO. NOWY PRZEKŁAD
(lektura fragmentów)
Dante Alighieri
tłumaczenie
JAROSŁAW MIKOŁAJEWSKI
reżyseria
AGATA DUDA-GRACZ
muzyka
JAKUB OSTASZEWSKI
światło
KATARZYNA ŁUSZCZYK
współpraca
DARIUSZ ADAMSKI
jednorazowy pokaz:
13 marca 2010 roku
obsada aktorska
czas trwania: 60–80 minut
Zgodę na prezentację tłumaczenia
wydało Wydawnictwo Literackie,
którego nakładem całość
ukaże się w 2011 roku.
Jednorazowy wieczór. Wydarzenie. Prezentacja
fragmentów nowego przekładu Boskiej komedii
w przestrzeni sakralnej. Dantejskie sceny w cieniu
Krzyża i Wiecznej Lampki przypominają,
że wybór życiowej drogi należy do nas.
Zbawienie czy potępienie?
„Przeze mnie się idzie do bolesnego miasta,
przeze mnie się idzie do wiecznego bólu,
przeze mnie się idzie do zgubionych ludzi.
Sprawiedliwość powodowała moim wysokim twórcą,
rccą,
zrobiła mnie Boża moc,
najwyższa mądrość i pierwsza miłość.
Przede mną nie było rzeczy stworzonych
prócz tych, co wieczne, i ja trwam na wieki.
Porzućcie każdą nadzieję wy, którzy wchodzicie”.
Dante Alighieri, Boska komedia (Inferno III, 1-9), tłum. J. Mikołajewski.i.
13 marca 2010 roku, godz. 20.00
kościół św. Jacka OO. Dominikanów, ul. Freta 10
wstęp wolny
4
SO
MAJA OSTASZEWSKA
KONRAD IMIELA
HUBERT JARCZAK
45
ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ
AT
TV DANTE
Wielka Brytania/1989
Wiel
W
reżyseria
PETER GREENAWAY, TOM PHILLIPS
scenariusz na podstawie Boskiej Komedii
TOM PHILLIPS
przekład
EDWARD PORĘBOWICZ
premiera: 29 lipca 1990
OBSADA
Dante
BOB PECK
Wergiliusz
JOHN GIELGUD
Beatrycze
JOANNE WHALLEY-KILMER
Film Petera Greenawaya zrealizowany według Piekła
Dant
nteg Do wykreowania przejmującego obrazu piekła
Dantego.
re
realizatorzy
posłużyli się najnowszą komputerową
techni
te
techniką wideo. Oprócz strof wiersza Dantego w filmie
znalazły się wypowiedzi przedstawicieli różnych
dziedzin
nauki wyjaśniające najbardziej zagadkowe
dz
fragmenty dzieła. Po emisji w Anglii w 1991 roku
film uznano za rewelację w dziedzinie kształtowania
artystycznego
języka telewizji. Film otrzymał Nagrodę
artyst
ar
Specjalną na Festiwalu Prix Italia.
Morza mądrości pytam więc jak żaki:
„Co znaczy ogień? Czy tu ktoś przybywa?
Co to za cienie, co ślą sobie znaki?”.
„Spójrz, już ta woda niesie coś smrodliwa,
na co te dusze – odparł – tak czekały,
a co dymiący opar bagna skrywa”.
SO
Dante Alighieri, Boska komedia (Piekło VIII, 7-12), tłum. A. Kuciak.
Dant
46
20 marca 2010 roku, godz. 19.00
kino Alchemia, ul. Jezuicka 6
Bezpłatne wejściówki do odbioru w kinie.
rezerwacje: [email protected]filmowawarszawa.org
czas trwania: 81 minut
XY
O
D
O
H
T
R
O
L
A
RADIC
nić tylko
ie
m
y
w
y
b
,
ia
c
y
ż
ielu sfer
w
ł
ą
n
tk
o
d
m
z
ry
osoby,
Sekula
ie
c
ję
o
p
,
ło
ia
c
,
ć
sualnoś
k
e
s
,
ć
łe
p
,
ę
k
ty
li
z nich
c
ją
estetykę, po
a
w
u
s
u
ie
tn
n
onsekwe
k
,
ń
e
z
tr
s
e
rz
p
y
ysiłku
w
o
g
naoczność cz
e
n
o
ż
o
m
z
dwagi i w
o
a
b
e
rz
T
r.
ia
m
y
ularyzm
k
chrześcijański w
e
s
z
e
rz
p
e
n
a
anektow
a
z
e
n
in
i
te
y
b
a
naszego
teologów,
m
ty
y
rz
p
c
ją
a
o, używ
w
o
n
a
n
ć
y
z
c
a
kże
ta
a
,
kategorie tłum
a
ik
n
w
ło
s
o
czesneg
o
w
o
n
o
p
,
o
g
e
n
a,
jc
ró
T
skomplikowa
:
k
ja
h
ic
k
ta
rminów,
te
h
ic
k
s
ń
a
ij
c
ś
e
tradycyjnie chrz
arystia.
h
c
u
e
ł,
ió
c
ś
o
K
,
chrystologia
ów
ik
n
n
le
o
w
z
i
w
ró
rzez auto
p
e
n
a
d
ia
w
o
p
y
Tezy takie w
ane jako
c
u
rz
d
o
to
s
ę
z
c
r
są nade
ji
s
k
o
d
o
rt
O
j
e
ln
Pytanie
Radyka
i.
k
ty
e
g
lo
o
p
a
j
ie
ścijańsk
e
rz
h
c
j
ie
n
ta
ie
n
na się
ż
o
nowe wyda
m
ie
c
iś
w
y
z
c
j erze rze
e
rn
la
u
k
e
ts
s
o
p
dy?
w
tylko, czy w
ra
p
o
d
ia
n
ie
s
ez odnie
b
,
ji
ic
tu
in
j
e
ln
a
k
obyć bez rady
„
”
Sebastian Duda, Między Chrystusem a Antychrystem,
czyli radykalny ortodoks chrześcijański spotyka lewicę,
„Krytyka polityczna” nr 14, s. 206-207.
47
GORZKIE ŻALE
NABOŻEŃSTWO GORZKICH ŻALI
N
21 lutego 2010 roku – Ks. prof. Jerzy Szymik
Jerz Szymik – profesor nauk teologicznych, wykłada teologię dogmatyczną. W latach 1986–2005 związany z KUL,
Jerzy
gdzie był m.in. kierownikiem Katedry Chrystologii. Od 2005 roku pracownik Zakładu Teologii Dogmatycznej UŚ,
od 2007 roku zatrudniony na stanowisku profesora zwyczajnego. Członek watykańskiej Międzynarodowej Komisji
Teologicznej, autor trzydziestu siedmiu książek naukowych, poetyckich, eseistycznych oraz ponad
tysiąca artykułów. Specjalizuje się w chrystologii, metodologii teologii, teologii kultury.
„Ten pozór, ta warstwa lakierowanej sztuczności, ten pseudointelektualny blichtr,
ten bełkot inteligenta w średnim wieku. Te pytania – płaskie, które udają głębokie:
Cóż to jest prawda? A więc jesteś królem? Czemuż to nie chcesz mówić ze mną?
Czyż króla waszego mam ukrzyżować? Oto atrapa rozmowy, klasyczny fałsz
serca. Oto łajdak udający myśliciela.”.
28 lutego 2010 roku – Ks. dr hab. Michał Janocha
Michał Janocha - historyk sztuki, kierownik Katedry Historii Kultury Chrześcijańskiego Wschodu
Akademii Teologii Katolickiej, aktualnie wykłada na UKSW historię plastyki nowożytnej oraz ikonografię
bizantyńsko-ruską. Prowadził badania z zakresu ikonografii przedstawień liturgicznych w polskiej sztuce
średniowiecznej i nowożytnej, zajmuje się ikonografią malarstwa bizantyńsko-ruskiego ze szczególnym
uwzględnieniem terenów dawnej Rzeczypospolitej. Interesuje się szeroko pojętą kulturą
chrześcijańskiego wschodu i teologią kultury.
»
«
ND
„ Upał serca swego chłodzę, gdy w przepaść męki Twej wchodzę ”.
Ta przepaść jest Otchłanią, do której zstąpi Chrystus po swej Męce.
Gorzkie Żale zrodziły się z kontemplacji owej Otchłani i ku niej prowadzą.
Zastanowimy się nad tym, jak przesłanie tekstów kultury przeplata się
z egzystencjalnym doświadczeniem otchłani i w jaki
sposób spotyka się z Otchłanią Chrystusa.”
48
wszystkie niedziele
Wielkiego Postu, godz. 18.00
Bazylika Świętego Krzyża
Krakowskie Przedmieście 3
GORZKIE ŻALE
NABOŻEŃSTWO GORZKICH ŻALI
7 marca 2010 roku – Ks. dr hab. Franciszek Longchamps de Bérierr
Franciszek Longchamps de Bérier – specjalista w zakresie prawa rzymskiego, profesor UJ, kierownik
Zakładu Prawa Rzymskiego, autor monografii Fideikomis uniwersalny w klasycznym prawie rzymskim, 1997),
Nadużycie prawa w świetle rzymskiego prawa prywatnego (2004) oraz książki o tematyce teologicznej
Czy poza Kościołem nie ma zbawienia? (2004).
„Naśladowanie bez wyrzeczenia, modlitwa bez spotkania, braterstwo bez wspólnoty,
tyy,
posłuszeństwo bez zaufania, miłość bez transcendencji. Sami urządzamy sobie
czyściec na ziemi. Dziwi zatem pytanie, po co miałby istnieć czyściec, skoro
doświadczenie chrześcijańskiego życia aż za dobrze o realności czyśćca nas
przekonuje.
Nas Krzyż wydobywa z czyśćca, który sobie na co dzień konstruujemy. Tajemnica
Wielkiej Soboty daje nadzieję, że to, czego nie zdołamy tu uporządkować, Chrystuss
oczyści, przebijając się ku nam swą miłością, gdy już nie będziemy się w stanie
niczym zasłaniać.”
14 marca 2010 roku – Ks. dr hab. Grzegorz Ryś
wszystkie niedziele
Wielkiego Postu, godz. 18.00
Bazylika Świętego Krzyża
Krakowskie Przedmieście 3
4
ND
Grzegorz Ryś – historyk, rektor Wyższego Seminarium Duchownego Archidiecezji Krakowskiej, wykładowca
Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II, wykładowca Wyższej Szkoły Europejskiej im. ks. Józefa Tischnera
w Krakowie. Komentator pielgrzymek papieskich. Pracował w komisji historycznej przy Trybunale Rogatoryjnym
podczas procesu beatyfikacyjnego Jana Pawła II.
49
GORZKIE ŻALE
NABOŻEŃSTWO GORZKICH ŻALI
N
21 marca 2010 roku – Ks. prof. Jan Sochoń
Jan Sochoń – poeta, krytyk literacki, filozof i eseista, profesor UKSW, zajmuje się krytyką literacką,
publicystyką, eseistyką. Jest edytorem pism ks. Jerzego Popiełuszki, ks. Janusza Pasierba i Karola
Wojtyły oraz autorem kilkunastu tomów wierszy, które przetłumaczono na języki francuski, niemiecki,
angielski, włoski i rosyjski. Opublikował m.in. Bóg i język, Prawdę warto pokochać.
„Czy jest i czy może być dla nas pożyteczne, wewnętrznie umacniające
i zarazem przemieniające, że Jezus umarł na krzyżu? Czy jesteśmy w stanie
pogodzić się z tym, że w Chrystusie i przez Chrystusa śmierć stała się drogą,
po której przychodzi do nas Duch Święty? Będę przekonywał za takim
właśnie ujęciem i zachęcał, abyśmy z tego wydarzenia uczynili narzędzie
duchowej pracy. Dzięki temu będziemy mogli rzeczywiście współpracować
z Bożą łaską i nieść krzyż życia. Ku niewyobrażalnemu zmartwychwstaniu.”
28 marca 2010 roku – Ks. abp Kazimierz Nycz
ND
Kazimierz Nycz – arcybiskup metropolita warszawski, doktor teologii, ordynariusz wiernych obrządku
ormiańskiego w Polsce, przewodniczący Komisji Wychowania Katolickiego, w której skupił się na
dostosowaniu polskiej katechezy do posoborowych dokumentów katechetycznych Kościoła, zwłaszcza
Katechizmu Kościoła Katolickiego i Dyrektorium ogólnego o katechizacji. Od grudnia 2004 roku jest
członkiem Rady Stałej KEP, przewodniczącym Komisji Rewizyjnej, członkiem Komisji Duszpasterstwa, Rady
ds. Środków Społecznego Przekazu i Zespołu ds. Społecznych Aspektów Intronizacji Chrystusa Króla.
50
wszystkie niedziele
Wielkiego Postu, godz. 18.00
Bazylika Świętego Krzyża
Krakowskie Przedmieście 3
51
KRĄG PIERWSZY
WIELKIE KAZANIE...
26 marca
Gibson:
PASJA
24 marca
Beckett:
WYLUDNIACZ
23 marca
BAL W OPERZE
30 marca
NIE-BOSKA KOMEDIA
KOMEDI
DIA
A
SPIRALA
29 marca
CZARNE SŁOŃC
SŁOŃCE
ŃCEE
ŃC
MESJASZ
Talebzadeh:
19 marca
22 marca
z SZYPLISZEK
POGRANICZE
Sołżenicyn:
ORFEUSZ oraz
PARADYGMAT
18 marca
17 marca
16 marca
PIŁAT I INNI
BIZANTYJSKI
Z NARNII
15 marca
Wajda:
GRECKI CHÓR
Lewis: OPOWIEŚCI
12 marca
ŻYCIE ZA ŻYCIE
11 marca
10 marca
x. abp Kazimierz Nycz
28 marc
x. Jan Sochoń
21 marca
x. Grzegorz Ryś
14 marca
x. Franciszek
Longchamps de
Bérier
PROGRAM FESTIWALU
A TV DANTE
20 marca
NOWY PRZEKŁAD
INFERNO.
13 marca
COMMEDIA
NIETOLERANCJA
HVAR
8 marca
LA DIVINA
07 marca
LA DIVINA COMMEDIA
x. Michał Janocha
WYLUDNIACZ
6 marca
28 lutego
x. Jerzy Szymik
21 lutego
GORZKIE ŻALE
NIEDZIELE
27 lutego
ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ
SOBOTY
Griffith:
5 marca
WOKÓŁ PASJI
PIĄTKI
KANTADURI Z WYSPY
CZWARTKI
KONCERTY
LITURGICZNE
IMPERATYW
ŚRODY
DANTEJSKIE
KONTEKSTY
4 marca
ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ
WTORKI
1 marca
PONIEDZIAŁKI
ZANUSSI NA WIELKI
POST
PO
PODZIĘKOWANIA
ZECHCĄ PRZYJĄĆ:
Jego Ekscelencja ks. abp Kazimierz Nycz,
Metropolita Warszawski
Ks. Marek Białkowski,
proboszcz parafii świętokrzyskiej
O. Błażej Matusiak,
przeor Klasztoru OO. Dominikanów
Jego Ekscelencja Gabriel Coptsidis,
Ambasador Grecji w Polsce
Natalia Babiński,
Instytut Kultury Polskiej w Nowym Jorku
Jan Englert
Agnieszka Goławska,
Stowarzyszenie Sezony Teatralne w Krakowie
Agata Grenda,
Instytut Kultury Polskiej w Nowym Jorku
Andrzej Hamerski,
Teatr Nowy w Poznaniu
Marek Kędzierski
Beata Kowalska,
Instytut Francuski w Warszawie
Artur Lopmart, ambasada RP w New Delhi
Stanisław Radwan
Karolina Rakowiecka, Instytut Orientalistyki UJ
Jarosław Mikołajewski,
Instytut Kultury Polskiej w Rzymie
Anna Wachowiak, Teatr Nowy w Poznaniu
Janusz Wiśniewski
Krzysztof Zanussi
Agnieszka Zarazka
Waldemar Zawodziński
Studio Filmowe TOR
Teatr Narodowy
Wydawnictwo Literackie
Na wstępie zamieszczono reprodukcję obrazu Eugène Delacroix
Barka Dantego (1822), na III stronie okładki – reprodukcję obrazu
Caravaggia, Złożenie do grobu (1602-1603).
52
Pod egidą Festiwalu Gorzkie Żale
i pod patronatem CENTRUM MYŚLI
JANA PAWŁA
P
II od października 2009
roku odbywają się warsztaty teatralne
dla studentów, poświęcone w całości
pracy nad Boską Komedią Dantego.
Uczestnicy warsztatów:
Diana Bożek WPiA i ISNS UW
Dorota Budacz ASP, MISH UW
Karolina Ćwiek slawistyka UW
Ewa Kieloch AWF
Agata Kwaśniewska MISH UW
Izabela Prager MISH UW
Barbara Radoń MISH UW
Jan Sowa MISH UW
Jakub Tlałka JSIM UW
Ewa Uniejewska MISH UW, AT
Jakub Witaszek JSIM UW
Monika Woźniak MISH UW
REDAKCJA I KOREKTA:
MAŁGORZATA MOSTEK
MICHAŁ MIZERA
KOREKTA:
RENATA LEWANDOWSKA
OPRACOWANIE GRAFICZNE:
DOBRA NASZA
DRUK:
GRAFKOM
m
o
c
.
e
l
a
z
e
i
k
z
r
www.go
ięty Bogu ducha
zp
ro
żu
y
rz
k
a
n
ana, jak Syn Boży
p
o
g
e
szystkich
żn
w
o
d
lm
tą
ie
m
w
ta
s
zę
ł
s
zi
d
ro
o
p
b
,
„Bo to
do piekieł i oswo
ł
d
ze
już nikt
zs
że
ża
y
y,
rz
ił
k
p
a
z
tr
s
to
s
ły
ro
b
p
ia
d
oddał, to
w piekle, bo się
t
n
e
m
la
i
lk
ie
w
ł
ta
s
iel powiada:
w
ic
o
w
p
a
I
b
.
Z
w
s
ó
ik
za
c
zn
n
s
e
te
grz
będzie puste. W
ło
k
ie
p
i magnatów,
i
w
e
ó
zi
n
jd
a
y
p
rz
h
p
c
y
ie
n
żn
j
o
e
m
c
wię
s przyjdzie wielu
a
w
o
d
tu
o
b
,
ły
b
dni. I tak będzie
lu
dia
,
za
ie
ło
jc
k
tu
ie
n
p
e
u
m
w
la
o
ie
„N
h będzie, że się zn
ic
la
ty
,
w
zó
c
a
g
o
was zaglądnę”.
o
sędziów i b
d
u
w
o
zn
ż
a
,
w
po wieki wiekó
a 1984, s. 483
aw
m. A. Wat, Warsz
tłu
racia Karamazow,
B
i,
sk
w
je
o
st
o
D
r
Fiodo

Podobne dokumenty