Ostróda - PolskaTurystyczna.pl

Komentarze

Transkrypt

Ostróda - PolskaTurystyczna.pl
Ostróda
Wrota Mazur
Zachodnich
W otoczeniu licznych jezior i niepowtarzalnej przyrody leży
Ostróda – brama Mazur Zachodnich. Ta niezwykła kraina,
wyrzeźbiona kilkanaście tysięcy lat temu przez przechodzący
tędy lodowiec, przyciąga wielu turystów. Cieplejsza część roku
sprzyja uprawianiu sportów wodnych – największą tego typu
atrakcją w regionie jest powstały niedawno wyciąg do nart
wodnych. Obok faktów dotyczących dziejów krainy jezior,
w szumie lasów i szepcie przecinających ją rzek kryją się liczne
legendy i podania, które budują magiczną atmosferę Mazur
Zachodnich. Odczuć ją można również podczas odbywających
się na tych ziemiach imprez, jak np. Ostróda Reggae Festiwal,
Festiwal Ognia, czy Dni Ostródy. Sławą na całym świecie cieszy
się organizowana na polach Grunwaldu inscenizacja wielkiej
bitwy. Niepowtarzalną atrakcją Ostródy jest też najdłuższy
w Polsce kanał żeglowny (Kanał Ostródzko-Elbląski).
Pobierz przewodnik
w wersji PDF na:
www.ostroda.pl/przewodnik/
ISBN 978-83-7560-059-9
Partnerzy publikacji:
Wydawca:
Urząd Miejski w Ostródzie
ul. Adama Mickiewicza 24
41-100 Ostróda
www.ostroda.pl
Patronat medialny:
Ostróda
0
99
N
21
21
16
16
100 m
Nadrze
czna
33
łowa
Przemys
Ryback
niana
Drew
a
23
23
a
Wąsk
icza
Mickiew
O ls
zt y
ńsk
Polna
Olsztyńska
rwęckie
Zamkowa
AA
BB
25
25
24
24
Słowackiego
iego
pad
11 Listo
pl. Tysiąclecia Państwa
Polskiego
Wyspiańskiego
Reymonta
15
15
22
66
Demokracji
Drwęcka
C za
o
ieg
e ck
rni
park
miejski
1 Dywizji
ik a
Grunwaldzka
11
Kope
rn
rie
-Cu
kiej
ows
12
12
rajowej
Armii K
17
17
II
Herdera
Jana Pawła
19
19
iego
yńsk
Wysz
ego
iężn
Pien
go
ickie
Wyb
Skłod
Mazurska
CENTRUM
a
22
22
ka
ogródki
działkowe
Stapińskiego
Kolejowa
14
14
rs
nie
Pio
Filtrowa
11
11
13
13
Dr w ę ca
Drwęcka
18
18
88
Sowińsk
77
44
Pułaskiego
Jezioro D
a
Bata
20
20
10
10
Gru
p
Chło
om
Żr
e
go
skich
ie
nieck
Czar
w
lionó
i
iuszk
Kośc
s
kie
go
Marsz. Piłsudskiego
nw
ald
zka
Trasa 1 (s. 42)
Trasa 2 (s. 45)
Trasa 3 (s. 51)
Dworzec PKP
Dworzec PKS
Poczta
Apteka
Szpital i Centrum Powiadamiania
Ratunkowego
Policja
Straż pożarna
Straż miejska
A Centrum Informacji Turystycznej
B Żegluga Ostródzko-Elbląska,
Punkt Informacji Turystycznej
1 Hotel Platinum
2 Hotel Promenada
3 Rezydencja Willa Port
4 Pokoje gościnne Podzamcze
5 Pokoje gościnne Helmut Kowaczek
6 Dom Harcerza
7 Gospoda Sajmino
8 Restauracja Columb
9 Restauracja Tawerna
10 Smażalnia u Rybaka
11 Pizzeria Da Grasso
12 Pizzeria San Biagio
13 Restauracja Altana
14 Restauracja Dario Bowling;
kręgielnia Dario Bowling
15 Klub Inferno
16 Klub Młyńskie Koło
17 Cukiernia Graczyk
18 Centrum Kultury Zamek;
Miejska Biblioteka Publiczna;
Muzeum w Ostródzie, Galeria na Zamku
19 Supermarket Carrefour Express
20 Ostródzkie Stowarzyszenie Kulturowe Sasina
21 Aktywna Turystyka Drwęca
22 Aquapark Ostróda
23 Klub Strzelecki Garda
24 Klub Żeglarski Ostróda
25 Przystań u Zdzicha
ere
Pad
55
iego
wsk
77
5,
5, 88
25,
25, 29
29 20
20
Miłakowo
Strużyna
37
37
Warkały
Bieniasze
Jurki
Dobrocin
41
41
Wojciechy
39
39
47
47 16
16 50
50
Małdyty
31
31
Ponary
Boguchwały
42
42
11
11
21,
21, 22,
22, 24
24
35
35
Kretowiny
Żabi Róg
Sople
Słonecznik
Zawroty
Zalewo
44
Florczaki
Rezerwat Sosny
Taborskie
66
Miłomłyn
49
49
OSTRÓDA
52
52
19
19
54
54
Szymbark
Idzbark
Młyn Idzbarski
Grabin
Kraplewo
Durąg
Smykowo
Szyldak
Wygoda
99
Olsztynek
33
33 3,
3, 13
13
0
10 km
Gierzwałd
17
17 36
36
Tułodziad
Marwałd
Wierzbica
45,
48
46, 48
45, 46,
Samin
18
28 1,
1, 22
18 28
43
43
Grunwald
34
34
Łodwigowo
Dąbrówno
23
23
32 Dwór w Kraplewie
4 Kościół parafialny pw. św. Antoniego we Florczakach
33 Dwór w Gierzwałdzie
5 Kościół parafialny pw. św.św. Elżbiety Turyngskiej
34 Dwór w Saminie
Stębark
26,
26, 27
27
51
51
35 Dwór Soplach
6 Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Łukcie
36 Dwór w Stębarku
7 Kościół pw. Matki Boskiej Ostrobramskiej w Strużynie
37 Dwór w Warkałach
8 Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Miłakowie
38 Pałac w Grabinie
9 Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Marwałdzie
39 Pałac w Ponarach
10 Kościół pw. Wszystkich Świętych w Szyldaku
40 Pałac w Starych Jabłonkach
11 Kościół pw. św. Barbary w Boguchwałach
41 Pałac w Wojciechach
12 Kościół pw. św. Bartłomieja w Miłomłynie
42 Pałac rodziny Dohnów,
Muzeum im. Herdera w Morągu
14 Kościół pw. św. Piotra w Okowach w Pietrzwałdzie
43 Muzeum Grunwaldzkie
15 Kościół pw. św.św. Piotra i Pawła w Durągu
44 Kamień graniczny Ostródy w Durągu
16 Kościół pw. św.św. Piotra i Pawła w Morągu
45 Kamień Jagiełły (Królewski) w Grunwaldzie
17 Kościół pw. Świętej Trójcy w Stębarku
46 Kopiec Jagiełły na polu bitwy pod Grunwaldem
18 Synagoga w Dąbrównie
47 Pomnik Johanna Herdera w Morągu
19 Młyn pod Mariaszkiem w Młynie Idzbarskim
48 Pomnik Zwycięstwa Grunwaldzkiego
na polu bitwy pod Grunwaldem
21 Ratusz w Morągu
49 Zamek w Karnitach
22 Zegar słoneczny w Morągu
50 Zamek krzyżacki w Morągu
23 Wieża ciśnień w Dąbrównie
51 Zamek w Olsztynku
24 Wieża ciśnień w Morągu
52 Zamek w Ostródzie
25 Fragmenty murów obronnych w Miłakowie
53 Zamek w Pasłęku
26 Fragmenty pomnika Grunwaldzkiego z 1910 r.
54 Zamek w Szymbarku
27 Kaplica NMP w Grunwaldzie
Rychnowo
Wysoka Wieś
31 Dwór w Bieniaszach
3 Kościół metodystyczny w Gierzwałdzie
na polu bitwy pod Grunwaldem
14
14
Pietrzwałd
N
38
38
30
30 10
10
44
44 15
15
Trasy samochodowe
po okolicach Ostródy
40
40
Stare Jabłonki
32
32
30 Dwór rodziny Hardtów w Szyldaku
2 Kościół metodystyczny w Dąbrównie
20 Młyn w Miłakowie
Lubajny
Kajkowo
Tyrowo
29 Ruiny zamku krzyżackiego w Miłakowie
1 Kościół katolicki w Dąbrównie
13 Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Gierzwałdzie
Tabórz
12
12
Karnity
53
53
Pasłęk
Łukta
28 Ruiny zamku krzyżackiego w Dąbrównie
Szlak Grunwaldzki (fragment)
i Wojciecha w Miłakowie
Wilnowo
Morąg
Śladami zabytków powiatu ostródzkiego
10 km
Na przełaj przez
powiat ostródzki
0
Buczyniec
12
12
Drulity
N
Zalewo
77
11
11
Liwa
Tyrowo
Międzylesie
22
22
99
Idzbark
OSTRÓDA Zwierzewo
Kajkowo
Waldowo
21
21
28
28
27
27
Miłomłyn 66
Piławki
Tarda
Winiec
Wenecja
Słonecznik
10
10 18
18
Klonowo
25
25
Lichtajny
Turznica
88 22
Brzydowo
Kraplewo
Szyldak
Durąg
Rudno
Rychnowo
Ryn
23
23
Bednarki
Pietrzwałd
24
Góra Dylewska 24
Zajączki
Rezerwat Przyrody
Jezioro
Francuskie
Glaznoty Wysoka
Dylewo
Wieś
1,
1, 44
Samborowo
26
26
Zalewo
Karnity
20
20
Liksajny
Rożental
jezioro
Gil Wielki
15
15
jezioro
Jaśkowskie
Plękity
Marzewo
Dargowo
Sambród 55
Lepno
14
14
Gumniska Wielkie
Budwity
Leśnica
Kreki
Gumniska Małe
Małdyty 13
13
Jarnółtówko
Wilanowo
Jarnołtowo
99 33 17
Ględy
17
Zajezierze Sople
16
16 19
19
20 Śluza Miłomłyn
21 Śluza Zielona
1 Kościół ewangelicki
11 Dworek w Soplach
10 Dwór w Wenecji
9 Dwór w Lichtajnach
8 Dwór w Kraplewie
7 Kościół pw. św.św. Piotra i Pawła
Olsztynek w Zajezierzu
w Miłomłynie
28 Ośrodek Wypoczynkowy Tarda
Źrebaczówka w Zalewie
27 Ośrodek PTTK w Piławkach
Pana Jezusa w Sambrodzie
26 Gospodarstwo agroturystyczne
w Wysokiej Wsi
25 Hotel Spa Dr Irena Eris
przekaźnikowa na Górze Dylewskiej
24 Radiowo-telewizyjna stacja
23 Stadnina koni w Bednarkach
6 Kościół pw. św. Bartłomieja
5 Kościół pw. Najświętszego Serca
w Glaznotach
4 Kościół katolicki
3 Kościół w Jarnołtowie
w Kraplewie
2 Kościół ewangelicki
22 Śluza Mała Ruś
19 Pochylnia Buczyniec
Trasa 2
w Glaznotach
18 Kuźnia w Wenecji
17 Dąb Jagiełły w Jarnołtowie
Wzgórz Dylewskich
Trasa 1
16 Pomnik Jacoba Georga Steenke
W Parku Krajobrazowym
Trasy narciarskie
w Budwitach
15 Zamek w Karnitach
14 Cesarski pałacyk myśliwski
Trasa 1
Trasa 3
13 Pałac w Małdytach
Uroki północnej części Mazur Zachodnich
Trasa 2
12 Pałac w Drulitach
Trasy rowerowe
Prawdziwa podróż odkrywcza nie polega
na szukaniu nowych lądów, lecz na nowym
spojrzeniu.
Marcel Proust
Ostróda
Wrota Mazur
Zachodnich
Spis treści
Autor: Marta Pożarska
Konsultacje: Magdalena Kaliszewska, Wojciech Maślewski, Artur Munje
Redakcja: Karolina Zaremba
Korekta: Aurelia Hołubowska, Paweł Sondej
Koordynacja projektu: Agnieszka Błaszczak
Fotografie na okładkach:
Okl. I – Żaglówki na Jeziorze Drwęckim, fot. Dawid Szczygielski
– Odpoczynek nad jeziorem, fot. iStockphoto.com
– Pochylnia Buczyniec, fot. Helmut Kowaczek
Okl. IV –
Zabawa na nartach wodnych, fot. Wojciech Kozicz
Fotografie: Ryszard Bogucki, Dariusz Bógdał, Roman Giziński, Helmut Kowaczek, Wojciech
Kozicz, Joanna Pruszyńska, Dawid Szczepański, Dominika Zaręba
Rysunki: Piotr Jaworski, Marcin Rypiński
Ryciny i fotografie archiwalne: Urząd Miasta w Ostródzie, Fundacja Wikimedia Commons,
iStockphoto.com
Wykonanie map: Małgorzata Czopik
Projekt okładki serii: Konrad Rządowski
Koncepcja graficzna: Michał Tincel, Mateusz Zaręba
Skład: Iwona Baturo, Michał Tincel
Druk: Małopolska Poligrafia
Publikacja jest efektem partnerskiej współpracy z Urzędem Miejskim w Ostródzie, ul. Adama
Mickiewicza 24, 14-100 Ostróda
Autorzy i wydawca przewodnika dołożyli wszelkich starań, by jego treść była jak najbardziej zgodna
z rzeczywistością. Nie mogą jednak wziąć odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wynikłe z wykorzystania
zawartych w nim informacji. Wszelkie uwagi są dla nas cenne, gdyż dzięki nim możemy poprawić kolejne
wydania. Prosimy kontaktować się z nami, używając poniższego adresu:
Amistad Sp. z o.o. – Program PolskaTurystyczna.pl
ul. Stolarska 13/7, 31-043 Kraków
tel./faks: 012 4229922
e-mail: [email protected], http://www.polskaturystyczna.pl
Klientów branżowych zapraszamy do składania zamówień
w Dziale Handlowym Grupy Wydawniczej Helion S.A.
tel.: 032 2309863 w. 123, faks: 032 3339256
e-mail: [email protected]
Wydanie I, Kraków 2009
ISBN 978-83-7560-059-9
Copyright © by Amistad, 2009
Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
O autorce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
O przewodniku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
Rozdział 1. Dojazd i najważniejsze atrakcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
Mazury Zachodnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
Ostróda – brama Mazur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Położenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Dojazd do Ostródy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
Atrakcje turystyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
Główne atrakcje Ostródy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
… i okolic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
Informacja turystyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
Rozdział 2. Część krajoznawcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
W krainie jezior i lasów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Ukształtowanie terenu i warunki naturalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Wokół jezior . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
Kanał Ostródzko-Elbląski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
Flora i fauna Mazur Zachodnich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
Ochrona przyrody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
Dzieje Ostródy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
Początki osadnictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
Krzyżacka ekspansja. Rozwój Ostródy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
Po bitwie. Ostróda w Związku Miast Pruskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
Wojna polsko-krzyżacka. Ostatni komtur miasta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
XVIII-wieczne klęski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
Napoleon w Ostródzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
Wiek pary i elektryczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
Ostróda w Prusach Wschodnich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
Powojenne losy perły Mazur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
Miasto XXI wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
Status Ostródy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
Miasto partnerskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
Media i promocja miasta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
Stowarzyszenia i organizacje pozarządowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
Największe imprezy cykliczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
Planowane inwestycje w turystyce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
Rozdział 3. Trasy zwiedzania miasta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
Program PolskaTurystyczna.pl powstał w ramach Wydawnictwa Bezdroża w 2003 r. Jego celem jest
promocja ciekawych regionów, gmin i miejscowości przy wykorzystaniu zarówno najnowocześniejszych
narzędzi multimedialnych, jak i tradycyjnych form wydawniczych.
Zapraszamy na portal http://www.polskaturystyczna.pl
Informacje dodatkowe: e-mail: [email protected]
Koordynator Programu: Agnieszka Błaszczak
1. Szlakiem ostródzkich rozmaitości (trasa piesza) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
2. Spacer wśród pomników i kościołów (trasa piesza) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
3. Zielona Ostróda (trasa rowerowa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
3
Wstęp
OSTRÓDA
Rozdział 4. Na przełaj przez Mazury Zachodnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
1. Uroki północnej części Mazur Zachodnich (trasy rowerowe) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. W Parku Krajobrazowym Wzgórz Dylewskich (trasa rowerowa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3. Trasy narciarskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4. Śladami zabytków powiatu ostródzkiego (trasa samochodowa) . . . . . . . . . . . . . . . . .
5. Szlak Grunwaldzki (trasa samochodowa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
6. Poznając walory przyrodnicze Mazur Zachodnich (trasa piesza) . . . . . . . . . . . . . . . . . .
7. Trasy kajakowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
8. Dwory, dworki i pałace (trasa samochodowa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
54
58
60
60
69
69
71
75
Rozdział 5. Informacje praktyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
Poruszanie się po mieście . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
Baza noclegowa na Mazurach Zachodnich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
Hotele, motele . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pensjonaty, zajazdy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Gospodarstwa agroturystyczne, pokoje i domy do wynajęcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Schroniska, kempingi, pola namiotowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Baza gastronomiczna w Ostródzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Restauracje, kawiarnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pizzerie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Cukiernie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kultura i rozrywka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zakupy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kluby i puby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Stowarzyszenia pozarządowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Turystyka i rekreacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ośrodki, kluby, obiekty sportowe oraz wypożyczalnie sprzętu wodnego . . . . . . . . . . . . . .
Rejsy statkiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Biura podróży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
82
84
85
88
88
88
89
89
89
89
89
89
90
90
91
91
Publikacje pomocne w zwiedzaniu Ostródy i okolic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Spis ramek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Indeks obiektów z rozdziałów I, II, III i IV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Indeks miejscowości z rozdziałów I i IV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Objaśnienia symboli użytych na mapach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
92
92
92
94
94
Spis map
Ostróda (przednia okładka)
Trasa 1. Szlakiem ostródzkich rozmaitości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
Trasa 2. Spacer wśród pomników i kościołów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
Trasa 3. Zielona Ostróda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
Kanał Ostródzko-Elbląski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
Trasy samochodowe po okolicach Ostródy (tylna okładka)
Na przełaj przez powiat ostródzki (skrzydełko tylniej okładki)
4
Wstęp
Ostróda to perła Mazur. Miasto otaczają błękitne jeziora (w granicach administracyjnych samej
Ostródy jest ich 5, a w okolicach aż 15) oraz morenowe wzgórza porośnięte ciemnozielonymi,
gęstymi lasami, w których spotkać można jelenie, sarny i lisy. Szczęśliwcy na obszarze Wzgórz
Dylewskich mogą zobaczyć nawet muflona. Zachodniomazurska przyroda jest chroniona
w licznych parkach i rezerwatach, dzięki czemu można tu podziwiać wiele pomników przyrody
oraz rzadkie gatunki zwierząt i roślin. Do krajobrazu doskonale dopasowały się mazurskie
wioski – urok domów widzianych przy drodze tkwi w ich prostocie i bezpretensjonalności. Ci,
którzy na urlopie pragną odpocząć od zgiełku, wyciszyć się i kontemplować naturę, powinni
odwiedzić właśnie powiat ostródzki.
Sama Ostróda to miasto, gdzie na każdym kroku przeszłość ściera się z teraźniejszością.
Miłośnicy historii z pewnością znajdą tu sporo ciekawych miejsc. Patrząc na odrestaurowane kamieniczki, można sobie wyobrazić, jak dawniej wyglądała ta miejscowość, a o jej
barwnych dziejach przypominają zabytki – m.in. zamek krzyżacki, wieża ciśnień, kościół
pw. św. Dominika Savio, fragmenty murów obronnych czy XVIII-wieczny cmentarz Polska Górka.
Pisząc o historii Ostródy, warto także wspomnieć, że przyjeżdżali tu naprawdę znamienici
goście – jednym z najsławniejszych był sam Napoleon Bonaparte. To stąd, z ostródzkiego
zamku, przez pewien czas rządził całą Europą.
Zachodniomazurska przyroda sprzyja różnym formom aktywnego wypoczynku. Rynnowe
jeziora połączone licznymi kanałami z rzekami sprawiają, że jest to wymarzone miejsce
dla miłośników kąpieli i sportów wodnych. Są tu doskonałe warunki m.in. do żeglowania,
pływania kajakami oraz jazdy na nartach wodnych. Należy również pamiętać o Kanale
Ostródzko-Elbląskim, który został okrzyknięty jednym z cudów Polski. W XIX wieku pełnił
funkcję gospodarczą, a dzisiaj jest jedyną tego typu atrakcją turystyczną w Europie.
Powiat ostródzki to nie tylko jeziora, ale także góry. Na opisywanym obszarze znajduje się
najwyższe wzniesienie Warmii i Mazur – Góra Dylewska (312 m n.p.m.). Dzięki specyficznemu
mikroklimatowi pokrywa
śnieżna utrzymuje się tu dość
długo, co sprzyja uprawianiu
sportów zimowych. Pośród
Wzgórz Dylewskich wytyczono wiele tras dla narciarzy
biegowych, a teren całych
Mazur Zachodnich przecinają
liczne szlaki piesze i rowerowe, które z pewnością
zadowolą nawet najbardziej
wymagających miłośników
Panorama Ostródy, fot. D. Bógdał
aktywnego wypoczynku.
5
OSTRÓDA
Ostróda słynie również z licznych festiwali. Sezon wakacyjny rozpoczynają Dni Morza.
Ciekawe są także inne imprezy, m.in. Międzynarodowy Zlot Motocykli, Ostróda Reggae
Festiwal, Ostróda Summer Hot Days czy Festiwal Ognia.
Infrastruktura turystyczna w Ostródzie i okolicach jest dobrze rozwinięta. Każdy podróżnik
z pewnością znajdzie tu coś dla siebie, bo miejsca noclegowe są liczne i o zróżnicowanym
standardzie – od luksusowych hoteli i pensjonatów przez gospodarstwa agroturystyczne
po pola namiotowe. Warto także skosztować dań serwowanych w lokalnych restauracjach
i barach. Dla przykładu znajdująca się w okolicach Ostródy oberża Młyn pod Mariaszkiem
słynie nie tylko z dobrej warmińskiej kuchni, ale i ze wspaniałej atmosfery.
Ostróda i jej okolice zachwycają architekturą, zabytkami, przyrodą. Warto tu zajrzeć,
choćby na chwilę, i przekonać się o tym osobiście.
O autorce
Marta Pożarska – urodzona w 1982 roku, absolwentka prawa i filologii
polskiej na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie.
Autorka publikacji Jak zostać prawnikiem (pod panieńskim nazwiskiem
Jarmałkowicz). Miłośniczka podróży, literatury i zwierząt. Odwiedziła
wiele zakątków świata, jednak zawsze chętnie wraca na Warmię, do
Olsztyna, z którym jest związana od urodzenia. Poza pracą zawodową
pasjonuje ją także zwiedzanie i poznawanie najbliższych okolic.
Ostródę i Mazury Zachodnie od zawsze zaliczała do najpiękniejszych
miejsc regionu, ze względu na bogactwo zabytków architektonicznych
i urokliwą przyrodę. Napisanie przewodnika traktuje jako sposób na
pełniejsze poznanie ziemi ostródzkiej.
O przewodniku
Podróż po Mazurach Zachodnich warto zacząć od zwiedzenia perły regionu – Ostródy. Dzieje
miasta i trasy spacerów po nim zostały opisane w rozdziałach II i III niniejszego przewodnika. Ponadto lektura rozdziału II dostarczy czytelnikowi wiadomości na temat flory, fauny
i ukształtowania terenu Mazur Zachodnich oraz przybliży główną atrakcję regionu – Kanał
Ostródzko-Elbląski. Aby poznać piękne i niezwykle interesujące okolice Ostródy, warto wybrać
się na którąś z wycieczek opisanych w rozdziale IV. Po powiecie ostródzkim można podróżować
samochodem, na rowerze, na nartach biegowych lub kajakiem – Mazury Zachodnie sprzyjają
aktywnej turystyce. Żeby urlop był udany, a spragnionym wrażeń turystom nie umknęła żadna
atrakcja, w rozdziale V zostały zebrane przydatne podczas podróży informacje o różnych
miejscach i instytucjach – od hoteli przez restauracje po muzea.
6
Rozdział 1
Dojazd i najważniejsze atrakcje
7
Mazury Zachodnie
Mazury Zachodnie
8
Dojazd i najważniejsze atrakcje
ostróda
Słowo Mazur weszło do języka polskiego
w XIX wieku. Tak nazywano mieszkańców
Mazowsza, którzy zaczęli zasiedlać północne
tereny państwa krzyżackiego (stąd określenia
Mazury Pruskie, Mazowsze Pruskie). Rzeczownik
Mazur składa się z przedrostka maz- (‘smolić,
brudzić, barwić’), który określał smolarzy
zamieszkujących lasy pruskie, i przyrostka -ur.
Mazurzy, w przeciwieństwie do Warmiaków
katolików, byli głównie protestantami. Mówili
po polsku lub gwarą mazurską.
Mazury administracyjnie
należą do województwa
warmińsko-mazurskiego,
a geograficznie obejmują
Pojezierze Mazurskie
i Iławskie. Historycznie
i geograficznie należy oddzielić Warmię od Mazur.
Choć granica pomiędzy
nimi zaciera się, warto tu
przypomnieć jej przebieg.
Jakie tereny należą do Warmii, ustalono w 1375 roku.
Na północy sięgają Zalewu Wiślanego, na
wschodzie – Pieniężna, Reszla, Biskupca,
na południu – Butryn, a na zachodzie – Podlejek, Gietrzwałdu i Ornety. Stolicą Warmii
jest Olsztyn. Pozostała część województwa
to Mazury.
Podział Mazur na Zachodnie i Wschodnie
nie jest historycznie uzasadniony. Mazury
Wschodnie kojarzą się głównie (i słusznie)
z Krainą Wielkich Jezior Mazurskich. Natomiast Mazury Zachodnie, jak sama nazwa
wskazuje, są najdalej na zachód wysuniętą
częścią Mazur. Geograficznie na obszar ten
składają się Pojezierze Iławskie, południowa
część Pojezierza Olsztyńskiego i Garb Lubawski. Główne miasta tej krainy to: Iława,
Miłomłyn, Morąg, Nidzica, Olsztynek, Ostróda
i Pasłęk.
Turysta, który szuka spokoju, wyciszenia
i kontaktu z przyrodą, z pewnością pokocha
Mazury Zachodnie. Tu bowiem natura nadaje
rytm działaniom człowieka, a nie odwrotnie.
Człowiek podporządkowuje swoje plany przyrodzie, postępuje zgodnie z jej prawami, nie
rządzi, nie dominuje, nie walczy. Dlatego właśnie rynnowe jeziora wyglądają tak pięknie,
w lasach można spotkać jelenie, sarny i lisy,
Panorama Ostródy, fot. R. Bogucki
a malownicze wioski wspaniale wkomponowują się w pagórkowaty krajobraz Mazur
Zachodnich. Znajduje się tu kilkanaście parków krajobrazowych i rezerwatów przyrody.
Najważniejsze z nich to: Park Krajobrazowy
Wzgórz Dylewskich, rezerwaty Rzeka Drwęca,
Sosny Taborskie i Ostoja bobrów na rzece
Pasłęce. Ważną część mazurskiego krajobrazu
stanowią również pomniki przyrody. Ci, którzy
lubią piesze wędrówki i czas spędzony na
łonie natury, z pewnością będą usatysfakcjonowani, bowiem przebiega tędy kilkadziesiąt
tras pieszych i rowerowych. Także kajakarze
i żeglarze znajdą coś dla siebie.
Ostródzko-Elbląskim. W XIX wieku pełnił on
rolę głównie gospodarczą. Dzisiaj jest jedyną
w Europie i na świecie tego typu atrakcją
turystyczną.
Czas zatem na wycieczkę po rajskich
Mazurach Zachodnich.
Ostróda – brama Mazur
Położenie
Malownicze tereny wokół Jeziora Drwęckiego
od lat przyciągają turystów. Ogromne połacie
Jednak Mazury Zachodnie to nie tylko prze- lasów, morenowe wzgórza, rzeka Drwęca
piękne widoki. To także niesamowita historia, i kilkadziesiąt różnej wielkości jezior to tylko
która odcisnęła swe piętno na tych terenach. niektóre atrakcje tego regionu. W centrum tej
Tu, pod Grunwaldem, wojska Jagiełły wygrały północno-wschodniej części Polski, a dokładbitwę z zakonem krzyżackim w 1410 roku. niej na 53°42’00’’ szerokości geograficznej
Z Ostródy przez pewien czas Napoleon rządził północnej i 19°58’00’’ długości geograficznej
niemal całą Europą i tu rozkwitł jego romans wschodniej, leży prawdziwa perła Mazur:
z Marią Walewską. Pałace, zamki i dworki to Ostróda – malownicze, prężnie rozwijające
głównie pruskie dziedzictwo architektoniczne. się miasto z bogatą historią. Ostródę często
W krajobraz mazurskich wiosek wplecione nazywa się też „bramą Mazur”. Przez nią
są małe, tradycyjne kościółki, dzwonnice, bowiem wkracza się w inny świat – świat
cmentarze i kurhany. Nie należy też zapomi- malowniczej przyrody, mazurskich wiosek
nać o niewątpliwym cudzie techniki – Kanale i urokliwych jezior.
Ostróda geograficznie
przynależy do Pojezierza
Iławskiego, a sąsiaduje
z Pojezierzem Olsztyńskim
i Chełmińsko-Dobrzyńskim. Zgodnie z podziałem
administracyjnym miasto
to należy wiązać z województwem warmińskomazurskim i powiatem
ostródzkim, natomiast
turystycznie – z terenem
Mazur Zachodnich.
Ostróda jest czwartym
Krajobraz Mazur Zachodnich z lotu ptaka, fot. D. Bógdał
co do wielkości miastem
Rekonstrukcja bitwy pod Grunwaldem, fot. D. Szczygielski
1
Ostróda – brama Mazur
1
9
Dojazd i najważniejsze atrakcje
ostróda
województwa warmińsko-mazurskiego. Jej
powierzchnia to 14,15 km2, a liczba ludność
wynosi ok. 34 tys. Nazwa miasta (z języka
niemieckiego Osterode) wywodzi się od górskiej miejscowości Osterode am Harz (Niemcy,
Dolna Saksonia), która należała do książąt
brunszwickich. To właśnie stamtąd przybyli na
ziemie pruskie osadnicy, będący pierwszymi
mieszkańcami Ostródy, oraz książę Luter
z Brunszwiku, który nadał osadzie nazwę
i prawa miejskie.
W herbie Ostródy, na tarczy typu hiszpańskiego, na czerwonym tle, umieszczono
rycerza w złotej zbroi zasiadającego na
białym koniu. Rycerz godzi kopią w zielonego
smoka, a koń przedstawiony jest w skoku
w prawą stronę. W dawnym herbie Ostródy widniała postać Lutera z Brunszwiku,
założyciela miasta. Z czasem godło miasta
uległo zmianie, a w obecnej formie nawiązuje
do postaci św. Jerzego, umieszczanego na
tarczy herbowej w latach 1811–1904. Ta wersja
została zatwierdzona 30 marca 1994 roku
Meandrująca Drwęca, fot. W. Kozicz
uchwałą Rady Miejskiej. Dla uczczenia patrona miasta, co roku ok. 23 kwietnia (w jego
imieniny), w Ostródzie obchodzone są Dni
Świętego Jerzego. W tym czasie mieszkańcy
uczestniczą w licznych koncertach, spektaklach ulicznych, turniejach rycerskich oraz
paradach rycerzy, żołnierzy i harcerzy.
Flaga Ostródy swoimi barwami nawiązuje do średniowiecznej chorągwi komturii
i miasta Ostródy, która została zdobyta przez
wojska Władysława Jagiełły w bitwie pod
Legenda o kowalu Graboszu
Legenda głosi, że w Warlitach żył rycerz o imieniu Ditrych. Jego rozległe ziemie chciało przejąć miasto, by zwiększyć obszar Ostródy. Rycerz zgodził się, ale postawił jeden warunek – znaleźć musiał się śmiałek, który zdołałby przenieść ogromny głaz leżący na terenie jego majątku.
Granice miasta miały zostać przesunięte o odległość, na jaką śmiałek kamień ów przeniesie.
Rycerz liczył na to, że nie znajdzie się człowiek wystarczająco silny, by udźwignąć taki ciężar.
Pewien swego popełnił jednak błąd. We wsi Reszki mieszkał kowal Grabosz, który zgodził się
podjąć próbę przeniesienia kamienia. Przez kilka dni Grabosz głowił się, jak go udźwignąć.
W końcu udało mu się to z pomocą potężnego łańcucha. Niosąc głaz, ruszył przez majątek
rycerza, który zmierzał tuż za nim. Im dalej kowal niósł kamień, tym większy gniew wzbierał
w rycerzu. W pewnym momencie Ditrych wyjął miecz i przeciął łańcuch. Ciężki kamień spadł
na kowala. Nikt z obserwatorów nie był w stanie pomóc Graboszowi. Legenda głosi, że po dziś
dzień w lesie słychać jęki kowala, a dusza rycerza, któremu mieszkańcy nigdy nie wybaczyli
zbrodni, błąka się po okolicy, szukając ukojenia. Słynny kamień graniczny znajduje się w dolinie rzeki Dylewki, między dwiema wsiami – Durągiem i Szydlakiem. Wysoki prawie na 3 m głaz
narzutowy w obwodzie ma blisko 13 m i jest zarejestrowany jako pomnik przyrody. Obok niego
znajduje się mniejszy kamień z odciskiem stopy należącej podobno do czarta.
10
Widok na Ostródę, fot. D. Szczygielski
Pierwszy raz hejnał Ostródy
został odegrany 1 maja
2004 roku o godzinie 12.00
z okazji 675-lecia miasta
i wstąpienia Polski do Unii
Europejskiej. Mieszkańcy
i turyści mogą go usłyszeć
podczas spaceru, ponieważ
melodia jest odgrywana
z wieży kościoła ewangelickiego przy ulicy Sienkiewicza 22. Hejnału można
posłuchać także na oficjalnej stronie miasta http://
www.ostroda.pl, w zakładce „Miasto/Hejnał”.
1
Ostróda – brama Mazur
Ostróda – brama Mazur
1
Grunwaldem w 1410 roku. Uchwałą Rady
Miejskiej z 14 lutego 1996 roku zatwierdzono Dojazd do Ostródy
obecny wygląd flagi. Dokument dokładnie Jak trafić do Ostródy? Bardzo prosto! Przez
opisuje jej barwy i kształt: „Flaga miejska miasto biegną najważniejsze drogi krajowe
ma kształt prostokąta o wymiarach 90 x – 7 (E77) z Gdańska przez Elbląg, Warszawę,
Kielce do Krakowa, 16 z Grudzią110 cm. Jest on podzielony na
dza przez Olsztyn, Mrągowo do
krzyż (szachownica) kolorami
przejścia granicznego w Ogrodczerwonym i białym, przy
nikach czy 15 z Olsztyna przez
czym kanton (lewe górne pole
przy drzewcu) jest czerwony.
Toruń, Gniezno do Wrocławia.
Ostródę przecinają również
W kanton jest wpisany herb
drogi lokalne, którymi można
miasta bez obrysu tarczy. Dodotrzeć do najciekawszych
puszczalny jest w szczególnych
miejsc w regionie (Grunwaldu,
okolicznościach wzór flagi bez
Herb Ostródy, arch. UM Ostróda
Dąbrówna, Łukty, Miłakowa,
herbu miasta”.
Hejnał Ostródy nie ma tak
Miłomłyna, Morąga, Pasłęka,
Szymbarku).
bogatej przeszłości jak herb czy
Dojazd pociągiem również
flaga. Powstał w wyniku konjest dogodny, gdyż zatrzymuje
kursu, w którym udział wzięli
się tu większość pociągów
studenci wyższych uczelni mujadących z ważniejszych miast
zycznych oraz kompozytorzy.
Polski (m.in. z Bydgoszczy,
Najlepszą, spośród 50 propozycji, okazała się kompozycja
Gdyni, Poznania, Torunia,
Flaga Ostródy, arch. UM Ostróda
Andrzeja Formeli z Lęborka.
Warszawy, Wrocławia czy
11
Dojazd i najważniejsze atrakcje
ostróda
z Zakopanego). Trasę z Warszawy Centralnej
do Ostródy pociągiem pospiesznym, bez
przesiadki, pokonamy w 3 godziny 46 minut,
z Wrocławia w ok. 7 godzin. Podróż pociągiem
osobowym, również bez przesiadki, z Gdańska
Odległości do miejsc granicznych
i czas przejazdu
Miejsce
Kilometry
Czas przejazdu
Bezledy (Rosja)
108
2 godz.
Ogrodniki (Litwa)
286
4 godz. 30 min
Kukuryki (Białoruś)
367
6 godz. 15 min
Medyka (Ukraina)
569
9 godz.
Łysa Polana
(Słowacja)
620
9 godz.
Cieszyn (Czechy)
559
8 godz. 15 min
Kudowa-Słone
(Czechy)
547
8 godz. 30 min
Kostrzyn nad Odrą
(Niemcy)
449
7 godz.
Świecko (Niemcy)
486
6 godz. 50 min
Gdańsk
Olsztyn
Ostróda
Warszawa
Głównego zajmie ok. 2 godziny 30 minut,
a z Poznania ponad 4 godziny. Wiele pociągów
(np. z Krakowa) zatrzymuje się w Iławie lub
Olsztynie, a stąd jest już tylko ok. 30 km do
celu podróży. Z Olsztyna i Iławy do Ostródy
codziennie odjeżdża kilkanaście pociągów,
które pokonują trasę szybciej niż samochód,
bo z Olsztyna zaledwie w 30 minut, a z Iławy
w 20. Dworzec PKP w Ostródzie znajduje się
w centrum miasta, przy ulicy Słowackiego 13
(tel.: 089 6463913), skąd blisko do głównych
zabytków i ciekawych turystycznie miejsc.
Dworzec PKS mieści się naprzeciwko dworca PKP (przy ulicy Słowackiego 14). Informacje
o kursowaniu autobusów można uzyskać pod
numerem telefonu 089 6463110 lub na stronie
internetowej: http://www.pks.ostroda.pl.
Miasto ma bezpośrednie połączenia autobusowe m.in. z Białymstokiem, Bydgoszczą,
Elblągiem, Gdańskiem, Olsztynem, Warszawą i Toruniem. Ponadto z Ostródy kursują
autokary do Amsterdamu, Bonn, Hamburga,
Londynu, Liverpoolu, Paryża, Stuttgartu i Wilna.
Z parkingu obok dworca odjeżdżają również
prywatne busy, głównie do Olsztyna i pobliskich
miejscowości.
Atrakcje turystyczne
Główne atrakcje Ostródy…
Orientacyjne odległości z Ostródy do:
Olsztyna – 38 km
Gdańska – 123 km
Warszawy – 193 km
12
Ostróda to miejsce pełne atrakcji – oprócz
zabytków architektonicznych i związanych
z historią Prus, można tu podziwiać wspaniałą
przyrodę, której nie zniszczyła działalność
człowieka. Miasto samo w sobie jest kopalnią
pomysłów na aktywny wypoczynek i spędzanie wolnego czasu. Wycieczkę po Ostródzie
i okolicach najlepiej rozpocząć od zamku krzyżackiego z 1349 roku (ul. Mickiewicza 22). Ma
on wspaniałą i ciekawą historię. W 1807 roku
z pewnością skorzystają
z wypożyczalni sprzętu
wodnego. Na jeziorze utworzono profesjonalny tor kajakowy; do dyspozycji są tu
trzy trasy o różnej długości:
200, 500 i 1000 m. Nowością
jest też elektryczny wyciąg
nart wodnych, który uruchomiono w 2008 roku. Tor
wodny o długości 800 m to
Nowe stare miasto, fot. D. Szczygielski
najnowocześniejsza tego
w twierdzy przebywał sam Napoleon Bona- typu konstrukcja w Polsce.
parte! Obecnie mieści się tam centrum kultury
Od 2008 roku mieszkańcy i turyści mogą
oraz muzeum i biblioteka miejska.
wypoczywać na odnowionej plaży miejskiej
Kolejne kroki turysta powinien skierować nad Jeziorem Drwęckim. Nowa plaża o pow stronę pasażu stylizowanego na uliczkę wierzchni 3200 m2, pomosty, zjeżdżalnie,
starego miasta. Wzdłuż ulicy Czarnieckiego boiska do siatkówki to tylko niektóre atrakcje
wybudowano szereg kamieniczek, w których tego obiektu. Łącznie z obszarem jeziora
znajdują się sklepy, biura, banki i inne obiekty zagospodarowano dla celów rekreacyjnych
handlowo-usługowe. Urokliwe budyneczki blisko 19 ha powierzchni.
oddano do użytku w 2002 roku.
Molo na Jeziorze Drwęckim, w kształcie
Ważnym punktem na trasie zwiedzania litery „L”, jest szerokie na 8 m, a jego ramiona
jest kościół pw. św. Dominika Savio przy pla- mają po 50 i 30 m. To największa tego typu bucu Tysiąclecia Państwa Polskiego. Powstała dowla na wodach śródlądowych w Polsce.
w XIV wieku gotycka świątynia wielokrotnie
Po aktywnym dniu można się zrelaksować
stawała w ogniu, jednak za każdym razem w jednej z licznych kafejek, barów czy restaumieszkańcy przywracali jej świetność. Niestety, racji, które ulokowały się wzdłuż nabrzeża
z dawnego wyposażenia zachowały się jedynie jeziora, i nabrać sił do dalszej wędrówki po
kamienne chrzcielnice.
okolicach Ostródy.
Aby zobaczyć, jak wspaniale prezentuje się
gród nad Drwęcą, warto pokonać 105 schodów
wiodących na wieżę kościoła ewangelickoaugsburskiego (ul. Sienkiewicza 22), gdzie
znajduje się punkt widokowy. To właśnie z tej
wieży grany jest hejnał Ostródy.
Po wycieczce warto odpocząć nad Jeziorem Drwęckim. Nabrzeże jest wspaniale
zagospodarowane i każdy znajdzie tu coś dla
Akrobacje na nartach wodnych, fot. W. Kozicz
siebie. Ci, którzy wolą aktywny wypoczynek,
1
Atrakcje turystyczne
Atrakcje turystyczne
1
13
Informacja turystyczna
1
ostróda
Wiatraki w skansenie w Olsztynku, fot. J. Pruszyńska
… i okolic
Najważniejszą atrakcją turystyczną Mazur Zachodnich jest niewątpliwie Kanał OstródzkoElbląski o długości ponad 145 km. Konstrukcja
kanału to unikat na skalę światową. Jego
budowa rozpoczęła się 1848 roku i trwała
24 lata, czyli do roku 1872. Kanał łączy jezioro
Drużno i dalej Jezioro Pniewskie z Drwęcą
i Jeziorakiem. Różnica poziomów pomiędzy
wszystkimi akwenami na szlaku wynosi 100 m.
By utworzyć taki wodny szlak, zbudowano
pięć pochylni i cztery śluzy. Podróż statkiem
z Ostródy do Elbląga trwa ok. 11 godzin.
Podczas wycieczki po Mazurach Zachodnich warto także odwiedzić zamek i ratusz
w Morągu. Budowę zamku krzyżackiego
rozpoczęto w 1370 roku. Obecnie jest on
własnością prywatną. Natomiast ratusz, który
znajduje się w centrum miasta, przy placu Jana
Pawła II, powstał w XIV wieku. Gotycka budowla jest siedzibą władz samorządowych.
O bitwie pod Grunwaldem słyszał chyba
każdy Polak. Tu wojska Jagiełły w 1410 roku
zwyciężyły armię zakonu krzyżackiego.
Była to jedna z najbardziej krwawych bitew
średniowiecza. Od kilku lat, w rocznicę tego
wydarzenia, na polach Grunwaldu odbywa
się inscenizacja słynnej walki, która przyciąga
rzesze turystów.
14
Żegluga Ostródzko-Elbląska, fot. H. Kowaczek
Kilka kilometrów dalej leży Olsztynek.
W miasteczku znajduje się Muzeum Budownictwa Ludowego – Park Etnograficzny.
Na 35 ha rozsiane są wyjątkowe budowle
(z całym wyposażeniem) z terenu dawnych
Prus Wschodnich.
Nie mniej ciekawym miejscem jest Jerzwałd, a to za sprawą Zbigniewa Nienackiego,
autora słynnego cyklu powieści przygodowych dla młodzieży Pan Samochodzik. To
właśnie w tej wiosce żył i tworzył pisarz. Tu
też znajduje się jego grób.
Wymienione atrakcje turystyczne to tylko
niewielka część tego, co mają do zaoferowania Mazury Zachodnie. Szczegółowy opis
zabytków i ciekawych miejsc w Ostródzie i jej
okolicach zawarto w rozdziałach III i IV.
Informacja turystyczna
Centrum Informacji Turystycznej, pl. Tysiąclecia Państwa Polskiego 1A, 14-100 Ostróda, tel.:
089 6423000, e-mail: [email protected]
pl, http://www.mazury-zachodnie.pl.
Żegluga Ostródzko-Elbląska, Punkt Informacji Turystycznej, ul. Mickiewicza 9A, 14-100
Ostróda, tel./faks: 089 6463871, e-mail: [email protected]
zegluga.com.pl, http://zegluga.com.pl; informacja czynna tylko w sezonie (V–IX).
Rozdział 2
Część krajoznawcza
15
Część krajoznawcza
ostróda
W krainie jezior i lasów
Hu, hu, ha! Nasza zima zła!
Ukształtowanie terenu
i warunki naturalne
Mazury to najzimniejszy region Polski. Rekordowo niską temperaturę odnotowano
w Ostródzie na przełomie lat 1928 i 1929.
Termometry wskazywały wówczas –35°C,
a na Górze Dylewskiej –40°C! Natomiast
w 1935 roku zanotowano ogromne opady śniegu. Nie byłoby w tym nic dziwnego,
gdyby nie to, że śnieg spadł 1 maja.
Kilkanaście tysięcy lat temu przeszedł przez
teren Mazur Zachodnich lodowiec. Pozostawił
on po sobie zachwycający krajobraz, który dzisiaj przyciąga tak wielu turystów. To właśnie
dzięki niemu możemy wiosną i latem spacerować po zielonych morenowych pagórkach,
a zimą jeździć na nartach po zaśnieżonych
wzgórzach. Najwyższym wzniesieniem północno-wschodniej Polski jest Góra Dylewska,
której wysokość wynosi 312 m n.p.m. Liczne
jeziora rynnowe, oczka wodne i kanały to
wypełnione wodą wgłębienia uformowane
właśnie przez topniejący lodowiec. Na terenie
Mazur Zachodnich ma swoje źródła wiele rzek
i rzeczek, m.in. Drwęca i Wel. Poza tym pejzaż
polodowcowy tworzą, głównie w okolicach
Ostródy, rozległe równiny sandrowe, zwane
także sandrem ostródzkim.
Ukształtowanie terenu, duża liczba zbiorników i cieków wodnych oraz lasów, a także
stosunkowo mała odległość od Bałtyku mają
ogromny wpływ na klimat Mazur Zachodnich.
Jego cechą charakterystyczną jest przede
wszystkim spora roczna suma opadów
(550–700 mm) i duża wilgotność powietrza
(średnio 82%). Jednak nie brakuje tu słońca.
W lipcu średnia temperatura powietrza wynosi
+17°C. Lato trwa 70–80 dni. Zima natomiast
trwa ponad 90 dni i przez większą część tego
okresu temperatury są ujemne.
Główne rzeki Mazur Zachodnich to wspomniane już Drwęca i Wel, a także Wąska,
Pasłęka, Iłga, Iławka i Grabiczek. Drwęca wypływa ze stoków Góry Dylewskiej, przepływa
Wzgórza Dylewskie, fot. D. Szczygielski
16
m.in. przez Ostródę, Nowe Miasto Lubawskie,
Brodnicę i Toruń, a w Złotoryi uchodzi do
Wisły (stanowi jej prawy dopływ). Dawniej
Drwęca stanowiła naturalną zaporę chroniącą mieszkańców przed atakami wroga.
Ponadto wykorzystywano ją do przewozu
towarów pomiędzy miastami regionu. Na całej
długości rzeki, czyli na 253 km, w 1961 roku
został utworzony rezerwat przyrody. Obecnie Drwęca cieszy się popularnością wśród
turystów, którzy chętnie organizują tu spływy
kajakowe.
Wokół jezior
Charakterystycznym elementem krajobrazu
Mazur Zachodnich są jeziora. Najważniejsze
z nich opisano poniżej.
Jezioro Drwęckie – w zachodniej części
Ostródy znajduje się jeden z piękniejszych i najlepiej zagospodarowanych akwenów Mazur
Zachodnich. Wokół zbiornika wytyczono liczne
ścieżki spacerowe (m.in. niebieski i zielony
szlak turystyczny z Ostródy do Piławek), jest
też bulwar, wzdłuż którego rosną potężne
wierzby. Znajduje się tu piaszczysta plaża,
przystanie żeglarskie i wypożyczalnie sprzętu
wodnego oraz liczne kawiarenki. Na głodnych
atrakcji turystów czeka wyciąg dla narciarzy
wodnych i profesjonalny tor kajakowy. Warto
także pospacerować po molo, z jego końca
bowiem rozciąga się przepiękny widok na
miasto. Tutejsze molo to największa tego typu
konstrukcja powstała na polskich jeziorach.
Jezioro Drwęckie stanowi część malowniczego
szlaku kajakowego. Przepływa przez nie rzeka
Drwęca, a dzięki rozbudowanej sieci kanałów
zbiornik ma doskonałe połączenia z innymi
jeziorami – na wschodzie z Pauzeńskim, a dalej
z Szelągiem Wielkim i Szelągiem Małym, na
zachodzie poprzez rzekę Iłgę z jeziorem Iłga,
2
W krainie jezior i lasów
W krainie jezior i lasów
2
Rzeka Drwęca, fot. D. Bógdał
a na południu – z jeziorami Morliny i Smordy. Na
północy swoje ujście znajduje Kanał OstródzkoElblaski; na brzegach rośnie tam gęsty las,
który z pokładu statku wygląda niezwykle
urokliwie. Z kolei południowy brzeg zbiornika
jest słabo zalesiony, tereny te są nisko położone
i podmokłe. Na Jeziorze Drwęckim znajduje się
wyspa Ostrów, naprzeciwko której powstało
pole namiotowe. Na terenach wokół jeziora
Legenda o syrenie
Legenda głosi, że wody Jeziora Drwęckiego
zamieszkuje przybyła znad Bałtyku piękna
syrena (córka samego króla morza). Pewnego dnia wypłynęła z podwodnego pałacu
i wpadła w sieci rybaków. Szczęśliwie udało
jej się uwolnić z pułapki, jednak uciekając,
oddalała się od swego domu. Zatrzymała
się dopiero w dolinie rzeki Drwęcy, a to, co
wówczas ujrzała, oczarowało ją. Cudowny
zachód słońca nad wodami jeziora, piękne, zielone pagórki i lasy, dzikie zwierzęta
– widok sprawił, że nie chciała już wracać
do morskiego królestwa. Zamieszkała w wodach Jeziora Drwęckiego i podobno do dziś
śpiewa w nim swoje pieśni.
17
Jezioro Pauzeńskie, fot. J. Pruszyńska
Wielowiekowy dąb
Jezioro Drwęckie, fot. D. Szczygielski
organizowane są liczne imprezy kulturalne
i sportowe. Co roku właśnie tutaj odbywają
się ostródzkie Dni Morza, które rozpoczynają
sezon wakacyjny.
Jeziora Szeląg Wielki i Szeląg Mały – Szeląg Wielki to drugie co do wielkości jezioro
w okolicach Ostródy. Jest oddalone od miasta
o ok. 11 km. Jego brzegi nie są podmokłe, rosną
tam lasy, głównie mieszane. Szeląg Wielki jest
objęty strefą ciszy, czyli całkowitym zakazem
używania silników spalinowych. To idealne
miejsce do żeglowania. Dzięki wielu kanałom
i rzekom akwen ma doskonałe połączenia
z innymi zbiornikami wodnymi (np. z jeziorami Pauzeńskim i Drwęckim, a nawet
z Wisłą). Jezioro Szeląg Mały o powierzchni
Dawniej jedno jezioro
Jezioro Szeląg Wielki na południu łączy się
z Szelągiem Małym. Dawniej oba jeziora
stanowiły całość. Podczas budowy kolei
w latach 1872–75 powstała grobla, która
podzieliła zbiornik na dwie części.
18
83 ha również otoczone jest pięknym lasem.
Przy tym zbiorniku leży wieś Stare Jabłonki,
a w niej znajduje się hotel Anders, w którym
co roku odbywa się Sielawa Blues – Festiwal
Ryby, Wędki i Muzyki. Szeląg Mały to raj dla
wędkarzy. Żyją w nim m.in. leszcze, węgorze,
sieje i właśnie sielawy. Hotel Anders jest także
organizatorem Pucharu Świata w siatkówce
plażowej. To właśnie dzięki temu ośrodkowi
jezioro jest tak dobrze zagospodarowane.
Turyści mogą korzystać ze sprzętu wodnego
(m.in. kajaków, łodzi, rowerów wodnych,
żaglówek, desek windsurfingowych), strzeżonego kąpieliska, pomostów i ścieżek
spacerowych. Szeląg Mały również objęty
jest strefą ciszy. Wokół obu jezior znajdują
się pola namiotowe oraz liczne gospodarstwa
agroturystyczne.
Jezioro Pauzeńskie – znane także jako
Puzy, leży na północ od Ostródy. Jezioro
jest dość duże (235 ha), ale płytkie – w najgłębszym miejscu osiąga 2,5 m – i w dużej
części porośnięte roślinnością. Jednak Puzy to
doskonałe miejsce dla kajakarzy. Atrakcyjne są
Niedaleko Jeziora Pauzeńskiego, przy drodze E7, za znakiem „Ostróda wita”, rośnie
300-letni dąb. Legenda głosi, że w 1807 roku, podczas pobytu w Ostródzie, lubił pod
nim wypoczywać sam Napoleon Bonaparte.
zwłaszcza tutejsze śluzy i kanały. Śluza Ruś
Mała, poprzez 5,5-kilometrowy kanał, łączy
Puzy z Szelągiem Wielkim, natomiast śluza
Ostróda łączy opisywany akwen z Jeziorem
Drwęckim. Przez zbiornik przebiega także
trasa Kanału Ostródzko-Elbląskiego. Nad
rzeczką łączącą jeziora Pauzeńskie i Drwęckie
przerzucono mostek, z którego roztacza się
ładny widok na okolicę. Ponadto nad Puzami
znajdują się ośrodki wypoczynkowe, przystanie dla jachtów i kąpieliska.
Jezioro Kajkowo (Sajmino) – potocznie jest
zwane Kajkowskim, od nazwy wsi, w pobliżu
której leży. Nad zbiornikiem znajduje się
dobrze zagospodarowane kąpielisko z molo
i boiskami do siatkówki plażowej. Wędkarze
mogą tu złowić lina, szczupaka, sandacza
i węgorza. Wzdłuż północnego brzegu
przebiega droga krajowa nr 16 z Ostródy do
Olsztyna. Przy ulicy Bolesława Chrobrego
znajduje się zespół cmentarzy, który jest objęty
ochroną konserwatorską. Latem obok jeziora
powstaje baza rajdu motocrossowego.
Jezioro Narie – leży na wschód od Morąga, a otaczają je wsie, m.in. Żabi Róg,
Boguchwały, Pojezierce i Wilnowo. Największe letniska, z najlepszym zapleczem
turystycznym, znajdują się w Kretowinach
i Bogaczewie. Narie ma niezwykle urozmaiconą linię brzegową, z licznymi zatokami. Na
jeziorze jest aż 19 wysp o łącznej powierzchni
prawie 26 ha. Największa z nich to Wielki
2
W krainie jezior i lasów
Część krajoznawcza
ostróda
W krainie jezior i lasów
2
Legenda o pięknej Łucji
Niegdyś w Kretowinach żyło małżeństwo, które bardzo pragnęło dziecka. Niestety, los nie obdarował ich potomstwem. Żona często wypłakiwała swoje żale nad jeziorem, aż pewnej nocy
wydarzył się cud. Poruszone historią wieśniaczki gwiazdy postanowiły spełnić jej marzenie
i sprawić, by wkrótce powiła piękną córkę – Łucję. Postawiły jednak jeden warunek – dziewczyna mogła wyjść za mąż tylko za tego, kto podaruje gwiazdom skarb równie cenny jak jej uroda, zanurzając ów klejnot w jeziorze. W przeciwnym razie Łucja do końca życia miała pozostać
panną. Kobieta nie zdawała sobie wówczas sprawy z tego, jak trudne będzie to zadanie.
Uroda Łucji olśniewała wszystkich. Adoratorzy zatapiali w wodach jeziora skrzynie pełne skarbów, jednak żaden dar nie spełniał oczekiwań gwiazd. Dopiero pewien dzielny rycerz pojął,
czego pragnęły. Klejnotem równie pięknym jak uroda Łucji było jego czyste serce, a zakochani mieli się połączyć dopiero po śmierci. Rycerz postanowił na zawsze zanurzyć się w jeziorze.
Uczynił to, jednak gwiazdy, poruszone odwagą młodzieńca, przywróciły mu życie.
A na dnie jeziora Narie podobno do dziś leżą skarby, które miały być zapłatą za rękę pięknej Łucji.
19
Część krajoznawcza
ostróda
W krainie jezior i lasów
Legenda Jeziora Duckiego
Skrzydlaci goście jezior, fot. D. Szczygielski
Ostrów (nazywany też Wyspą Krowią), gdzie
rosną 200-letnie lipy. Brzegi jeziora są dość
dobrze zagospodarowane. Znajdują się tu
ośrodki wypoczynkowe, pola namiotowe
i wypożyczalnie sprzętu wodnego. Narie
to raj dla nurków – ciekawie ukształtowane dno (liczne rynny z pagórkami) i duża
przejrzystość sprawiają, że podwodne wycieczki okazują się prawdziwą przygodą.
W Kretowinach, w ośrodku wypoczynkowym
Najważniejsze jeziora Mazur Zachodnich
Jezioro
Długość
881,0 ha
22,3 m 15,5 km
Jeziorak
3460,0 ha
12,0 m 27,5 km
Kajkowo
20
Powierzchnia Głębokość
Drwęckie
29,0 ha
7,8 m
1,3 km
Morąg
375,0 ha
20,0 m
5,5 km
Narie
1240,0 ha
43,0 m 11,0 km
Pauzeńskie 235,0 ha
2,5 m 3,75 km
Ruda Woda 654,0 ha
27,8 m 12,0 km
Szeląg Mały 84,0 ha
15,0 m
Szeląg Wielki 46,4 ha
10,0 m 12,5 km
2,7 km
Tu, gdzie dziś szumią wody jeziora, znajdowały się kiedyś bagna. Okoliczni chłopi wiele
razy próbowali je osuszyć, jednak wciąż im
się to nie udawało. W końcu bagna przekształciły się w jezioro, które zaczęło zalewać okoliczne pola. Pewnego dnia dziewczyna o imieniu Wilana, która mieszkała
w pobliskiej wiosce, znalazła zranionego
ptaka – dudka. Przejęła się jego losem i zaopiekowała się nim. Ptak, by odwdzięczyć
się za ocalenie życia, zamieszkał nad jeziorem i od tej pory strzeże upraw. Od ptaka pochodzi nazwa jeziora – Duckie, a od
imienia dziewczyny – nazwa wsi Wilamowo
(pierwotnie Wilanowo).
Krecik, znajduje się baza nurkowa Neptun
(http://www.kretowiny.pl). Innym miejscem,
gdzie można nauczyć się nurkować, jest
pensjonat Vertigo Narie (http://www.narie.
pl). Poza tym w Kretowinach znajdziemy
wypożyczalnię sprzętu wodnego. Co roku,
pod koniec lipca, organizowane są tam regaty
o Błękitną Wstęgę Jeziora Narie. Akwen jest
objęty strefą ciszy, co z pewnością ucieszy
wędkarzy. Zezwolenia na wędkowanie można wykupić w Zakładzie Rybackim Sp. z o.o.
w Bogaczewie (tel.: 089 7574031). Warto, bo
w jeziorze żyją szczupaki, sandacze, liny,
okonie, sielawy, leszcze i węgorze.
Jezioro Ruda Woda – dawniej było zwane przez mieszkańców Duckim. W pobliżu
akwenu znajdują się miejscowości Wilamowo,
Wenecja, Szymonowo, Małdyty, Sople i Liksajny. Samo jezioro stanowi jedną z części Kanału
Ostródzko-Elbląskiego. Na Rudej Wodzie jest
kilka uroczych wysepek, a dokoła ciągną
się pola namiotowe i lasy. Ponadto dzięki
kanałom i ciekom Ruda Woda połączona jest
z jeziorami Ilińsk, Bartężek i Sambród.
Jezioro Morąg – leży 13 km na południowy
wschód od Morąga, pobliskie miejscowości
to m.in. Łukta, Żabi Róg, Zawroty i Florczaki. Na jeziorze znajduje się Wyspa Lipowa,
gdzie w 1968 roku został utworzony rezerwat
krajobrazowy i faunistyczny. Można w nim
podziwiać kormorany i czaple siwe, a także drzewostan lipowo-dębowy. W wodach
Morąga żyją szczupaki, leszcze, sandacze,
płocie i okonie.
Jezioro Jeziorak – to najdłuższe i szóste pod
względem wielkości jezioro w Polsce. Dawniej nazywane było Jeziorem Czaplim, a jego
obecna nazwa pochodzi od pruskiego słowa
geeysa, czyli czapla. Akwen ten połączony jest
z Kanałem Ostródzko-Elbląskim. Największa
miejscowość położona nad Jeziorakiem to
Iława. Na samym jeziorze można dostrzec
kilkanaście wysp. Największa z nich to Wielka
Żuława, zwana też Wielkim Ostrowem, na
której znajduje się relikt staropruskiego grodu
oraz ośrodki wypoczynkowe. Jej powierzchnia to blisko 82 ha. Wielka Żuława z lądem
połączona jest pomostem. Na wyspę można
dopłynąć także pontonem z Iławy. Brzegi
jeziora są dobrze zagospodarowane. Znajduje
się tu wiele ośrodków wypoczynkowych,
2
Film na Wielkiej Żuławie
W 1974 roku wyspa Wielka Żuława stała
się sceneria historycznego filmu Jana Rybkowskiego Gniazdo, opowiadającego o początkach państwa polskiego. W głównych
rolach wystąpili Wojciech Pszoniak (jako
Mieszko I) i Marek Bargiełowski (jako Czcibor, brat Mieszka I).
w których można wypożyczyć sprzęt wodny.
Nie brak też pól namiotowych, kąpielisk i pomostów, a w rejs po jeziorze zabiera turystów
statek wycieczkowy. Jeziorak to także raj dla
żeglarzy i wędkarzy. W jego wodach żyją
m.in. sumy, sandacze, szczupaki, węgorze
i ukleje. Brzegi akwenu porastają lasy. Tereny
te, wraz z okolicznymi jeziorami, tworzą Park
Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego. Spotkać
tu można czaple, kormorany, żurawie, a także
bieliki i rybołowy.
W krainie jezior i lasów
2
Kanał Ostródzko-Elbląski
Historia budowy. Pomysłodawcą przekopania
kanału był Holender Jacob Georg Steenke. Sama
budowa rozpoczęła się dokładnie 28 października 1848 roku i trwała do roku 1872. Podstawę
projektu stanowiła amerykańska konstrukcja
Śladami Pana Samochodzika
Nad Jeziorakiem leży wieś Jerzwałd. Przez 27 lat
(1967–94) mieszkał tu i pracował Zbigniew Nienacki, autor powieści o przygodach Pana Samochodzika. Do dziś istnieje dom z czerwonej
cegły (nr 51), w którym powstawały przygody
detektywa-muzealnika. Pisarz został pochowany na jerzwałdzkim cmentarzu.
Jezioro Jeziorak, fot. J. Pruszyńska
Na Jezioraku rozgrywa się akcja Nowych
przygód Pana Samochodzika. Tytułowy bohater szuka w jeziorze skarbów z czasów
II wojny światowej.
21
Morris Canal. Największym wyzwaniem było
pokonanie różnicy w poziomie wód. Steenke
zaprojektował śluzy i pochylnie, dzięki którym
statki mogły przepłynąć cały Kanał OstródzkoElbląski. Ich system pozostał niezmieniony do
dziś. Początkowo kanał służył wyłącznie celom
gospodarczym (przewożono tędy głównie
płody rolne i drewno). Dziennie pływało po
nim nawet do 20 jednostek. Wraz z rozwojem
kolei (Ostróda połączenia kolejowe zyskała
w 1872 roku) znaczenie gospodarcze kanału,
a tym samym liczba rejsów, znacznie zmalało.
Dopiero w 1912 roku Adolf Tetzlaff, z pomocą
Zygmunta Milanowicza, zaczął wykorzystywać kanał do celów turystycznych. Pierwszy
pływający tu statek pasażerski nazwano Różą
Jezior.
Długość i trasa. Rejs statkiem z Ostródy do
Elbląga trwa 11 godzin. Ogromną atrakcją są
także samodzielne wyprawy wzdłuż kanału.
Żegluga Ostródzko-Elbląska planuje uruchomienie kilkudniowych rejsów z noclegami
w nadbrzeżnych miejscowościach. Kanał ma
długość 129,8 km (z odgałęzieniami 144,3 km)
i przecina Pojezierze Iławsko-Ostródzkie,
Morąskie, Powiśle i Żuławy. Na jego brzegach
Jacob Georg Steenke i Adolf Tetzlaff –
ojcowie Kanału Ostródzko-Elbląskiego
Z Kanałem Ostródzko-Elbląskiego łączą się
przede wszystkim dwa nazwiska – Steenke
i Tetzlaff. Pierwszy z panów był pomysłodawcą i głównym inżynierem konstrukcji. Obok pochylni Buczyniec stoi obelisk
upamiętniający jego zasługi. Adolf Tetzlaff
tchnął w kanał drugie życie – rozwinął na
nim turystykę. Tetzlaff zmarł 1 lipca 1952 roku podczas rejsu, na śluzie Miłomłyn. Został
pochowany w Ostródzie na cmentarzu Polska Górka przy ulicy Olsztyńskiej.
22
Część krajoznawcza
ostróda
leży aż 12 gmin, które, by rozwijać turystykę na
trasie kanału i chronić jego naturalne środowisko, założyły Związek Gmin Kanału Ostródzko-Elbląskiego i Pojezierza Iławskiego.
Kanał łączy m.in. jeziora: Jeziorak, Drwęckie, Ruda Woda, Szeląg Wielki, Pauzeńskie,
Gil Wielki, Płaskie i Isąg, a dzięki Zalewowi
Wiślanemu ma połączenie także z Morzem
Bałtyckim. Niewątpliwą atrakcją rejsu, poza
ciekawostkami inżynieryjnymi, są przepiękne
krajobrazy. Morenowe pagórki, rynnowe jeziora, liczne rzeczki i cieki, gęste lasy – to tylko
część tego, co mogą zobaczyć podróżni. Na
trasie rejsu znajdują się parki krajobrazowe
(Pojezierza Iławskiego, Wzgórz Dylewskich,
Wzniesienie Elbląskie) oraz rezerwaty przyrody (Czerwica, Jezioro Gałdy, Jezioro Jasne,
Jezioro Francuskie, Dylewo, Rzeka Drwęca,
Niedźwiedzie Wielkie) i kilkanaście pomników
przyrody, m.in. sosny taborskie, drzewostan
bukowo-modrzewiowy czy wiekowe dęby.
Kanał ma wiele odgałęzień i trzy główne odcinki: Ostróda – Elbląg (82 km), Ostróda – Iława
(48 km) oraz Ostróda – Stare Jabłonki (16,8 km).
Pierwszy odcinek jest najdłuższy – podróż
trwa blisko 11 godzin. Trasa rozpoczyna się
na przystani w Ostródzie (Jezioro Drwęckie).
Rzeką Liwą statek płynie do Miłomłyna, gdzie
turyści mogą zejść na ląd i zwiedzać zabytki
miasteczka. Następnie przez śluzę Miłomłyn
wpływa się na Jezioro Ilińskie, a stamtąd na
jezioro Ruda Woda. Kolejną miejscowością,
którą warto odwiedzić, są Małdyty (zob. s. 56).
Po krótkim postoju statek przemieszcza się
w kierunku jezior Sambród i Pniewo. Płynąc
dalej, zobaczyć można ciąg ciekawych konstrukcji – pochylnie: Buczyniec, Kąty, Oleśnica,
Jelenie, Całuny. Następnie statek kieruje się na
jezioro Drużno, a stąd rzeką Elbląg wprost do
elbląskiego portu.
2
Śluzy. Bez śluz i pochylni nie
Kanał Ostródzko-Elbląski, fot. H. Kowaczek
Drugi odcinek kanału (Ostróda – Iława) jest
szczególnie lubiany przez żeglarzy i kajakarzy.
Rejs rozpoczyna się na przystani w Ostródzie.
Stąd płynie się przez całe Jezioro Drwęckie do
śluz Zielonej i Miłomłyn. Potem dopływa się
do Kanału Iławskiego i przez jeziora Karnickie
i Dauba do Zatoki Kraga. Rejs dobiega końca
na Jezioraku w Iławie.
Ostatni odcinek (Ostróda – Stare Jabłonki)
jest najkrótszy, ale równie ciekawy jak pozostałe. Statek wypływa z przystani w Ostródzie.
Dalej podróżuje się przez śluzę Ostróda i Jezioro Pauzeńskie, a następnie przez śluzę Mała
Ruś i Kanał Ostródzko-Elbląski na jeziora
Szeląg Wielki i Szeląg Mały, gdzie kończy
się podróż.
Śluzy Kanału Ostródzko-Elbląskiego
Nazwa śluzy Długość
Pochylnie na Kanale Ostródzko-Elbląskim
Szerokość Spiętrzenie
byłoby Kanału OstródzkoElbląskiego. To z pewnością
największe atrakcje rejsu.
Początkowo na kanale
istniało dziewięć śluz, jednak z czasem część z nich
zastąpiono pochylniami.
Obecnie funkcjonują cztery
śluzy: Miłomłyn, Zielona,
Ostróda i Mała Ruś. Dwie
pierwsze znajdują się pomiędzy jeziorami Drwęckim
i Ilińskim. Różnica poziomów
między nimi wynosi 4,2 m. Śluza Ostróda jest
usytuowana pomiędzy jeziorami Drwęckim
i Pauzeńskim, a różnica poziomów wynosi
1,6 m. Natomiast śluza Mała Ruś znajduje
się pomiędzy jeziorami Pauzeńskim a Szeląg
Wielki. Różnica poziomów wynosi tu 1,4 m.
Pochylnie. Różnica poziomów pomiędzy jeziorem Drużno a pobliskim jeziorem Pniewo
wynosi blisko 100 m. Statkom pokonanie
trasy między tymi akwenami umożliwiają
pochylnie. Na odcinku 9,6 km zbudowano
ich aż pięć: Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie,
Całuny. Używając specjalnie skonstruowanych
szyn, transportuje się statki po suchym lądzie,
a cała ta maszyneria wprawiana jest w ruch
za pomocą wody.
W krainie jezior i lasów
W krainie jezior i lasów
2
wody
Nazwa pochylni Różnica wysokości
Długość
Buczyniec
21,3 m 550 m
Miłomłyn
35,0 m
3,55 m 2,8 m
Kąty
18,0 m 450 m
Zielona
35,0 m
3,55 m 1,4 m
Oleśnica 24,5 m 350 m
Ostróda
29,3 m 3,25 m 1,6 m
Jelenie 22,5 m 510 m
Mała Ruś
27,3 m
3,20 m 1,4 m
Całuny 13,0 m 450 m
23
Część krajoznawcza
ostróda
W krainie jezior i lasów
Rozkład rejsów i cennik.
24
Żegluga Ostródzko-Elbląska jest częścią Zakładu
Komunikacji Miejskiej
w Ostródzie. Należy do niej
osiem statków, w tym sześć
jednostek 65-osobowych,
jedna 36-osobowa i jedna
12-osobowa. Największe
statki pływają na całej długości kanału. Mają odsłonięty
górny poziom, dzięki czemu
podczas wycieczki można
podziwiać zachodniomazurską przyrodę. Na dolnym
pokładzie znajduje się bar
i toalety. Natomiast statki 36- i 12-osobowe
kursują wyłącznie po Jeziorze Drwęckim,
w ramach jedno- lub dwugodzinnych rejsów
spacerowych w cenie od 17 zł za osobę.
Sezon żeglugowy rozpoczyna się w maju
i trwa do końca września. Rozkłady rejsów
ustalane są co roku. Koszt wycieczki po kanale,
w zależności od trasy, waha się od 25 zł (bilet
ulgowy 20 zł), na trasie Małdyty – Buczyniec,
do 90 zł (ulgowy 70 zł), na trasie Ostróda –
Elbląg. Żegluga organizuje także powroty do
miejsc, w których rozpoczęto rejs. Ceny biletów
autokarowych zaczynają się od 11 zł. Poza tym
istnieje możliwość powrotu autobusem PKS
lub pociągiem.
Dokładne informacje dotyczące trasy
z Ostródy do Elbląga można uzyskać w przystani
Żeglugi Ostródzko-Elbląskiej (Punkt Informacji
Turystycznej, ul. Mickiewicza 9a, 14-100 Ostróda,
tel.: 089 6463871, e-mail: [email protected],
http://www.zegluga.com.pl). Tu także można
zarezerwować miejsca na rejsy. Z kolei informacje o trasie z Elbląga do Ostródy uzyskamy
pod numerem telefonu 055 2324307.
Z górki na pazurki - pochylnia, fot. H. Kowaczek
Flora i fauna Mazur Zachodnich
Mazury Zachodnie zachwycają przyrodą.
Świat roślin i zwierząt występujących w tym
regionie oczarowuje i sprawia, że wycieczki
po okolicy stają się niezapomnianą przygodą. W tutejszych lasach można spotkać
jelenie, daniele, sarny, dziki, lisy i borsuki.
Wzgórza Dylewskie zamieszkują także
muflony. Zwierzęta te pierwotnie występowały tylko na górzystych terenach Korsyki
i Sardynii. Do Polski zostały sprowadzone
w 1901 roku. Muflony wyglądem przypominają owce domowe, a wyróżniają je duże,
Muflon, fot. D. Zaręba
skręcone ślimakowato rogi. Trzeba mieć oraz wierzbę lapońską, a w rezerwacie Jezioro
wiele szczęścia, żeby je zobaczyć, ponieważ Czarne – paprotniki różnozarodnikowe. W Dysą niezwykle płochliwe i nieufne.
lewie występują też jodły pospolite, świerki,
Zwierzęta związane ze środowiskiem cisy pospolite, przetaczniki górskie i kosaćce
wodnym, które występują na obszarze Mazur syberyjskie, typowe dla terenów górskich.
Zachodnich, to m.in. bobry i wydry. Oba te Warto wspomnieć także o rezerwacie w gmigatunki są w Polsce chronione. Wydry wybierają nie Łukta, gdzie rosną niezwykle smukłe
z reguły tereny, przez które
i wysokie sosny taborskie.
płyną czyste wody. Polują
Drzewa te charakteryzują
w nocy, głównie na ryby i inne
się niebywałą długowieczdrobne zwierzęta wodne.
nością – najstarsze ma
Odwiedzający Mazury
290 lat. Najczęściej wykoZachodnie ornitolodzy będą
rzystywane były do budowy
mogli obserwować rzadkie
okrętów. Tego gatunku
sosny użyto również do odgatunki ptaków. Występują
tu rybołowy, orły bieliki,
budowy Teatru Narodowego
Wydra, fot. arch. iStockphoto.com
orliki krzykliwe, kanie rude
w Warszawie.
i czarne, bociany czarne, derkacze, mewy
śmieszki, perkozy zauszniki, żurawie i kormo- Ochrona przyrody
rany. Wędkarze natomiast mogą tu łowić m.in. Niedźwiedzie Wielkie. To rezerwat leśny położony
liny, pstrągi, szczupaki, sandacze i węgorze. niedaleko Małdyt. Utworzony został po II wojRównie ciekawy jest świat roślin wodnych nie światowej, a zajmuje obszar 34,02 ha. Na
i ziemno-wodnych. Rosną tu np. rdestnice, ro- terenie rezerwatu dominuje buczyna pomorska.
gatki, wywłóczniki, oczerety, trzciny i pałki.
Najstarsze drzewa mają ponad 100 lat. Poza
Piękna zachodniomazurska kraina broni bukami można tu także spotkać lilię złotogłów,
się przed niszczycielską działalnością czło- storczyka plamistego, wawrzynka wilczełyko
wieka. Aby chronić skarby natury, powstało czy kopytnika pospolitego. Charakterystyczne
wiele parków krajobrazowych i rezerwatów, dla rezerwatu są również głazy narzutowe.
a liczne obiekty uznano za pomniki przyrody. Nazwa „Wielkie Niedźwiedzie” pochodzi od
W samym tylko Parku Krajobrazowym Wzgórz niemieckiego Gross Bärwiesen. Dawniej właśnie
Dylewskich występuje blisko 800 gatunków tak nazywano te tereny.
roślin kwiatowych i 100 gatunków mszaków. Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich. Park
Mazury Zachodnie stanowią ważną część utworzony został w 1994 roku i zajmuje
terenów określanych jako Zielone Płuca Polski. 74,84 km2 na terenie czterech gmin: Ostródy,
Największy obszar zajmują lasy sosnowe, Lubawy, Grunwaldu i Dąbrówna. Najwyższym
bukowe i mieszane. Rosną w nich rzadkie wzniesieniem parku jest Góra Dylewska (312 m
gatunki roślin, m.in. bluszcz pospolity, lilia zło- n.p.m.). Na niej znajduje się punkt widokowy,
togłów, podkolan biały i rosiczka okrągłolistna. z którego roztacza się bajkowy widok na całą
W rezerwacie Jezioro Francuskie spotkać okolicę. Tereny parku charakteryzują się długim
można ponad stuletnią buczynę pomorską czasem zalegania pokrywy śnieżnej, dlatego
2
W krainie jezior i lasów
2
25
Część krajoznawcza
ostróda
Marzanka wonna
(Galium odoratum)
Gajowiec żółty
(Galeobdolon luteum)
zimą jest to istny raj dla narciarzy. Obszar
ten często jest nazywany mazurskimi Bieszczadami. Pośród urokliwej przyrody Wzgórz
Dylewskich, w Wysokiej Wsi, powstał ekskluzywny hotel SPA Dr Irena Eris. Na terenie parku
utworzono trzy rezerwaty: Jezioro Francuskie,
Rzeka Drwęca i Dylewo. Ponadto znajduje się
tu aż 17 pomników przyrody.
Dylewo. Rezerwat leśny Dylewo znajduje się
na terenie gminy Ostróda, na Wzgórzach Dylewskich. Jego powierzchnia to 9,5 ha. Powstał
w 1970 roku, by chronić buczynę pomorską.
Poza bukami w rezerwacie rosną też np. lilia
złotogłów, marzanka wonna, przylaszczka
pospolita i gajowiec żółty. Liczne są też głazy
narzutowe.
Jezioro Francuskie. Jezioro Francuskie to rezerwat torfowiskowy znajdujący się w pobliżu
Wysokiej Wsi i Góry Dylewskiej. Na obszarze
blisko 14 ha znajdują się: jezioro (zajmujące
prawie 3 ha), pobliski las i torfowisko. Jezioro
Francuskie jest położone na 247,7 m n.p.m.
Rezerwat został utworzony w 1963 roku i ma
chronić przede wszystkim wierzbę borówkolistną i buczynę pomorską. Ponadto występują
tu mchy torfowce, turzyca bagienna, rosiczka
okrągłolistna i bluszcz pospolity.
Rzeka Drwęca. Rezerwat wodny utworzony
w 1961 roku obejmuje całą powierzchnię rzeki
26
Przylaszczka pospolita
(Hepatica nobilis)
Lilia złotogłów
(Lilium martagon)
rys. M. Rypiński
W krainie jezior i lasów
Rośliny chronione w Parku Krajobrazowym Wzgórz Dylewskich
Rezerwat Jezioro Francuskie, fot. J. Pruszyńska
Bóbr, fot. iStockphoto.com
np. stada gęsi białoczelnych. Typowe dla
tego obszaru są też głazy narzutowe. Jeden
z największych, znajdujący się niedaleko
Wielkiej Wsi, a zwany Kamieniem Ofiarnym,
ma obwód ponad 9 m.
Wyspa Lipowa. To rezerwat krajobrazowofaunistyczny (5 ha) obejmujący wyspę na
Na szczycie Góry Dylewskiej, fot. J. Pruszyńska
Drwęcy (804 ha) oraz jej dopływy – Dylewkę,
Poburzankę, Gizelę, Sandelę, Strugę, Wel.
Ochronie podlegają żyjące tu ryby (m.in.
pstrągi, łososie i trocie). Bagienna Dolina
Drwęcy niedaleko Brodnicy to ostoja ptaków wodno-błotnych. Spotkać tam można
Poryblin jeziorny
– relikt z epoki lodowcowej
Legenda Jeziora Francuskiego
Nazwa jeziora wiąże się z pobytem wojsk
Napoleona w Ostródzie. Wieść niesie, że we
wsi Pietrzwałd francuscy żołnierze zgwałcili
miejscowe kobiety. Chłopi, z zemsty, utopili
sprawców w pobliskim jeziorze i od tej pory
nosi ono nazwę Francuskie.
jeziorze Morąg. Został utworzony w 1969 roku,
by chronić kormorany i czaple siwe. Ponadto
spotkać tu można także łabędzie, perkozy
i piecuszki.
Ostoja bobrów na rzece Pasłęce. Jest to rezerwat
faunistyczny utworzony w 1970 roku. Zajmuje
4249 ha, a obejmuje rzekę Pasłękę i jezioro
Isąg oraz okoliczne lasy. Jak nazwa wskazuje,
powstał głównie w celu ochrony bobrów.
Poza nimi można tu spotkać wydry, norki
i zimorodki. Na terenie rezerwatu znajdują się
też kurhany sprzed prawie 2500 lat.
Sosny Taborskie. Rezerwat leśny utworzony
w 1958 roku niedaleko jeziora Szeląg Wielki.
Zgodnie z nazwą na jego obszarze (96 ha)
chronione są sosny taborskie. Najstarsze
drzewa mają ponad 230 lat.
Jezioro Czarne. Obejmujący ponad 9 ha rezerwat florystyczny powstał w 1957 roku.
Jego głównym celem jest ochrona rzadko
występującego poryblinu jeziornego. Inne
gatunki rosnące na terenie rezerwatu to m.in.
grążel drobny, grzybień biały, pałka wąskolistna i mech wodny. Jezioro Czarne jest też
nazywane przez okolicznych mieszkańców
Kliniakiem.
2
W krainie jezior i lasów
2
Rezerwat leśny Sosny Taborskie, fot. J. Pruszyńska
Poryblin jeziorny (Isoetes lacustris) to niezwykle ciekawa roślina zaliczana do reliktów borealnych, czyli pozostałości klimatu
polodowcowego. Ten paprotnik rósł zatem
w czasach mamutów i innych wielkich ssaków plejstocenu! Obecnie poryblin jeziorny
występuje tylko w czystych wodach. Osiąga od 5 do 15 cm wysokości. Ciekawostką
jest, że korzenie tej rośliny odpadają, a na
ich miejsce powstają następne. Poryblin zagrożony jest wyginięciem, dlatego znajduje
się w Polsce pod ścisłą ochroną.
27
Część krajoznawcza
ostróda
Dzieje Ostródy
Dzieje Ostródy
Krzyżacka ekspansja.
Rozwój Ostródy
Udokumentowane historyczne wzmianki
wskazują na rok 1270 jako datę powstania
pierwszych osiedli krzyżackich. Właśnie
wtedy wzniesiono drewnianą wartownię,
wokół której koncentrowało się życie ówczesnej osady.
Niezwykle ważną dla Ostródy datą jest
12 czerwca 1329 roku. Tego dnia podpisano
dokument nadający osadzie prawa miejskie
chełmińskie. Podpisując akt lokacji, komtur
dzierzgoński Luter z Brunszwiku zapewnił nowo
28
Luter z Brunszwiku – założyciel Ostródy
Początki osadnictwa
Mazury Zachodnie, ze względu na ukształtowanie terenu, od dawna stanowiły obszar
niezwykle atrakcyjny dla osadników – liczne
wzniesienia, gęste lasy, jeziora, rzeki i mokradła to tylko niektóre z naturalnych barier
chroniących przed potencjalnymi wrogami.
Na podstawie badań historycznych i wykopalisk archeologicznych (m.in. odkryto
liczne kurhany i cmentarzyska) ustalono, że
pierwsze osady zaczęły tu powstawać już
w epoce kamienia. Najchętniej osiedlano się
na obszarze, który obecnie ograniczają ulice
Gizewiusza, Olsztyńska i Przemysłowa.
W X wieku tereny współczesnej Ostródy
zamieszkiwały dwa silne plemiona – Sasinów
i Pomezanów. W staropruskim sasins to „zając”,
stąd ziemie, na których osiadali Sasini, często
nazywano „ziemiami zajęcy”. Natomiast nazwę Pomezanie, z pruskiego pomedien, można
tłumaczyć jako „za drzewami”.
W XI stuleciu tereny dzisiejszej Ostródy
odwiedzać zaczęli cystersi prowadzący
działalność misyjną.
2
Ostróda na pocztówce z ok. 1890 r., fot. arch. UM Ostróda
powstałemu miastu przywileje handlowe oraz
zniesienie cła na eksportowane i importowane
towary. Mieszkańcy Ostródy zyskali też własny
organ sądowniczy (sąd II instancji znajdował się
w Chełmnie). Jako zupełna nowość pojawiło się
prawo do dziedziczenia przez kobiety majątku
po śmierci męża. Przywilej chełmiński nakładał
na mieszkańców obowiązek służby zbrojnej
oraz płacenia czynszu.
Komturia ostródzka rosła w siłę. W XIV wieku wprowadzono świętopietrze (danina na
rzecz Stolicy Apostolskiej) i rozpoczęto budowę kościoła parafialnego, który istnieje do
dziś (kościół św. Dominika Savio przy placu
Tysiąclecia Państwa Polskiego).
Dawny podział administracyjny
ziemi ostródzkiej
Ziemie pruskie dzielono na okręgi – komturie i podległe im, mniejsze komornictwa. Ostróda, wraz z Działdowem, Nidzicą
i Olsztynkiem, należała do komturii dzierzgońskiej. W 1341 roku Ostróda stała się samodzielną komturią, do której z czasem zaczęło należeć sześć komornictw. Pierwszym
komturem Ostródy został Günter von Hohenstein. Ciekawostką jest to, że pierwotna nazwa miasta Olsztynek (Hohenstein)
pochodzi właśnie od nazwiska ostródzkiego komtura.
Luter z Brunszwiku (1275–1335) należał
do dynastii Welfów. Do zakonu wstąpił
w 1300 roku, a po 14 latach został komturem Dzierzgonia. W latach 1331–35 był
wielkim mistrzem zakonu krzyżackiego.
Pochowany został w kwidzyńskiej katedrze. Luter zajmował się głównie kolonizowaniem ziem należących do zakonu
oraz reformą religijną (opowiadał się za
większą pobożnością zakonników). Poza
Ostródą nadał prawa miejskie także miejscowościom Iława i Zalewo.
Dzieje Ostródy
2
Kościół pw. św. Dominika Savio, fot. J. Pruszyńska
Dynamiczny rozwój miasta i okolicznych ocalały jedynie dwa kościoły. Gród został
wsi oraz wzrost znaczenia grodu sprawiły, że jednak dość szybko odbudowany przez KrzyOstróda stała się celem ataków.
żaków, którzy szykowali się do
W roku 1349, dzięki działaniom
wojny z Polską.
W 1408 roku Ostródę odGüntera von Hohensteina, rozpoczęto budowę murowanego
wiedził wielki mistrz zakonu
zamku i otaczających miasto
krzyżackiego Ulrich von Junmurów obronnych. Prace trwały
gingen. Głównym powodem
aż do 1380 roku. Z zachowanych
wizyty było sprawdzenie kondokumentów można wnioskodycji zbrojnej zakonu. Jak się
Symbol zakonu krzyżackiego,
później okazało, potęga i sława
wać, że zamek był podpiwnirys. P. Jaworski,
czony, a w jego obrębie mieściły
zakonu nie przestraszyły wojsk
arch. Wikimedia Commons
się m.in. prochownia, magazyny,
polsko-litewskich. W bitwie pod
kuchnia, spiżarnia, piekarnia, browar, kaplica Grunwaldem w 1410 roku armia krzyżacka
oraz sala sądowa i pokoje gościnne.
poniosła klęskę w starciu z wojskami króla
Powstałe budowle, fosa oraz rzeka Drwęca, Władysława Jagiełły.
nad którą usytuowane było miasto, miały
gwarantować mieszkańcom spokój i bezpieUlica Mordu
czeństwo. Tak się jednak nie stało. Działania
Po przegranej bitwie pod Grunwaldem niezbrojne zakonu krzyżackiego, a także liczne
liczni pozostali rycerze zakonu zaczęli się
epidemie osłabiały Ostródę. Plagą stały się
wycofywać. Tuż przed murami obronnymi
też pożary. Największe pożogi w tym okresie
Ostródy wojska polsko-litewskie zatrzymały jedną z takich grup i doszczętnie ją rozodnotowano w roku 1381 (wówczas Litwibiły. Przez wiele lat ulica, na której dokonani napadli na miasto i je podpalili), 1400
no zbrodni, była nazywana przez Niemców
i 1454. Ogień trawił wszystko, co spotkał na
Mordstrasse, czyli ulicą Mordu. Obecnie jest
swojej drodze. Nie oszczędził także zamku.
to ulica Drwęcka.
W 1400 roku spłonęło niemal całe miasto,
29
Jan Matejko Bitwa pod Grunwaldem, arch. Wikimedia Commons
Polacy zajęli Ostródę wraz z krzyżackim
zamkiem. Z kronik Jana Długosza wynika,
że w tym czasie Jagiełło odwiedził miasto.
Kilkanaście dni później mieszkańcy Ostródy
i okolicznych terenów złożyli hołd królowi
i przysięgli mu wierność. Miasto i zamek
ostródzki przeszły we władanie księcia
Janusza Mazowieckiego, a sama bitwa pod
Grunwaldem odbiła się szerokim echem na
arenie międzynarodowej.
Po bitwie.
Ostróda w Związku Miast Pruskich
Mieszkańcy grodu nad Drwęcą niezbyt długo
cieszyli się polskim panowaniem, bowiem
już we wrześniu Ostródą ponownie rządzili
Krzyżacy. Zwycięstwo Jagiełły pod Grunwaldem
dało im jednak siłę i wiarę
w możliwość pokonania zakonu. W Ostródzie powstała
mocna opozycja antykrzyżacka. Sprzeczne z prawem
działania komturów podsycały niechęć do zakonu.
W Kwidzyniu, 14 marca
1440 roku, utworzony został Związek Pruski, w skład
30
którego wchodziły m.in. ziemie chełmińska,
elbląska, gdańska, pucka, ostródzka i warmińska. Konfederacja miała chronić interesy
prawne i gospodarcze tych obszarów. Na czele
związku stanął Jan Bażyński, rycerz z Leszna,
obrońca twierdzy i portu Ceuta w Afryce. Zakon
sprzeciwiał się działalności Związku Pruskiego
i domagał się jego rozwiązania. Już w 1453 roku
wyrokiem sądu zmuszono członków Związku
Pruskiego do rozwiązania konfederacji, a jego
założyciela skazano na karę śmierci.
Wojna polsko-krzyżacka.
Ostatni komtur miasta
W 1454 roku wybuchło powstanie przeciwko
Krzyżakom. Związek Pruski zwrócił się do
króla Kazimierza Jagiellończyka z prośbą
Jan Matejko Hołd Pruski, arch. Wikimedia Commons
o przyłączenie Prus do Polski, by wspólnymi Zaledwie pięć godzin wystarczyło, by dosiłami pokonać zakon. Inkorporacja nastąpiła szczętnie spłonęły aż 164 budynki. Pomoc
6 marca 1454 roku, a akt ten stał się główną z okolicznych miejscowości przybyła zbyt
przyczyną wybuchu wojny trzynastoletniej. późno. Przed ogniem zdołano uchronić jedynie
Walki zakończyły się podpisaniem pokoju kościół Polski i bramę Kościelną oraz kilka
innych budynków. Po pożarze
w Toruniu 19 października
1466 roku. Jednym z postanowielu mieszkańców opuściło
wień pokoju było pozostawienie
Ostródę. Nieliczni, którzy zostali
Ostródy pod władzą zakonu,
(ok. 400 z 1539), postanowili
jednak z pewnym ograniczeprzywrócić miastu świetność.
niem – Krzyżacy musieli przysiąc
Do odbudowy użyto m.in. cegieł
wierność królowi polskiemu.
z muru obronnego. Poza pożaLata 1519–21 to czas kolejrami Ostródę trapił brak wody
nych wojen pomiędzy Polską
pitnej i kanalizacji oraz duża
a zakonem krzyżackim. Dowilgotność, które były przyczypiero w roku 1525 w Krakowie
ną licznych chorób i epidemii.
Nie pomogły nawet specjalne
podpisano traktat pokojowy, na
mocy którego Prusy Zakonne
środki ostrożności (niszczenie
Jacques-Louis David
przekształciły się w państwo
dróg i mostów), jakie podjęto, by
Napoleon Bonaparte,
świeckie. Albrecht Hohenzollern,
powstrzymać rozprzestrzenianie
arch. Wikimedia Commons
ostatni wielki mistrz zakonu
się zarazy. W roku 1709 dżuma
krzyżackiego, na krakowskim rynku złożył hołd pochłonęła ponad 1/3 ludności ziem pruskich,
lenny królowi Zygmuntowi Staremu (tzw. hołd w tym ok. 50 mieszkańców Ostródy.
pruski). Hohenzollern przeszedł na luteranizm
i już jako świecki książę sprawował władzę nad Napoleon w Ostródzie
Prusami Książęcymi.
W dniach od 21 lutego do 1 kwietnia
Rok 1525 to także czas zmian admini- 1807 roku na zamku w Ostródzie przebywał
stracyjnych na ziemiach pruskich. Komturie niecodzienny gość. Po krwawej bitwie pod
zostały zastąpione starostwami (zwykłymi Iławką Napoleon Bonaparte wybrał to miasto,
bądź dziedzicznymi), którym podlegały gminy by odpocząć i zreorganizować swoją armię.
wiejskie i miejskie. Pierwszym starostą Ostró- Najprawdopodobniej mieszkał w komnacie
dy został jej ostatni komtur – Quirin Schlick. znajdującej się na piętrze, w północnym
XVII-wieczne wojny ze Szwedami znisz- skrzydle twierdzy.
Z zamku cesarz wydawał rozkazy i zaczyły miasto i przyniosły śmierć wielu jego
mieszkańcom, ale spowodowały też unieza- rządzał całą Europą oraz pisał listy do swej
żony Józefiny i do swej młodziutkiej kochanleżnienie ziem pruskich od Polski.
ki – Marii Walewskiej. Napoleon opowiadał
XVIII-wieczne klęski
Józefinie o warunkach panujących w, jak sam
W roku 1788 nawiedził miasto kolejny pożar. określił, „podłej wiosce”. Podobno zamkowe
Ogień został zaprószony w starej słodowni. komnaty były niezwykle zimne. Czy było tak
2
Dzieje Ostródy
Część krajoznawcza
ostróda
Dzieje Ostródy
2
31
Część krajoznawcza
ostróda
rzeczywiście, czy też była to wymówka, by
Żółtlica drobnokwiatowa
Józefina nie przyjeżdżała do Ostródy – nie
To jednoroczna roślina pochodząca z Amewiadomo. Pewne jest jednak, że w tym
ryki Środkowej, która w Polsce została znaczasie Napoleon był zafascynowany Marią
leziona po raz pierwszy w okolicach OstróWalewską, piękną szambelanową, nazywaną
dy w 1807 roku, czyli podczas wizyty wojsk
przez historyków „polską żoną Napoleona”.
napoleońskich. Dzisiaj jest uznawana za
Pierwszy raz spotkali się w Warszawie na
pospolity, natrętny chwast, nazywany także „francuskim chwastem”.
zamku królewskim. Napoleon nigdy jednak
nie zaprosił jej do swej ostródzkiej siedziby.
Z listów i dokumentacji wynika, że spotkali Verrucosusa Cunctatora, czyli Fabiusza Kunksię w Kamieńcu Suskim, dokąd 1 kwietnia tatora (cunctator – ‘zwlekający’) – rzymskiego
cesarz przeniósł swoją kwaterę.
wodza, który po przegranej bitwie zastosował
Mieszkańcy Ostródy niechętnie przyjmo- taktykę wojny podjazdowej. Polegała ona na
wali wojska w swoim mieście, gdyż większość tym, że dowódca zwlekał z wytoczeniem
musiała zmienić przez tę wizytę
głównej bitwy do czasu, aż
całe swoje dotychczasowe życie.
siły i zapasy żywności wroga
Kościoły i domy zamieniano na
znacznie zmaleją. Przyjęciem
magazyny, a na ludności spoczął
podobnej taktyki tłumaczył się
ciężar utrzymania żołnierzy. NajNapoleon po nierozstrzygniętej
prawdopodobniej z tego powodu
bitwie pod Iławką. Na awersie
wśród ówczesnych mieszkańców
medalu jest umieszczony profil
Ostródy podniosło się tak wiele
cesarza z napisem „Napoleon
Medal Napoleon w Ostródzie
antynapoleońskich głosów.
à Osterode”, natomiast rewers
fot. arch. UM Ostróda
Po pobycie Napoleona
przedstawia Fabiusza Kunktaw Ostródzie pozostały pamiątki unikatowe tora. Medal można zobaczyć w ostródzkim
na skalę światową. Szczególnie warto wspo- muzeum.
mnieć o medalu „Napoleon w Ostródzie”
Podczas wizyty Napoleona w Ostródzie,
wykonanym przez Bertranda Andrieu (fran- w marcu 1807 roku, powstał słynny obraz
cuskiego rzemieślnika). Z owym medalem Mikołaja Ponce-Camusa Napoleon użycza łask
wiąże się postać Quintusa Fabiusa Maximusa mieszkańcom Ostródy. Na ostródzkim zamku
Chłopiec z obrazu Napoleon użycza
łask mieszkańcom Ostródy
Mikołaj Ponce-Camus Napoleon użycza łask mieszkańcom Ostródy,
arch. UM Ostróda
32
Owym małym chłopcem, który przekazuje
petycję Napoleonowi, był Eduardo Freiwald.
Legenda mówi, że dziecko zostało poparzone gorącą zupą przez służącego, który niósł
posiłek cesarzowi. Napoleon przejął się losem chłopca. Podobno nawet w Kamieńcu
dopytywał się o jego zdrowie.
Zakaz palenia
Wiek pary i elektryczności
W Ostródzie do 1848 roku obowiązywał
zakaz palenia tytoniu. Duża liczba słomianych dachów i stodół mogła sprawić, że
zaprószony przez nieuwagę ogień zacząłby się szybko rozprzestrzeniać. Władze
nie chciały dopuścić do powtórki pożaru
z 1788 roku.
Koniec wieku XVIII i początek XIX to dla miasta czas dość szybkiego rozwoju. W 1833 roku
pojawił się pomysł zbudowania kanału łączącego Ostródę z Morzem Bałtyckim. Prace
rozpoczęły się kilka lat później, bo w 1848
roku, i trwały do roku 1872. Początkowo kanał
służył głównie do celów gospodarczych –
można podziwiać replikę malowidła – oryginał przewożono nim m.in. drewno i zboże. Jego
znajduje się w Wersalu. Dzieło miało być pozycję osłabiła jednak kolej. Pierwszy pociąg
darem mieszkańców Ostródy
wjechał do Ostródy właśnie
dla wielkiego cesarza, aby ten
w 1872 roku. Jego trasa prowaPrawą stroną
oszczędził miasto. Z lewej strodziła przez Toruń, Ostródę do
Po Napoleonie pony są przedstawieni mieszkańcy
Olsztyna i dalej do Rosji. Kolej
została jeszcze jedna
Ostródy, z prawej – Napoleon
rosła w siłę. Co rusz powstawały
szczególna pamiątze swoimi sługami i Wielką Arnastępne linie przebiegające
ka. To właśnie wielki
mały cesarz wpromią. Na pierwszym planie mały
przez Ostródę (m.in. połączenia
wadził w podbitych
chłopiec przekazuje cesarzowi
z Morągiem i Działdowem). Poprzez siebie krajach
petycję. Tło stanowią: wzgórze,
ciągiem dowożono nowe, dotąd
Europy ruch prawomiasto oraz rzeka Drwęca i Jeniedostępne dla mieszkańców,
stronny.
zioro Drwęckie.
produkty. Przy dworcu mieścił
Na pamiątkę pobytu Naposię też kolejowy urząd pocztoleona w Ostródzie powstał jeszcze jeden wy. Ostróda zaczęła się rozrastać zarówno
obraz: Biwak wojsk Napoleona w Ostródzie pod względem urbanistycznym, jak i liczby
autorstwa Hipolita Lecomte’a. Kopię tego ludności. Do miasta doprowadzono gaz i elekdzieła można obejrzeć w Muzeum w Ostró- tryczność, powstała kanalizacja, zbudowano
dzie. Tam też znajduje się oryginał listu chodniki dla pieszych. W 1863 roku pojawił się
z podpisem cesarza zawierający rozkazy w Ostródzie pierwszy telegraf, a w 1898 – teledla generała Clarke’a.
fon. W roku 1912 w miejscowości wybudowano
2
Dzieje Ostródy
Dzieje Ostródy
2
Ostróda – miasto rzemiosła
Najpopularniejszym zawodem w dawnej
Ostródzie było szewstwo. W XIX wieku działało też wiele browarów (nawet na dworcu
kolejowym można było napić się piwa). Inne
niezwykle popularne profesje to m.in. krawiectwo, stolarstwo, piekarstwo, garncarstwo, kowalstwo, kupiectwo. Pośród mieszkańców Ostródy był też jeden cukiernik.
Przedwojenna pocztówka z widokiem na ostródzki Ratusz,
fot. arch. UM Ostróda
33
Ostróda w Prusach Wschodnich
Gustaw Gizewiusz
– orędownik polskości na Mazurach
Gustaw Herman Marcin Gizewiusz urodził
się w Piszu w 1810 roku, a zmarł w Ostródzie 7 maja 1848 roku. Jego grób znajduje się właśnie w Ostródzie na cmentarzu
Polska Górka; płyta nagrobna była wielokrotnie niszczona, m.in. przez hitlerowców.
Gizewiusz był kapelanem, działaczem społecznym, przeciwnikiem germanizacji, publicystą i wydawcą. Na jego cześć zmieniono nazwę miasta Łuczyny (Lec) na Giżycko.
Gizewiusz spisywał też mazurskie pieśni
ludowe. Oto jedna z nich:
„Na ostródzkim polu
Szczerna jarzębina
Spodobałać mi się
W Ostrodzie dziewczyna.
Zakochałem się w niej,
Jak w różanym kwiecie
I myślałem sobie,
Nie masz lepszej w świecie”.
Pieśni ludu znad górnej Drwęcy w parafiach
Ostródzkiej i Kraplewskiej zbierane w 1836
do 1846-go roku przez X.[iędza] G.[ustawa] G.[izewiusza], oprac. i wstępem wraz
z aneksem opatrzył Władysław Ogrodziński, Olsztyn 2001.
Po 1831 roku rozpoczął się proces germanizacji ludności polskiej. Polegała ona głównie na
przymuszaniu mieszkańców do przyswojenia
niemieckiego języka, kultury i obyczajów
oraz całkowitego odcięcia się od polskiej
historii i przodków. W 1835 roku ukazał się
pierwszy numer „Gazety Ostródzkiej” wydany
w całości w języku niemieckim. Zmieniano
nawet nazwy miejscowości, rzek, jezior i lasów, które wywodziły się z języka polskiego.
Na przykład rzeka Dylewka, nazywana kiedyś
Döhlewka Bach, zmieniła nazwę na Döhlauer
Bach, a jezioro Dąbrówno z Dombrowa See
na Semnitz See.
Ostródzianie jednak nie poddali się całkowicie sprusaczeniu. Na ulicach można było
usłyszeć język polski, a także gwarę mazurską.
Głównym piewcą polskości był pastor Gustaw
Gizewiusz. Kapelan nie tylko nawoływał do
używania języka polskiego, ale też czynnie
włączał się w życie polityczne miasta, dzięki
czemu Ostróda stała się centrum ruchu
narodowowyzwoleńczego.
11 lipca 1920 roku odbył się na Warmii
i Mazurach plebiscyt, w którym mieszkańcy
tych terenów mieli się wypowiedzieć, czy
są za przyłączeniem ich do Niemiec czy do
Polski. Dzięki niemieckiej propagandzie (m.in.
terrorystyczna działalność bojówek, wpisanie
na karcie do głosowania „Prusy Wschodnie”
zamiast „Niemcy”) wynik okazał się porażką
Polaków. Na „Prusy Wschodnie” oddano
ponad 8 tys. głosów. Za Polską opowiedziało
się zaledwie 17 osób. Pamiątkowy kamień
plebiscytowy z 1920 roku znajduje się do
dzisiaj przy ulicy 3 Maja.
Krajobraz pozostały po przemarszu Armii
Czerwonej w 1945 roku przerażał. Miasto
zostało spalone niemal w 60%, a to, co nie
spłonęło, zostało wywiezione przez radzieckich
żołnierzy jako wojenna kontrybucja. W Ostródzie pozostało zaledwie ok. 2 tys. mieszkańców.
26 maja 1945 roku władzę cywilną w mieście
objął starosta Stefan Cendrowski, a dwa miesiące później Tadeusz Raczyński.
Powojenne losy perły Mazur
2
Miasto XXI wieku
Status Ostródy
Powiat ostródzki powstał po reformie administracyjnej, czyli w roku 1999. Siedzibą
jego władz jest Ostróda. Na powiat składa
się dziewięć gmin: jedna miejska – Ostróda,
trzy miejsko-wiejskie – Miłakowo, Miłomłyn
i Morąg, oraz pięć wiejskich – Dąbrówno,
Grunwald, Łukta, Małdyty, Ostróda. Władzę
w mieście sprawują rada miejska i burmistrz.
Ze statutu Ostródy wynika, że podstawowym
zadaniem miasta jest „tworzenie warunków do
pełnego uczestnictwa obywateli
w życiu wspólnoty miejskiej,
zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty oraz dbałość
o racjonalny i harmonijny
rozwój miasta”.
Miasto XXI wieku
nawet lotnisko, które jednak zlikwidowano po
podpisaniu traktatu wersalskiego (1919).
Drwenzsee – Jezioro Drwęckie, pocztówka z 1915 r.,
fot. arch. UM Ostróda
34
Część krajoznawcza
ostróda
Dzieje Ostródy
2
Po II wojnie światowej, w 1946 roku, zmieniono
nazwę miasta z Ostrod na Ostróda. Inicjatorem
tego typu zmian w powojennej
Polsce było Ministerstwo Ziem
Odzyskanych.
Rozpoczęto odbudowę
miejscowości. Do rozwoju
miasta przyczynili się głównie
kolejarze, którzy przybyli na te
Miasto partnerskie
tereny w marcu 1945 roku. Po
powtórnym uruchomieniu woW 1994 roku doszło do podpidociągów, kanalizacji i gazowni
sania umów między dwoma
do Ostródy zaczęli napływać
miastami – niemieckim Osterode
am Harz (16 kwietnia) i polską
nowi mieszkańcy, głównie ze
Pomyślne wiatry dla Ostródy,
Wschodu, Pomorza i Mazowsza.
Ostródą (23 kwietnia). Górskie
fot. arch. UM Ostróda
Miejscowość powoli podnosiła
miasteczko Osterode – brama
się z wojennych zniszczeń. Odbudowano do Harzu – leży w Dolnej Saksonii i liczy blisko
szkoły, domy, sklepy. Miasto stawało się coraz 28 tys. mieszkańców. Prawdopodobnie od tej
piękniejsze. Przyciągało nie tylko nowych niemieckiej osady pochodzi nazwa Ostródy –
mieszkańców, ale i przedsiębiorców. W 1975 dawna nazwa polskiej miejscowości to właśnie
roku ruszyła pierwsza linia produkcyjna w Za- „Osterode”. Porozumienie między miastami
kładach Mięsnych Morliny, co przyczyniło się partnerskimi służy nie tylko rozwijaniu gospodo znacznego rozwoju gospodarczego regionu. darki, ale też kultury i turystyki oraz wymianie
Wpływ na odrodzenie miasta mieli również informacji. Obopólne korzyści, jaka przyniosło
turyści, którzy coraz chętniej wypoczywali podpisanie umowy o partnerstwie, są odczunad Jeziorem Drwęckim, m.in. za sprawą Ka- wane przez wszystkich zainteresowanych.
nału Ostródzko-Elbląskiego. „Obudziło się” też Uczniowie dzięki organizowanym wymianom
życie kulturalne i wkrótce Ostróda odzyskała poznają język, kulturę i historię obu krajów oraz
nawiązują nowe przyjaźnie. Lokalni sportowcy
przedwojenne miano perły Mazur.
35
Osterode am Herz, fot. arch. UM Ostróda
mogą rywalizować na międzynarodowej arenie – przedstawiciele miast uczestniczą m.in.
w turniejach piłki nożnej, tenisa i ping-ponga.
Ponadto w obu miejscowościach organizowane są liczne koncerty, a pracownicy naukowi
i władze wymieniają się doświadczeniem
i nowinkami. Na placu Tysiąclecia Państwa
Polskiego w Ostródzie znajduje się fontanna
– pomnik Jedności Europejskiej. Boki fontanny
zdobią herby Ostródy i Osterode am Harz oraz
Unii Europejskiej.
Gmina miejska Ostróda nawiązała też
współpracę z litewskim powiatem Tauragė
(zachodnia część Litwy). Zawarta umowa
partnerska ma na celu rozwijanie kultury, turystyki oraz gospodarki obu regionów. W ramach
programu organizowane są festiwale, festyny,
imprezy taneczne oraz sportowe, a także przeglądy filmowe. Władze samorządowe biorą
udział w konferencjach i seminariach.
Trzecim miastem partnerskim Ostródy jest
Neman w obwodzie kaliningradzkim.
najbardziej im bliskich, czyli z Ostródy i powiatu ostródzkiego. Lokalny charakter ma także
Radio Mazury. Warto podkreślić, że jest to rozgłośnia międzywyznaniowa. Radio propaguje
hasło równości religijnej i narodowościowej,
stąd audycje kierowane są zarówno do katolików, jak i protestantów oraz wyznawców
prawosławia. Obok starych stacja nadaje też
nowe przeboje. Radio reklamuje się hasłem
„Muzyka najlepsza na Mazurach”. W Ostródzie
nadaje na częstotliwości 101,5 FM. Stacja
wciąż się rozwija. Pod czujnym okiem konserwatora zabytków adaptowana jest właśnie
wieża ciśnień z 1903 roku, w której będzie się
mieścić nowa siedziba radia.
Poza radiem i telewizją źródłem informacji
regionalnych są „Gazeta Ostródzka” (tygodnik
dodawany do „Gazety Olsztyńskiej”) oraz
„Rozmaitości Ostródzkie” (miesięcznik).
Strony internetowe związane z Ostródą
i okolicami to m.in. http://www.ostroda.pl
(oficjalna strona miasta), http://www.gminaostroda.pl (oficjalna strona gminy Ostróda),
http://www.powiat.ostroda.pl (oficjalna strona
powiatu ostródzkiego), http://www.ostrodaonline.pl (serwis poświęcony ostródzkim rozmaitościom), http://www.biznes.ostroda.pl
Media i promocja miasta
Telewizja Ostróda uzyskała koncesję na nadawanie własnego programu 18 maja 2004 roku.
Od tego czasu mieszkańcy miasta i okolic
mogą śledzić najważniejsze wydarzenia
polityczne, kulturalne i sportowe z miejsc
36
Stacja nadawcza na wieży ciśnień, fot. J. Pruszyńska
Stacja nadawcza na szczycie Góry Dylewskiej, fot. J. Pruszyńska
(ostródzki serwis gospodarczy), http://www.
kultura.ostroda.pl (ostródzki serwis kulturalny), http://www.naszaostroda.pl (serwis
informacji lokalnych), http://ostroda.
naszemiasto.pl (ogólnopolski serwis miejski), http://www.mazury.ostroda.pl (serwis
poświęcony Mazurom Zachodnim), http://
www.zlot.mazury.pl (serwis Zachodniomazurskiej Lokalnej Organizacji Turystycznej) oraz
http://www.zegluga.com.pl (serwis Żeglugi
Ostródzko-Elbląskiej).
Stowarzyszenia
i organizacje pozarządowe
Zachodniomazurska Lokalna Organizacja
Turystyczna powstała w 2005 roku, by promować Warmię i Mazury, a zwłaszcza Mazury
Zachodnie. Inne cele organizacji to integrowanie i współpraca osób fizycznych i prawnych zainteresowanych rozwojem turystyki
zachodniomazurskiej. Swoje założenia ZLOT
realizuje poprzez: rozwijanie infrastruktury,
wzbogacanie oferty turystycznej i edukacyjnej,
pozyskiwanie środków finansowych, organizację targów promocyjnych, uczestnictwo
w szkoleniach krajowych i zagranicznych
oraz działalność wydawniczą i multimedialną.
Oficjalna strona organizacji to http://www.
mazury-zachodnie.pl.
Lokalna Organizacja Turystyczna „Kraina Nieodkrytych Tajemnic” powstała, by
poprzez turystykę promować
gminy: Morąg, Łukta i Miłakowo. Ze statutu „Krainy
Nieodkrytych Tajemnic”
wynika, że swoje cele realizuje poprzez organizację
i udział w targach, imprezach
promocyjnych, spotkaniach,
szkoleniach krajowych i zagranicznych. Więcej informacji można znaleźć
na stronie http://www.lot.mazury.pl.
Lokalna Organizacja Turystyczna „Pojezierze Iławskie i Dorzecze Drwęcy” została
utworzona 15 marca 2005 roku. Jej głównym
celem statutowym jest promocja oraz rozwój
gospodarczy i turystyczny powiatu iławskiego.
Należą do niej nie tylko miasta i gminy, ale także osoby fizyczne, instytucje oraz organizacje
pozarządowe. Oficjalna strona organizacji to
http://www.lot.ilawa.pl.
Ostródzkie Stowarzyszenie Kulturowe „Sasinia” działa od 1999 roku. W swoich szeregach
ma blisko 40 członków. Jego głównym celem
jest propagowanie kultury ziemi ostródzkiej
oraz promowanie tego regionu. Statut stowarzyszenia mówi także o: ochronie dóbr
kultury i tradycji, upowszechnianiu wiedzy historycznej, wspieraniu społecznej aktywności
obywateli oraz o działaniu na rzecz ekologii.
Wymienione cele realizowane są m.in. poprzez: szkolenia, działalność wydawniczą,
organizowanie wycieczek edukacyjnych oraz
współpracę z samorządowcami i instytucjami
działającymi na rzecz rozwoju miasta. Więcej
na http://www.sasinia.ostrodaonline.pl.
Stowarzyszenie Miłośników Wzgórz Dylewskich powstało w 2000 roku, by promować
2
Miasto XXI wieku
Część krajoznawcza
ostróda
Miasto XXI wieku
2
37
i chronić obszar Wzgórz Dylewskich. Zajmuje
się przede wszystkim organizowaniem imprez
propagujących zdrowy tryb życia (m.in. rajdy
rowerowe, biegi narciarskie) oraz spędzanie
wolnego czasu na łonie dylewskiej przyrody.
Stowarzyszenie ma siedzibę w Ostródzie przy
ulicy Jana III Sobieskiego 1.
Drużyna Rycerska Komturii Ostródzkiej
została założona 31 stycznia 2004 roku. Drużyna reprezentuje Zakon Szpitala Najświętszej
Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, czyli zakon krzyżacki. Członkowie
bractwa rycerskiego uczestniczą w licznych
imprezach polskich i zagranicznych, które
mają na celu przybliżanie średniowiecznych
zwyczajów i kultury. W zbrojach i hełmach,
dzierżąc miecze i topory, współcześni rycerze
urządzają pokazy walk pieszych, uczą strzelać
z łuku oraz rzucać włócznią. Stałe miejsce
w kalendarzu drużyny zajmuje inscenizacja
bitwy pod Grunwaldem. Więcej informacji
na oficjalnej stronie drużyny http://www.
komturiaostroda.com.
Ostródzka Grupa Rekonstrukcji Historycznych odtwarza głównie wydarzenia, stroje
i zwyczaje okresu napoleońskiego.
Największe imprezy cykliczne
 Narciarski Rekreacyjny Bieg Sasinów (II;
Wzgórza Dylewskie) – bieg narciarski, bez
podziału na wiek i płeć. Informacje: http://
www.ostroda.pl, zakładka „Kalendarium
imprez”.
 Dni św. Jerzego – Biwak Wojsk Napoleońskich (IV/V; Ostróda) – co roku mieszkańcy
Ostródy świętują imieniny patrona miasta,
św. Jerzego, podczas których organizują
inscenizację bitwy Wielkiej Armii. Wojska
napoleońskie rozbijają obóz obok ostródzkiego zamku, gdzie przygotowują potrawy,
38
Część krajoznawcza
ostróda
Inscenizacja bitwy pod Grunwaldem, fot. D. Szczygielski
odtwarzają scenki z życia obozowego,
przeprowadzają pokaz musztry. Informacje:
http://www.ostroda.pl, zakładka „Kalendarium imprez”.
 Ostródzkie Dni Morza (VI; Ostróda) – impreza rozpoczynająca sezon wakacyjny, podczas
której można posłuchać szant i pożeglować.
Ponadto w ramach Dni Morza odbywają się
regaty, parada statków i pokaz sztucznych
ogni. Informacje: http://www.ostroda.pl,
zakładka „Kalendarium imprez”.
 Inscenizacja bitwy pod Grunwaldem (VII;
pola Grunwaldu) – przez kilka dni można
obserwować walki rycerskie, życie średniowiecznej osady i słuchać muzyki sprzed
wieków. Główną atrakcją jest niewątpliwie
inscenizacja słynnej bitwy z udziałem ponad
tysiąca rycerzy z całego świata. Informacje:
http://www.grunwald1410.pl.
 Dni Ostródy (VII; Ostróda) – podczas kilkudniowego festiwalu można posłuchać zespołów folklorystycznych z całego świata.
 Międzynarodowy Zlot Motocykli Ciężkich
i Weteranów (VII; Ostróda) – podczas imprezy
miłośnicy motocykli mogą obejrzeć oryginalne
maszyny, zabytkowe egzemplarze oraz uczestniczyć w pokazach jazdy sprawnościowej.
 Festiwal Blues w Ostródzie (VII; Ostróda) – festiwal składa się z dwóch części:
konkursu młodych talentów i koncertu gwiazd.
Informacje: http://www.blues.ostroda.pl.
 Ostróda Summer Hot Days (VII/VIII; Ostróda) – organizatorzy imprezy co roku zaskakują
– jak sami mówią, specjalizują się w „rzeczach
dziwnych i ciekawych”; do tej pory muzycy
koncertowali m.in. podwieszeni na linach na
ścianie ostródzkiego zamku i na scenie, którą
stanowił największy bęben świata. Informacje:
http://www.oshd.ostroda.pl.
 Puchar Świata w Siatkówce Plażowej
Swatch FIVB Beach Volley World Tour
(VIII; Stare Jabłonki) – rozgrywki w Starych
Jabłonkach na stałe wpisały się już do letniego
programu atrakcji organizowanych przez hotel Anders; na zawody przyjeżdżają polskie
i zagraniczne gwiazdy siatkówki plażowej.
Informacje: http://www.worldtour.pl.
 Festiwal Ognia (VIII; Ostróda) – impreza,
podczas której można podziwiać fascynujące
tańce z ogniem oraz sztukę kuglarską. Informacje: http://www.festiwalognia.pl.
 Ostróda Reggae Festiwal (VIII; Ostróda) –
na trzech scenach (czerwonej, zielonej i żółtej)
odbywają się koncerty czołowych polskich
Ostróda Reggae Festival, fot. D. Szczygielski
i zagranicznych wykonawców reggae oraz
konkurs młodych talentów. Informacje: http://
www.positive.pl/festiwal.
 Festiwal Ryby, Wędki i Muzyki Sielawa
Blues (IX; Stare Jabłonki) – impreza plenerowa, podczas której można, jak sama
nazwa wskazuje, skosztować potraw z ryb
(często przyrządzonych przez światowej
klasy kucharzy), powędkować oraz posłuchać
dobrej muzyki. Informacje: http://www.
sielawablues.pl.
2
Miasto XXI wieku
Miasto XXI wieku
2
Planowane inwestycje w turystyce
Dane z 2008 roku wskazują, że w Ostródzie
i w okolicach znajduje się blisko 4,5 tys. miejsc
noclegowych. Jednak baza noclegowa ciągle
się powiększa. W sierpniu 2008 roku został
oddany do użytku luksusowy kompleks
apartamentowców Rezydencje Willa Port.
Oprócz tego powstał 4-gwiazdkowy hotel
Platinum, który sąsiaduje z Aquaparkiem
Ostróda i centrum rekreacyjno-rozrywkowym.
Na tym jednak nie koniec. Rozpoczęto budowę
kilku innych wysokiej klasy obiektów, m.in.
5-gwiazdkowego Holiday Park i 4-gwiazdkowego Willa Port Resort. Hotele w swojej ofercie
będą miały zaplecze fitness, spa, gabinety
zabiegowe i sauny. Gościom udostępnione
zostaną także sale konferencyjne i bankietowe. Planuje się, że do 2012 roku liczba miejsc
noclegowych wzrośnie do 7 tys.
Ostróda, chcąc ułatwić turystom zwiedzanie
Mazur Zachodnich, przygotowuje wydanie
specjalnej imiennej karty zniżkowej. Dzięki
niej turystom będzie przysługiwał rabat obniżający koszty korzystania z różnych obiektów
i podmiotów turystycznych (m.in. w Żegludze
Ostródzko-Elbląskiej), a także hoteli, restauracji
oraz basenów. Wzorem dla twórców ostródzkiej
karty turysty była podobna inicjatywa podjęta
39
2
ostróda
W krainie jezior i lasów
Ostróda ma własny pieniądz
Od maja 2009 na terenie Ostródy, w specjalnie oznaczonych punktach, będzie można płacić szelągami
ostródzkimi. Jak to możliwe? Z okazji obchodów 680-lecia miasta do obiegu wypuszczono monety o nominale
5 szelągów, co stanowi równowartość 5 zł (9 tys. egzemplarzy) i 7 szelągów, co stanowi równowartość 10 zł (tysiąc egzemplarzy). Monety na awersie mają panoramę
miasta, a na rewersie – jego herb. Ostródzkie szelągi
będą do nabycia w Centrum Informacji Turystycznej
oraz w Muzeum w Ostródzie.
przez inne miasta w Polsce – Warszawę, Poznań, Kraków. Jednak zachodniomazurska
karta jako jedyna obowiązywać ma na tak
dużym obszarze. Kupić ją będzie można
w Centrum Informacji Turystycznej w Ostródzie
(pl. Tysiąclecia Państwa Polskiego 1A, tel.: 089
6423000). Wraz z kartą turysta otrzyma także
wykaz obiektów, które udzielają zniżek, folder
i mapę Mazur Zachodnich oraz plany Ostródy
i Iławy. Karta wydawana będzie na 2 dni (16
zł), 3 dni (22 zł) lub 7 dni (45 zł).
Rozwija się nie tylko miasto, ale również
cały region. W styczniu 2009 roku podpisano
preumowy do „Programu rozwoju turystyki
w obszarze Kanału Ostródzko-Elbląskiego
i Pojezierza Iławskiego”, który ma na celu
promowanie terenów leżących na trasie Kanału
Ostródzko-Elbląskiego oraz
rozwój turystyki i gospodarki,
z poszanowaniem środowiska naturalnego. Działania
człowieka nie mogą powodować niszczenia przyrody.
W ramach programu region
planuje poszerzyć i zmodernizować swoją infrastrukturę,
oznaczyć szlaki i obiekty
turystyczne, popularyzować
40
5 szelągów ostródzkich, fot. arch. UM Ostróda
regionalne produkty, historię i kulturę. Łącznie
do 2013 roku na realizację tego programu
zostaną przeznaczone środki w wysokości
290 mln zł. W Ostródzie główne inwestycje
będą polegać na: zagospodarowaniu nabrzeża
Jeziora Drwęckiego, rozwoju żeglarstwa (także
lodowego) i Żeglugi Ostródzko-Elbląskiej, poprawie nawierzchni ulic, modernizacji zamku
oraz budowie amfiteatru na 2,5 tys. miejsc.
Rewitalizacji zostaną poddane zabytkowe
kamienice, kościoły, cmentarz, stary ratusz,
dworzec PKP oraz stadion miejski. Inwestycje
w samej Ostródzie pochłoną ponad 44 mln zł.
A wszystko po to, by turysta mógł spokojnie
wypocząć i nacieszyć się nie tylko wspaniałą
przyrodą, ale i pięknym, zadbanym miastem.
Region planuje zmodernizować infrastrukturę, fot. D. Bógdał
Rozdział 3
Trasy zwiedzania miasta
41
Trasy zwiedzania miasta
ostróda
ono blisko 880 ha, a jego głębokość wynosi
ponad 22 m. Kanał łączy je z Jeziorem
Pauzeńskim. Jezioro Drwęckie jest jednym
z najlepiej zagospodarowanych akwenów
w okolicy. Wzdłuż nabrzeża znajdują się
liczne bary, restauracje i kawiarnie. Przepięknie prezentuje się również bulwar
przecinający pobliski park. Gęsto rosnące
wierzby sprawiają, że do alejki nie docierają
miejskie hałasy i dzięki temu spacer nią jest
prawdziwą przyjemnością.
1. Szlakiem ostródzkich
rozmaitości
Przebieg trasy: nabrzeże Jeziora Drwęckiego
– molo – ul. Mickiewicza – nabrzeże Jeziora
Drwęckiego – ul. Mickiewicza – ul. 3 Maja –
ul. Nadrzeczna – ul. Olsztyńska – ul. Drwęcka –
ul. Stapińskiego – ul. Mickiewicza – molo
Trasę rozpoczynamy nad brzegiem Jeziora
Drwęckiego (opis jeziora zob. s. 17). Zajmuje
Jezioro Pauzeńskie
Trasa 1
Szlakiem ostródzkich
rozmaitości
0
N
500 m
sa
Szo
ą
Elbl
owa
Wierzb
Jezioro
ogródki
działkowe
ska
Perskie
3 Maj
a
Drewn
ia n a
Olsztyńska
rwęckie
Jana Pawła II
ogródki
działkowe
Demokracji
r ni
ieg
eck
o
nie
Pio
a
rsk
Olsztyńska
Drwęca
Cza
Molo
Zamek krzyżacki
Pomnik Tadeusza Kościuszki
Stapińskieg
o
e go
iężn
Pien
go
ackie
Słow a
pad
o
t
s
i
11 L
Przemysłowa
Drwęck a
Jezioro D
42
Garni
zono w a
Nadrzecz
na
a
yczn
iewicz a
Mick
yst
Tur
Ostródzkie molo o zachodzie słońca, fot. J. Pruszyńska
Pospacerować warto także po molo 1 ,
które zostało oddane do użytku w 1998 roku.
Jest to największy tego typu obiekt na polskich
jeziorach – na tyle duży, by spacerowicze nie
musieli się na nim tłoczyć. Rozstawione wzdłuż
molo ławeczki to idealne miejsce do wypoczynku
w otoczeniu mazurskiej przyrody. Na końcu
pomostu znajduje się zadaszona altanka, z której
roztacza się urzekający widok na miasto. Można stąd obserwować także regaty i cumujące
nieopodal statki Żeglugi Ostródzko-Elbląskiej.
Molo to jedno z miejsc, gdzie organizowane są
koncerty w ramach licznych letnich imprez.
Po zejściu z pomostu idziemy prosto do
głównej ulicy (Mickiewicza) i skręcamy w nią
w lewo. Po lewej stronie miniemy okazały,
zbudowany z czerwonej cegły, budynek poczty,
natomiast po prawej zobaczymy zabytkowy
zamek krzyżacki 2 (zob. s. 79).
Grunwaldzka
Kamień plebiscytowy
Wieża Bismarcka
Śluza Ostróda
Kaplica baptystów
Cmentarz Polska Górka
Wieża ciśnień
Polegli rycerze pod zamkiem krzyżackim, fot. W. Kozicz
3
Szlakiem ostródzkich rozmaitości
Szlakiem ostródzkich rozmaitości
3
Pomnik Tadeusza Kościuszki, fot. J. Pruszyńska
W pobliżu zamku, po przeciwnej stronie ulicy, stoi pomnik Tadeusza Kościuszki 3 , „Najwyższego Naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej”
podczas insurekcji 1794 roku. Dawniej w tym
miejscu stał posąg żołnierza, upamiętniający
poległych w wojnach pruskich. Po II wojnie
światowej pomnik zastąpiło, wykonane przez
pracowników PKP, popiersie Kościuszki.
Brzegiem Jeziora Drwęckiego kierujemy się
dalej na północ, mijając ujście rzeki Drwęcy.
Po ok. pięciominutowym spacerze docieramy
do ulicy Drewnianej, skręcamy w prawo i po
200 m dochodzimy do ulicy Mickiewicza. Tu
skręcamy w lewo, by po kolejnych 200 m stanąć
przed jednym z urządzeń Kanału OstródzkoElbląskiego – śluzą Ostróda (zob. s. 23). Jest
ona jedną z czterech czynnych śluz kanału
i łączy Jezioro Drwęckie z Pauzeńskim. Została
wybudowana w latach 1872–76, w latach
20. XX w. przebudowano ją, a w 1998 roku
wymieniono wrota śluzowe. Długość śluzy
to 29,3 m, jej wrota są szerokie na blisko
3 m, a różnica poziomu wód sięga tu 1,6 m.
43
Obok znajduje się przelew młyński Ostróda,
który odprowadza nadmiar wody z Jeziora
Pauzeńskiego do Jeziora Drwęckiego.
Oddalając się od śluzy, kierujemy się na
północny zachód i skręcamy w lewo, w ulicę
3 Maja. Po ok. 700 m skręcamy ponownie
w lewo, zmierzając w stronę niewielkiego
lasku. Przy tej uliczce, po prawej stronie, znajduje się kamień plebiscytowy 4 – pamiątka
wydarzeń z 1920 roku (zob. s. 34). Na Warmii
i Mazurach przeprowadzono wówczas plebiscyt, w którym mieszkańcy mieli zadecydować
o przynależności tych ziem do Polski lub do
Prus Wschodnich. Za Polską opowiedziało się
wówczas 17 osób, a za Prusami ponad 8 tys.
Na kamieniu widnieje data „11.07.1920”.
Idąc dalej prosto, zobaczymy zabudowania Park Hotelu. Tutaj, przy brzegu Jeziora
Drwęckiego, wznosi się pochodząca z 1902
roku, 10-metrowa, zbudowana z kamieni
narzutowych wieża Bismarcka 5 . Wieże
na cześć kanclerza Niemiec Ottona von
Bismarcka powstawały w latach 1869–1934.
W Polsce z 40 wież zachowało się jedynie 17.
Projektantem ostródzkiej, pierwszej w Prusach Wschodnich, był miejscowy architekt
o nazwisku Gruhl. Jej oficjalne otwarcie
nastąpiło 1 kwietnia, czyli w dniu urodzin Bismarcka. Do 1905 roku, w tym właśnie dniu na
Kamień plebiscytowy, pamiątka zdarzeń z 1920 r., fot. J. Pruszyńska
44
Trasy zwiedzania miasta
ostróda
Wieża Bismarcka, fot. J. Pruszyńska
wieży zapalano ogień. Wiele przedwojennych
pocztówek przedstawia panoramę Ostródy
widoczną właśnie z wieży Bismarcka.
Po obejrzeniu kamienia plebiscytowego
i wieży Bismarcka ruszamy w dalszą wycieczkę po mieście. Ulicą 3 Maja wracamy do
ulicy Mickiewicza, po drodze mijając śluzę
Ostróda 6 .
W odległości ok. 100 m od śluzy, na
rozwidleniu po lewej stronie, warto skręcić
w ulicę Nadrzeczną. Idąc nią, zobaczymy,
także po lewej, neogotycką kaplicę baptystów 7 (ul. Nadrzeczna 3). Tę ładną budowlę
wzniesiono w 1910 roku.
Wracamy do ulicy Mickiewicza i idziemy
nią na południe ok. 200 m, po czym skręcamy w lewo w ulicę Olsztyńską. Po przejściu
kolejnych 400 m skręcamy w lewo. Stąd
Kaplica baptystów przy ul. Nadrzecznej 3, fot. J. Pruszyńska
jest już tylko parę kroków do najstarszego
cmentarza w mieście – Polskiej Górki 8 .
Jak głosi tablica, jest to „miejsce spoczynku
dawnych mieszkańców Ostródy”. Tu właśnie
zostali pochowani Gustaw Gizewiusz, pastor
i piewca polskości, oraz Adolf Tetzlaff, który
rozwijał turystykę na Kanale OstródzkoElbląskim (zob. s. 22). Najstarsze nagrobki
pochodzą jeszcze z XVII wieku, pozostałe
z XIX. Co ciekawe, grzebano tu nie tylko Polaków i Niemców, ale też Żydów. Na cmentarz
wchodzi się przez neoklasycystyczną bramę
z 1834 roku. Niestety, nekropolia jest mocno
zdewastowana, a na większości nagrobków
nie da się odczytać nazwisk.
Po zwiedzeniu Polskiej Górki wracamy na
ulicę Olsztyńską i po chwili skręcamy w ulicę
Drwęcką. Niemal na końcu Drwęckiej wznosi
się ponad 30-metrowa wieża ciśnień 9 . Zbudowana została w 1903 roku, w stylu neogotyckim.
Obiekt mógł dostarczać wodę dla 26 tys. ludzi,
choć w Ostródzie mieszkało wówczas zaledwie
13,5 tys. Obecnie wieża należy do Radia Mazury
(zob. s. 36). Po drugiej stronie ulicy znajduje
się budynek z czerwonej cegły wybudowany
w 1907 roku. Obecnie mieści się w nim liceum
ogólnokształcące (zob. s. 48).
Z ulicy Drwęckiej kierujemy się na południe.
Po ok. 100 m dochodzimy do ulicy Grunwaldzkiej. Skręcamy w prawo i idziemy prosto
ok. 300 m do ulicy Czarnieckiego. Stąd już
niedaleko do Jeziora Drwęckiego (po drodze
można usiąść na ławeczce w cieniu drzew,
przy pięknej fontannie). Za torami idziemy
wzdłuż nabrzeża Jeziora Drwęckiego aż do
molo. W tym miejscu rozpoczęła się pierwsza
wędrówka po Ostródzie i tu się zakończy.
Teraz można zasłużenie odpocząć na molo
lub w jednej w pobliskich kawiarni, by nabrać
sił przed kolejnym spacerem.
Fontanna w parku przy Jeziorze Drwęckim, fot. W. Kozicz
2. Spacer wśród pomników
i kościołów
Przebieg trasy: dworzec PKS – ul. Słowackiego
– ul. 11 Listopada – ul. Czarnieckiego –
ul. Sienkiewicza – ul. Drwęcka – ul. Grunwaldzka
– ul. Bolesława Chrobrego – ul. Czarnieckiego –
ul. Mickiewicza – pl. Tysiąclecia Państwa Polskiego
– ul. Zamkowa – ul. Słowackiego – dworzec PKS
3
Spacer wśród pomników i kościołów
Szlakiem ostródzkich rozmaitości
3
Kolejną wycieczkę po Ostródzie rozpoczynamy przy dworcu PKS 10 (ul. Słowackiego 14).
Obok niego znajduje się dworzec PKP 11 .
Doprowadzenie do Ostródy w 1872 roku pierwszej linii kolejowej było ważnym wydarzeniem
zarówno pod względem społecznym, jak
i gospodarczym. Rozpoczęło ono okres dynamicznego rozwoju miasta. Pierwsza linia
kolejowa, która przebiegała przez Ostródę,
prowadziła z Torunia do Insterburga (obecnie Czerniachowsk). Później miasto zyskało
połączenia także z Morągiem, Działdowem
i Olsztynkiem. Kolej pokrzyżowała plany
pomysłodawców Kanału Ostródzko-Elbląskiego, bowiem pociągi przejęły część funkcji
związanych z transportem. Dworzec kolejowy
stanowił jedno z centrów życia miasta. Można
tu było nadać list, zjeść obiad w restauracji,
45
ik a
olna
Przedszk
ia
21 Styczn
Dworzec PKS
Dworzec PKP
Gimnazjum im. ks. J. Twardowskiego
Pomnik Pamięci Obrońców Suwerenności
i Niepodległości RP
Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP
Budynek kościoła
ewangelicko-metodystycznego
i ewangelicko-augsburskiego
Pomnik Byłych Mieszkańców Ostródy
orzeźwić się lodami lub napić piwa z pobliskiego browaru Victoria. Niestety, piękny
pierwotny gmach dworca można oglądać już
tylko na przedwojennych pocztówkach. Poza
koleją wielki wpływ na rozwój miasta mieli jej
pracownicy. Po wojnie kolejarze jako pierwsi
rozpoczęli odbudowę Ostródy. Obecnie do
obiektów PKP należą m.in. budynek dworca
i nastawnia (skąd dyżurny steruje ruchem).
sa
Pru
Ha
nd
low
a
Jagiełły
go
skie
erew
Pad
nw
ald
zka
go
200 m
N
kie
ego
a
Gru
s
a
e
Warmińsk
szki
i
nieck
k
awic
Dworzec PKP na przedwojennej pocztówce, fot. arch. UM Ostróda
om
Żr
iu
Kośc
Spacer wśródRacł
pomników i kościołów
0
46
1 Dywizji
Grunwaldzka
Czar
ego
iężn
Pien
Trasa 2
Mazurs
ka
Demokracji
Drwęcka
Herdera
ka
o
skieg
rs
nie
Pio
o
ieg
eck
rni
Cza
Jana Pawła II
Armii Krajowej
pada
11 Listo
ogródki
działkowe
Sportowa
Słowackiego
zyń
Wys
Spacer wśród pomników i kościołów
D
Zamkow r w ę ca
a
pl. Tysiąclecia Państwa Polskiego
Wyspiańskiego
Reymonta
Stapińskiego
Kolejowa
Sienkiewicza
ie
za
Mickiewic
rwęck
Jezioro D
Chrobrego
Piastowska
Liceum Ogólnokształcące nr 1
Kościół pw. bł.bł. Hiacynty i Franciszka
Cmentarz żołnierzy radzieckich
Zespół koszarowy„Białe koszary”
Zespół koszarowy„Czerwone koszary”
Ostródzkie dęby
Pomnik Jedności Europejskiej
Kościół pw. św. Dominika Savio
Mury obronne miasta
Idąc na wschód ulicą Słowackiego, mijamy
szereg zabytkowych kamienic z XIX i XX wieku.
Na uwagę zasługuje przede wszystkim budynek przy ulicy Słowackiego 9 (mieszczą się w
nim sklepy), który został wpisany do rejestru
zabytków. Historyczne kamienice możemy
zobaczyć również przy ulicy 11 Listopada.
Dotrzemy tam, skręcając za torami w prawo.
Na listę zabytków są wpisane budynki nr:
6, 9, 35, 39 i 41. W gmachu nr 39 mieści się
Gimnazjum im. ks. J. Twardowskiego 12 .
Wracając ulicą 11 Listopada, po ok. 800 m
dotrzemy do ulicy Czarnieckiego. Jest to jedna
z głównych arterii miasta; znajdują się przy
niej liczne sklepy i punkty usługowe. W tej
okolicy na uwagę zasługuje pomnik Pamięci
Obrońców Suwerenności i Niepodległości
RP 13 , przy którym odbywa się większość
uroczystości podczas obchodów świąt państwowych. Pomnik jest usytuowany obok
kościoła pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny 14 (ul. Sienkiewicza
3, dawniej Schillerstrasse).
Ten neogotycki kościół to jeden z najcenniejszych zabytków Ostródy. Na początku
XIX wieku w mieście nie było żadnej katolickiej
świątyni (w kościele pw. św. Dominika Savio
odprawiano msze dla ewangelików), choć
w Ostródzie mieszkało ok. 240 katolików.
Pierwszą mszę katolicką odprawiono w roku
1834 dla żołnierzy. W 1853 roku ks. Szczepan
Keller, duchowny z diecezji chełmińskiej,
odprawiał msze m.in. w wynajmowanych
pomieszczeniach i na zamku. Kamień węgielny pod budowę kościoła, przed którym
stoimy, wmurowano dopiero w 1856 roku, a rok
później budynek oddano do użytku. Projekt
świątyni sporządził niemiecki architekt Vincenz
Statz, twórca m.in. nowej katedry w Linzu.
Z powodów finansowych wieżę dobudowano
dopiero w drugiej dekadzie XX wieku (w latach
1910–13), a kościół uroczyście konsekrowano
w roku 1923. Podczas zwiedzania wnętrza
świątyni uwagę przykuwają przepiękne,
przedstawiające postaci świętych, witraże
wykonane przez Georga Schneidera z Ratyzbony. Zostały one ufundowane m.in. przez
mieszkańców Ostródy. Na dwóch z nich można
dostrzec polskie napisy. Zabytkowe są też:
ambona, ławki i konfesjonały, obrazy-stacje
drogi krzyżowej oraz organy (z 1892 roku).
Najcenniejszym obiektem w kościele jest
gotycka pieta z XIV wieku. Rzeźba znajduje
się w bocznej nawie, za kratą. Jej twórca nie
jest znany, wiadomo jednak, że dzieło zostało
przekazane ostródzkiemu kościołowi z parafii
w Gietrzwałdzie tuż przed wybuchem I wojny
światowej. Wówczas też poddano je renowacji.
3
Spacer wśród pomników i kościołów
Trasy zwiedzania miasta
ostróda
Kope
rn
3
Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Ostródzie,
fot. J. Pruszyńska
47
48
Trasy zwiedzania miasta
ostróda
Obecny wygląd piety nie odzwierciedla zamysłu wnętrza kościoła są niewątpliwie okazałe organy
jej twórcy. Rzeźba została zniszczona nie tylko o wspaniałym brzmieniu. W świątyni często
przez czas, ale i przez konserwatorów. Dawniej organizowane są koncerty, warto tu wówczas
płaszcz i kaptur Marii były koloru niebieskiego zajrzeć i wsłuchać się w zjawiskowe brzmienie
(dziś jeden jest pozłacany, a drugi biały), pod- tego instrumentu.
szewka była żółta (dziś czerwona), a suknia
Przy kościele ewangelickim stoi pomnik
czerwona (dziś posrebrzana). Ponadto dawniej Byłych Mieszkańców Ostródy 16 . W pobliżu,
po twarzy XIV-wiecznej figurki płynęły łzy. przy ulicy Sienkiewicza, podziwiać można
Mimo tych zmian, rzeźba nadal odzwierciedla również szereg historycznych kamienic.
ból i rozpacz matki, która straciła syna.
Niektóre z nich zostały wpisane do rejestru
Burzliwa historia Mazur sprawiła, że dzi- zabytków (numery 2, 16, 18).
siejsza Ostróda to wielokulturowy tygiel. Na
Idąc ulicą Sienkiewicza na wschód, dokażdym kroku dostrzec tu można ślady życia cieramy do ulicy Drwęckiej. Tu skręcamy
ludzi różnych wyznań i różnego pochodzenia. w prawo i po ok. 200 m dochodzimy do Liceum
W mieście odnajdziemy kościoły katolickie, Ogólnokształcącego nr 1 17 . W 2007 roku
cerkiew, kościół ewangelicki, a także metody- przypadła setna rocznica wzniesienia budynku
styczny, chrystusowy czy baptystyczny. Kościół szkoły, w którym kolejno mieściły się: Kaiser
ewangelicko-metodystyczny i kościół ewan- Wilhelm Gymnasium, Liceum Pedagogiczne,
gelicko-augsburski 15 to ten sam budynek przy Studium Nauczycielskie, Szkoła Ćwiczeń oraz
ulicy Sienkiewicza – w jednej świątyni modlą Liceum Ogólnokształcące im. J. Bażyńskiego.
się wierni obu wyznań. Budowę neogotyckiego Po przeciwnej stronie ulicy stoi neogotycka
kościoła rozpoczęto w 1907 roku, a ukończono wieża ciśnień (zob. s. 45).
Ulica Drwęcka łączy się z Grunwaldzką. Idąc
w 1909. Jego projektantem był Niemiec, Oskar
Hossfeld. Budynek może pomieścić ponad tysiąc cały czas prosto, po ok. 20 minutach dotrzemy
wiernych. W bryle świątyni uwagę zwraca przede do ulicy Chrobrego, przy której znajdują się dwa
wszystkim wysoka wieża, z której odgrywany cmentarze: zabytkowy i obecnie użytkowany
jest hejnał miasta. Znajduje
się na niej także punkt widokowy. Aby wspiąć się na
wieżę, należy pokonać aż
105 schodów, ale urzekający
widok na Ostródę i okolice
wart jest wysiłku. W drodze na
szczyt można zobaczyć mechanizm zegara z 1909 roku
oraz trzy dzwony ufundowane
przez mieszkańców niemieckiej miejscowości Bochum.
Jednym z najcenniejszych
Kościół ewangelicko-metodystyczny i ewangelicko-augsburski, fot. W. Kozicz
elementów wyposażenia
komunalny. Warto także zejść z górki i odpocząć przez chwilę na pięknej plaży nad jeziorem
Sajmino (Kajkowskim). Przy ulicy Chrobrego
zobaczymy także kościół pw. bł.bł. Hiacynty
i Franciszka 18 . Kamień węgielny pod budowę
tej świątyni został wmurowany w 2000 roku,
a budynek zaprojektował sopocianin Michał
Rybak. Kierując się na południowy wschód,
wciąż ulicą Chrobrego, po ok. 300 m dotrzemy
do otoczonego drzewami cmentarza żołnierzy
radzieckich 19 poległych w 1945 roku. Według
napisu przed bramą zostało tu pochowanych
575 zmarłych.
Ulicą Chrobrego, po ok. 400 m, dojdziemy
do skrzyżowania z ulicą Czarnieckiego. Tu
skręcamy w prawo i idziemy prosto ok. 300 m.
Po lewej stronie znajduje się kompleks koszarowy 20 , który ograniczony jest od wschodu
ulicą Czarnieckiego, od południa ulicą Jagiełły,
od zachodu ulicą Pieniężnego i od północy
ulicą Kościuszki. Powojskowy obszar obejmuje
ponad 10 ha. Budowę koszar artyleryjskich
(Reiter-Kaserne) ukończono w 1927 roku, jednak
tereny te były użytkowane przez wojsko już
od roku 1913. Same koszary, ze względu na
jasną elewację budynków nazywane białymi,
zaprojektował Friedrich Heitmann. Przed wojną
siedzibę swoją miał tutaj 3. Wschodniopruski
Pułk Artylerii Polowej nr 79, później m.in. urząd
skarbowy i szkoły, a następnie obiekty znów
przejęło wojsko. Po II wojnie światowej koszary
nadal stanowiły mienie wojska. Dopiero w roku
2001 rozwiązano jednostkę wojskową, a tereny
przeszły na własność gminy i różnych prywatnych podmiotów. Obecnie w budynkach tych
mieszczą się m.in. urząd gminy, sąd rejonowy
i prokuratura, a na placu przed nimi odbywają
się liczne imprezy i koncerty (m.in. Ostróda
Reggae Festiwal). Na terenie powojskowym
powstało również osiedle mieszkaniowe
Białe koszary, fot. J. Pruszyńska
i szwalnia. Oprócz „białych koszar” w Ostródzie, przy ulicach Grunwaldzkiej i Demokracji,
znajdują się tzw. czerwone koszary 21 (koszary
Grollmana). Zabudowania z czerwonej cegły
powstały w latach 1890–98. Obecnie wciąż
znajduje się tu jednostka wojskowa, więc teren
koszar jest niedostępny dla zwiedzających.
Przy ulicy Czarnieckiego znajduje się też kilka
innych wpisanych do rejestru zabytków budowli.
Są to m.in. domy o numerach 18, 25, 26 i 30.
Kolejnym przystankiem na tej trasie jest
pomnik przyrody na rogu ulic Czarnieckiego
i Grunwaldzkiej. W tym miejscu rosną dwa
okazałe dęby 22 – jeden o obwodzie 410 cm,
a drugi 390 cm. Oba mają po 28 m wysokości.
Warto także zatrzymać się przy pięknie
podświetlonej fontannie. Biało-czerwono-niebieskie strumienie wody wyrzucane są w górę
na blisko 1,5 m, a najwyższy nawet na 3 m.
Z parkiem połączony jest kompleks nowych
budynków. Domy stylizowane na zabytkowe
kamieniczki zostały oddane do użytku w 2002
roku. Znajdują się tutaj liczne sklepy, punkty
usługowe, banki i restauracje.
Ulica Czarnieckiego łączy się z ulicą Mickiewicza. Idąc nią prosto, mijamy ulice Stapińskiego, Reymonta, Wyspiańskiego i skręcamy
w prawo na plac Tysiąclecia Państwa Polskiego.
W tym miejscu 19 sierpnia 1907 roku została
odsłonięta fontanna – pomnik poświęcony
3
Spacer wśród pomników i kościołów
Spacer wśród pomników i kościołów
3
49
Trasy zwiedzania miasta
ostróda
Spacer wśród pomników i kościołów
3. Zielona Ostróda
Przebieg trasy: jezioro Sajmino – plaża
– ul. Piaskowa – park – ul. Poniatowskiego –
ul. Czarnieckiego – Szafranki – jezioro Smordy
– ul. 11 Listopada – ul. Mickiewicza – ul. 3 Maja
– ul. Turystyczna
Fontanna w parku przy ul. Czarnieckiego, fot. W. Kozicz
w nim msze dla katolików, a później nabożeństwa dla ewangelików. Tu też w latach 1835–48
pastor Gizewiusz nawoływał do polskości. Świątynia wielokrotnie była niszczona. Pożar strawił
ją m.in. w 1788 i po wkroczeniu Armii Czerwonej
w 1945 roku. Kościół odbudowano dopiero na
początku lat 80. XX wieku. Na uwagę zasługują
też znajdujące się obok świątyni fragmenty
murów obronnych miasta 25 .
Z placu Tysiąclecia Państwa Polskiego
kierujemy się na ulicę Zamkową, a stąd na
zachód do molo. Wzdłuż nabrzeża Jeziora
Drwęckiego idziemy do ulicy Słowackiego. Po
ok. 10 minutach docieramy do początku naszej
wędrówki – dworca PKS.
Trasa 3
3 Maja
yc
yst
Tur
0
Nadrzeczna
zn a
rwęckie
Jezioro D
500 m
Przemysłowa
Olsz
Olsz ka
tyńs
ka
Drwęc
Demokracji
sk a
Gru
szki
nw
ald
zka
go
skie
erew
Pad
i
nieck
ły
gieł
sa
Pru
Czar
a Ja
Jagiełły
cza
ego
Jara
ia
21 Styczn
e
obr
Chr
iej dy
r
ńsk
Kli Smo
o
ior
jez
ana
Stef
ego
iężn
Pien
iu
Kośc
ka
Drwęca
Jana Pawła II
r
nie
Pio
tyńs
ogródki
działkowe
rska
Mazu
Stapińskiego
go
ackie
Słow
a
pad
isto
11 L
Wł
ady
sław
N
Zielona Ostróda
icza
Mickiew
pamięci trzech niemieckich cesarzy: Wilhelma I, Fryderyka III i Wilhelma III. W 1960 roku
pomnik zdemontowano i zastąpiono rzeźbą
Trzy Syreny. Dawny obelisk, choć w nieco
zmienionej formie, powrócił jednak na swoje
miejsce. 1 maja 2004 roku, dla uczczenia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, uroczyście
odsłonięto pomnik Jedności Europejskiej 23 .
Zamiast wizerunków trzech cesarzy na jednym
boku fontanny znajduje się herb Ostródy, na
drugim – miasta partnerskiego Osterode am
Harz, a na trzecim – Unii Europejskiej.
Na placu Tysiąclecia Państwa Polskiego stoi
również XVI-wieczny kościół pw. św. Dominika
Savio 24 (zob. s. 13). Pierwotnie odprawiano
Kościół pw. św. Dominika Savio, fot. W. Kozicz
Okolice Ostródy to piękne, malownicze tereny, z licznymi wzniesieniami i urzekającymi
krajobrazami. Raj dla rowerzystów. Przez
miasto prowadzi kilka tras rowerowych,
o różnym stopniu trudności. Szlaki są dobrze
oznaczone. W pobliżu jest kilka punktów,
w których można za niewielką opłatą wypożyczyć rower, by wybrać się na wycieczkę.
Oto niektóre z nich:
 hotel Anders, 14-133 Stare Jabłonki, ul. Spacerowa 2, tel.: 089 6427000, faks: 089 6427013,
e-mail: [email protected], http://
hotelanders.com.pl; wypożyczalnia czynna
tylko w sezonie;
 hotel Sajmino, 14-100 Ostróda, Kajkowo,
ul. Michała Kajki 6, tel./faks: 089 6466947,
3
Zielona Ostróda
3
go
Poniatowskiego
Park
s
Pia
kow
a
jezioro Sajmino
(j. Kajkowo)
Szafranki
Pomnik Jedności Europejskiej, fot. J. Pruszyńska
50
Fragment murów obronnych miasta, fot. J. Pruszyńska
Plaża nad j. Sajmino
Park i cmentarz komunalny
Molo
Zamek krzyżacki
Śluza Ostróda; restauracja Tawerna
Plaża miejska
51
Zielona Ostróda
3
52
ostróda
e-mail: [email protected],
http://www.hotel.sajmino.
pl; wypożyczenie roweru
kosztuje 5 zł za godzinę; dla
gości hotelowych rowery są
dostępne za darmo;
 restauracja Tawerna,
14-100 Ostróda, ul. Mickiewicza 21, tel.: 089 6405293,
e-mail: [email protected], http://www.
a k t y w n a - t u r y s t y k a . p l;
wypożyczenie roweru młodzieżowego to koszt 18 zł
za dobę (powyżej 3 dni) lub
20 zł za dobę (poniżej 3 dni),
natomiast roweru uniwersalnego – 20 zł za
dobę (powyżej trzech dni) lub 24 zł za dobę
(poniżej 3 dni); firma dostarcza i odbiera sprzęt
z umówionego miejsca.
Trasę rowerową po zielonej Ostródzie rozpoczynamy nad jeziorem Sajmino (zob. s. 19).
Jedziemy na północny zachód, wzdłuż brzegu
jeziora, piaszczystą drogą pośród drzew.
Następnie kierujemy się na plażę 26 , która niegdyś była główną plażą miasta. (Od
2008 roku tę funkcję pełni kompleks przy
Jeziorze Drwęckim). Warto tu na chwilę
przystanąć i nabrać sił przed dalszą jazdą,
zwłaszcza że z tego miejsca rozpościera się
wspaniały widok na całe jezioro.
Po krótkim odpoczynku na plaży wjeżdżamy pod górę na ulicę Piaskową, przy której
znajdują się park i cmentarz 27 . Następnie,
po ok. 400 m, skręcamy w lewo w ulicę Poniatowskiego, którą jedziemy do skrzyżowania
z ulicą Czarnieckiego. Tu znów skręcamy
w lewo i jedziemy prosto 500 m. Na końcu
ulicy kierujemy się w prawo, zgodnie z oznakowaniem szlaku rowerowego, na Szafranki,
Malownicze krajobrazy Ostródy, fot. W. Kozicz
a później ulicą Jaracza wzdłuż jeziora Smordy
(3 km). Jezioro ma powierzchnię blisko 22 ha,
szerokość 200 m, długość 1,4 km, a głębokość 6 m. Łączy się z jeziorami Drwęckim
i Morliny. Smordy są dość zanieczyszczone
(przez długi czas spływały do niego ścieki
z pobliskiej mleczarni), jednak widoki, jakie
można tu podziwiać, z pewnością są warte
długiej podróży.
Po krótkim odpoczynku nad jeziorem
wjeżdżamy w ulicę 11 Listopada i udajemy
się w kierunku centrum, do ulicy Mickiewicza
(ok. 1,5 km). Po drodze warto zatrzymać się na
chwilkę przy molo 28 , a następnie zwiedzić
zamek krzyżacki 29 (zob. s. 79). Jadąc dalej
ulicą Mickiewicza po ok. 1 km docieramy
do śluzy Ostróda i restauracji Tawerna 30 ,
a następnie wjeżdżamy w ulicę 3 Maja. Nią
jedziemy prosto ok. 1 km, a następnie skręcamy w lewo, w ulicę Turystyczną. Po 500
m dotrzemy do plaży miejskiej. Tu kończy
się rowerowy szlak po zielonej Ostródzie.
Po długiej, ale ciekawej wycieczce warto
odpocząć na pięknej plaży miejskiej 31 .
Rozdział 4
Na przełaj przez
Mazury Zachodnie
53
54
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
1. Uroki północnej części Mazur
Zachodnich
Trasa 1: Ostróda – Liwa – Zalewo – Karnity –
Miłomłyn – Ostróda
Mapka zob. skrzydełko tylnej okładki
Z Liwy kierujemy się do wsi Zalewo. Aby
tam dotrzeć, główną ulicą przejeżdżamy
przez Liwę, a na rozwidleniu dróg skręcamy
w prawo. Stąd jedziemy prosto 3 km. Po drodze mijamy gospodarstwo agroturystyczne
Źrebaczówka. Właściciele proponują swoim
gościom m.in. jazdę konną pod okiem instruktora, rajdy konne, hipoterapię (metoda
rehabilitacji z udziałem koni), a także biesiady rycerskie, ogniska i imprezy plenerowe
oraz zajęcia artystyczne. Do dyspozycji są tu
nie tylko pokoje wypoczynkowe, ale i pole
biwakowe.
W Zalewie przy niewielkim jeziorku skręcamy w prawo i udajemy się w kierunku Dębinki.
Po ok. 3 km dojeżdżamy do skrzyżowania, na
którym skręcamy w lewo i jedziemy prosto
do Karnit (na drugim skrzyżowaniu w lewo),
gdzie znajduje się zabytkowy zamek (zob.
s. 78). Dotrzemy do niego,
skręcając za Karnitami na
rozwidleniu w lewo. Zamek
zbudowano nad pięknym
i czystym jeziorem Kocioł,
nad którym można odpocząć i nabrać sił przed
dalszą podróżą. Jezioro
otaczają lasy mieszane.
Jego powierzchnia to blisko
80 ha, a średnia głębokość
4,7 m. Można tu złowić
m.in. leszcze, sandacze,
szczupaki i węgorze.
Warto też podjechać nad jezioro Gil Wielki,
które znajduje się w odległości kilku kilometrów od Karnit. Ten zbiornik ma powierzchnię
ok. 540 ha, długość 6,5 km i osiąga 20 m
głębokości. Okolica jest spokojna, idealna
na krótki odpoczynek, bowiem obowiązuje
tu zakaz używania jednostek pływających
z silnikami spalinowymi.
Z Karnit wracamy na drogę, którą tu
przyjechaliśmy. Tym razem na rozwidleniu za
Karnitami nie skręcamy w prawo, lecz w lewo.
Po drodze przecinamy rzekę Korbajnę i Kanał
Iławski, za którym skręcamy w prawo. Jedziemy
wzdłuż kanału w kierunku drogi Bynowo – Miłomłyn (za Dębinką lekko w lewo). Po ok. 2 km,
na rozwidleniu, skręcamy w prawo. Stąd do
pierwszych zabudowań Miłomłyna jest jeszcze
ok. 1,5 km. Historia tej miejscowości, dawnego
grodu krzyżackiego, rozpoczęła się w XIV wieku.
W 1335 Miłomłyn otrzymał prawa miejskie.
Nazwa miasta pochodzi od młyna, który tu
powstał za czasów krzyżackich (Liwemühl –
młyn nad Liwą). Podczas II wojny światowej
Miłomłyn został prawie w 90% zniszczony, ale
po jej zakończeniu odbudowano go i w 1998 roku
ponownie otrzymał prawa miejskie.
Zamek w Karnitach, fot. J. Pruszyńska
Trasa 2. Ostróda – Miłomłyn – Winiec – Tarda –
Miłomłyn – Ostróda
Mapka zob. skrzydełko tylnej okładki
Kościół pw. św. Bartłomieja w Miłomłynie, fot. J. Pruszyńska
W Miłomłynie wjeżdżamy w ulicę Przejazdową. Tu znajduje się śluza Miłomłyn
(zob. s. 23) – jedna z czterech czynnych
śluz Kanału Ostródzko-Elbląskiego. Została
wybudowana w latach 1872–76. Umożliwia
żeglugę do Ostródy, Iławy i na jezioro Drużno.
Z ulicy Przejazdowej kierujemy się na Pasłęcką. Warto tu zobaczyć neogotycki kościół
pw. św. Bartłomieja (ul. Pasłęcka 13), powstały
w latach 1898–1901. Na jego najwyższej wieży
znajduje się zegar. We wnętrzu świątyni na
szczególną uwagę zasługują trzy rzeźby
(Ostatnia Wieczerza, Zmartwychwstanie, Złożenie do grobu) oraz chrzcielnica z XIV wieku.
W mieście zachowały się również fragmenty
XIV-wiecznych murów obronnych.
Z Miłomłyna, ulicą Ostródzką, kierujemy się
do Ostródy. Drogą leśną, niebieskim szlakiem
rowerowym, dotrzemy do Jeziora Srebrnego
Dużego. Tu, na rozwidleniu, skręcamy w lewo,
a później w prawo. Jedziemy prosto wzdłuż
jeziora do głównej drogi. Przecinamy trasę do
Piławek i podążamy dalej leśną trasą prosto,
wzdłuż Jeziora Drwęckiego, do Ostródy –
końca pierwszej wycieczki.
Kolejną trasę rowerową po Mazurach Zachodnich rozpoczynamy, podobnie jak poprzednią
wycieczkę, przy dworcu PKP w Ostródzie. Stąd
ruszamy, znaną trasą (zob. s. 54), wzdłuż
Jeziora Drwęckiego, drogą leśną w kierunku
Piławek. Na skrzyżowaniu odbijamy w prawo,
a później w lewo i jedziemy wzdłuż jeziora
Srebrnego Dużego niebieskim szlakiem rowerowym do Miłomłyna (zob. s. 54). Tam podążamy cały czas prosto ulicą Ostródzką, a później
Pasłęcką. Po drodze mijamy Kanał Elbląski.
Po ok. 1 km, na skrzyżowaniu, skręcamy
w prawo w ulicę Mazurską. Dalej kierujemy
się na północ, przecinając drogę nr 7. Po
ok. 2 km dojeżdżamy do kolejnego skrzyżowania, na którym skręcamy w prawo i lasem
jedziemy ok. 3 km do wsi Winiec. Po drodze
mijamy most nad kanałem, jezioro Ilińsk oraz
Stanicę Wodną Komendy Hufca Łódź. Sam
Winiec leży nad jeziorem Bartężek. Pierwsze
informacje o osadzie pochodzą z roku 1381.
Jej pierwotna nazwa to Windekenhayn (od
pruskiego imienia Wyndekoy), obecną zyskała
dopiero w latach powojennych.
Prawie na końcu wsi jest niewielkie skrzyżowanie, na którym należy skręcić w prawo.
Wzdłuż brzegów jeziora Bartężek jedziemy
cały czas prosto ok. 5 km w kierunku wsi
Tarda. Gdy dotrzemy do skrzyżowania, możemy odbić w lewo i odpocząć nad jeziorem.
Znajduje się tu Ośrodek Wypoczynkowy Tarda, w którym możemy zjeść ciepły posiłek lub
wypożyczyć sprzęt wodny. Skręcając w prawo
na skrzyżowaniu, dojedziemy do Tardy. Na
końcu wsi ponownie odbijamy w prawo
4
Uroki północnej części Mazur Zachodnich – Trasa 2
Uroki północnej części Mazur Zachodnich – Trasa 1
4
55
56
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
i jedziemy ok. 5 km drogą asfaltową przez las.
Docieramy do Miłomłyna i wjeżdżamy w ulicę
Leśną, a następnie – za drogą nr 7 – w ulicę
Twardą. Na drugim skrzyżowaniu za „siódemką” skręcamy w ulicę Hotelową i jedziemy
prosto aż do Ostródzkiej. Stąd – znajomą
już trasą – jedziemy drogą leśną w kierunku
Piławek, a później wzdłuż Jeziora Drwęckiego
do Ostródy. Docieramy do dworca PKP, przy
którym kończy się druga trasa rowerowa.
Trasa 3: Małdyty – Wenecja – Leśnica – Sambród
– Marzewo – Dargowo – Drulity – pochylnia
Buczyniec – Lepno – Kreki – Budwity – Jarnołtowo –
Zajezierze – Sople – Małdyty
Mapka zob. skrzydełko tylnej okładki
Trzecią trasę rowerową rozpoczynamy
w Małdytach. Z Ostródy można tam dojechać samochodem drogą nr 7 (ok. 30 km)
lub pociągiem (połączenie z przesiadką
w Olsztynie). Taka podróż zajmie od 1,5 do
2 godzin. Do Małdyt można też dojechać
rowerem. Wyruszamy wówczas z dworca
PKP w Ostródzie w stronę Piławek, później
do Faltyjanek i drogą leśną do Tardy. Stąd
należy kierować się nad jezioro Bartężek,
a później do Wenecji. Wieś o tej wdzięcznej
nazwie została założona w 1336 roku. Warto
tu zobaczyć otoczony parkiem XVIII-wieczny
dwór oraz, też pochodzącą z XVIII wieku,
barokową kuźnię. Z Wenecji jedziemy przez
Ględy i Wilamowo do Małdyt. Trasa z Ostródy
do Małdyt jest dość długa i wyczerpująca
– ma ponad 30 km długości, dlatego warto
przenocować w Małdytach i dopiero rano
ruszyć w dalszą drogę.
Małdyty zostały założone w 1350 roku. Są
dwie hipotezy dotyczące pochodzenia nazwy
wsi. Według pierwszej nazwa osady wywodzi
się od pruskiego imienia Maudyc, według
drugiej – od cykuty (z litewskiego mauda).
Warto dodać, że ta miejscowość też zmieniała
swoje „imię”: w latach 1945–46 nazywana była
Niebytowem. z 1830 roku. Znajdujący się tu
niegdyś pałac należał do Augusta II Mocnego.
Podczas budowy Kanału Ostródzko-Elbląskiego, w małdyckiej rezydencji przebywał jego
główny budowniczy – inż. Steenke. Większość
budynków tworzących kompleks pałacowy
nie przetrwała jednak II wojny światowej.
Do dzisiaj zachowała się jedynie neogotycka
oficyna z 1830 roku, zbudowana z czerwonej
cegły, i brama wjazdowa. Wokół zabytku
rosną wiekowe drzewa (m.in. 150-letnia tuja
i 400-letni dąb zwany Kłobukiem). Obecnie
mieści się tu hotel i restauracja Pod Kłobukiem
(ul. Zamkowa 1, 14-30 Małdyty, tel./faks: 089
7586125, e-mail: [email protected], http://www.
klobuk.pl).
Wycieczkę rozpoczynamy właśnie Pod
Kłobukiem. Stąd jedziemy prosto na północny
zachód, cały czas trzymając się głównej drogi.
Po ok. 2 km dotrzemy do Leśnicy, a po kolejnych
3 km do wsi Sambród. Historia tej miejscowości
rozpoczęła się w roku 1250. Wówczas była
to jedna z pruskich osad. Do dziś zachował
się barokowy kościół pw. Najświętszego
Serca Pana Jezusa, który powstawał w latach
1739–41. Kościół ma drewnianą wieżyczkę
z chorągiewką, na której widnieje herb rodziny Dohnów, fundatorów budynku, oraz
data „1740”.
Z Sambroda jedziemy dalej prosto główną
drogą. Po ok. 3 km docieramy do Marzewa,
w którym możemy zobaczyć zabytkowe
drewniane chałupy. Przecinamy drogę nr 7
i za wsią, na rozwidleniu, skręcamy w prawo.
Stąd do Dargowa jest jeszcze ok. 1,5 km.
W Dargowie trzymamy się głównej drogi i po
Drulity – zespół dworsko-folwarczno-parkowy z XIX wieku,
fot. R. Giziński
ok. 2 km ujrzymy pierwsze zabudowania kolejnej wsi, Drulit. Miejscowość ta w XVI w. była
własnością księcia Albrechta Hohenzollerna.
Najcenniejszym zabytkiem Drulit jest, znajdujący się w centrum wsi, klasycystyczny pałac
z 1853 roku. Budynek otoczony jest parkiem
ze stawem. Ostatnim właścicielem pałacu (do
roku 1945) był Hans Werner Krahmer, później
majątek został zajęty przez miejscowy PGR.
Obecnie rezydencja wraz z parkiem należy
do osób prywatnych.
Z Drulit ruszamy na zachód główną drogą.
Po ok. 1,5 km, na skrzyżowaniu, warto skręcić
przed mostem w prawo, bowiem 1,6 km dalej
znajduje się pochylnia Buczyniec (zob. s. 23),
jedna z pięciu pochylni Kanału Ostródzko-Elbląskiego. Zwiedzimy tu również niewielkie
muzeum oraz zobaczymy obelisk upamiętniający głównego inżyniera kanału – Jacoba
Georga Steenke.
Z pochylni wracamy do skrzyżowania
i skręcamy w lewo na drogę nr 526. Po 2,5 km
dotrzemy do Lepna. Trzymając się drogi nr 526
po niecałym 1,5 km dojedziemy do skrzyżowania, na którym znów należy skręcić
w lewo i jechać prosto 1,2 km. Na kolejnym
skrzyżowaniu skręcamy w prawo i podążamy
(1,6 km, prosto) aż do wsi Kreki. Została ona
założona w 1315 roku jako osada pruska.
Nazwa miejscowości pochodzi od pruskiego
imienia „Kreka”.
Za wsią skręcamy w lewo i jedziemy ok.
1,5 km do następnego skrzyżowania. Tu
znów skręcamy w lewo i prostą już drogą
kierujemy się do Budwit (ok. 4 km). We wsi
znajduje się zabytkowy XIX-wieczny pałacyk
myśliwski cesarza Wilhelma II (powszechnie
nazywany cesarskim pawilonem powitalnym)
oraz park. Cesarz oddał swoją posiadłość kolei
(dzięki drewnianej konstrukcji pałac mógł
zostać przeniesiony z Prakwic) i być może
dzięki temu, w nieco zmienionym kształcie
(m.in. dodano murowaną nastawnię i dobudowano komin), budynek przetrwał do dziś.
Od 1999 roku przez Budwity nie kursują już
pociągi, a sam pałacyk od wielu lat nie był
remontowany.
W Budwitach skręcamy w prawo i jedziemy prosto, po drodze mijając tory kolejowe,
aż do Jarnołtowa. Wieś została założona
w 1308 roku przez komtura dzierzgońskiego
Sigharda Schwarzenburga. Dawna nazwa
miejscowości to Arniewo. Jarnołtów należał
m.in. do rodziny von Hülsen. Guwernerem
dzieci z tego rodu był sam Immanuel Kant.
W 1994 roku na budynku dawnej szkoły podstawowej umieszczono tablicę upamiętniającą
ten fakt. Georg Friedrich von Hülsen, uczeń
Kanta, był inicjatorem budowy pałacu, wokół
którego rozciągał się piękny park. Obecnie
z zabytkowego pałacu pozostały tylko ruiny.
W dość dobrym stanie jest za to gotycki
XIV-wieczny kościół i dzwonnica. W Jarnołtowie warto odpocząć w cieniu starych
dębów. Legenda głosi, że pod jednym z nich
obozowali rycerze króla Władysława Jagiełły.
Od tego momentu, dziś prawie 600-letnie
drzewo, nazywane jest dębem Jagiełły.
4
Uroki północnej części Mazur Zachodnich – Trasa 3
Uroki północnej części Mazur Zachodnich – Trasa 3
4
57
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
W Parku Krajobrazowym Wzgórz Dylewskich
2. W Parku Krajobrazowym
Wzgórz Dylewskich
Przebieg: Ostróda – Kajkowo – Lichtajny –
Kraplewo – Ryn – Bednarki – Góra Dylewska
– Wysoka Wieś – Glaznoty – Zajączki – Pietrzwałd
– Rudno – Brzydowo – Lichtajny – Kajkowo –
Ostróda
Mapka zob. skrzydełko tylnej okładki
Kościół pw. św.św. Piotra i Pawła w Zajezierzu, fot. J. Pruszyńska
Za Jarnołtowem kierujemy się ok. 4,5 km na
wschód, w stronę Zajezierza (na skrzyżowaniu
w Figujankach skręcamy w lewo). Warto tu
zobaczyć neogotycki kościół pw. św.św. Piotra
i Pawła. Świątynię wybudowano w roku 1400,
jednak później wielokrotnie ją przebudowywano (m.in. w latach 1656 i 1866).
Z Zajezierza warto na chwilę zboczyć
z głównej trasy i podjechać 2,5 km do Sopli, gdzie
znajduje się interesujący dworek (zob. s. 75). (Na
skrzyżowaniu skręcamy w prawo i jedziemy
prosto, a na następnym skrzyżowaniu skręcamy
w lewo i prostą już drogą docieramy do Sopli,
które znajdują się za trasą nr 7).
Z Sopli wracamy tą samą drogą, którą
przyjechaliśmy. W Zajezierzu kierujemy się
na północny-wschód, przecinamy drogę nr 7
i dojeżdżamy do Małdyt – początku i zarazem
końca naszej wycieczki.
Dworek z parkiem w Soplach, fot. J. Pruszyńska
58
Wycieczkę rozpoczynamy na placu Tysiąclecia Państwa Polskiego w Ostródzie. Stąd
kierujemy się na wschód, w stronę ulicy
Drwęckiej. Na rondzie skręcamy w prawo
i jedziemy prosto ok. 500 m. Ulica Drwęcka
łączy się z ulicą Kopernika. Po ok. 300 m, na
skrzyżowaniu z ulicą Czarnieckiego skręcamy
w lewo i znów jedziemy prosto przez ok. 1 km.
Po kilku minutach dotrzemy do Kajkowa. Wieś
ta została założona w 1335 roku. Dawniej
nosiła nazwę Bukwałd. Wojny ze Szwecją,
pobyt wojska Napoleona i II wojna światowa
zniszczyły zabudowę wioski. Obecna nazwa
miejscowości pochodzi od nazwiska słynnego
mazurskiego poety Michała Kajki (1858–1940).
W twórczości tego artysty pojawia się m.in.
motyw rozdarcia pomiędzy przynależnością
do Polski i Niemiec. Współczesne Kajkowo to
miejscowość niezwykła pod względem przyrodniczym. Usytuowanie pomiędzy jeziorem
a lasami sprawia, że wycieczka po okolicach
wsi to prawdziwa uczta dla oczu.
Na rozwidleniu skręcamy w lewo i jedziemy pod górkę. Kierujemy się na Lichtajny
(3 km). Ta miejscowość leży nad jeziorem o tej
samej nazwie. Warto tu na chwilę przystanąć
i odpocząć, bowiem widoki, jakie się stąd
roztaczają, są urzekające. Najcenniejszym
zabytkiem założonej w 1329 roku wsi jest
dwór z połowy XIX wieku.
Kolejnym etapem wycieczki jest Kraplewo,
do którego docieramy, jadąc prosto ok. 200 m,
a następnie skręcając w prawo. 1,5 km dalej
zobaczymy skrzyżowanie, na którym należy
skręcić w lewo i jechać prosto jeszcze ok. 700 m.
W Kraplewie z pewnością urzeknie turystę piękny
XIX-wieczny dwór, w którym obecnie mieści się
pensjonat (zob. s. 76). Poza nim warto zobaczyć
tutejszy kościół ewangelicki z XIX wieku.
Z Kraplewa udajemy się na południowy
zachód do Dziadyk (2,3 km), a stąd jedziemy
3 km prosto do skrzyżowania, a potem skręcamy
w prawo i po ok. 400 m docieramy do wsi Ryn (nie
należy jej mylić z Rynem w powiecie giżyckim).
Stąd prowadzi prosta droga do Bednarek (1,6 km),
leżących u podnóża Wzgórz Dylewskich.
Znajduje się tu stadnina koni. Za Bednarkami
jedziemy ok. 1 km prosto. Na skrzyżowaniu
skręcamy w lewo i podążamy do następnego
rozwidlenia, ok. 1,5 km. Tu skręcamy w prawo
i kierujemy się na leśniczówkę Miejska Wola,
a następnie ścieżką pośród gęstego lasu prosto
na szczyt Góry Dylewskiej (zob. s. 25). Trasa
robi się coraz trudniejsza, wjeżdżamy bowiem
na najwyższe wzniesienie Warmii i Mazur
(312 m n.p.m.). Jednak warto podjąć wysiłek.
Ze szczytu roztaczają się wspaniałe widoki,
które wynagradzają trudy podróży. Po drodze
mijamy pierwszy skręt w prawo i rezerwat
Jezioro Francuskie, dopiero na następnym rozwidleniu skręcamy w prawo (po ok. 400 m). Tu
wjeżdżamy na kamienistą drogę i przejeżdżamy
fragment 2-kilometrowej ścieżki dydaktycznej.
Na szczycie góry (oznaczonym betonowym
trójnogiem) znajduje się radiowo-telewizyjna
stacja przekaźnikowa. Po męczącej podróży
warto odpocząć na pobliskiej polance.
Z góry zjeżdżamy do Wysokiej Wsi (po prawej
stronie) – najwyżej położonej miejscowości
w województwie warmińsko-mazurskim,
Kościół ewangelicki w Glaznotach, fot. D. Szczygielski
założonej w 1834 roku. Znajduje się tu hotel
Spa Dr Irena Eris. Z Wysokiej Wsi odbijamy
w lewo i po przejechaniu 2,5 km docieramy do
Glaznot. Tę wieś założono w 1328 roku jako
osadę pruską. W Glaznotach warto zwiedzić
dwa kościoły. Pierwszy, katolicki z czerwonej
cegły, powstał na przełomie XIX i XX wieku.
Drugi, ewangelicki, został odbudowany w roku
2004, podczas gdy pierwotna świątynia w tym
miejscu została wzniesiona już w 1400 roku.
Z Glaznot kierujemy się na prawo w stronę
Zajączek (3,3 km), wioski założonej w 1328 roku
nad rzeką Gizelą. Kolejnym etapem podróży
jest wieś Pietrzwałd. Dotrzemy do niej, skręcając
w Zajączkach w prawo i jadąc tą drogą ok. 2,5 km.
Pietrzwałd istnieje od roku 1339. Warto tu zobaczyć XVIII-wieczny drewniany kościół pw. św.
Piotra w Okowach. Z miejscowością wiąże się
legenda o Jeziorze Francuskim (zob. s. 26).
Za Pietrzwałdem na skrzyżowaniu
skręcamy w prawo w polną ścieżkę, którą
jedziemy w kierunku Rudna, po drodze mijając
Jankowiec. Za wsią, na rozwidleniu, skręcamy
w lewo i jedziemy prosto 2,5 km, a następnie
skręcamy w prawo. Po chwili zobaczymy
pierwsze zabudowania Brzydowa, wsi założonej w 1332 roku. Dalej podążamy prosto,
ok. 2 km. Na skrzyżowaniu skręcamy w lewo
i znów jedziemy prosto (1,7 km) aż do Lichtajn.
4
W Parku Krajobrazowym Wzgórz Dylewskich
4
59
60
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
Tam droga już jest już znajoma. Z Lichtajn
przez Kajkowo docieramy do Ostródy, gdzie
kończy się trasa po malowniczym Parku
Krajobrazowym Wzgórz Dylewskich.
Klonowskiej i Wysokiej Wsi, a kończy się
w Pietrzwałdzie. Trasa ta ma długość blisko
3. Trasy narciarskie
Trasa 2 – przebieg: Dylewo – Jezioro Francuskie –
Góra Dylewska – Wysoka Wieś
Mapka zob. skrzydełko tylnej okładki
Trasa 1 – przebieg: Klonowo – Wólka Klonowska –
Wysoka Wieś – Pietrzwałd
Mapka zob. skrzydełko tylnej okładki
Klimat i ukształtowanie terenu Wzgórz
Dylewskich (zob. s. 25) sprzyjają uprawianiu narciarstwa, a zwłaszcza narciarstwa
biegowego. Jest to sport, który zapewnia
doskonałą formę fizyczną i dobrze wpływa
na samopoczucie. Biegi narciarskie nie wymagają szczególnych predyspozycji. Wystarczy
tylko odrobina chęci. Może je uprawiać każdy,
jednak, jak we wszystkim, należy zachować
umiar. Nie wolno się forsować. Góra Dylewska
to przecież najwyższe wzniesienie na Warmii
i Mazurach! Na wyprawie należy zachować
swój rytm biegu.
Podczas weekendowych wypadów
wspaniale spędzimy czas na łonie przyrody,
pośród przepięknych krajobrazów Mazur
Zachodnich. Aby zachęcić do biegania na
nartach, Stowarzyszenie Miłośników Gór
Dylewskich i gmina Ostróda organizują co
roku Rekreacyjny Bieg Narciarski Sasinów
(zob. s. 38). W ramach biegu przewidziane są
dwie trasy – krótsza o długości 5 km i dłuższa
– 10-kilometrowa. Uczestnikiem może być
każdy, nie ma ograniczeń wiekowych. Bieg
zaczyna się i kończy w Wysokiej Wsi.
Warto także spróbować biegu na nartach
we własnym zakresie. Proponujemy dwie
trasy.
Pierwsza z nich rozpoczyna się w Klo nowie , dalej prowadzi w kierunku Wólki
8 km, zatem czas jej przejazdu to ok. 2 godz.
40 min.
Druga trasa przeznaczona jest dla bardziej
wprawnych osób. Rozpoczyna się we wsi
Dylewo, skąd prowadzi do brzegów Jeziora
Francuskiego, a następnie ścieżką dydaktyczną na szczyt Góry Dylewskiej. Tu warto chwilę
odpocząć i nacieszyć się pięknym widokiem,
jaki roztacza się ze szczytu. Dalej kierujemy
się do Wysokiej Wsi i tam kończymy bieg.
Cała trasa ma blisko 9 km długości, czyli na
przejazd trzeba poświęcić ok. 3 godzin.
Na opisanych trasach można uprawiać
nie tylko biegi narciarskie, ale i coraz popularniejszy w Polsce nordic walking (spacer
z kijkami).
4. Śladami zabytków powiatu
ostródzkiego
Przebieg: Ostróda – Tabórz – Łukta – Florczaki
– Morąg – Strużyna – Warkały – Miłakowo –
Bieniasze – Ponary – Boguchwały – Zawroty –
Stare Jabłonki – Młyn Idzbarski– Grabin – Szyldak
– Rychnowo – Gierzwałd – Stębark – Grunwald –
Samin – Dąbrówno – Leszcz – Wierzbica – Marwałd
– Durąg – Ostróda
Mapka zob. tylna okładka
Śladami zabytków powiatu ostródzkiego to
propozycja trasy wiodącej przez mazurskie
wsie. Tu przeszłość spotyka się z przyszłością.
Zabytkowa architektura przyciąga wzrok.
Centralnym punktem każdej napotkanej na
trasie wioski jest kościół. Na szlaku można
zobaczyć jeszcze tradycyjne mazurskie chaty,
budowane na rzucie prostokąta, ubogo zdobione, drewniane lub z czerwonej cegły, ze
spadzistym dachem i z gankiem. Większość
tutejszych wsi to tzw. ulicówki, czyli osady,
w których domy były lokowane wzdłuż głównej drogi, po obu jej stronach.
Trasę rozpoczynamy w Ostródzie, na placu
Tysiąclecia Państwa Polskiego. Stąd jedziemy
ulicą Pułaskiego do ulicy Olsztyńskiej i skręcamy w lewo. Na rozwidleniu z ulicą Mickiewicza
kierujemy się w prawo i podążamy cały czas
prosto Szosą Elbląską, a dalej drogą nr 7. Po
przejechaniu 1 km, na skrzyżowaniu skręcamy
w drogę nr 530. Trzymając się jej, po 11 km
dotrzemy do pierwszego przystanku na trasie
naszej wycieczki, czyli do Taborza. Na zachód
od tej wsi znajduje się rezerwat Sosny Taborskie (zob. s. 27), który został utworzony
głównie po to, by chronić te wiekowe (ponad
230 lat) i okazałe (40 m wysokości) drzewa.
Na blisko 96-hektarowym obszarze rezerwatu
rosną także dęby, buki, graby, lipy i brzozy.
Przez rezerwat przebiega jedynie droga nr 530
Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Łukcie,
fot. J. Pruszyńska
i dobrze oznakowana ścieżka dydaktyczna
o długości 1,4 km. Ścieżka rozpoczyna się przy
wjeździe do Taborza (samochód można zostawić na parkingu). Wzdłuż szlaku ustawione
są tablice, które dostarczają informacji m.in.
na temat warstwowej budowy drzewostanu,
występowaniu sosny taborskiej i innych
gatunków drzew oraz zwierząt żyjących
w tutejszym lesie.
Z Taborza kierujemy się drogą nr 530
w stronę Łukty (4,8 km). Wieś została założona
w 1340 roku, a jej nazwa pochodzi od pruskiego lucte, czyli sitowie. Zabytkiem wartym
obejrzenia jest tu gotycki kościół pw. Matki
Boskiej Częstochowskiej
z 1407 roku (ul. Kościelna 4).
Do budowy ścian świątyni
użyto czerwonej cegły, ale
podmurówka jest kamienia.
Drewnianą wieżę dobudowano później. Pierwsza
wzmianka na temat wieży
informuje, że w roku 1817
przykryto ją hełmem.
W kościele można zobaczyć renesansowy ołtarz.
Ponadto w świątyni znajRezerwat Sosny Taborskie, fot. arch. UM Ostróda
dują się dwie płyty nagrobne
4
Śladami zabytków powiatu ostródzkiego
Trasy narciarskie | Śladami zabytków powiatu ostródzkiego
4
61
62
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
z 1600 roku. Dawniej we wsi były też tartak,
młyn i karczma, jednak nie przetrwały one
wojen i pożarów.
Drogą nr 527 kierujemy się na północny
zachód do Florczaków (6 km), założonych
w 1332 roku. We wsi wznosi się barokowy
kościół parafialny pw. św. Antoniego. Świątynię
datuje się na rok 1796, natomiast kruchtę i drewnianą przykościelną dzwonnicę na XIX wiek.
Florczaki od Morąga dzieli niecałe 12 km
(drogą nr 527). W Morągu trzeba zatrzymać się
na dłużej, bowiem jest tu do zobaczenia wiele
ciekawych zabytków. Miasteczko założono
w końcu XIII wieku. Zwiedzanie warto zacząć
od wizyty w punkcie informacji turystycznej,
który znajduje się w XIV-wiecznym gotyckim
ratuszu (pl. Jana Pawła II 1). Budynek zdobi
strzelista wieżyczka zegarowa. Przed ratuszem stoją armaty francuskie – łupy wojska
pruskiego z 1870 roku, które do Morąga trafiły
w roku 1914 roku. W punkcie IT z pewnością dostaniemy mapkę przedstawiającą
turystyczny szlak miejski, zaczynający się
przy fragmentach murów obronnych z XIV
i XV wieku (można je zobaczyć wokół Starego
Miasta). Kolejną atrakcją jest dom rodzinny
(w dużej mierze przebudowany) słynnego
morążanina – Johanna Herdera (filozofa,
pastora i pisarza). Znajduje się tu również
upamiętniający Herdera pomnik, ufundowany przez niemieckie Ministerstwo Kultury.
Obok wznosi się gotycki kościół pw. św.św.
Piotra i Pawła. Świątynię budowano prawie
200 lat – prace rozpoczęto w XIV wieku,
a zakończono dopiero w XVI! Liczne pożary
oszczędziły kościół, jednak z oryginalnego
wystroju wnętrza zachowało się niewiele
– m.in. XIV-wieczny drewniany krzyż, płyty
nagrobne rodziny Dohnów oraz rzeźbione
organy z 1705 roku. Gotycki zamek krzyżacki
Kolejnym etapem wycieczki jest Miłakowo.
Dotrzemy do niego, wracając tą samą trasą
Baszta, zwana wieżą czarownic, wznosi się we
do drogi nr 528, gdzie należy skręcić w lewo
wschodnim narożu murów obronnych miai dalej jadąc prosto (ok. 1,7 km). Powstanie
sta. Swą nazwę zawdzięcza temu, że niegdyś
miejscowości datuje się na rok 1302, a uzyskanie
więziono tutaj kobiety posądzane o czary.
praw miejskich na 1323. Założycielem osady był
Według tradycji, 22 lipca 1749 roku zostaHeinrich von Liebenzell. Wojny nie oszczędziły
ła tu poddana torturom i skazana na śmierć
miasta. Miłakowo było wielokrotnie niszczone,
przez ścięcie głowy Barbara Schwann. 14-latpalone i grabione, m.in. podczas potopu szwedzkę podejrzewano o dzieciobójstwo. Po śmierci jej głowę wbito na pal. Podobno do dzisiaj
kiego, wojny francusko-pruskiej i przemarszu
dziewczyna pojawia się na zamku.
Armii Czerwonej w 1945 roku. Do czasów obecnych zachował się gotycki kościół parafialny
Z Morąga kierujemy się na drogę nr 528 pw. św.św. Elżbiety Turyngskiej i Wojciecha,
(ulicami 3 Maja i Żeromskiego) i pokonujemy kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego,
6 km dzielące nas od Niebrzydowa Wielkie- fragmenty murów obronnych z XIV wieku, rugo. Tu skręcamy w lewo i jedziemy prosto iny zamku krzyżackiego oraz młyn z 1904 roku.
6,5 km do Strużyna. Wieś została założona Budowę kościoła pw. św.św. Elżbiety Turyngskiej
w 1352 roku. Najcenniejszym zabytkiem i Wojciecha rozpoczęto w roku 1324, a konsemiejscowości jest barokowy kościół pw. Matki krowano go w 1350 roku. Świątynia dwukrotnie
Boskiej Ostrobramskiej. Świątynia wybudo- została zniszczona przez pożar: po raz pierwszy
wana w latach 1757–64. Jej dobrodziejami w roku 1813 (odbudowę rozpoczęto rok późbyli członkowie, wspomnianej już, rodziny niej), natomiast po raz drugi – w roku 1945 po
Dohnów. Znajdujący się tutaj ołtarz pochodzi przejściu Armii Czerwonej (kościół odbudowano
w latach 1947–54). Budynek z czerwonej cegły
z XVIII wieku.
wzniesiono na planie prostokąta, a ołtarz został
Ze Strużyna wracamy tą samą
zaprojektowany w stylu neogotyckim. Drugi
drogą na szosę nr 528 i skręcamy w lewo. W drodze do
kościół, neogotycki pw. Podwyższenia Krzyża
Miłakowa warto się zatrzyŚwiętego, z drugiej połowy XIX w. również
został wzniesiony na planie promać w Warkałach, wsi, której
stokąta i zbudowany z czerwonej
historia sięga 1398 roku.
Aby tam dotrzeć, należy
cegły. Nieopodal znajduje
z głównej drogi skręcić
się również neogotycka
kapliczka z przełomu XIX
w lewo i jechać ok. 2 km.
i XX wieku.
W Warkałach zachował
Z Miłakowa kierujesię neogotycki dwór
z XIX wieku, wokół któmy się na drogę nr 593
i po 200 m skręcamy
rego rozciąga się piękny
park krajobrazowy.
w prawo. Jedziemy
Obecnie dwór należy do
5,5 km prosto i dojeżKościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Miłakowie,
fot. D. Szczygielski
dżamy do wsi Bieniasze.
prywatnego właściciela.
4
Wieża czarownic
Morąg – pałac rodziny Dohnów, fot. J. Pruszyńska
to kolejny zabytek Morąga. Budowla została
wzniesiona w XIV wieku na planie prostokąta.
Tutaj zmarł wielki mistrz zakonu krzyżackiego
Henryk von Plauen. W zamku mieściły się
m.in. kaplica, szkoła, sąd, więzienia, a także
kino. Obecnie budynek jest w rękach prywatnych, jednak można go zwiedzać.
W Morągu warto zobaczyć także pałac
zamożnej rodziny Dohnów. Współcześnie
mieści się w nim Muzeum im. Herdera, w którym można zobaczyć eksponaty związane
ze słynnym filozofem i z historią regionu.
Obok pałacu znajduje się barokowy zegar
słoneczny. Cennym zabytkiem miasta jest
też wieża ciśnień z 1906 roku.
Zamek krzyżacki w Morągu, fot. D. Szczygielski
Śladami zabytków powiatu ostródzkiego
Śladami zabytków powiatu ostródzkiego
4
63
64
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
Dwór w Bieniaszach, fot. J. Pruszyńska
Tu warto się zatrzymać, by zobaczyć dwór
z drugiej połowy XVIII wieku (zob. s. 75).
Kolejna interesująca budowla znajduje się
w Ponarach. Dojedziemy do niej, kierując się
na północ. Po przejechaniu 3,5 km należy
skręcić w lewo, a następnie jechać prosto
kolejnych 8 km. W Ponarach, w centrum wsi,
stoi XVI-wieczny pałac, przebudowany w stylu
barokowym, wraz z oficyną, stajnią i kuźnią.
Całość otacza park krajobrazowy. Inicjatorem
budowy pałacu był Schultz von Aschenrode.
W XVII wieku pałac przejął Friedrich von
der Groeben. Majątek w Ponarach pozostał
w rękach tej arystokratycznej rodziny aż
do roku 1945. Pałac był przebudowywany
m.in. w roku 1743 i 1860. Obecnie należy do
prywatnych właścicieli.
Z Ponar kierujemy się na południe. Po
4 km docieramy do Boguchwał. Wieś założono w 1320 roku. Ciekawym zabytkiem jest
barokowy kościół pw. św. Barbary. Świątynię
wzniesiono w 1620 roku (a przebudowano
w 1877 i 1906 r.), natomiast ołtarz powstał
w 1856 roku (z wykorzystaniem skrzydeł
znacznie starszych, bo z 1620 roku).
Z Boguchwał kierujemy się na zachód; po
200 m skręcamy w lewo i jedziemy 8,5 km.
Mijamy Wilnowo, jezioro Narie, Kretowiny, Żabi
Róg i dojeżdżamy do głównej drogi nr 527. Tu
znajduje się powstała na początku XV wieku
wieś Zawroty. Z Zawrotów kierujemy się na południowy wschód, główną drogą nr 527, w stronę
Łukty. Stąd udajemy się 12 km szosą nr 531 do
skrzyżowania z drogą nr 16, z której odbijamy
w prawo. Kolejny zjazd – po lewej stronie –
prowadzi prosto do Starych Jabłonek (8,5 km). We
wsi znajduje się XIX-wieczny pałac, który został
zaadaptowany na hotel (zob. str. 76).
Ze Starych Jabłonek do Młyna Idzbarskiego
prowadzą dwie trasy. Można jechać główną
drogą nr 16 w kierunku Ostródy, a później
z ulicy Grunwaldzkiej kierować się na trasę
nr 7. Stąd do młyna (znajduje się po prawej
stronie drogi) jest jeszcze ok. 2,5 km. Można
także jechać drogą mniej uczęszczaną. Wówczas, pomiędzy jeziorami Szeląg Mały i Szeląg
Wielki, kierujemy się w stronę Idzbarka. Gdy
dojedziemy do drogi nr 7, należy skręcić w prawo, a po 200 m zobaczymy młyn (po lewej
stronie). Ta trasa ma długość ok. 7 km.
Młyn wybudowano w XIX wieku. Obecnie
mieści się w nim karczma z warmińską kuchnią (Młyn pod Mariaszkiem, 14-100 Ostróda,
Młyn Idzbarski 2, tel. 089 6460355, e-mail:
[email protected], http://www.mariaszek.
pl). Mariaszek z pewnością nie jest zwykłą
Pałac w Starych Jabłonkach, fot. J. Pruszyńska
restauracją ani jadłodajnią. To miejsce z klimatem. Wspaniale urządzone wnętrze (m.in.
stare lustra, ławy, żelazka na duszę, hafty)
przydaje młynowi niezwykłego uroku. Tu
nawet prozaiczna jajecznica smakuje jak
królewskie danie. Nazwa karczmy nawiązuje
do sztuki Igraszki z diabłem Jana Drdy.
Kolejnym punktem na trasie wycieczki jest
wieś Grabin. Dojedziemy do niej, zmierzając
na południowy wchód, trasą nr 7. Po 3,3 km
należy skręcić w prawo i przejechać jeszcze 0,5 km. Grabin to wieś, która powstała
w 1325 roku. Zabytkiem wartym zobaczenia
jest tu klasycystyczny pałac z 1879 roku, zbudowany na planie krzyża. Pierwszymi właścicielami pałacu była rodzina Weissermelów.
Z Grabina udajemy się do Szyldaka. Aby tam
dotrzeć, należy wrócić na drogę nr 7 i skręcić
w prawo, a następnie jechać prosto ok. 3 km.
Wieś, podobnie jak poprzednia, powstała
w 1325 roku. Wznosi się tu dwór rodziny
Hardtów z 1910 roku, a wokół niego rozciąga
się park krajobrazowy. Obecnie założenie jest
w rękach prywatnego właściciela.
Z Szyldaka jedziemy prosto drogą nr 7 przez
ok. 4 km. We wsi Rychnowo zatrzymujemy się,
by obejrzeć pałac i drewniany kościół. Pałac pochodzi z XVII wieku. Obecnie swą siedzibę ma
tam zakon (Zgromadzenie Sióstr św. Teresy od
Dzieciątka Jezus). Znajdujący się tu drewniany
ewangelicki kościół pw. Wszystkich Świętych
zbudowano w 1713 roku. Wewnątrz świątynia
jest ozdobiona przepiękną polichromią (m.in.
na stropie zobaczymy kuszenie Adama i Ewy,
a na ścianach sylwetki apostołów). Replika
rychnowskiego kościoła znajduje się w skansenie w Olsztynku.
Z Rychnowa udajemy się do Gierzwałdu,
założonego w 1325 roku. Dotrzemy tam, jadąc
drogą nr 7 do rozwidlenia, na którym należy
skręcić w prawo na trasę nr 542. We wsi warto
zobaczyć klasycystyczny dwór z drugiej połowy
XIX wieku, wokół którego rozciaga się park.
Obecnie w dworze mieści się Gminny Ośrodek
Kultury. W Gierzwałdzie znajduje się również
zabytkowy kościół metodystyczny. Pierwotnie
był on drewniany, jednak uległ zniszczeniu
podczas pożaru w 1410 roku. Odbudowano
go ponad trzy wieki później – w 1780 roku.
Natomiast tutejszy kościół katolicki pw. św.
Jana Chrzciciela został wzniesiony dopiero
pod koniec XX wieku. W Gierzwałdzie warto
także, choć na chwilę, wstąpić do Plattówki.
To ekologiczne gospodarstwo agroturystyczne
cenione jest za spokojną i gościnną atmosferę,
piękno przyrody otaczającej dom oraz przepyszne jedzenie i przetwory własnoręcznie
robione przez gospodarzy.
Z Gierzwałdu kierujemy się drogą nr 542 na
południe. Jadąc cały czas prosto, docieramy do
skrzyżowania, na którym należy skręcić w lewo
na trasę nr 537. Po niecałych 4 km dotrzemy do
Stębarka, wsi założonej w 1335 roku. Jednym
z właścicieli majątku była rodzina von Brandt.
Groby niektórych członków rodu do dzisiaj
znajdują się na stębarskim cmentarzu. Najcenniejszymi zabytkami wsi są: barokowy kościół
pw. Świętej Trójcy oraz dwór z przełomu XIX
i XX wieku. Świątynia została wybudowana
4
Śladami zabytków powiatu ostródzkiego
Śladami zabytków powiatu ostródzkiego
4
Kościół pw. Świętej Trójcy w Stębarku, fot. D. Szczygielski
65
ostróda
Śladami zabytków powiatu ostródzkiego
Muzeum Budownictwa Ludowego – Park Etnograficzny w Olsztynku
W Olsztynku, 14 km na południowy wschód
od Rychnowa, znajduje się piękny skansen.
Warto tu dotrzeć, by pospacerować wśród
pięknej mazurskiej przyrody i zobaczyć, jak
wyglądała dawniej zabudowa wsi. Historia
muzeum sięga roku 1909, kiedy to Richard
Dethlefsen, konserwator zabytków, postanowił odtworzyć w Królewcu wschodniopruskie domy chłopskie z XVIII–XIX w. W latach
1938–40 przeniesiono muzeum na podolszWnętrza skansenu w Olsztynku, fot. H. Kowaczek
tyńskie tereny. Obecnie w skansenie można
zobaczyć budynki mieszkalne i gospodarcze,
wraz z pełnym wyposażeniem, z terenów
Warmii, Mazur, Powiśla, Sambii (kraina historyczna w Prusach) i Małej Litwy. Wszystkie zabudowania i eksponaty to oryginały
pochodzące z XVIII, XIX i XX w. lub ich kopie.
Na uwagę zasługują m.in. remiza strażacka
(1902), wozownia z garncarnią z Tomaszkowa
(XIX w.), wiatrak „holender” z Dobrocina wyposażony w tradycyjne urządzenia przemiałowe (2. poł. XIX w.), młyn wodny z Kaborna
Na terenie skansenu w Olsztynku, fot. H. Kowaczek
(2. poł. XVII w.), kościół z Rychnowa (XVIII w.,
kopia wykonana w 1909 r.) oraz chałupa z Zielonki Pasłęckiej (1819). W skansenie można zobaczyć nie tylko zabytki, ale również zwierzęta – konie, kury, koguty, kozy, króliki i owce. Od roku 1985 w skład skansenu wchodzą Salon
Wystawowy oraz Dom Mrongowiusza, które znajdują się na terenie zespołu staromiejskiego
Olsztynka (Rynek 3). Salon Wystawowy, w którym można obejrzeć rękodzieło ludowe, mieści
się w dawnym kościele parafialnym, natomiast Dom Mrongowiusza to baszta (zaadaptowana do celów mieszkalnych), w której urodził się i mieszkał pastor Krzysztof Celestyn Mrongowiusz, orędownik polskości w okresie zaborów.
Na terenie parku odbywają się liczne imprezy, m.in. Targi Chłopskie, które rozpoczynają i kończą sezon turystyczny. Na targach można podziwiać prace twórców ludowych, skosztować tradycyjnych wyrobów spożywczych (kozie sery, pieczywo, wędliny, przetwory z owoców) oraz
zobaczyć pokazy ginących zawodów.
Wstęp do parku etnograficznego kosztuje 8 zł (bilet ulgowy 5,50 zł; przysługuje młodzieży
szkolnej, studentom, emerytom, rencistom, osobom niepełnosprawnym oraz nauczycielom).
Dostępne są również bilety rodzinne (dwie osoby dorosłe i jedno lub dwoje dzieci) w cenie
18 zł. Dzieci do lat siedmiu – wstęp bezpłatny. Przed skansenem znajduje się parking (od maja
do października cena za postój samochodu osobowego wynosi 4 zł). Wstęp do Salonu Wystawowego kosztuje 4 zł (ulgowy 2 zł, rodzinny 7 zł, dzieci do lat siedmiu – bezpłatnie).
Muzeum Budownictwa Ludowego jest czynne od 15 kwietnia do 31 października, a Salon
Wystawowy i Dom Mrongowiusza – cały rok od wtorku do niedzieli. Informacje o godzinach
otwarcia zob. strona http://muzeumolsztynek.com.pl, zakładka „Godziny otwarcia”.
66
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
w XVII stuleciu. Stębark jest połojest wolny. Na polu bitwy znajduje się
także kopiec Jagiełły – w odległości
żony niedaleko pól grunwaldzkich,
na których w 1410 roku rozegrała się
ok. 1,3 km od pomnika. 5-metrowy
słynna bitwa. Wieś słynie również
kopiec został usypany w 1959 roku.
z innego wydarzenia historycznego.
Prawdopodobnie z tego właśnie
Tu bowiem w 1914 roku wojska niemiejsca Jagiełło dowodził swoimi
mieckie i rosyjskie stoczyły bitwę,
wojskami. Ponadto można tu zoktóra przez historyków określana
baczyć fragmenty Pomnika Grunjest jako bitwa pod Tannenberwaldzkiego z 1910 roku, którego
giem (z niem. Stębark to właśnie
fundatorem był Ignacy Paderewski.
Tannenberg).
Obelisk został wzniesiony w KrakoStębark od Grunwaldu dzieli
wie. Nie zachował się jednak
zaledwie 3 km. Zjeżdżamy
do dzisiejszych czasów,
z drogi nr 537 i kierujemy się
bowiem został zniszczony
w 1939 roku przez Niemców.
na południowy zachód. Wieś
Grunwald – pomnik na polu bitwy,
Grunwald została założona
Warte odwiedzenia są takfot. D. Szczygielski
na początku XIV wieku. To
że ruiny kaplicy pobitewnej
właśnie w jej pobliżu rozegrała się bitwa, z 1413 roku. Kaplica NMP powstała na zlecenie
w której wojska Jagiełły rozbiły armię krzyżacką Henryka von Plauena, wielkiego mistrza zakonu
(zob. s. 29). Pole bitwy znajduje się pomiędzy krzyżackiego. Obok znajduje się kamień, zwany
wsiami Grunwald, Stębark i Łodwigowo. Łatwo kamieniem Jagiełły lub Królewskim.
tam trafić, bowiem z daleka widać pomnik
Na polach grunwaldzkich co roku w lipcu
Zwycięstwa Grunwaldzkiego. Został on odsło- odbywa się inscenizacja słynnej bitwy (zob.
nięty w 550. rocznicę bitwy, czyli w 1960 roku. s. 38). Wówczas tereny te zamieniają się
Na pomnik składają się: 8-metrowy granitowy w prawdziwą wioskę rycerską. Spotkać tu
obelisk, na którym wyrzeźbione są dwie twarze można członków rycerskiej braci nie tylko
rycerzy, oraz 30-metrowe maszty ze znakami z Polski, ale i zza granicy. Jak twierdzą sami
wojskowymi Polski i Litwy (imitacja chorągwi). organizatorzy, to największa plenerowa insceAutorami pomnika są Jerzy Bandura i Witold nizacja bitwy średniowiecznej w Polsce.
Z Grunwaldu udajemy się z powrotem
Cęckiewicz. Historię i przebieg bitwy można
poznać w Muzeum Grunwaldzkim (Stębark w kierunku trasy nr 542. Na rozwidleniu dróg
1, 14-108 Grunwald, tel.: 089 6472227). Eks- skręcamy w prawo. Wkrótce dotrzemy do wsi
ponaty w muzeum to głównie militaria, mapy Samin. Stoi w niej dwór z 1890 roku, wokół
i chorągwie. Można tu obejrzeć także fragmenty którego rozciąga się park krajobrazowy. Warto
– powstałego na podstawie powieści Henryka się także zatrzymać, by zobaczyć piękną kaSienkiewicza – filmu Krzyżacy (ok. 23 min) pliczkę przydrożną. Za Saminem kierujemy
z 1960 roku, w reżyserii Aleksandra Forda. Mu- się na północny zachód (5,5 km) do Dąbrówna.
zeum jest czynne od 1 maja do 15 października, Wieś prawa miejskie otrzymała w 1326 roku
w godzinach od 8.00 do 18.00. Bilet wstępu i posiadała je do 1945 roku, do czasu, gdy
kosztuje 6 zł (ulgowy 3 zł); w poniedziałki wstęp została w 80% spalona przez Armię Czerwoną.
4
Śladami zabytków powiatu ostródzkiego
4
67
68
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
Dąbrówno jest przepięknie
drogi w lewą stronę i ponownie
położone pomiędzy jeziorami
skręcając w lewo na kolejnym
Dąbrowa Mała i Dąbrowa
rozwidleniu. W Wierzbicy
Wielka. Najcenniejsze zabytki
można pospacerować lub
miejscowości to synagoga i ruodpocząć pośród okazałych
iny otoczonego parkiem zamku
drzew, bowiem znajduje się
krzyżackiego oraz zabytkowe
tu wspaniały park podworski.
kościoły. Zamek powstał
Dalej kierujemy się na północ,
do drogi 543. Tam skręcamy
w 1319 roku, jednak w 1410
został spalony. Odbudowany
w prawo i dojeżdżamy do wsi
po tych zdarzeniach był w koMarwałd, w której wznosi się
lejnych wiekach wielokrotnie
barokowy kościół pw. Wnieprzebudowywany (m.in. przez
bowzięcia NMP. Świątynia
Wieża ciśnień w Dąbrównie,
powstała w XV wieku, po zniszrodzinę Finck von Finckenstefot. D. Szczygielski
czeniach została odbudowana
inów w latach 1683–96). Dziś
z zamku pozostały jedynie ruiny. Zachowały w 1694 roku, a w 1876 i 1905 rozbudowana.
się także niewielkie fragmenty XIV-wiecznego Przez 36 lat pastorem w owej świątyni był
kamiennego muru obronnego, a także lipy zasłużony uczony i pedagog ks. Krzysztof
z przypałacowego parku. Istniejący obecnie Celestyn Mrongowiusz (1764–1855).
kościół metodystyczny został wzniesiony
Z Marwałdu kierujemy się w prawo na
w latach 1325–50. W 1410 roku, podobnie trasę nr 537. W Tułodziadzie skręcamy w lewo
jak zamek, kościół spłonął. Wewnątrz odbu- i jedziemy prosto niecałe 13 km do Durąga.
dowanej w 1601 roku świątyni znajduje się Historia tej położonej nad rzeką Dylewką wsi
piękna polichromia z 1730 roku. Znajdujący zaczyna się w roku 1328, kiedy właścicielem
się również w Dąbrównie neogotycki ko- majątku był Mikołaj z Durąga (działacz opościół katolicki powstał znacznie później, bo zycji antykrzyżackiej). Cennym zabytkiem jest
w 1865 roku. Inicjatorem budowy świątyni był barokowy kościół pw. św.św. Piotra i Pawła
biskup chełmiński Jan Nepomucen Marwicz. z 1713 roku, w którym znajduje się równie
We wsi znajduje się także XIX-wieczna sy- wiekowy ołtarz główny (z roku 1715). Warto
nagoga (przy ulicy Grunwaldzkiej), która zo- także pospacerować po pięknym podworstała zniszczona w czasie II wojny światowej. skim parku, w którym rośnie wiele drzew
Obecnie budynek jest dość mocno zaniedbany. wpisanych na listę pomników przyrody. Nad
Jedynie tablica na ścianie informuje o jego Dylewką zobaczyć można kamień graniczny
dawnym przeznaczeniu. W miejscowości Ostródy, z którym wiąże się legenda o kowalu
warto zobaczyć też wieżę ciśnień z XVIII Graboszu (zob. s. 10).
wieku oraz kapliczkę przydrożną.
Z Durąga udajemy się na północny zachód
Z Dąbrówna kierujemy się z powrotem do i jedziemy cały czas prosto (ok. 11 km). Po
Ostródy trasą nr 542. W drodze powrotnej drodze mijamy Lichtajny, Kajkowo i dojeżdżawarto zatrzymać się jeszcze w Wierzbicy. my do Ostródy. Tu kończy się wycieczka po
Dotrzemy do niej, zjeżdżając z głównej zachodniomazurskich zabytkach.
5. Szlak Grunwaldzki
Przebieg: Stare Jabłonki – Ostróda – Smykowo
(skrzyżowanie) – Pietrzwałd – Wysoka Wieś –
Wygoda
Mapka zob. tylna okładka
Szlak Grunwaldzki to trasa, która nie tylko
przybliża historię Prus Wschodnich, zakonu
krzyżackiego, Polski za czasów Jagiełły oraz
bitwy pod Grunwaldem z 1410 roku (zob.
s. 25), ale i odkrywa przed zwiedzającymi
uroki mazurskiej przyrody. Cały szlak ma
283 km, a rozpoczyna się i kończy w Olsztynie.
W niniejszym przewodniku opisany zostanie
jedynie ten jego fragment, który prowadzi
przez Mazury Zachodnie.
Trasę rozpoczynamy w Starych Jabłonkach
(zob. s. 64). Następnie kierujemy się drogą
nr 16 w stronę Ostródy (11 km). Swoją siedzibę
w tutejszym zamku miał komtur Günter
von Hohenstein, a wielki mistrz zakonu
krzyżackiego wizytował go na dwa lata
przed bitwą grunwaldzką. Przez niedługi
czas po zwycięstwie, zamek w Ostródzie
znajdował się w rękach Władysława Jagiełły
(zob. s. 79).
Pomniki na polu bitwy pod Grunwaldem, fot. H. Kowaczek
4
Kolejnym miejscem na szlaku jest wieś
Smykowo. Dotrzemy do niej drogą nr 15 po
13 km. Za Smykowem należy skręcić w lewo.
Po przejechaniu 5 km dotrzemy do Pietrzwałdu
(zob. s. 59), a po kolejnych 3 km do Wysokiej
Wsi (zob. s. 59). Miejscowość ta leży u podnóża
Góry Dylewskiej, najwyższego wzniesienia
Warmii i Mazur (312 m n.p.m.).
Trasa kończy się w Wygodzie, miejscowości
oddalonej od Wysokiej Wsi o 8 km. W Wygodzie zimą czynny jest wyciąg narciarski
z dwiema trasami – o długości 350 i 500 m.
W pobliżu znajduje się również ścieżka przyrodniczo-edukacyjna Uroczysko Napromek.
Wzdłuż ścieżki rozmieszczone są tablice informacyjne, z których można się dowiedzieć
wielu ciekawych rzeczy na temat pobliskich
lasów, samych Wzgórz Dylewskich oraz
występujących tu zwierząt i roślin, a także
nauczyć się, jak chronić przyrodę.
6. Poznając walory przyrodnicze
Mazur Zachodnich
Szlak 1 – przebieg: Ostróda – Jezioro Drwęckie –
Piławki (ośrodek PTTK)
Mapka zob. skrzydełko tylnej okładki
Na wycieczkę po Mazurach Zachodnich warto
wybrać się nie tylko rowerem czy samochodem.
Niezwykle urocze i dające satysfakcję są wycieczki piesze. Spacery wyznaczonymi trasami
pozwalają poznać najbardziej fascynujące
atrakcje zachodniomazurskiej przyrody.
Piesze wycieczki warto rozpocząć od
8-kilometrowej trasy z Ostródy do Piławek.
Szlak wiedzie wzdłuż brzegu Jeziora Drwęckiego. Wyprawa zaczyna się przy dworcu PKP
w Ostródzie. Stąd kierujemy się na zachód,
wzdłuż torów. Później przekraczamy most
Szlak Grunwaldzki | Poznając walory przyrodnicze Mazur Zachodnich – Szlak 1
Śladami zabytków powiatu ostródzkiego
4
69
70
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
jezioro
Sambród
Zalesie
Turysta na szlaku, fot. iStockphoto.com
Kanał
N
Ostródzko-Elbląski
Małdyty
Następnie idziemy w kierunku wsi Mała
Ruś, wzdłuż Jeziora Pauzeńskiego (zob. s. 18).
Mijamy gospodarstwo agroturystyczne Mazurski Dom Gościnny, następnie przekraczamy
most na rzeczce Szelążnicy i idziemy prosto
oznaczoną trasą pośród gęstego lasu. Docieramy do ośrodka wypoczynkowo-rekreacyjnego
w Kaczorach. W Salezjańskim Ośrodku Młodzieżowym „Oratorium” Dominik (Czerwona
Karczma 5, 14-100 Ostróda Kaczory, tel.: 089
6462883, e-mail: [email protected], http://
www.kaczory.salezjanie.pl) można nie tylko
przenocować, ale też posilić się i odpocząć.
Znajduje się tu kąpielisko ze sprzętem wodnym
oraz miejsce na ognisko i grilla.
Po krótkim odpoczynku ruszamy dalej.
Idziemy leśną drogą, pośród okazałych
drzew, wzdłuż brzegu Jeziora Faltyjańskiego.
Akwen ma powierzchnię 9 ha i 2 m głębokości. Zbiornik jest dość zamulony, a jego
brzegi są podmokłe i na wielu odcinkach
niedostępne. Docieramy do rozwidlenia, na
którym skręcamy w lewo i przechodzimy
przez niewielki strumyk. Dalej idziemy prosto
do Piławek i mieszczącego się tu ośrodka
PTTK. W Piławkach wsiadamy w autobus
powrotny do Ostródy.
0
jezioro
Ruda
Woda
Plękity
Wenecja
AA
BB
CC
DD
jezioro
Bartężek
Liksajny
5 km
Trasy kajakowe
Trasa 1
Trasa 2
Trasa 3
Trasa 4
Przystań
Śluzy
Ostróda
Mała Ruś
Zielona
Miłomłyn
Sople
Łukta
jezioro
Ilińsk
jezioro
Dauby
Jezioro
Karnickie
DD
Karnity
jezioro
Jeziorak
Liwa
Miłomłyn
Faltyjanki
Piławki
Jezioro
Pauzeńskie
CC
BB
Zalewo
AA
Jezioro
Drwęckie
OSTRÓDA
ica
jezioro
Szeląg Wielki
Staszkowo
Grabinek
Lichtajny
Stare
Jabłonki
Drwęca
Szafranki
Samborowo
a
n
Drugi szlak pieszy ma długość 14,5 km i rozpoczyna się również przy dworcu PKP w Ostródzie. Tym razem jednak kierujemy się w stronę
centrum. Ulicą Słowackiego przechodzimy
w ulicę Mickiewicza, dalej przemierzamy plac
Tysiąclecia Państwa Polskiego, ulicę Pułaskiego
i wchodzimy w ulicę Olsztyńską. Idąc prosto,
mijamy drogę nr 7 i dochodzimy do ulicy
Plebiscytowej. Nią dotrzemy do Międzylesia
(z dworca PKP ok. 5 km). Stąd jest już niedaleko do kanału łączącego Jezioro Pauzeńskie
z Szelągiem Wielkim, na którym znajduje się
śluza Mała Ruś (0,5 km). Śluza stanowi jedno
z urządzeń Kanału Elbląskiego (zob. s. 23).
Została wybudowana w latach 1872–76, by
umożliwić przepływ statków na trasie Miłomłyn
– Ostróda – jezioro Szeląg.
Trasa 1 – przebieg: Buńki – Staszkowo – Stanica
Wodna PTTK Stare Jabłonki – jezioro Szeląg Wielki –
wylot Kanału Ostródzko-Elbląskiego – odgałęzienie
Szelążnicy – śluza Mała Ruś – Jezioro Pauzeńskie –
Ostróda – śluza Ostróda – ujście Kanału Ostródzko-Elbląskiego do Jeziora Drwęckiego – ujście Drwęcy
Spływy kajakowe to jedna z wielu atrakcji
regionu. Warto z tego skorzystać, bowiem
podróżowanie po wodzie, pośród urzekającej
flory i fauny, daje niezapomnianą możliwość
obcowania z naturą.
Pierwsza trasa jest urozmaicona, jednak
niezbyt długa (ok. 17,5 km). Prowadzi zarówno
przez jeziora, jaki i małe rzeczki oraz śluzy.
Szlak rozpoczyna się w Buńkach, niewielkiej
lęż
Szlak 2 – przebieg: Ostróda PKP – centrum
miasta – Międzylesie – śluza Mała Ruś – Jezioro
Pauzeńskie – Kaczory (ośrodek wypoczynkowy) –
Jezioro Faltyjańskie – Piławki (ośrodek PTTK)
Mapka zob. skrzydełko tylnej okładki
7. Trasy kajakowe
Sze
nad kanałem łączącym jezioro, a następnie
skręcamy w prawo i idziemy leśną drogą
wzdłuż jeziora. Otaczają nas Lasy Liwskie.
Mijamy Wyspę Orzechową i idziemy dalej
wyznaczoną trasą. Gdy dotrzemy do skrzyżowania, skręcamy w prawo. Stąd już niedaleko
do końca naszej podróży – Piławek. Tam możemy wypocząć po długim spacerze, np. nad
Jeziorem Drwęckim. W Piławkach znajduje
się ośrodek wypoczynkowy PTTK, kemping
oraz wypożyczalnia sprzętu wodnego. Jeśli
nie mamy sił wrócić z powrotem pieszo,
w miejscowości znajduje się przystanek PKS,
skąd odjeżdżają autobusy do Ostródy. Jeśli
jednak starczy sił, możemy ruszyć w dalszą
drogę – tym razem innym szlakiem.
4
Trasy kajakowe – Trasa 1
ostróda
Dr w
ęc
Poznając walory przyrodnicze Mazur Zachodnich – Szlak 2
4
Idzbark jezioro
Szeląg
Mały
Buńki
Grabin
Szyldak
Rychnowo
71
72
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
osadzie nad jeziorem Szeląg Mały (powierzchnia – 84 ha, maksymalna głębokość – 15 m).
Na całym akwenie obowiązuje zakaz używania silników spalinowych. Wokół jeziora, na
wzgórzach, rosną piękne, gęste lasy, które
stanowią dodatkową atrakcję (zob. s. 18). Płynąc
po wodach Szeląga, mijamy Staszkowo oraz
(po prawej) stanicę wodną w Starych Jabłonkach. Dawniej Staszkowo było oddzielną wsią,
obecnie należy do Starych Jabłonek. Po przebyciu 3 km docieramy do niewielkiego kanału,
który łączy jeziora Szeląg Mały i Szeląg Wielki.
Trasa prowadzi pod mostem i przez tunel pod
nasypem kolejowym, z którego wypływamy
na Szeląg Wielki (zob. s. 18). Po prawej stronie
mijamy Żurejny, Kątno, a po lewej Zwierzewo.
Następnie dopływamy do rzeki Szelążnicy,
gdzie znajduje się wylot Kanału Ostródzko-Elbląskiego. Pośród uroczych skupisk sosny
taborskiej pokonujemy niewielki odcinek
rzeki. Cały czas trzymając się lewej strony,
dopływamy do śluzy Mała Ruś (zob. s. 23). Pokonujemy różnicę poziomów wody wynoszącą
od 1,4 m do 1,6 m. Podążając dalej, po lewej
stronie mijamy zabudowania gospodarskie
i wąskim szlakiem wypływamy na wody Jeziora
Pauzeńskiego (zob. s. 18). Trasa prowadzi kanałem początkowo wąskim,
który jednak stopniowo się
poszerza. Następnie skręcamy w lewo i kierujemy
się w stronę Ostródy. Tu ponownie wpływamy na wąski
i płytki odcinek. Mijamy most
nad drogą nr 7 i dopływamy
do kolejnej śluzy – Ostróda
(zob. s. 23); dzięki niej pokonamy różnicę poziomu wody
wynoszącą 1,4 m. Stąd widać
już zabudowania miasta. Po
lewej stronie można dostrzec kanał młyński.
Znów przepływamy pod mostem, tym razem
znajdującym się nad ulicą Mickiewicza, i docieramy do Jeziora Drwęckiego, końca naszej
wycieczki. Cumujemy tuż przy molo.
Trasa 2 – przebieg: Ostróda – Jezioro Drwęckie
– kanał Liwa – śluza Zielona – śluza Miłomłyn
– Miłomłyn – jezioro Ilińsk – kanał – jezioro
Bartężek – jezioro Ruda Woda – Małdyty
Kolejny szlak wodny wiedzie z Ostródy do Małdyt
i jest częścią trasy Kanału Ostódzko-Elbląskiego
z Ostródy do Elbląga. Wycieczkę zaczynamy przy
ostródzkim molo (Jezioro Drwęckie, zob. s. 17).
Mijamy most kolejowy z 1893 roku i skręcamy
w prawo. Tu, ok. 4,5 km od miejsca, w którym
rozpoczęliśmy naszą wyprawę, swój początek
ma rzeka Liwa. Wpływamy na wody kanału i po
lewej stronie, na ok. 9 km, mijamy leśniczówkę
Borsuki, a dalej most drogowy. Dalsza trasa
wiedzie przez śluzę Zielona (zob. s. 23). Tu
różnica poziomu wód wynosi 1,4 m. Z prawej
strony widać jaz, czyli konstrukcję, która ma na
celu utrzymanie stałego poziomu rzeki. Płyniemy
dalej, mijamy kolejny most drogowy i dopływamy
do śluzy Miłomłyn (zob. s. 23). Różnica poziomu
Zachód słońca – jezioro Ilińsk, fot. D. Szczygielski
wód wynosi w tym miejscu 2,8 m. Za śluzą znajduje się rozwidlenie, na którym należy skręcić
w prawo. Tu oczom podróżujących ukażą się
pierwsze zabudowania Miłomłyna (zob. s. 54).
Za mostem na ulicy Pasłęckiej skręcamy w lewo
i wpływamy Kanałem Ostródzko-Elbląskim (tu
kolejny most) wprost na wody jeziora Ilińsk.
Akwen ten zajmuje blisko 235 ha, a jego maksymalna głębokość to 27,4 m. Za cyplem, po
lewej stronie, widać zabudowania wsi Majdany
Małe, a dalej, po prawej stronie, stanicę wodną
Hufca Łódź. Wpływamy do kanału i mijamy
most, do którego budowy wykorzystano szyny
z pochylni. Nastepnie przepływamy przez małe
jeziorka Copki i Krebs. Nad tym drugim przerzucono most drogowy (1924), a obok niego rośnie
dąb, który został wpisany na listę pomników
przyrody. Mijamy także monument poświęcony
żołnierzom poległym w czasie I wojny światowej.
Wpływamy na jezioro Ruda Woda (zob. s. 20),
które z jeziorem Bartężek łączy Kanał Bartnicki,
zwanym także Duckim. Bartężek to zbiornik
wodny o powierzchni 385,3 ha i głębokości
maksymalnej 15 m. Jezioro wyróżnia duża liczba
wysp. Nasza trasa omija ten akwen, gdyż kierujemy się wzdłuż Rudej Wody. Po drodze mijamy
wieś Szymankówko (po lewej), zatokę Drelę (po
4
prawej), Zatokę Zachodnią (po lewej) i wieś Wilamowo (po prawej). Po blisko 36 km dopływamy
do końca jeziora Ruda Woda i tym samym do
końca trasy. Z tego miejsca widać już pierwsze
zabudowania w Małdytach (zob. s. 56).
Trasa 3. Szlak Jana Pawła II – przebieg: Ostróda
– Jezioro Drwęckie – kanał Liwa – śluza Zielona
– śluza Miłomłyn – Miłomłyn – Kanał Iławski –
jezioro Jeziorak – Iława
Kolejny szlak został nazwany Szlakiem Papieskim, bowiem właśnie te tereny szczególnie
upodobał sobie Karol Wojtyła, późniejszy papież
Jan Paweł II. Tu przyjeżdżał wraz ze studentami
na spływy kajakowe (dwa z nich zostały udokumentowane, choć takich wypraw z pewnością
było więcej). W Miłomłynie znajduje się nawet
tablica upamiętniająca pobyt bpa Wojtyły na
Mazurach. Odsłonięto ją w 2000 roku.
Szlak rozpoczyna się w Ostródzie, a kończy w Iławie. Jest to dość długa trasa, bowiem
liczy aż 46 km. Początek trasy jest taki sam
jak szlaku widoącego z Ostródy do Małdyt.
Wyruszamy zatem z miejsca obok mola na
Jeziorze Drwęckim i kierujemy się kanałem
Liwa w stronę śluzy Zielona, a dalej do śluzy
Miłomłyn. Za śluzą skręcamy
w lewo i płyniemy Kanałem
Iławskim wzdłuż ulicy Przejazdowej. Mijamy dwa mosty,
zabudowania wsi Dębinka,
a następnie Karnit i kolejne
mosty. Później kanał skręca
dość mocno w lewą stronę. Po
chwili zobaczymy wieś Liga
(po prawej stronie) i Jezioro
Karnickie (powierzchnia –
123 ha, maksymalna głęboJezioro Pauzeńskie, fot. J. Pruszyńska
kośc – 3 m). Kanał przecina
Trasy kajakowe – Trasa 3
Trasy kajakowe – Trasa 2
4
73
jezioro, którego wody możemy oglądać po
prawej i po lewej stronie. Ciekawostką jest, że
różnica poziomów wód Jeziora Karnickiego
i Jezioraka wynosi aż 2 m. Zostawiamy za
sobą ten akwen i mijamy dwa mosty oraz wieś
Mozgowo. Stąd niedaleko już do jeziora Dauby
(powierzchnia – ok. 62 ha, głębokość – 3,7 m). Na
Daubach skręcamy w lewo i przepływamy przez
cieśninę, pod mostem, prosto do jeziora Jeziorak
(zob. s. 21). Płyniemy zatoką Kraga w kierunku
Wyspy Łąkowej (inaczej nazywanej Zielonym
Ostrowiem) oraz wysp Mały i Wielki Gierczak.
Trzymamy się cały czas lewej strony jeziora.
Mijamy zatokę Smolny Kąt (po lewej), zabudowania wsi Jezierzyce, Jażdżówki (po lewej) oraz
Cieśninę Widłąską (po prawej). Dalej płyniemy
obok wsi Kwiry (po lewej), leśniczówki Sarnówek
(po prawej), wsi Szałkowo (po lewej) i wyspy
Mała Żuławka. Płynąc cały czas lewą stroną
Jezioraka, zobaczymy Lipowy Dwór – pierwsze
zabudowania Iławy. Po prawej znajduje się słynna
wyspa Wielka Żuława (zob. s. 21). Z lewej strony
ujście ma rzeka Iławka. Za mostem znajduje
się akwen nazywany Małym Jeziorakiem. Tu
cumujemy kajaki i kończymy wyprawę.
Trasa 4. Spływ rzeką Grabiczek – przebieg: most
lokalnej drogi Rychnowa – Pancerzyn – jezioro
Durąg – wypływ Grabiczka z jeziora – ujście
Dylewki – jezioro Lichtajny – Grabinek – ujście
Grabiczka do Drwęcy
Ostatnia z proponowanych tras kajakowych to
spływ rzeką Grabiczek, która wchodzi w skład
rezerwatu Rzeka Drwęca. Żyją tu łososie, pstrągi,
trocie i certy. Trasa ma długość ok. 11 km pozwala podziwiać piękną zachodniomazurską
przyrodę. Momentami szlak jest jednak dość
trudny, zwłaszcza dla początkujących kajakarzy,
bowiem rzeka miewa dość wartki nurt. Warto
74
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
8. Dwory, dworki i pałace
Przebieg: Sople – Bieniasze – Kraplewo – Stare
Jabłonki – Bałoszyce – Dawidy – Wojciechy –
Karnity – Olsztynek – Ostróda – Pasłęk – Szymbark
Kajakarze, fot. arch. iStockphoto.com
jednak podjąć próbę przepłynięcia. Widoki, jakie
roztaczają się wokoło, są urzekające i godne
wyprawy. Ponadto na trasie znajdują się dwa
spokojne jeziora, na których można odpocząć
i nabrać sił przed dalszą podróżą.
Wycieczkę rozpoczynamy od mostu przy
lokalnej drodze we wsi Rychnowa, skąd kierujemy się w stronę Pancerzyna, gdzie po lewej
stronie zobaczymy zabudowania gospodarcze.
Dopływamy do 200-hektarowego jeziora Durąg,
otoczonego ze wszystkich stron lasami i podmokłymi łąkami. Dalej kierujemy się ujściem
Dylewki do jeziora Lichtajny. Po drodze mijamy
most, Kolonię Szyldak (po prawej) i wpływamy
na jezioro Lichtajny (powierzchnia – blisko
53 ha, maksymalna głębokość – 10 m). Na
brzegach widać łąki i pola, zabudowania wsi
Lichtajny, a na południu także niewielki lasek.
Kierujemy się na lewą stronę jeziora. Stamtąd
płyniemy rzeką w kierunku wsi Grabiczek
i Wólka Lichtajska. Następnie skręcamy
w prawo, gdzie rzeka Grabiczek uchodzi do
Drwęcy. Tu kończy się spływ. Nieopodal, przy
drodze nr 7, znajduje się restauracja Młyn
pod Mariaszkiem. Można tam odpocząć po
podróży i skosztować wyśmienitych potraw
(zob. s. 88). Jeśli mamy ochotę na dalszą podróż,
płynąc w lewo rzeką Drwęcą, dotrzemy do
samej Ostródy.
Zwiedzając okolice Ostródy, zobaczymy liczne
dwory, pałace i zamki. Część z nich trafiła
w ręce prywatnych właścicieli, w wielu mieszczą się eleganckie hotele. Niektóre budowle
nie zostały odnowione, mimo to czuć w nich
ducha dawnej świetności. Podczas podróży
po Mazurach Zachodnich warto odwiedzić
choć kilka tych obiektów.
 Dworek Sople (Sople 17, 14-330 Małdyty,
tel.: 089 7586092, faks: 089 7585064, e-mail:
[email protected], http://www.dworeksople.
pl). Wieś Sople znajduje się ok. 30 minut drogi
od Ostródy (28 km). Aby tam dotrzeć, należy
kierować się w stronę Małdyt, drogą krajową nr 7.
Dworek, projektu Fricka z Koenigsbergu, pochodzi z XIX wieku. Dawniej należał do ziemiańskiej
rodziny Kahle. Podczas budowy Kanału Ostródzko-Elbląskiego nocował tu Georg Jacob Steenke,
główny inżynier i budowniczy kanału. Obecnie
w dworku mieści się hotelik i restauracja. Do
dyspozycji gości są 24 pokoje (jedno-, dwui trzyosobowe z łazienką i telewizorem), parking
strzeżony, sala bilardowa i kominkowa oraz
dwie jadalnie i restauracja. Można skorzystać
także z profesjonalnego masażu, wypożyczalni
rowerów, sprzętu wodnego (dworek znajduje
się w odległości 900 m od jeziora Ruda Woda),
nauczyć się jeździć konno (2 km do Stadniny
Koni Plękity) lub pospacerować po pięknym,
zabytkowym parku zaprojektowanym przez
samego Johanna Larassa. Koszt pobytu waha
się od 90 zł za pokój jednoosobowy, 130–160 zł
za pokój dwuosobowy do 240 zł za pokój czteroosobowy. Śniadanie kosztuje 20 zł.
 Dwór w Bieniaszach (14-310 Miłakowo,
tel.: 089 7587184, faks: 089 7587126, e-mail:
[email protected], http://www.bieniasze.
pl). Bieniasze oddalone są o 42 km od Ostródy
(blisko godzina jazdy samochodem), a od
Miłakowa o 4 km. Wieś leży nad Jeziorem
Bieniaskim. Dwór powstał w XVIII wieku. Jego
ostatnim właścicielem był major Friedrich von
Berg. Lata powojenne wiążą się z powolnym
upadkiem dworku. Znajdował się w nim sklep,
a nawet rozlewnia mleka. Dwór został wyremontowany dopiero w 1997 roku. Obecnie
mieści się w nim hotelik oferujący 18 pokoi,
każdy z łazienką, telewizorem i telefonem.
Wspaniała przyroda, piękne jezioro, zabytkowy park sprawią, że turyści znajdą tu wyciszenie i spokój. Właściciele zachwalają też
smakowite posiłki, które są tutaj przyrządzane
z własnych produktów. Do dyspozycji gości
jest boisko do gry w siatkówkę i badmintona,
stół do ping-ponga, łodzie, rowery i bryczki.
Istnieje także możliwość zorganizowania
ogniska, wzięcia udziału w polowania i kuligu oraz jazdy konnej. Poza sezonem pokój
jednoosobowy jest dostępny w cenie 90 zł,
a dwuosobowy – 130 zł (dostawka – 35 zł).
Nocleg w apartamencie kosztuje 250 zł. Do
hotelu można przyjechać z psem – opłata za
zwierzę wynosi 25 zł za dobę. Dzieciom do
4
Dwory, dworki i pałace
Trasy kajakowe – Trasa 4
4
Dwór w Bieniaszach, fot. J. Pruszyńska
75
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
Dwory, dworki i pałace
Dworek Kraplewo – weranda, fot. J. Pruszyńska
76
10 lat przysługuje 50% zniżki. Sezon rozpoczyna się 1 maja i trwa do końca września.
Ceny w sezonie rosną o 10%.
 Dwór Kraplewo (Kraplewo 16, 14-100 Ostróda,
tel.: 089 6476860, faks: 089 6476876, e-mail:
[email protected], http://www.
dworkraplewo.pl). Kraplewo to wieś niedaleko
Ostródy (9 km) usytuowana w przepięknej
scenerii Wzgórz Dylewskich. Osada powstała
w 1351 roku. Obecnie w dworku kraplewskim
znajduje się hotel, a w nim sześć luksusowych
apartamentów i sześć pokoi jedno- i dwuosobowych oraz sala balowa na 60 osób. Wokół hotelu
rozciąga się przepiękny park, który zachęca do
spacerów. Goście mogą skorzystać z masażu
leczniczego, sauny, jacuzzi, solarium. Można tu
wypożyczyć rower, quada, bryczkę lub pograć
w bilard. Ciekawostkę stanowią organizowane
przez hotel zabawy kozackie. W ich programie
przewidziano m.in. inscenizacje walk kozackich
i rycerskich, koncert zespołu folkowego oraz
pokaz tańca. Co jakiś czas w Kraplewie odbywa
się impreza z cyklu „Prywatka z gwiazdą”, czyli
spotkanie z wybitnym artystą. Koszty noclegu
wahają się od 180 zł od osoby (w apartamencie)
do 90 zł od osoby (w pokoju). W cenę wliczona
jest opłata za śniadanie.
 Hotel Anders (ul. Spacerowa 2, 14-133
Stare Jabłonki, tel.: 089 6427000, faks: 089
Hotel Anders, fot. J. Pruszyńska
6427013, e-mail: [email protected]
pl, http://www.hotelanders.com.pl). Hotel
Anders znajduje się w Starych Jabłonkach,
miejscowości oddalonej od Ostródy o ok. 11 km.
Hotel otacza wspaniała przyroda – w pobliżu
są m.in. rezerwat Sosny Taborskiej, jezioro
Szeląg Mały. Pałac pochodzi z XIX wieku. Jego
pierwszym właścicielem był niemiecki hrabia
Anders. W 1992 roku budynek zakupił Andrzej
Dowgiałło i na cześć pierwszego właściciela nadał hotelowi obecną nazwę. Obecnie
obiekt to nie tylko czterogwiazdkowe miejsce
noclegowe, ale też ekskluzywne centrum konferencyjne i rekreacyjne. Można tu popływać
w basenie, pograć w kręgle, squasha, tenisa,
bilard i siatkówkę plażową. Goście mają do
dyspozycji siłownię, słoneczną łąkę, tepidarium
(pomieszczenie wypoczynkowe z podgrzewanymi leżankami), 12 gabinetów spa oraz sauny.
Ponadto są tu dwie restauracje, klub nocny
i trzy bary. Hotel co roku jest organizatorem
dwóch imprez: Pucharu Świata w Siatkówce
Plażowej Swatch FIVB Beach Volley World Tour
oraz Festiwalu Ryby, Wędki i Muzyki Sielawa
Blues. Cały kompleks obejmuje 24 domki
(Mazurskie Chaty) i 119 pokoi. Część z nich
umiejscowiona jest w zabytkowym pałacyku,
a część w nowoczesnym budynku. W każdym
pokoju znajduje się telewizor, telefon i łazienka.
Pokoje są przystosowane do potrzeb osób
niepełnosprawnych. Jednoosobowy pokój ze
śniadaniem kosztuje 310 zł (poza sezonem
280 zł), a dwuosobowy – 400 zł (poza sezonem
360 zł). Wynajęcie domku bez wyżywienia to
koszt 350–440 zł za dobę (od 330 do 380 zł
poza sezonem), w zależności od liczby miejsc
i wyposażenia. Dodatkowo do dyspozycji gości
hotelowych jest basen, siłownia i sauny. Do
ośrodka można przyjechać z psem (dopłata
50 zł za dobę w hotelu i 30 zł za dobę w domku). Sezon rozpoczyna się 1 maja i trwa do
końca września.
 Pałac Bałoszyce (Bałoszyce 25, 14-240 Susz,
tel.: 055 2780740, faks: 055 2780741, e-mail:
[email protected], http://www.palacbaloszyce.com). Bałoszyce są oddalone od
Ostródy o ponad 60 km, jednak mimo znacznej
odległości warto je odwiedzić. Historia wsi
sięga roku 1316. Znajduje się tutaj piękny,
malowniczo położony XVII-wieczny pałac. Jego
fundatorem był biskup Pomezanii Georg von
Polenz. Obecny wygląd obiektu należy wiązać
z rokiem 1850, bowiem właśnie wtedy został
przebudowany, na polecenie ówczesnego
właściciela, Magnusa von Brünnecka, na wzór
zamku Babelsberg, który znajduje się w Poczdamie. Wcześniej swą architekturą nawiązywał
do neogotyku angielskiego. W posiadłości
hodowano m.in. merynosy (rasa owiec) oraz
konie albinosy, a także produkowano alkohol.
Obiekt w Bałoszycach należał do rodziny von
Brünnecków do roku 1945. Później został zniszczony. Odbudowano go dopiero w 1979 roku.
W 2002 roku został wyremontowany i do dziś
służy jako hotel. Znajduje się w nim 27 pokoi
(z łazienką i telewizorem), restauracja, gabinet odnowy biologicznej, gabinet masażu,
solarium oraz sauna. Goście mogą korzystać
również z wypożyczalni rowerów i stadniny
koni (kuligi, przejażdżki bryczką, jazda konna).
Wokół pałacu rozciąga się piękny, zabytkowy
park ze stawem rybnym (istnieje możliwość
wędkowania).
Dodatkową atrakcją pałacu jest czakram
bieli, czyli miejsce emanujące niezwykle pozytywną, skumulowaną energią Ziemi i Kosmosu.
Bałoszyckie źródło zostało odkryte w 2005 roku
przez mistrza radiestezji Alicję Respond. Miejsce
mocy, otoczone ponadstuletnimi drzewami, jest
oddalone od pałacu o 50 m. Energia emitowana
w tym miejscu osiąga w skali Bovisa (tj. w skali
pomiaru natężenia promieniowania) do 150
tys. jednostek (energia, którą emituje człowiek,
ma w tej skali zaledwie 6,5 tys. jednostek).
Przebywanie w pobliżu czakramu zalecane
jest przy silnym zmęczeniu, bowiem powoduje
przypływ energii, wzrost ciśnienia i przyspiesza
bicie serca. Podobno miejsce mocy pozytywnie
działała też na różne bóle, a także sprzyja wzrostowi sił witalnych u mężczyzn. Koszt noclegu
w pałacu Bałoszyce w pokoju dwuosobowym
(ze śniadaniem) wynosi 160 zł. Czasem, zwykle poza sezonem, można trafić na promocję.
Wówczas ceny są niższe. Do pałacu można
przyjechać z psem. Pobyt w sezonie trzeba
rezerwować dużo wcześniej.
 Pałac Dawidy. Dawidy są oddalone o ok.
60 km od Ostródy, leżą przy drodze wojewódzkiej nr 505. Budowę pałacu rozpoczęto
w 1730 roku. Jego pierwszym właścicielem
był Achatius Borck, później budynek został
przejęty przez rodzinę Drzewieckich. Najsławniejszymi właścicielami pałacu była
niewątpliwie arystokratyczna i wpływowa
pruska rodzina zu Dohn. Architekturą budynek
nawiązuje do holenderskiego baroku. Stojący
na wzniesieniu pałac otoczony jest pięknym
parkiem. Początkowo służył jako pałacyk
myśliwski, a potem jako stała rezydencja.
4
Dwory, dworki i pałace
4
77
78
Na przełaj przez Mazury Zachodnie
ostróda
Przez ostatnie lata mieścił się tam hotelik
z restauracją. Obecnie budynek nie jest użytkowany. Nowy właściciel rozpoczął przebudowę
pałacu. W przyszłości ma tu powstać hotel.
 Pałac w Wojciechach (Wojciechy 1, 14-310
Miłakowo, tel./faks: 089 6169850, e-mail: [email protected], http://www.wojciechy.info1.
pl). Wojciechy leżą nad rzeką Pasłęką, 40 km od
Ostródy i 9 km od Miłakowa. XIX-wieczny pałac
zbudowany jest na wzniesieniu, a wokół niego
roztacza się piękny las. Pierwszym właścicielem
rezydencji był Andreas Suhrmann. Obecnie
w budynku urządzono pensjonat z 41 miejscami
noclegowymi. Obok obiektu znajduje się Chata
Mazurska, a w niej sauna, grill oraz sala gier.
Ponadto goście mogą powędkować, pojeździć
konno lub bryczką (zimą organizowane są kuligi), wypożyczyć rower lub pójść na grzybobranie.
Pokoje jednoosobowe dostępne są w cenie 90 zł,
a dwuosobowe kosztują od 100 do 130 zł. Za
czteroosobowy domek myśliwski zapłacimy
250 zł, a za apartament z aneksem kuchennym
od 220 do 270 zł (w zależności od liczby osób).
Do pałacu można przyjechać z psem (dopłata:
25 zł za dobę).
 Zamek Karnity (Karnity 10, 14-440 Miłomłyn,
tel.: 089 6473465, faks: 089 6473464, e-mail: ,
http://www.karnity.pl). Karnity są oddalone
od Ostródy o 20 km. Leżą nad jeziorem Kocioł.
Wieś została założona w roku 1349 jako folwark krzyżacki. Pałac w Karnitach zbudowany
został w 1856 roku, w stylu neogotyckim. Poza
pałacem do majątku należą także stajnia, wozownia, ujeżdżalnia i pomieszczenia dla służby. Wokół obiektu rozciąga się 17-hektarowy
park krajobrazowy. Pierwszym właścicielem
pałacu była rodzina von Albedhyll, a kolejnymi
rodziny Schönaich, von Albedyl i von Gunther.
Obecnie kompleks zaadaptowano na hotel
z 58 pokojami i apartamentami, a ujeżdżalnia
została przekształcona w salę konferencyjną.
W głębi parku zbudowano domki letniskowe.
Goście mają do dyspozycji łódki, kajaki, rowery, stół do tenisa, boiska do gry w piłkę nożną,
siatkówkę i koszykówkę. Można skorzystać
również z sauny, solarium, pojeździć konno
lub wybrać się na wycieczkę statkiem. Właściciele kompleksu organizują liczne imprezy,
np. wieczory grillowe, pokazy walk rycerskich
i dancingi. Pokój jednoosobowy kosztuje 140 zł
(poza sezonem 120 zł), a dwuosobowy 240 zł
(poza sezonem 220 zł). W cenę wliczone jest
śniadanie. Wynajem pięcioosobowego domku
turystycznego to koszt 150 zł (nad jeziorem
180 zł). Sezon rozpoczyna się 1 czerwca i trwa
do 15 września. Do zamku można przyjechać
z psem (dopłata 15 zł za dobę).
 Zamek w Olsztynku (Zespół Szkół im. K.C.
Mrongowiusza, ul. Zamkowa 6, 11-015 Olsztynek,
tel./faks 089 5192627, e-mail: [email protected]
pl, http://www.zamek.edu.pl). Podróż z Ostródy
do Olsztynka zajmuje pół godziny (ok. 30 km).
Sam Olsztynek to jedno z wielu dawnych miast
krzyżackich. Prawa miejskie uzyskał w 1359 roku.
Podpiwniczony zamek wznoszono przez 16 lat,
od roku 1350. Inicjatorem budowy był komtur
ostródzki Günther von Hohenstein. Zamek był
otoczony murem obronnym z basztami, fosą.
Początkowo był on zajmowany przez rycerzy
zakonu krzyżackiego. W budynku znajdowały się
m.in. pokoje murgrabiego, urzędników i służby
oraz kaplica, łaźnia, magazyny, stajnie, piekarnia
i kuchnia. Po bitwie pod Grunwaldem zamek
znalazł się w rękach Polaków, jednak nie na
długo, bowiem Krzyżacy szybko go odzyskali.
Później zarządzało nim miasto, w czasie wojen polsko-szwedzkich zamek zaadaptowano
na zbrojownię, a w XIX wieku zabudowania
przystosowano do potrzeb szkolnictwa (mieściły
się tu: progimnazjum, gimnazjum, seminarium
nauczycielskie, szkoła krawiecka). Po II wojnie
światowej zamek znalazł się w posiadaniu
wojska, które wyremontowało cały obiekt (zniszczony w blisko 50%). Potem budynek kolejny
raz przeszedł na własność miasta, a następnie
pełnił funkcję szkoły (liceum). Obecnie w zamku
mieści się Zespół Szkół w Olsztynku im. K.C.
Mrongowiusza.
 Zamek w Ostródzie (Muzeum w Ostródzie,
ul. Mickiewicza 22, 14-100 Ostróda, tel./faks:
089 6462602, e-mail: [email protected]
pl, http://www.ck.ostroda.pl, http://www.
ostroda.pl, zakładka: „Kultura, muzea”).
O ostródzkim zamku pisano w niniejszym
przewodniku już wielokrotnie. W tym miejscu
zbierzemy najważniejsze informacje. Podobnie
jak olsztynecki zamek, ten również powstał
z inicjatywy komtura Güntera von Hohensteina. Murowaną siedzibę na planie zbliżonym
do kwadratu (45 x 47 m) stawiano w latach
1349–80. Pierwowzorem dla ostródzkiej
twierdzy był zamek w Lochstadt. Warownia w Ostródzie początkowo była siedzibą
komturów zakonu krzyżackiego. Dokumenty
wymieniają następujące pomieszczenia, które
znajdowały się w zamku: mieszkanie komtura,
kaplica, refektarz, komnaty gościnne, sypialnie
dla zakonników, kuchnia, browar, piekarnia,
Zamek krzyżacki w Ostródzie, fot. H. Kowaczek
magazyny, prochownia oraz sala sądowa
i loch więzienny. Pod zamkiem znajdowały
się też piwnice. Na skutek działań wojennych
obiekt był wielokrotnie niszczony. Konstrukcja
zamku najbardziej ucierpiała podczas pożaru
w 1788 roku oraz po wkroczeniu Armii Czerwonej w 1945 roku.
W 1410 roku, po bitwie pod Grunwaldem,
zamek na krótko znalazł się w rękach Polaków
(zarządzał nim wówczas książę Janusz Mazowiecki), jednak kilka miesięcy później znów
należał do zakonu krzyżackiego. Od lutego
do kwietnia 1807 roku na zamku w Ostródzie przebywał Napoleon Bonaparte. W XVI
i XVII wieku zamek przechodził z rąk do rąk,
jednym z jego właścicieli był np. książe Jan
Chrystian. W XIX wieku obiekt był siedzibą
sądu i starostwa, mieściły się w nim także
mieszkania dla pracowników tych urzędów.
Obecnie na zamku siedzibę ma centrum kultury oraz Muzeum w Ostródzie. Znajduje się
tam również galeria i biblioteka. W muzeum
obejrzeć można wystawy stałe i czasowe. Stała
ekspozycja nosi tytuł Z dziejów Ostródy i okolic.
Można na niej zobaczyć liczne pocztówki
i przedmioty codziennego użytku należące do
dawnych mieszkańców Ostródy, a za pomocą
makiet ukazano historię zabudowy miasta.
Muzeum czynne jest od poniedziałku do piątku
w godzinach 8.00–16.00, a w soboty i niedziele
10.00–14.00. Bilet wstępu kosztuje 3 zł (ulgowy
2 zł). W sezonie godziny otwarcia przeważnie
zostają wydłużone.
 Zamek w Pasłęku (Pasłęcki Ośrodek Kultury, pl. św. Wojciecha 5, 14-400 Pasłęk, tel.:
055 2483121, http://www.pok.paslek.com.
pl). Pasłęk znajduje się 50 km od Ostródy.
Historyczna nazwa miasta to Holland. Pasłęk
prawa miejskie uzyskał w 1297 roku. Jedną
z najważniejszych atrakcji turystycznych jest
4
Dwory, dworki i pałace
Dwory, dworki i pałace
4
79
4
ostróda
Dwory, dworki i pałace
Zamek w Pasłęku, fot. J. Pruszyńska
80
zamek krzyżacki z 1320 roku. Budowano
go blisko 19 lat. Ponieważ był wielokrotnie
niszczony (m.in. w 1521, 1543 i 1945 roku),
dzisiejszy zamek różni się od historycznej,
gotyckiej budowli. Jedynie piwnice nawiązują do oryginalnej architektury. Legenda
głosi, że w podziemiach zamku może być
ukryta Bursztynowa Komnata. W 1410 roku,
po bitwie pod Grunwaldem, podobnie jak
wiele innych okolicznych budowli, zamek
pasłęcki na krótko znalazł się w polskich
rękach. Pół roku później znów należał do
zakonu krzyżackiego. W ciągu wieków zamek
pełnił różne funkcje. Pierwotnie był siedzibą
komtura, później znajdowały się tu m.in.
szpital, kościół, teatr, magazyny i mieszkania
urzędnicze. Na przełomie XIX i XX wieku
zamek służył jako więzienie. Obecnie mieści
się tu Urząd Miasta i Gminy Pasłęk, Pasłęcki
Ośrodek Kultury, kino oraz biblioteka.
 Zamek w Szymbarku. Szymbark jest położony nad Jeziorem Szymbarskim, 43 km od
Ostródy. Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą
z 1378 roku, a zamek powstał w XIV wieku.
Zbudowano go na planie prostokąta (75 × 92 m),
na terenach dawnej osady pruskiej. Inicjatorem
budowy był proboszcz kapituły pomezańskiej,
Henryk ze Skarlina. Początkowo zamek był
otoczony murem z basztami oraz fosą z mostem
zwodzonym. Ciekawym obiektem była 24-metrowa wieża zegarowa, w której znajdowało się
więzienie. Zamek początkowo służył wyłącznie
do celów mieszkalnych, dopiero z czasem został
przystosowany do obrony. Jego kolejnymi właścicielami byli: Albrecht von Hohenzollern, rodzina
von Polenz, Jonasz Kazimierz von Eulenburg,
Teodor Schlieben i Albrecht Krzysztof Finck
von Finckenstein. Każdy właściciel zmieniał
zamek według swojego gustu i panującej mody
– najpierw renesansowej, później barokowej,
a następnie znowu na wzór neogotycki. W 1945
roku zamek został spalony przez Armię Czerwoną. Obiektu nie odbudowano. Obecnie zobaczyć
tu można tylko ruiny. Nieopodal rosną okazałe
drzewa – 200-letnie sosny oraz ponad 210-letni
jesion. Wzdłuż drogi z Szymbarku do Iławy
można podziwiać zabytkowe dęby (tzw. aleja
Napoleona). Oficjalnie nie można zwiedzać ruin,
bowiem należą one do prywatnego właściciela.
Jednak sympatyczny starszy pan opiekujący
się obiektem zna wiele ciekawostek dotyczących historii zamku, które chętnie opowiada.
Kinomanów zaciekawi z pewnością fakt, że
szymbarskie ruiny w 1996 roku były tłem dla
filmu Król Olch Volkera Schlöndorfa, z Johnem
Malkovichem w roli głównej.
Ruiny zamku w Szymbarku, fot. H. Kowaczek
Rozdział 5
Informacje praktyczne
81
Poruszanie się po mieście | Baza noclegowa na Mazurach Zachodnich
Poruszanie się po mieście
82
Informacje praktyczne
ostróda
Po centrum Ostródy najlepiej poruszać się
pieszo. Wszędzie jest dosyć blisko, dlatego
warto pospacerować pośród zabytkowej architektury i pięknej zieleni. W dalszą drogę
można się wybrać autobusem. Ciekawostką
jest, że Zakład Komunikacji Miejskiej Ostróda
dysponuje, jako jedyny w Polsce, statkami.
Wyprawy po Kanale Ostródzko-Elbląskim
organizuje Żegluga Ostródzko-Elbląska.
Autobusy ZKM kursują na 11 trasach (linie
nr 1–12 z pominięciem linii nr 8). Autobus
linii nr 1 rozpoczyna kurs w Morlinach, dalej
jedzie ulicami 11 Listopada, Jana Pawła II,
Czarnieckiego, Grunwaldzką, przez Zajezierze
i Górkę do Idzbarka. Autobus linii nr 2 pętlę
ma w Tyrowie, skąd jedzie ulicami 11 Listopada, Czarnieckiego, a dalej przez Kajkowo,
Lichtajny, Kraplewo, Brzydowo, Ornowo
i Morliny. Autobus linii nr 3 przejeżdża przez
Wałdowo, Dworzec PKS, Międzylesie, Warlity
Wielkie i Nowosiołki. Trasa autobusu linii nr 4
prowadzi przez: Warlity Wielkie, Nowosiołki,
Międzylesie, ulicę Plebiscytową, dworzec PKP,
ulicę Bolesława Chrobrego. Autobus linii nr 5
swój kurs rozpoczyna w Reszkach, dalej jedzie przez ulice 11 Listopada, Czarnieckiego
i Bolesława Chrobrego. Autobus linii nr 6
kursuje z Wałdowa przez Górkę do Zajezierza.
Trasa linii nr 7 przebiega przez Samborowo,
Tyrowo, ulice 11 Listopada, Jana Pawła II,
Grunwaldzką i Zajezierze. Autobus linii nr 9
jedzie przez Wałdowo, a potem Szosą Elbląską i ulicami Mickiewicza, Czarnieckiego
i 21 Stycznia. Trasa linii nr 10 przebiega
przez Samborowo, Tyrowo, ulice 11 Listopada, Grunwaldzką i Zajezierze. Autobus linii
nr 11 zaczyna kurs w Morlinach, dalej jedzie
przez ulice Lubawską, 11 Listopada, Jana
Pawła II, Czarnieckiego i 21 Stycznia. Trasa
ostatniej linii, nr 12, prowadzi przez Wałdowo,
Szosę Elbląską, ulice 21 Stycznia, Bolesława
Chrobrego, Grunwaldzką do Międzylesia,
Nowosiołek i Warlit Wielkich. Opis wszystkich
linii ZKM, wraz ze szczegółami tras, znajduje
się na stronie internetowej http://www.zkm.
nazwa.pl/rozklad/index.html.
Baza noclegowa
na Mazurach Zachodnich
Baza noclegowa na terenie Mazur Zachodnich
jest spora. Turyści mają do wyboru luksusowe
hotele, pensjonaty, gospodarstwa turystyczne
oraz pola namiotowe. Poniżej opisano jedynie wybrane miejsca noclegowe w Ostródzie
i okolicach. Obszerniejsza lista dostępna jest
na stronie internetowej: http://www.mazuryzachodnie.pl, w zakładce „Baza noclegowa”.
Hotele, motele
Bałoszyce
Pałac Bałoszyce, Bałoszyce 25, 14-240 Susz, tel.:
055 2780740, e-mail: [email protected],
http://www.palacbaloszyce.com. Zob. s. 77.
Bieniasze
Dwór Bieniasze, 14-310 Miłakowo, tel.: 089
7587184, e-mail: [email protected], http://www.
bieniasze.pl. Zob. s. 75.
Karnity
Hotel Zamek Karnity, Karnity 10, 14-440 Miłomłyn, tel.: 089 6473465, e-mail: [email protected],
http://www.karnity.pl. Zob. s. 78.
Kraplewo
Dwór Kraplewo, Kraplewo 16, 14-100 Ostróda,
tel.: 089 6476860, e-mail: [email protected]
pl, http://www.dworkraplewo.pl. Zob. s. 76.
Łukta
Ostróda
Hotel Masuria, Worliny 33, 14-105 Łukta, tel.: 089
6499999, e-mail: [email protected], http://www.
hotelmasuria.pl. Czterogwiazdkowy hotel z restauracją jest usytuowany nad jeziorem. Goście mogą korzystać m.in. ze spa, basenu, sauny, siłowni, kręgielni,
kortu tenisowego, boiska do siatkówki, klubu nocnego
oraz sali konferencyjnej. Hotel dysponuje 162 miejscami noclegowymi (pokoje i apartamenty).
Hotel Panorama, ul. 3 Maja 21, 14-100 Ostróda,
tel.: 089 6462227, e-mail: [email protected], http://
www.parkhotel.ostroda.pl. Hotel znajduje się nad
brzegiem Jeziora Drwęckiego, obok wieży Bismarcka.
Do molo jest ok. 15 minut spacerem. W hotelu znajdują się 2 apartamenty, 19 pokoi jednoosobowych,
66 dwuosobowych i 1 trzyosobowy. Do dyspozycji gości są: restauracja, sala konferencyjna, korty tenisowe,
rowery, kąpielisko i park z miejscem na grilla.
Hotel Platinum, ul. Wyszyńskiego 11a, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6423600, e-mail: [email protected], http://www.hotelplatinum.pl. Czterogwiazdkowy, nowoczesny kompleks posiadający w swojej
ofercie zabiegi spa. Wyposażony w 3 sale konferencyjne, restaurację, bar, 6 apartamentów, 50 pokoi dwuosobowych. Jest tu też aquapark. Hotel znajduje się
10 minut spacerem od Jeziora Drwęckiego.
Hotel Promenada, ul. Mickiewicza 3, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6428100, e-mail: [email protected], http://www.hotelpromenada.pl. Hotel
usytuowany jest nad Jeziorem Drwęckim, dwie minuty spacerem od molo. Wyposażony w pokoje jedno-, dwu- i trzyosobowe oraz apartamenty. Dostęp
do internetu. Do dyspozycji gości są sala konferencyjna oraz sauna.
Hotel Sajmino, ul. Kajki 6, 14-100 Ostróda, Kajkowo, tel.: 089 6466947, e-mail: [email protected], http://
www.sajmino.pl. Dwugwiazdkowy hotel znajduje się
9 km od molo w Ostródzie. Ma 66 miejsc noclegowych
(pokoje jedno-, dwu- i trzyosobowe oraz apartamenty). Stały dostęp do internetu. Do dyspozycji gości są:
restauracja, bar, sale bankietowa i konferencyjna, grill,
sauna, bilard oraz rowery.
Rezydencja Willa Port, ul. Mickiewicza 23,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6423500, e-mail: [email protected]
rezydencjewillaport.pl, http://www.rezydencjewillaport.pl. Luksusowa rezydencja usytuowana jest nad
brzegiem Jeziora Drwęckiego, nieopodal Kanału Pauzeńskiego (10 min spacerem do molo). Znajduje się tu
38 apartamentów (do wyboru klasa comfort, exclusive
i prestige) wyposażonych w kuchnię, łazienkę, taras
z widokiem na kanał lub jezioro. Do dyspozycji gości
są: sala konferencyjna, siłownia, aquapark oraz spa
w hotelu Platinum.
Miłomłyn
Hotel Miłomłyn Zdrój, ul. Ostródzka 2b, 14140 Miłomłyn, tel.: 089 6423300, e-mail: [email protected]
milomlynzdroj.pl, http://www.milomlynzdroj.pl.
Trzygwiazdkowy hotel ze 112 miejscami noclegowymi połączony jest z centrum medycznym. Goście do dyspozycji mają m.in. basen, saunę, siłownię, korty tenisowe i salę fitness. Za opłatą można
skorzystać z gabinetu odnowy biologicznej, zabiegów rehabilitacyjnych lub poddać się specjalistycznym badaniom.
Morąg
Hotel Elektor, ul. Jagiełły 12, 14-300 Morąg, tel.:
089 7573335, e-mail: [email protected],
http://www.noclegimorag.pl. Dwugwiazdkowy hotel
znajduje się w centrum miasta, obok zabytkowego ratusza. Ma salę konferencyjną, restaurację oraz 12 pokoi z łazienką, internetem i telewizorem.
Hotel Morąg, ul. Żeromskiego 38, 14-300 Morąg, tel.: 089 7578900, e-mail: [email protected]
pl, http://www.hotelmorag.pl. Hotel oddalony jest
o 100 m od jeziora Skiertąg. Dysponuje 49 pokojami
dwu- i trzyosobowymi. Hotel ma boisko do gry w piłkę nożną, koszykówkę i siatkówkę, salę konferencyjną
oraz restaurację.
Olsztynek
Hotel Zajazd Mazurski, ul. Gdańska 1, 11-015
Olsztynek, tel.: 089 5192885, e-mail: [email protected], http://www.zajazdmazurski.pl. Do
dyspozycji gości są m.in. dwie sale konferencyjne,
sala bankietowa, kawiarnia, ogrodzony parking oraz
boisko piłkarskie. Hotel oferuje pokoje dwu- i czteroosobowe, razem 70 miejsc noclegowych.
5
Baza noclegowa na Mazurach Zachodnich
5
83
Baza noclegowa na Mazurach Zachodnich
Sople
Dworek Sople, Sople 17, 14-330 Małdyty, tel.: 089
7586092, e-mail: [email protected], http://www.
dworeksople.pl. Zob. s. 75.
Stare Jabłonki
Hotel Anders, ul. Spacerowa 2, 14-133 Stare Jabłonki, tel.: 089 6427000, e-mail: [email protected]
com.pl, http://www.hotelanders.com.pl. Zob. s. 76.
Wysoka Wieś
Hotel SPA Dr Irena Eris, Wzgórza Dylewskie,
14-100 Ostróda, Wysoka Wieś 22, tel.: 089 6471111,
e-mail: [email protected], http://www.drirenaerisspa.com. Czterogwiazdkowy hotel połączony
ze spa ma 97 pokoi i apartamenty. Goście mogą
skorzystać z zabiegów odnowy biologicznej, masażu, porad dermatologicznych oraz zajęć fitness.
Do dyspozycji są także korty tenisowe, bilard i sale
konferencyjne.
Pensjonaty, zajazdy
Dąbrówno
Hosteria na Mazurach, Okrągłe 1a, 14-120 Dąbrówno, tel.: 089 6474544, e-mail: [email protected], http://www.namazurach.com. Do dyspozycji
gości są pokoje dwuosobowe (istnieje możliwość rezerwacji jedno- i trzyosobowych) oraz apartamenty, a ponadto restauracja, sala kominkowa, sala konferencyjna,
miejsce na ognisko lub grilla, plaża i pomost.
Uroczysko, Jakubowo 1, 14-120 Dąbrówno, tel.:
089 6474641, e-mail: [email protected], http://
www.uroczysko.com.pl. Do dyspozycji gości są dwupoziomowe (poza jednoosobowym) apartamenty
z łazienką, lodówką, czajnikiem i telewizorem. Na terenie Uroczyska znajduje się także kryty basen, plac zabaw dla dzieci, boisko do siatkówki, koszykówki, grill.
Dużym atutem są oferowane tu smaczne posiłki.
Zajazd Zacisze, ul. Ogrodowa 7, 14-120 Dąbrówno, tel.: 089 6474033, e-mail: [email protected],
http://www.pensjonat-zacisze.pl. Pensjonat stoi na
wzgórzu, pomiędzy jeziorami Dąbrowa Mała i Dąbrowa Wielka. Miejsca noclegowe rozmieszczone są
84
Informacje praktyczne
ostróda
w pawilonach A, B i C. W każdym z nich znajduje się
kilka pokoi i apartamenty. Do dyspozycji gości są m.in.
basen, sauna, bilard i rowery.
Kraplewo
Dwór Kraplewo, Kraplewo 16, 14-100 Ostróda, tel.:
089 6476860, faks: 089 6476876, e-mail: [email protected]
acusconsulting.pl, http://www.dworkraplewo.pl.
Małdyty
Zajazd pod Kłobukiem, ul. Zamkowa 1, 14-330
Małdyty, tel.: 089 7586125, e-mail: [email protected],
http://www.klobuk.pl. Obiekt ma 8 pokoi (trzy-, dwui jednoosobowych) z łazienką, telewizorem, telefonem
i dostępem do internetu. Zajazd mieści się w zabytkowej oficynie pałacowej z 1830 roku, dawniej należącej
do Augusta II Mocnego.
Morąg
Dworek Mazurski, Ruś 16, 14-300 Morąg, tel.:
089 7571657, http://www.dworek-mazurski.pl. Dworek znajduje się przy trasie Ostróda – Morąg. Można
tam zorganizować konferencję, ognisko, przejażdżkę
bryczką, wycieczki rowerowe, ognisko z pieczeniem
dziczyzny. Właściciele zachwalają tutejszą kuchnię
myśliwską.
Pensjonat Helena, Kretowiny 26c, 14-300 Morąg, tel.: 089 7571499, e-mail: [email protected]
republika.pl, http://www.helena-kretowiny.com.
Pensjonat znajduje się nad jeziorem Narie. Oferuje 45 miejsc noclegowych (pokoje i apartamenty)
oraz restaurację.
Pensjonat Relax, Kretowiny 28, 14-300 Morąg,
tel.: 089 7571354, http://www.relax-kretowiny.com.
pl. Pensjonat ma 14 pokoi z łazienką, telewizorem,
lodówką i zlewozmywakiem. W każdym pokoju może mieszkać do czterech osób.
Pensjonat Vertigo Narie, Kretowiny 29, 14-300
Morąg, tel.: 089 7582440, e-mail: [email protected],
http://www.narie.pl. Pokoje wyposażone są w telewizor i łazienkę. Do dyspozycji gości jest sala konferencyjna, fitness, sauna, jacuzzi i rowery. W pensjonacie
znajduje się także centrum nurkowe.
Stara Szkoła, Żabi Róg 42a, 14-300 Morąg, tel.:
089 7571415, e-mail: staraszkoł[email protected], http://
www.staraszkola.pl. Pensjonat znajduje się w zabytkowym budynku z czerwonej cegły. W XIX wieku mieściły się w nim szkoły. Obecnie znajduje się tu sześć
stylowo urządzonych pokoi z łazienkami. Do dyspozycji gości są m.in. łódki, kajaki, boisko do siatkówki,
rowery i sauna.
Piławki
Zajazd Przystanek Piławki, Piławki 3, 14-140
Miłomłyn, tel.: 089 6413007, e-mail: [email protected], http://www.pilawki.pl. Goście mogą nocować w dwu- lub trzyosobowych pokojach z łazienką.
W pobliżu znajduje się także pole namiotowe.
e-mail: [email protected] Gospodarstwo znajduje się
niedaleko lasu. W budynku mieściła się niegdyś szkoła. Gospodarze przygotowali 10 miejsc noclegowych
(pokoje dwu-, trzy- i czteroosobowe), aneks kuchenny,
łazienkę, bibliotekę i salę kominkową. Ponadto do dyspozycji gości jest grill, rowery i narty biegowe.
Gospodarstwo agroturystyczne Plattówka,
14-107 Gierzwałd, Gierzwałd 45, tel.: 089 6472082,
e-mail: [email protected], http://www.platte.pl. Zob. s. 6.
Łukta
Pensjonat Wiking, Kątno 1, 14-133 Stare Jabłonki,
tel.: 089 6411427, e-mail: [email protected], http://www.
turysta.net.pl/pensjt/wiking. Pensjonat otaczają piękne Bory Taborskie. W pobliżu znajdują się również jeziora Szeląg Wielki i Szeląg Mały. Do dyspozycji goście
jest tu 5 pokoi, każdy z łazienką i telewizorem.
Gospodarstwo agroturystyczne Chata Samsara, ul. Olsztyńska 3, 14-105 Łukta, tel.: 089 6475741,
e-mail: [email protected], http://www.samsara.
mazury.pl. Posiadłość oddalona jest od lasu o 400 m.
Do dyspozycji gości jest parking i boisko do siatkówki.
Dla gości przeznaczone są pokoje w drewnianym domu, razem 18 miejsc noclegowych. Na terenie gospodarstwa mieszkają zwierzęta (konie, kozy, owce, kury,
indyki, kaczki, króliki).
Wojciechy
Miłomłyn
Stare Jabłonki
Pałac Wojciechy, Wojciechy 1, 14-310 Miłakowo,
tel.: 089 6169850, e-mail: [email protected], http://
www.wojciechy.info1.pl. Zob. s. 78.
Gospodarstwa agroturystyczne,
pokoje i domy do wynajęcia
Dąbrówno
Ośrodek wypoczynkowy Piast, 14-120 Dąbrówno,
Kalbornia, tel.: 089 6474031, e-mail: [email protected],
http://www.interpiast.oit.pl. Ośrodek usytuowany jest
pośród Wzgórz Dylewskich, nad jeziorem Dąbrowa
Wielka. Do dyspozycji gości jest 86 miejsc noclegowych
(pokoje i domki z łazienką, telewizorem, telefonem;
domki z łazienką), a także: kort tenisowy, wypożyczalnia
rowerów i sprzętu wodnego, sauna, bilard, kawiarnia,
solarium, sala konferencyjna i sala do ćwiczeń.
Gierzwałd
Gospodarstwo agroturystyczne Art-Turist,
14-107 Gierzwałd, Grunwald 3/2, tel.: 089 6472237,
5
Baza noclegowa na Mazurach Zachodnich
5
Osada Danków, Wielimowo 4a, 14-140 Miłomłyn,
tel.: 089 6413158, e-mail: [email protected], http://
www.dankow.pl. Osada oddalona jest o 80 m od Jeziora
Wielimowskiego i 1500 m od Kanału Ostródzko-Elbląskiego. Do dyspozycji gości są: pałacyk (13 pokoi, sale
konferencyjne, siłownia, bilard, Stara Karczma), domki
(„Na wzgórzu” – 6 pokoi, gabinet masażu, gabinet kosmetyczny, sauna; „Pod kogutem” – 5 pokoi, salon kominkowy; „Z wieżyczkami” – 4 pokoje, salon kominkowy, aneks kuchenny, salon kąpielowy; „Nad stawem” –
3 pokoje, salon kominkowy, aneks kuchenny).
Morąg
Ośrodek wypoczynkowy Ruś, Białka koło Rusi,
14-300 Morąg, tel.: 089 7571631, e-mail: [email protected], http://www.rus.com.pl. Ośrodek
znajduje się nad Jeziorem Ruskim (dostęp do plaży
z pomostem), w pobliżu rezerwatu Sosny Taborskie.
Oferuje gościom osiem domków i pawilony z pokojami. W sumie w ośrodku może przebywać 68 osób.
Każdy domek wyposażony jest w telewizor, lodówkę,
czajnik i kominek. Goście mogą korzystać z wypoży-
85
Baza noclegowa na Mazurach Zachodnich
czalni sprzętu wodnego, kawiarni, boiska do siatkówki
i koszykówki oraz kortu tenisowego.
86
Informacje praktyczne
ostróda
Ostróda
Domki letniskowe Irena Dolna, ul. 3 Maja 38,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6464770, e-mail: [email protected]
bestur.pl, http://www.mazury.bestur.pl. Do dyspozycji
gości są dwa domki letniskowe. Pierwszy jest drewniany, a drugi – murowany. Oba mają sypialnię, kuchnię,
łazienkę oraz taras. Obiekty znajdują się ok. 150 m od
Jeziora Drwęckiego, a 1,5 km od molo.
Gospodarstwo agroturystyczne Ewa Ulaniuk,
14-100 Ostróda, Kajkowo, ul. Świetlińska 34, tel.: 089
6469129. Gospodarstwo znajduje się 2 km od Ostródy.
Do dyspozycji gości są pokoje z łazienkami.
Gospodarstwo agroturystyczne Hellwa, Brzydowo 2, 14-100 Ostróda, tel.: 089 6421212, e-mail:
[email protected], http://www.hellwa.de. Gospodarstwo
oddalone jest od Ostródy o 7 km. Na gości czeka pięć
dwuosobowych pokoi z łazienką. Ośrodek to doskonała baza wypadowa na wycieczki rowerowe, piesze
i dla wędkarzy.
Gospodarstwo agroturystyczne Nad Stawem, 14100 Ostróda, Idzbark 1, tel.: 089 6411146, e-mail: [email protected]
nadstawem.pl, http://www.nadstawem.pl. Do dyspozycji
gości jest domek z miejscami noclegowymi dla 10 osób.
Na parterze znajdują się salon, aneks kuchenny, łazienka
i sypialnia. Natomiast na piętrze – dwa pokoje trzyosobowe, łazienka, i salon z aneksem kuchennym.
Gospodarstwo agroturystyczne Świerkowa zagroda, 14-100 Ostróda, Idzbark 6a, tel.: 089 6411158,
e-mail: [email protected], http://agrozagroda.prv.pl. Gospodarstwo jest wyposażone w dwu- i trzyosobowe
pokoje z łazienką. Istnieje możliwość rozstawienia
namiotu. Goście mogą urządzić ognisko, wybrać się
na ryby lub wypożyczyć rower.
Gospodarstwo agroturystyczne Zapiecek, 14100 Ostróda, Idzbark 74, tel.: 089 6411133, e-mail:
[email protected], http://www.idzbark.pl. Gospodarstwo ma 10 miejsc noclegowych (pokoje dwui trzyosobowe), aneks kuchenny i łazienki. Goście
mogą wziąć udział w kursie gastronomicznym lub
restauratorskim (renowacji starych mebli). Położenie
gospodarstwa zachęca do wycieczek pieszych, rowerowych lub konnych.
Klub Sportowy Sokół, Ośrodek Sportów Wodnych, ul. Słowackiego 40, 14-100 Ostróda, tel.: 089
6464761, e-mail: [email protected], http://www.sokol.bestur.pl. Ośrodek jest usytuowany nad Jeziorem
Drwęckim. Można tu uprawiać sporty wodne (sprzęt
przechowywany jest w hangarach). Znajdują się tu
także: boisko do siatkówki, koszykówki, sauna i siłownia. Ośrodek dysponuje domkami murowanymi
i drewnianymi oraz polem namiotowym.
Mazurski Dom Gościnny, 14-100 Ostróda, Mała
Ruś 5, tel.: 665105541, e-mail: [email protected] Ośrodek znajduje się nad Jeziorem Pauzeńskim (ok. 300 m).
Do dyspozycji gości są pokoje dwu-, trzy- i czteroosobowe (w sumie 9 miejsc noclegowych) z łazienką i kuchnią.
Pokoje gościnne Podzamcze, ul. Olsztyńska 6,
14-100 Ostróda, tel.: 605097788, e-mail: [email protected]
o2.pl, http://www.podzamcze.net. Ośrodek usytuowany jest nad Jeziorem Drwęckim (ok. 70 m). Do dyspozycji gości są pokoje (jedno-, dwu- i pięcioosobowe) z łazienką, telewizorem, czajnikiem oraz lodówką.
Na terenie Podzamcza znajduje się też restauracja.
Pokoje gościnne Helmut Kowaczek, ul. Lalki 5,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6464430, e-mail: [email protected]
interia.pl, http://www.kowaczek.hg.pl. Pokoje w domku jednorodzinnym (10 miejsc noclegowych) oddalone są o ok. 2 km od ostródzkiego molo. Właściciele
organizują wycieczki po okolicach (do dyspozycji dwa
samochody), wyprawy na ryby i na grzyby, polowania,
przejażdżki bryczką i rejsy żaglówką.
Pokoje gościnne U Alicji, Górka 8b, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6464651, e-mail: [email protected]
wp.pl, http://www.wczasygorka.republika.pl. Pokoje są oddalone od molo o ok. 5 km. Do dyspozycji
gości jest piętro w domku jednorodzinnym, a tam
5 pokoi (dwu- i trzyosobowych) z łazienką. Ponadto istnieje możliwość skorzystania z boiska do siatkówki i koszykówki, grilla, miejsca na ognisko, rowerów i kajaków.
Pokoje gościnne u Podolskich, ul. 3 Maja 13b, 14100 Ostróda, tel.: 089 6464912, e-mail: [email protected]
poczta.onet.pl, http://www.pokojewostrodzie.pl. Pokoje gościnne u Podolskich oddalone są od molo o ok.
1 km. Do Jeziora Drwęckiego jest ok. 200 m. Goście
do dyspozycji mają pierwsze piętro domku jednoro-
dzinnego (z niezależnym wejściem). Znajdują się tu
trzy sypialnie (w sumie 8 miejsc noclegowych), salon
z aneksem kuchennym oraz łazienka.
Pietrzwałd
Gospodarstwo agroturystyczne Kalinówka
– Toskania na Mazurach, Pietrzwałd 96, 14-100
Ostróda, tel.: 602794229, e-mail: [email protected], http://www.wzgorza-dylewskie.pl.
Kalinówka stoi około 1,5 km od wsi Pietrzwałd. Do
dyspozycji gości jest dwupiętrowy dom. Na parterze
znajduje się czteroosobowy apartament z łazienką
i aneksem kuchennym. Na piętrze natomiast dwa pokoje dwuosobowe (możliwość dostawki).
Piławki
Ośrodek wypoczynkowy Bajka, 14-100 Ostróda, Piławki, skr. poczt. 93, tel.: 089 6463897, e-mail:
[email protected], http://www.bajkaow.republika.pl. Ośrodek znajduje się 3 km od Ostródy, nad
Jeziorem Drwęckim. Bajka oferuje pokoje oraz domki,
a także pole namiotowe. Do dyspozycji gości są m.in.
świetlica, stołówka, wypożyczalnia sprzętu wodnego,
plaża, boisko do siatkówki i grill.
Salezjański Ośrodek Młodzieżowy„Oratorium”
Dominik, Czerwona Karczma 5, 14-100 Ostróda Kaczory, tel.: 089 6462883, e-mail: [email protected]
pl, http://www.kaczory.salezjanie.pl.
Stare Jabłonki
Aktywna Agroturystyka, ul. Olsztyńska 4, 14-133
Stare Jabłonki, tel.: 089 6411268, e-mail: [email protected], http://www.aktywnaagroturystyka.pl. Ośrodek oferuje pięć pokoi. W pokoju typu studio znajdują
się dwa łóżka – jedno pojedyncze i jedno podwójne,
kuchnia i łazienka. Podobnie wyposażony jest pokój
południowy (bez kuchni). Apartament to dwa pokoje,
mała kuchnia i łazienka. W pokoju niebieskim znajduje się łóżko małżeńskie (istnieje możliwość dostawienia
piętrowego łóżka dla dzieci) oraz łazienka. Natomiast
w pokoju żółtym – jedno podwójne łóżko i łazienka.
Ponadto do dyspozycji gości jest sala biesiadna. Na terenie ośrodka jest też możliwość rozstawienia namiotu.
Właściciele organizują m.in. spływy kajakowe, wycieczki
rowerowe, rejsy jachtem oraz wyprawy na ryby.
Dom do wynajęcia Marzena i Leszek Jetka,
ul. Wczasowa 31, 14-133 Stare Jabłonki, tel.: 089
6411253, e-mail: [email protected]
info, http://www.noclegi.starejablonki.info. Dom (10
miejsc noclegowych) znajduje się ok. 100 m od lasu
i 300 m od jeziora. Na parterze do dyspozycji gości są
sypialnie, kuchnia oraz łazienka. Na piętrze znajdują
się trzy sypialnie oraz łazienka.
Gospodarstwo agroturystyczne W siodle,
14-133 Stare Jabłonki, Żurejny 4, tel.: 089 6411261,
e-mail: [email protected], http://www.starejablonki.com. Gospodarstwo znajduje się nad jeziorem
Szeląg Wielki (100 m). Goście mogą korzystać bezpłatnie z plaży, miejsca na ognisko, łódek i kajaków.
Ośrodek oferuje pokoje z łazienką, mieszkanie wczasowe z aneksem kuchennym i łazienką oraz domek
letniskowy z łazienką i aneksem kuchennym. Można
też rozstawić namiot. Goście mogą pojeździć konno
lub przejechać się bryczką.
Ośrodek wypoczynkowy Elemis, 14-133 Stare
Jabłonki, tel.: 089 6411492, e-mail: [email protected]
alpha.pl, http://www.elemis.alpha.pl. Ośrodek znajduje się nad jeziorem Szeląg Mały, 10 km od Ostródy. Ma
180 miejsc noclegowych (dwu- i trzypokojowe domki
z łazienką i telewizorem). Na terenie ośrodka znajduje
się boisko do gry w siatkówkę, wypożyczalnia rowerów i sprzętu wodnego oraz strzeżone kąpielisko.
Stanica Wodna Stare Jabłonki, ul. Turystyczna 5,
14-133 Stare Jabłonki, tel.: 089 6411422, e-mail: [email protected], http://www.stanica.mazury.
pl. Ośrodek znajduje się nad jeziorem Szeląg Mały. Do
dyspozycji gości są domki kempingowe i pawilony
hotelowe, a także sprzęt wodny, boisko do siatkówki
oraz plaża z kąpieliskiem.
5
Baza noclegowa na Mazurach Zachodnich
5
Wygoda
Gospodarstwo agroturystyczne Dylewska
Ostoja, Wygoda 1, 14-120 Dąbrówno, tel.: 601913263,
e-mail: [email protected], http://www.dylewskaostoja.pl. Ośrodek znajduje się na terenie Parku
Krajobrazowego Wzgórz Dylewskich. Do dyspozycji
gości są dwa pokoje w domku (7 miejsc noclegowych), kuchnia i łazienka. We wsi znajduje się wyciąg narciarski.
87
Baza gastronomiczna w Ostródzie
Wysoka Wieś
Dom gościnny Stara Szkoła, Wysoka Wieś 27,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6471523, e-mail: [email protected], http://www.dylewska.pl. Ośrodek znajduje
się na terenie Parku Krajobrazowego Wzgórz Dylewskich. Do dyspozycji gości jest 10 miejsc noclegowych
(5 pokoi dwuosobowych, istnieje możliwość dostawki), boisko do siatkówki, rowery, wypożyczalnia nart
biegowych. Dom gościnny mieści się w zabytkowym
budynku z 1890 roku. Dawniej działała tu szkoła.
Gospodarstwo agroturystyczne Dylewianka, Wysoka Wieś 9, 14-100 Ostróda, tel.: 603044407,
e-mail: [email protected], http://www.dylewianka.pl. Ośrodek znajduje się na terenie Parku
Krajobrazowego Wzgórz Dylewskich. Goście mają
do dyspozycji 5 pokoi dwuosobowych (możliwość
dostawki) z łazienką.
Schroniska, kempingi,
pola namiotowe
Morąg
Ośrodek Wypoczynkowy Krecik, Kretowiny 27a,
14-300 Morąg, tel.: 089 7571611, e-mail: [email protected]
kretowiny.pl, http://www.kretowiny.pl. Ośrodek jest
usytuowany w odległości 9 km od Morąga, nad jeziorem Narie. Na terenie ośrodka znajdują się m.in. wypożyczalnie sprzętu wodnego, baza nurkowa, kąpielisko,
boiska do siatkówki i koszykówki, restauracja, kawiarnia oraz sala konferencyjna. Organizowane są tu także
mecze siatkówki plażowej, piłki nożnej plażowej, nurkowanie z instruktorem i wycieczki po okolicy.
Ostróda
Dom Harcerza, ul. Sienkiewicza 28, 14-100 Ostróda, tel.: 089 6462036, e-mail: [email protected],
http://www.ostroda.zhp.pl. Dom Harcerza znajduje
się w centrum Ostródy (9 minut od molo, 15 minut
od dworca). Do dyspozycji gości jest 31 miejsc noclegowych (3 sale trzyosobowe, 2 sale pięcioosobowe, 1 sala 12-osobowa), łazienka na piętrze, kuchnia i świetlica.
Pole biwakowe Na Rataja, 14-100 Ostróda, Samborowo, tel.: 089 6478114.
88
Informacje praktyczne
ostróda
Pole namiotowe, 14-100 Ostróda, Faltyjanki, tel.:
089 6467957.
Piławki
Pole namiotowe Karczma Rybacka, 14-140 Miłomłyn, Piławki, tel.: 089 6413856.
Stare Jabłonki
Pole namiotowe Pod Sosnami, 14-133 Stare
Jabłonki, tel.: 601611946, http://podsosnamibiwak.
republika.pl.
Baza gastronomiczna
w Ostródzie
Restauracje, kawiarnie
Cafe Gusto, ul. Czarnieckiego 32, 14-100 Ostróda,
tel.: 089 6428014, 6429120.
Dario Bowling, ul. Jana Pawła II 9/19, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6423077, e-mail: [email protected]
pl, http://www.dariobowling.pl. Można tu skosztować dań kuchni polskiej, greckiej, włoskiej i arabskiej.
Oprócz restauracji jest tu także bar, kręgielnia, bilard
oraz sala do tańca.
Dom restauracyjny U Wokulskiego, ul. Prusa 2,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6467611, e-mail: [email protected]
uwokulskiego.pl, http://www.uwokulskiego.pl. Restauracja znajduje się dość daleko od centrum (2 km
od molo), jednak warto do niej wstąpić. Można tu zasmakować kuchni nie tylko polskiej, ale i międzynarodowej (latem dania z grilla). Dodatkowym atutem
lokalu jest piękne XIX-wieczne wnętrze.
Gospoda Sajmino, ul. Olsztyńska 57, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6461810, e-mail: [email protected], http://www.gospoda.sajmino.pl. Gospoda,
urządzona w starym stylu, ma dwie sale restauracyjne – mniejszą z barem oraz większą z wyjściem na
taras, z którego rozciąga się wspaniały widok na koło
młyńskie i strumyk. Kuchnia polska i, jak reklamują
właściciele, bardziej egzotyczna.
Restauracja Młyn pod Mariaszkiem, 14-100
Ostróda, Młyn Idzbarski 2, tel.: 089 6460355, e-mail:
mł[email protected], http://www.mariaszek.pl.
Zob. s. 74.
Restauracja Altana, ul. Mickiewicza 3, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6428100, http://www.hotelpromenada.pl. Restauracja mieści się przy hotelu Promenada, nad Jeziorem Drwęckim, w odległości ok. 200 m od
molo. Serwuje się tu dania kuchni regionalnej i międzynarodowej. Do dyspozycji gości jest 90 miejsc na
sali i 40 miejsc na tarasie widokowym.
Restauracja Columb, ul. Mickiewicza 13a, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6464096, http://www.hotelpromenada.pl. Restauracja znajduje się tuż przy molo nad
Jeziorem Drwęckim. Do dyspozycji jest 80 miejsc na
sali i 120 na tarasie widokowym. Do skosztowania
kuchnia polska i zagraniczna. Szczególnie polecane
są ryby, pizze i makarony.
Restauracja Tawerna, ul. Mickiewicza 21, 14100 Ostróda, tel.: 089 6405293, e-mail: [email protected]
aktywna-turystyka.pl, http://www.aktywna-turystyka.pl. Restauracja znajduje się nad Jeziorem
Drwęckim. Oprócz samej restauracji, gdzie można
skosztować tradycyjnej domowej kuchni, znajduje
się tu wypożyczalnia sprzętu turystycznego (kajaki, rowery, łódki).
Smażalnia U Rybaka, ul. Kościuszki 1a, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6466181, e-mail: [email protected],
http://www.urybaka.ostroda.pl. Można tu zjeść
smaczne i świeże ryby, m.in. szczupaka, węgorza, lina, sielawę i pstrąga. Czynne tylko w sezonie. Obok
znajduje się także sklep z rybami słodkowodnymi
i morskimi.
Pizzerie
Da Grasso, ul. Mickiewicza 7/1, 14-100 Ostróda,
tel.: 089 6422020, http://www.dagrasso.pl. Pizzeria sieciowa.
Pizzeria San Biagio, ul. Czarnieckiego 15b, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6422147, http://www.sanbiagio.pl.
Pizze serwowane są także na wynos.
Cukiernie
Cukiernia Graczyk, ul. Czarnieckiego 13a, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6460523.
Cukiernia Jędruś, ul. Pieniężnego 47a, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6469269.
Cukiernia Ptyś, ul. Rycerska 8, 14-100 Ostróda,
tel.: 089 6422716.
5
Kultura i rozrywka
Ostródzki zamek (ul. Mickiewicza 22, 14-100
Ostróda) to nie tylko dawna siedziba zakonu krzyżackiego (zob. s. 79). Obecnie mieszczą się w nim:
Centrum Kultury Zamek, tel.: 089 6463231, e-mail:
[email protected], http://www.ck.ostroda.pl;
Miejska Biblioteka Publiczna, tel.: 089 6462754,
e-mail: [email protected], http://www.biblioteka.ostroda.pl;
Muzeum w Ostródzie, Galeria na Zamku, tel.: 089
6462602, e-mail: [email protected], http://www.
ostroda.pl, zakładka „Kultura/muzeum”.
Kultura i rozrywka
5
Zakupy
Na zakupy, zarówno odzieży, obuwia, jak i pamiątek, warto wybrać się do pasażu przy ulicy
Czarnieckiego. Tu znajduje się szereg sklepów,
w których każdy turysta z pewnością znajdzie
coś dla siebie. Inne sklepy, gdzie można zrobić
większe zakupy (m.in. spożywcze), to:
Supermarket Carrefour Express, ul. Jana Pawła II 9/4, 14-100 Ostróda, tel.: 089 6423041.
Supermarket Intermarche, ul. Grunwaldzka 74d,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6427610.
Kluby i puby
Klub Inferno, ul. Mickiewicza 3, 14-100 Ostróda,
tel.: 089 6428164, http://infernoclub.eu/.
Klub Młyńskie Koło, ul. Mickiewicza 21, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6422422, 608664151, e-mail: [email protected], http://www.mlynskie-kolo.pl.
Kręgielnia Dario Bowling, ul. Jana Pawła II 9/19,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6423077, e-mail: [email protected], http://www.dariobowling.pl.
Pub Atlanta, ul. Czarnieckiego 13a/VIII, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6464821, 6464821, e-mail: [email protected]
pubatlanta.pl, http://pubatlanta.pl.
Stowarzyszenia pozarządowe
Drużyna Rycerska Komturii Ostródzkiej, ul. Grunwaldzka 2/11, 14-100 Ostróda, tel.: 089 6469574,
e-mail: [email protected], http://www.komturiaostroda.com. Zob. s. 38.
89
Informacje praktyczne
ostróda
Grupa Teatralna Zmysł, 14-100 Ostróda, tel.: 602
372 020, http://www.zmysl.zabart.com.
Kapela Ludowa Ostródzianie, ul. Mickiewicza
22, 14-100 Ostróda, tel.: 089 6463231, e-mail: [email protected], http://www.ck.ostroda.pl/kapela.
Komenda Hufca ZHP w Ostródzie im. Bojowników o Polskość Warmii i Mazur, ul. Sienkiewicza 28,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6462036, e-mail: [email protected]
zhp.pl, http://www.ostroda.zhp.pl.
Ostródzkie Stowarzyszenie Kulturowe Sasina,
ul. Kościuszki 10/1, 14-100 Ostróda, tel.: 505259749,
http://www.sasinia.ostrodaonline.pl.
Turystyka i rekreacja
Ośrodki, kluby, obiekty sportowe oraz
wypożyczalnie sprzętu wodnego
Aktywna Turystyka Drwęca, ul. Mickiewicza 21,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6405293, e-mail: [email protected], http://www.aktywna-turystyka.
pl, zakładka „Wypożyczalnia sprzętu turystycznego”.
Klub Sportowy Sokół. Ośrodek Sportów Wodnych, ul. Słowackiego 40, 14-100 Ostróda, tel.: 089
6464761, http://www.sokol.bestur.pl.
Ostródzkie Centrum Rekreacji „Perła”
Aquapark Ostróda to jeden z najlepiej zagospodarowanych basenów w regionie i doskonałe
miejsce na spędzenie wolnego czasu dla całej rodziny.
Na głównym basenie pływackim, o wymiarach 25 m na 12,5 m i głębokości od 1,2 m do 1,8 m,
znajduje się sześć torów. Średnia temperatura wynosi 27°C. Ponadto do dyspozycji gości aquaparku są dwa baseny rekreacyjne o głębokości 1,15 m i 1,20 m (średnia temperatura 31°C),
w których znajdują się urządzenia do masażu. Również dla dzieci przewidziano basen, w którym mogą bezpiecznie i radośnie spędzać czas. W zbiorniku o wymiarach 6 m na 6,7 m i głębokości 30 cm znajdują się zjeżdżalnie, wodna kula i tryskające wodą figurki zwierzaków. Doskonałą zabawę, pod opieką dorosłych, gwarantuje też tzw. rwąca rzeka.
Nowością na ostródzkim basenie jest aquafit – profesjonalnie wyposażony niewielki basen do
uprawiania wodnego fitnessu. Po intensywnym wysiłku można odprężyć się w jacuzzi – w aquaparku są dwa takie zbiorniki, które pomieszczą do 10 osób. Goście obiektu mogą też wypoczywać w saunie suchej (temperatura waha się w granicach 90–110°C) lub mokrej (50–60°C).
Dostępne są także nowo otwarte sauny: fińska i infrared (ogrzewanie promieniami podczerwonymi; temperatura 45–55°C), łaźnia parowa oraz grota lodowa (temperatura sięga -1°C). Po
relaksie w saunie można skorzystać z tzw. natrysku wrażeń – kabiny wyposażonej m.in. w kolorowe oświetlenie, olejki eteryczne oraz różne strumienie wody (arktyczny deszcz, polarna
bryza lub tropikalny deszcz). Doskonały relaks zapewni także pokój wypoczynku, w którym
znajdują się podgrzewane siedzenia.
Aquapark czynny jest codziennie w godzinach 6.00–22.00. Z sauny korzystać można tylko
w stroju kąpielowym. Na basenie nie obowiązują czepki. Cena biletu uzależniona jest od godziny i dnia tygodnia. Opłaty wahają się od 8–10 zł za 30 min do 13,50–17 zł za 60 min. Bilet
rodzinny to koszt 25–49 zł za 60 min. W ofercie jest również bilet OPEN (bez limitu) w cenie
40–43 zł. Dodatkowej opłacie podlegają: pokój wypoczynku, sauna fińska, sauna infrared, łaźnia parowa, natrysk wrażeń, grota lodowa oraz aquafit. Od poniedziałku do czwartku cena za
skorzystanie z wymienionych obiektów wynosi 0,30 zł za minutę, a od piątku do niedzieli oraz
w święta 0,40 zł za minutę.
Aquapark Ostróda, ul. Jana Pawła II 9, 14-100 Ostróda, tel.: 089 6420552, e-mail: [email protected], http://www.aquaparkostroda.pl.
90
5
Wyciąg dla narciarzy wodnych, tor kajakowy i plaża miejska
W ubiegłym roku na Jeziorze Drwęckim uroczyście otwarto wyciąg dla narciarzy wodnych, tor
kajakowy i zrewitalizowaną plażę miejską. Ostródzka inwestycja znalazła się pośród laureatów
konkursu „Polska pięknieje – 7 cudów Funduszy Europejskich”, w kategorii „Aktywna turystyka”.
Najważniejsze dla kapituły konkursu było, by wyróżnione w konkursie inwestycje przyczyniały
się do podnoszenia atrakcyjności turystycznej Polski.
Liczący 800 m wyciąg nart wodnych szybko stał się jedną z największych atrakcji w regionie. Tor
jazdy to prostokąt o wymiarach 20 x 150 m, a naraz szusować może 7–9 narciarzy. Startuje się
z platformy z ruchomym pomostem. Narciarze płyną po stałej trasie, dzięki czemu jazda jest wygodna i bezpieczna. Na brzegu jeziora zorganizowano zaplecze (przebieralnia, natryski i wypożyczalnia sprzętu), a nad bezpieczeństwem narciarzy cały czas czuwają instruktor i ratownik.
Turystyka i rekreacja
Turystyka i rekreacja
5
Powstały w ramach tej samej inwestycji tor kajakowy przystosowany jest do organizowania
zawodów wszystkich kategorii, na dystansach 200, 500 i 1000 m. Tor ma platformę sędziowską,
trybuny i infrastrukturę pomocniczą. Z kolei na odtworzonej plaży miejskiej wybudowano nowe
pomosty, postawiono budynki socjalno-techniczne i przywieziono świeży piasek. Na miejscu
działa wypożyczalnia sprzętu wodnego.
Cennik wyciągu nart wodnych i wakeboardu:
jeden przejazd 5 zł (3 próby startowe, w cenie wypożyczenie nart lub deski oraz kapoku), karnet na 1
dzień 65 zł, karnet tygodniowy (VII–VIII) 350 zł, karnet sezonowy 1000 zł, pianka 5 zł/godz.
Tor czynny:
V, tylko w weekendy, godz. 10.00–18.00
VI, codz. 10.00–18.00
VII–VIII, codz. 9.00–20.00
1–15 IX, codz. 10.00–18.00
Wstęp na kąpielisko 3 zł
Klub Strzelecki Garda, ul. Olsztyńska 5h, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6463270, e-mail: [email protected],
http://ksgarda.ngo.org.pl.
Klub Żeglarski Ostróda, ul. Sowińskiego 12, 14100 Ostróda, tel.: 089 6462164, e-mail: [email protected]
ostroda.pl, http://www.zagle.ostroda.pl.
Ostródzkie Centrum Sportu i Rekreacji, ul. Kościuszki 22a, 14-100 Ostróda, tel.: 089 6460813, e-mail:
[email protected]óda.pl, http://www.ocsir.pl.
Przystań U Zdzicha, ul. Słowackiego, 14-100
Ostróda, tel.: 089 6464953, http://uzdzicha.prv.pl.
Rejsy statkiem
Żegluga Ostródzko-Elbląska:
w Ostródzie: ul. Mickiewicza 9a, 14-100 Ostróda,
Wyciąg dla narciarzy wodnych, fot. W. Kozicz
tel.: 089 6463871, e-mail: [email protected], http://
www.zegluga.com.pl.
w Elblągu: ul. Wodna 1b, 82-300 Elbląg, tel.: 055
2324307, e-mail: [email protected], http://www.
zegluga.com.pl.
Biura podróży
Biuro Podróży Markpol Tour, ul. Czarnieckiego 43/1, 14-100 Ostróda, tel.: 089 6467181, e-mail:
[email protected]
Biuro Turystyczne M-Tour, ul. Grunwaldzka 16,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6464848.
Biuro Usług Turystycznych Dana, ul. Jana Pawła II 3,
14-100 Ostróda, tel.: 089 6468566, e-mail: [email protected], http://www.biurodana.w.interia.pl.
91
Indeksy
ostróda
Publikacje pomocne w zwiedzaniu Ostródy i okolic
Antkowiak W., Kanał Elbląski, Jeziorak i okolice. Przewodnik, Gdańsk 2004.
Błażejewska A., Gotycka rzeźba Marii z Ciałem Chrystusa z Ostródy, Toruń 2005.
Kowalski R., Napoleon w Ostródzie, Ostróda 2008.
Kozłowska A., Kozłowski J. B., Przewodnik po okolicach Ostródy, Ostróda 2006.
Kozłowski J. B., Dawna Ostróda. Obrazy z życia wschodniopruskiego miasta, Dąbrówno-Warszawa 2006.
Kozłowski J. B., Spacer po dawnej Ostródzie, Dąbrówno 2004.
Peter T., Kanał Ostródzko-Elbląski, Olsztyn.
Peter T., M. Szymkiewicz, Ostróda i okolice, Olsztyn 2002.
Peter T., Z dziejów powiatu ostródzkiego – historia i współczesność gminy Ostróda, Ostróda 2004.
Spis ramek
Legęda o kowalu Graboszu 10
Odległości do miejsc granicznych i czas
przejazdu 12
Hu, hu, ha! Nasza zima zła! 16
Legenda o syrenie 17
Dawniej jedno jezioro 18
Wielowiekowy dąb 19
Legenda o pięknej Łucji 19
Najważniejsze jeziora Mazur Zachodnich 20
Legenda Jeziora Duckiego 20
Film na Wielkiej Żuławie 21
Śladami Pana Samochodzika 21
Jacob Georg Steenke i Adolf Tetzlaff – ojcowie
Kanału Ostródzko-Elbląskiego 22
Śluzy Kanału Ostródzko-Elbląskiego 23
Pochylnie na Kanale Ostródzko-Elbląskim 23
Legenda Jeziora Francuskiego 26
Poryblin jeziorny – relikt z epoki lodowcowej 27
Dawny podział administracyjny
ziemi ostródzkiej 28
Luter z Brunszwiku – założyciel Ostródy 29
Ulica Mordu 29
Żółtlica drobnokwiatowa 32
Chłopiec z obrazu Napoleon użycza łask mieszkańcom Ostródy 32
Zakaz palenia 33
Prawą stroną 33
Ostróda – miasto rzemiosła 33
Gustaw Gizewiusz – orędownik polskości na
Mazurach 34
Ostróda ma własny pieniądz 40
Wieża czarownic 63
Muzeum Budownictwa Ludowego – Park
Etnograficzny w Olsztynku 66
Ostródzkie Centrum Rekreacji „Perła” 90
Wyciąg dla narciarzy wodnych, tor kajakowy
i plaża miejska 91
Indeks obiektów z rozdziałów I, II, III i IV
Rośliny chronione w Parku krajobrazowym
wzgórz Dylewskich 26
Cmentarz Polska Górka 45
Cmentarz żołnierzy radzieckich 49
Dąb Jagiełły w Jarnołtowie 57
Dworzec PKP 45
Dworzec PKS 45
Dworek w Soplach 58, 75
Dwór w Bieniaszach 64, 75
Dwór w Gierzwałdzie 65
Dwór w Kraplewie 59, 76
Dwór w Lichtajnach 58
Dwór w Saminie 67
92
Dwór w Stębarku 65
Dwór w Szyldaku 65
Dwór w Warkałach 63
Dwór w Wenecji 56
Fragmenty murów obronnych w Miłakowie 63
Fragmenty pomnika Grunwaldzkiego z 1910 r. 67
Gimnazjum im. Ks. J. Twardowskiego 47
Kamień graniczny Ostródy w Durągu 68
Kamień Jagiełły (Królewski) w Grunwaldzie 67
Kamień plebiscytowy 44
Kaplica baptystów 44
Kaplica Najświętszej Marii Panny w Grunwaldzie 67
Kopiec Jagiełły na polu bitwy pod Grunwaldem 67
Kościół ewangelicki w Glaznotach 59
Kościół ewangelicki w Kraplewie 59
Kościół ewangelicko-augsburski w Ostródzie 48
Kościół ewangelicko-metodystyczny w Ostródzie 48
Kościół i dzwonnica w Jarnołtowie 57
Kościół katolicki w Dąbrównie 68
Kościół katolicki w Glaznotach 59
Kościół metodystyczny w Dąbrównie 68
Kościół metodystyczny w Gierzwałdzie 65
Kościół parafialny pw. św. Antoniego we
Florczakach 61
Kościół pw. bł.bł. Hiacynty i Franciszka 49
Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej
w Łukcie 61
Kościół pw. Matki Boskiej Ostrobramskiej
w Strużynie 63
Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
w Sambrodzie 56
Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP
w Ostródzie 47
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego
w Miłakowie 63
Kościół pw. św. Barbary w Boguchwałach 64
Kościół pw. św. Dominika Savio 50
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Gierzwałdzie 65
Kościół pw. św.św. Elżbiety Turyngskiej i Wojciecha w Miłakowie 63
Kościół pw. św.św. Piotra i Pawła w Durągu 68
Kościół pw. św.św. Piotra i Pawła w Morągu 62
Kościół pw. św.św. Piotra i Pawła w Zajezierzu 58
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Marwałdzie 69
Kościół pw. Wszystkich Świętych w Rychnowie 65
Kościół pw. św. Bartłomieja w Miłomłynie 55
Kościół w Stębarku 65
Kuźnia w Wenecji 56
Liceum Ogólnokształcące nr 1 48
Młyn w Miłakowie 63
Młyn pod Mariaszkiem 64
Molo 43
Mury obronne miasta 50
Muzeum Grunwaldzkie 67
Muzeum im. Herdera w Morągu 62
Ostródzkie dęby 49
Pałac rodziny Dohnów 62
Pałac w Drulitach 57
Pałac w Grabinie 65
Pałac w Małdytach 56
Pałac w Ponarach 64
Pałac w Starych Jabłonkach 64, 76
Pałac w Wojciechach 78
Pałacyk myśliwski w Budwitach 57
Plaża miejska 52
Plaża nad j. Sajmino 52
Pochylnia Buczyniec 57
Pomnik Byłych Mieszkańców Ostródy 48
Pomnik Jacoba Georga Steenke 57
Pomnik Jedności Europejskiej 50
Pomnik Johanna Herdera w Morągu 62
Pomnik Pamięci Obrońców Suwerenności
i Niepodległości RP 47
Pomnik Tadeusza Kościuszki 43
Pomnik Zwycięstwa Grunwaldzkiego 67
Ratusz w Morągu 62
Synagoga w Dąbrównie 68
Śluza Mała Ruś 23, 70
Śluza Miłomłyn 23, 55
Śluza Ostróda 23, 44, 52
Śluza Zielona 23, 72
Telewizyjna stacja przekaźnikowa na Górze
Dylewskiej 59
Wieża Bismarcka 44
Wieża ciśnień w Dąbrównie 68
Wieża Ciśnień w Ostródzie 45
Zamek krzyżacki w Miłakowie 63
Zamek krzyżacki w Morągu 62
Zamek krzyżacki w Ostródzie 43
Zamek w Dąbrównie 68
Zamek w Karnitach 78
Zamek w Olsztynku 78
Zamek w Pasłęku 79
Zamek w Szymbarku 80
Zegar słoneczny w Morągu 62
Zespół koszarowy „Białe koszary” 49
Zespół koszarowy „Czerwone koszary” 49
93
ostróda
O f e r t a
d l a
Indeksy
s a m o r z ą d ó w
Indeks miejscowości z rozdziałów I i IV
Bałoszyce 77
Bieniasze 63, 75
Boguchwały 64
Brzydowo 59
Budwity 57
Dąbrówno 67
Durąg 68
Drulity 57
Dylewo 60
Florczaki 61
Gierzwałd 65
Glaznoty 59
Grabin 65
Grunwald 14, 67
Jarnołtowo 57
Jerzwałd 14
Kajkowo 58
Karnity 54, 78
Klonowo 60
Kraplewo 59, 76
Lichtajny 58
Łukta 61
Małdyty 56, 58
Marwałd 68
Marzewo 56
Morąg 14, 61
Miłakowo 63
Miłomłyn 54, 56
Młyn Idzbarski 64
Olsztynek 14, 78
Ostróda 55, 58, 61,
69, 79
Pasłęk 79
Pietrzwałd 60
Piławki 70
Ponary 64
Rudno 59
Rychnowo 65
Sambród 56
Samin 67
Sople 58, 75
Stare Jabłonki 64
Stębark 65
Strużyn 63
Szymbark 80
Szyldak 65
Tarda 55
Warkały 63
Wenecja 56
Winiec 55
Wojciechy 78
Wysoka Wieś 59
Zajączki 59
Zajezierze 58
Zalewo 54
Objaśnienie symboli użytych na mapach
Objaśnienia symboli użytych na mapach
Informacja turystyczna
Dworzec kolejowy
Dworzec autobusowy
Przystań, klub żeglarski
Poczta
Apteka
Szpital, pogotowie
Policja
Straż pożarna
Straż miejska
Hotel
Pensjonat, motel, OW, DW
Ośrodek PTTK
Agroturystyka
Restauracja
Klub, pub
Kawiarnia
Centrum Kultury
Biblioteka
94
Pływalnia, basen, aquapark
Stadion, inny obiekt sportowy
Stadnina koni
Ostródzkie Stowarzyszenie
Kulturowe Sasina
Kościół
Ruiny
Muzeum
Zamek
Pałac, dworek
Zabytek architektury świeckiej
Pomnik
Obiekt zabytkowy
Synagoga
Pomnik przyrody ożywionej
Klub Strzelecki
Nadajnik radiowo-telewizyjny
Śluza, pochylnia
Supermarket
• przewodniki drukowane
• przewodniki na komórki i GPS
• prezentacje multimedialne
• strony www
Program Promocji Regionalnej
PolskaTurystyczna.pl
Amistad sp. z o.o.
ul. Stolarska 13/7, 31-043 Kraków
tel./faks: (0-12) 422-99-22
[email protected]
www.polskaturystyczna.pl
Przewodniki:
na GPS
na komórkę
internetowe
95
N otatki
96

Podobne dokumenty