RG 2014 nr 3 "Ratownictwo Górnicze"

Komentarze

Transkrypt

RG 2014 nr 3 "Ratownictwo Górnicze"
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
NR 3/2014
SPIS TREŚCI
Redaguje zespół:
Andrzej Plata
- redaktor naczelny
Mirosław Bagiński
- z-ca redaktora naczelnego
Barbara Kochan
- z-ca redaktora naczelnego
Katarzyna Myślińska
- sekretarz redakcji
Katarzyna Kajdasz-Szpotko
Małgorzata Jankowska
Adres redakcji:
Centralna Stacja
Ratownictwa Górniczego S.A.
ul. Chorzowska 25
41-902 BYTOM
tel. (32) 388 04 19
lub (32) 388 04 53
fax. (32) 388 04 44
e-mail: [email protected]
Okręgowa Stacja Ratownictwa
Górniczego w Bytomiu
ul. Chorzowska 12d
41-902 BYTOM
tel. (32)38806 22
e-mail: [email protected]
Okręgowa Stacja Ratownictwa
Górniczego w Jaworznie
ul. Krakowska 95
43-600 JAWORZNO
tel. (32) 616 22 86
fax. (32) 616 44 33
e-mail: [email protected]
Okręgowa Stacja Ratownictwa
Górniczego w Wodzisławiu Śl.
ul. Marklowicka 3
44-300 WODZISŁAW Śl.
tel. (32) 455 47 06
e-mail: osrgwodzisł[email protected]
Okręgowa Stacja Ratownictwa
Górniczego w Zabrzu
ul. Jodłowa 33
41-800 ZABRZE
tel. (32) 271 35 06
e-mail: [email protected]
•
Andrzej Plata
IX Międzynarodowe Zawody Ratownicze w Polsce
.......................................... 1
•
Redakcja kwartalnika
Współpraca z zagranicą ...................................................................................................... 5
•
Aleksandra Szatkowska-Mejer
Rzecznik prasowy CSRG SA informuje
•
Krótko
•
Tomasz Lamczyk
Akcja ratownicza po tąpnięciu
•
.................................................................... 8
............................................................................................................................................ 9
.....................................................................................11
Barbara Kochan
O ratownictwie z profesorem Stanisławem Nawratem
.................................14
•
Jan Syty
Specjalistyczne zastępy ratownicze - cz. I ..............................................................16
•
Piotr Bulenda
Punkt, lina, ratownik ..........................................................................................................22
•
Piotr Pal, Krzysztof Mroziński
Droga przez dym – cz. I ....................................................................................................25
•
Ryszard Trzaska
BALT-MILITARY-EXPO 2014 ......................................................................................28
•
Marcin Zawadzki
Z kart historii - Wszyscy jesteśmy jego uczniami .............................................30
Redakcja nie odpowiada za treść reklam
i zastrzega sobie prawo dokonywania
skrótów tekstów oraz zamieszczania
własnych tytułów i śródtytułów.
Nie zamówionych materiałów
nie zwracamy.
Skład, opracowanie techniczne oraz druk:
Drukarnia Lipka
ul. Mickiewicza 9A
14-200 Iława
Nakład: 450 egz.
Fot. na okładce: IMRC_2014 - Ratownicy po wykonaniu zadań na torze przemieszczają
się do bazy ratowniczej.
Autor zdjęcia na okładce – Marek Rybicki
37
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
NR 3/2014
IX MIĘDZYNARODOWE ZAWODY
RATOWNICZE W POLSCE
W dniach 8-12.09.2014r. w Bytomiu
w obiektach Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego S.A. i w Hali EXPO
w Sosnowcu odbyły się międzynarodowe
zawody drużyn ratowniczych. Organizatorem tych zawodów była CSRG S.A.
przy współudziale Wyższego Urzędu
Górniczego. Do udziału w zawodach
zgłosiło się 21 drużyn z 14 krajów (ujętych w tabeli nr 1). Uroczyste otwarcie
IX międzynarodowych zawodów ratowniczych odbyło się w Operze w Bytomiu.
Uczestniczyli w nim organizatorzy,
przedstawiciele wszystkich startujących
drużyn, obserwatorzy, zaproszeni goście, przedstawiciele sponsorów. Podczas uroczystości podkreślano, że międzynarodowe zawody ratownicze
doskonale służą podnoszeniu kwalifikacji, poznawaniu nowych technik pro-
wadzenia akcji ratowniczych, a przede
wszystkim są świetną formą integracji
środowiska ratowniczego. To zawsze
procentuje podniesieniem bezpieczeństwa w kopalniach w czasie prowadzenia akcji ratowniczych.
Podczas oficjalnej ceremonii otwarcia odbyło się także losowanie kolejności startu drużyn w poszczególnych
konkurencjach Zawodów.
Zdj.1,2. Otwarcie Międzynarodowych Zawodów Ratowniczych w Operze Śląskiej w Bytomiu.
Tabela nr 1
lp.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Drużyna
White Eagles
Black Hawks
Black Gold
Bytom Team
Sharks
Glencore Oaky Creek North
Kestrel Mine
Sudbury Basin Cobres
Vale East Mines
10
Vinacomin Mines Rescue
11
Komir
12
13
14
15
Tata Steel
HBP, a.s.
Asms-Ceh
Asms Black Eagles
National-Level Regional Mine Rescue
Brigade of Fenxi Mining Group
Mine Rescue Team of Shenhua
Ningxia Coal Industry Group
Columbian Mine Rescue Group
Soyombo
Black Diamond
Emercom of Russia
16
17
18
19
20
21
Przedsiębiorstwo
KGHM Polska Miedź S.A.
KWK Borynia - Jastrzębska Spółka Węglowa S.A.
Tauron Wydobycie S.A.
KWK Bobrek – Centrum - Kompania Węglowa S.A.
Katowicki Holding Węglowy S.A.
Oaky Creek North Mine
Rio Tinto Coal Australia Kestrel Mine
KGHM International Ontario
Vale Canada Ltd.
Vinacomin Mines Rescue of Vietnam National
Coal-Mineral Industries Holding Corporation Limited
Central Headquarters of Professional Paramilitary
Emergency Resque Service
Tata Steel
Hornonitrianske Bane Prievidza, A.S.
Association of Mining and Surface Rescuers Romania
Association of Mining and Surface Rescuers Romania
Kraj
Polska
Polska
Polska
Polska
Polska
Australia
Australia
Kanada
Kanada
Wietnam
Kazachstan
Indie
Slowacja
Rumunia
Rumunia
Fenxi Mining Group
Chiny
Shenhua Ningxia Coal Industry Group
Chiny
Mining National Agency Bogota
Mine rescue service of Mongolia
Turkish Hard Coal Enterprise
Prokopyevsk Mine Rescue Station
Kolumbia
Mongolia
Turcja
Rosja
1
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
Zdj. 3. Zastęp przygotowuje się do wejścia na tor
Zawody ratownicze przebiegały w pięciu konkurencjach:
1. Akcja symulowana,
2. Współzawodnictwo w zakresie udzielania pierwszej pomocy,
3. Współzawodnictwo mechaników
aparatowych (aparaty W-70, P-30
EX, BG-4 Plus)
4. Współzawodnictwo pomiarowców,
5. Test z wiedzy teoretycznej
Każda konkurencja była rozgrywana
i oceniana oddzielnie. Ze względu na
ilość startujących drużyn nie było
możliwości, aby wszystkie wystartowały w jednym dniu, zostały więc podzielone na dwie grupy. W pierwszym
dniu zawodów grupa pierwsza brała
udział w symulowanej akcji oraz w teście z wiedzy teoretycznej, natomiast
druga grupa wzięła udział w pozostałych trzech konkurencjach, natomiast
drugiego dnia sytuacja się odwróciła.
Dla konkurencji symulowanej akcji
były przygotowane trzy tory, co pozwalało jednocześnie startować trzem
drużynom. Konkurencja akcji symulowanej łączyła działania zastępu
w wyrobiskach z pracą kierownika akcji i jego asystenta w bazie ratowniczej.
Konkurencja symulowanej akcji ratowniczej została przeprowadzona na
torze odzwierciadlającym ścianowy
system eksploatacji. Polegała na pokonaniu toru, z uwzględnieniem rzeczywistych czynności, które ratownicy
mogą wykonywać w czasie akcji ratowniczej, np.: skręcanie rurociągu,
wzmacnianie obudowy przez zabudowanie stojaków drewnianych, posługi-
Zdj. 4. Zastęp na torze
wanie się pirometrem, pokonywanie
przeszkód oraz rozwiązanie zadań inżynierskich, np. wykonanie obliczeń
wentylacyjnych, czasu pompowania
wody itp., zlokalizowanie, naniesienie
na mapę oraz ewakuowanie do bazy
poszkodowanych, zlokalizowanie ofiar
śmiertelnych i naniesienie na mapie
ich położenia, spenetrowanie wyrobisk, uaktualnianie map rejonu, usunięcie stwierdzonych w wyrobiskach
kopalni zagrożeń. Priorytetami działania zastępu ratowniczego było zapewnienie bezpieczeństwa zastępowi, wyprowadzenie lub wytransportowanie
żywych poszkodowanych oraz ratowanie mienia kopalni.
Ratownicy wykonując wszystkie
czynności musieli je wyraźnie zasygnalizować w sposób widoczny dla sędziów, a w przypadku obliczeń inżynierskich wyniki przedstawili sędziemu
bazowemu. Czas na wykonanie zadania wynosił 120 minut. Przed zawodami drużyny miały możliwość zapoznania się ze sprzętem stanowiącym
wyposażenie bazy i instrukcjami ich
obsługi.
Łącznie z uczestnictwem w akcji symulowanej zastępy ratowników brały
udział w teście z wiedzy teoretycznej.
Konkurencja przebiegała na zasadzie
testu jednokrotnego wyboru przy użyciu pilotów służących do wyznaczania
prawidłowej odpowiedzi spośród
trzech prezentowanych.
W konkurencji z zakresu pierwszej
pomocy brały udział zastępy przemieszczające się wyrobiskami ćwiczebnymi w komorze OSRG w Bytomiu.
2
Konkurencja podzielona została na
dwa etapy, tj:
1. Udzielanie pierwszej pomocy poszkodowanemu z różnymi typami urazów,
2. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa
z automatyczną defibrylacją zewnętrzną.
Czas na wykonanie zadania wynosił
30 min.
Konkurencja mechaników – mechanik mógł wystartować w konkurencji
kontroli aparatu W – 70, P-30EX i BG4-EP. Konkurencja polegała na wykonaniu procedury kontroli aparatu. W czasie
tej kontroli miały być wykryte wszystkie
usterki tak, aby aparat był w pełni
sprawny do użycia. Podczas wykonywania tego zadania mechanik miał również
przeprowadzić kontrolę maski. Na wykonanie tego zadania było 30 minut.
Wszystkie konkurencje zawodów
zarówno w hali EXPO, jak również
w OSRG w Bytomiu przebiegały w atmosferze poszanowania zasad fair play
i „zdrowego współzawodnictwa”.
Ogłoszenie wyników rywalizacji oraz
zakończenie Zawodów odbyło w Galerii
Wilson w byłej cechowni kopalni Wieczorek na Nikiszowcu. Sukcesów zwycięskim drużynom gratulowali: Piotr
Litwa, Wojewoda Śląski, Andrzej
Chłopek, Prezes Zarządu CSRG S.A.
i Mirosław Koziura, Prezes WUG. Przyznano puchary za trzy pierwsze miejsca
w poszczególnych konkurencjach, i tak:
1. Konkurencja „symulowana akcja”:
I miejsce – Bytom Team – KWK Bobrek Centrum - Polska
II miejsce – HBP, A.S. - Słowacja
III miejsce – Kestrel Mine – Australia
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
4. Konkurencja mechaników, aparat
BG4-Plus:
I miejsce – Piotr Wojtyła - Black
Gold – Turon Wydobycie SA - Polska
II miejsce – Marek Kosina - Bytom
Team – KWK Bobrek Centrum –
Polska
III miejsce – Piotr Cukrowski - White
Eagles - KGHM Polska Miedź S.A.
NR 3/2014
7. Test wiedzy teoretycznej – drużyny
uzyskały wyniki od 16 do 20 prawidłowych odpowiedzi na 20 pytań.
Bezbłędne rozwiązało test 11 drużyn,
a mianowicie White Eagles z KGHM,
Black Hawks – KWK Borynia z JSW
SA, Black Gold z Turon Wydobycie
SA, Bytom Team – KWK Bobrek
Centrum – KWSA, Glencore Oaky
Creek North i Kestrel Mine z Australii, Sudbury Basin Cobres z Kanady,
Vinacomin Mines Rescue z Wietnamu, Komir z Kazachstanu, Tata
Steel z Indii oraz HBP SA ze Słowacji.
Każdy zastęp uczestniczący w teście
uzyskał stosowny certyfikat potwierdzający kompetencje z wybranych dziedzin
ratownictwa górniczego.
2. Konkurencja „udzielania pierwszej
pomocy”:
I miejsce – Black Hawks – JSW SA Polska
II miejsce – Black Gold – Turon Wydobycie SA - Polska
III miejsce – Bytom Team – KWK
Bobrek Centrum – Polska
3. Konkurencja mechaników, aparat
W-70:
I miejsce – Mirosław Dłucik - Black
Team – JSW SA - Polska
II miejsce – Piotr Wojtyła - Black
Gold – Turon Wydobycie SA - Polska
III miejsce – Piotr Musioł – Sharks
– KHW SA
5. Konkurencja mechaników, aparat
P-30 EX:
I miejsce – Zbigniew Palkij - Black
Gold – Turon Wydobycie SA - Polska
II miejsce – Igor Yakutin – Komir Kazachstan
III miejsce – Purevsuren Daucha –
Soyombo – Mongolia
6. Mechanik pomiarowiec:
I miejsce – Muharrem Atik - Black
Diamond - Turcja
II miejsce – Mirosław Studniczek Black Team – JSW SA - Polska
III miejsce – Grzegorz Lniany - Bytom Team – KWK Bobrek Centrum
– Polska
3
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
W ramach Zawodów Ratowniczych
odbyły się również III Warsztaty Ratownicze w czasie, których skupiono
się na prezentacji ratownictwa górniczego poszczególnych krajów –
uczestników zawodów. Przedstawiano
organizację i strukturę organizacyjną
oraz zasady prowadzenia akcji ratowniczych w poszczególnych krajach.
mgr inż. Andrzej Plata
CSRG S.A. w Bytomiu
foto: Marek Rybicki
Zdj. Zakończenie zawodów ratowniczych w Galerii Wilson
4
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
NR 3/2014
MIĘDZYNARODOWA WSPÓŁPRACA
CENTRALNEJ STACJI RATOWNICTWA
GÓRNICZEGO S.A.
Wymiana wiedzy w zakresie organizacji służb ratownictwa górniczego, prowadzenia działań ratowniczych, wniosków z akcji ratowniczych, metod i zasad
szkoleń ratowniczych, wyposażenia
technicznego oraz postępu naukowo-badawczego, to tylko niektóre aspekty
niezbędnej międzynarodowej współpracy służb ratownictwa górniczego.
W maju 2001r. w Polsce, z inicjatywy Centralnej Stacji Ratownictwa
Górniczego S.A., powołany został Międzynarodowy Zespół ds. Ratownictwa
Górniczego IMRB (International Mines Rescue Body). Porozumienie
o współpracy podpisali wówczas przedstawiciele 9 krajów: Australii, Wielkiej
Brytanii, Francji, Republiki Czeskiej,
Rumunii, Republiki Południowej Afryki,
Słowacji, Stanów Zjednoczonych Ameryki i Polski. Obecnie w zespole współpracują przedstawiciele służb ratownictwa górniczego z 22 krajów z całego
świata, w tym również Kanady, Chin,
Ukrainy, Indii, Nowej Zelandii, Norwegii, Austrii, Mongolii, Rosji, Wietnamu,
Zambii i Kazachstanu.
Celem IMRB jest promowanie działań związanych z ratownictwem górniczym jako międzynarodowej platformy
oraz inicjowanie i wspieranie współpracy mającej na celu osiągnięcie po-
stępu w zakresie w ratownictwa górniczego.
Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego zawarła w ostatnich latach szereg
porozumień o wzajemnej współpracy
w zakresie ratownictwa górniczego m.in. z:
• Główną Stacją Ratownictwa Górniczego S.A. w Ostravie-Radvanicach
w Republice Czeskiej,
• Republikańskim Przedsiębiorstwem
Państwowym „Centralnym Paramilitarnym Zawodowym Sztabem Ratownictwa” w Astanie w Republice
Kazachstanu,
• Główną Stacją Ratownictwa Górniczego w Prievidzy w Republice Słowacji,
• Państwowym Centralnym Sztabem
Paramilitarnym Służb Ratownictwa
Uczestnicy spotkania w 2001 r. podczas, którego powołano Międzynarodowy Zespół
ds. Ratownictwa Górniczego.
5
Certyfikat członkostwa Centralnej Stacji
Ratownictwa Górniczego S.A. w Międzynarodowym Zespole ds. Ratownictwa Górniczego
Górniczego w Doniecku na Ukrainie,
• Główną Stacją Ratownictwa Górniczego i Ochrony Gazowej w Austrii,
• Służbami Ratowniczymi w Mongolii.
Jednym z najstarszych i najbardziej
wypróbowanych partnerów Centralnej
Stacji Ratownictwa Górniczego w Bytomiu jest Główna Stacja Ratownictwa
Górniczego w Ostrawie-Radwanicach
w Republice Czeskiej. Współpraca pomiędzy ratownictwem polskim i czeskim rozpoczęła się w 1959r
Branżowe kontakty na poziomie działań ratowniczych łączyły CSRG S.A. ze
służbami ratownictwa górniczego Bułgarii, Argentyny, Jugosławii, Hiszpanii,
Meksyku i Indii. Kontakty robocze łączą
również Centralną Stację Ratownictwa
Górniczego S.A. ze służbami ratownictwa górniczego Ukrainy, Rosji i Niemiec. Centralna Stacja Ratownictwa
Górniczego S.A. przez wiele lat współpracowała z ratownictwem górniczym
Chińskiej Republiki Ludowej. W latach
osiemdziesiątych rozpoczęto współpracę
z ratownictwem górniczym w Kolumbii.
Podjęta współpraca jest w dalszym ciągu
kontynuowana i rozwijana.
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
Porozumienie z Czechami
Porozumienie z Kazachstanem
Porozumienie ze Słowacją
6
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
Porozumienie z Ukrainą
Porozumienie z Austrią
Porozumienie z Mongolią
7
NR 3/2014
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
Specjaliści Centralnej Stacji Ratownictwa
Górniczego
uczestniczyli
w działaniach ratowniczych w kopalniach Republiki Czeskiej, RPA, USA,
Ukrainy. Usuwali również skutki trzęsienia ziemi w Armenii i Meksyku.
Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. partycypuje w zainicjowanych w roku 1999 przez amerykańskie
służby ratownictwa górniczego Międzynarodowych Zawodach Ratownictwa Górniczego (IMRC).
W 2004r., po raz pierwszy zawody
odbyły się w Polsce. Kolejne edycje zawodów miały miejsce w 2006r. w Chinach, w 2008r. w USA, w 2010r. w Australii, w 2012r. na Ukrainie.
W 2014 roku zawody ponownie odbyły się w Polsce. Współorganizatorami IX Międzynarodowych Zawodów Ratownictwa Górniczego były:
Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. w Bytomiu oraz Wyższy
Urząd Górniczy w Katowicach.
Opracowanie:
Redakcja kwartalnika
foto: archiwum CSRG S.A.
RZECZNIK PRASOWY CSRG S.A.
INFORMUJE
Ratownicy – alpiniści
W Centralnej Stacji Ratownictwa
Górniczego S.A. w Bytomiu przeprowadzono kurs dla ratowników górniczych
– kandydatów na instruktorów oraz kandydatów na członków - specjalistycznych
zastępów do prac ratowniczych z użyciem technik alpinistycznych w wyrobiskach pionowych lub o dużym nachyleniu. Po pomyślnie zdanym egzaminie
przybyło 8 ratowników z uprawnieniami
alpinistycznymi i 8 instruktorów.
Celem kursu dla ratowników górniczych – kandydatów na członków specjalistycznych zastępów do prac ratowniczych z użyciem technik alpinistycznych
jest m.in. zapoznanie się ze sprzętem, jak
i z technikami alpinistycznymi. Inny cel
jest dla kandydatów na instruktorów specjalistycznych zastępów. Ci bowiem przygotowywani są do pełnienia obowiązków
instruktora wewnątrzzakładowego –
przeszkolonego w zakresie prowadzenia
ćwiczeń specjalistycznych zastępów.
Podczas dwu-tygodniowego kursu
obok zajęć teoretycznych ratownicy
zapoznani zostali z zasadami prowadzenia asekuracji i autoratownictwa,
a także ze sprzętem CSRG stosowanym
w ratownictwie wysokościowym,
jak i z techniką budowy stanowisk.
Przeszli również szkolenie w zakresie
udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w skutek odpadnięcia i wiszenia w szelkach lub upadku z wysokości. Kolejną część kursu wypełniły
zajęcia praktyczne. Te przeprowadzono
w OSRG Bytom i w Kopalni Srebra
w Tarnowskich Górach, a dokładnie
w Szybiku „Żmija” i na wieży szybowej.
Podczas zajęć kursanci uczyli się m.in.
transportu poszkodowanych w noszach
jaskiniowych. - Ta wiedza jest niezbędna m.in. podczas ewakuacji poszkodowanych z wieży szybowej czy
zbiorników – mówią ratownicy.
W polskim górnictwie działa obecnie ponad 100 ratowników z uprawnieniami alpinistycznymi. 22 dyżuruje
8
w Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego. Pozostali pracują m.in. w kopalniach Kompanii Węglowej, zakładach
Jastrzębskiej Spółki Węglowej, a także
w Katowickim Holdingu Węglowym. –
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
Ratownikiem z uprawnieniami alpinistycznymi zostają najlepsi. Dlatego bardzo dokładnie weryfikujemy ich
sprawność psychofizyczną. Wskazane
jest też by kandydat wcześniej parał się
nawet prywatnie wspinaczką górską mówi Arkadiusz Grządziel, instruktor
technik alpinistycznych w Centralnej
Stacji Ratownictwa Górniczego S.A.
w Bytomiu. – Podjęcie decyzji o zostaniu ratownikiem- alpinistą - to dopiero
początek. Kandydaci muszą zaliczyć
pozytywnie wiele badań specjalistycznych i liczne kursy – dodaje A. Grządziel. Regularnie też muszą trenować.
W ciągu roku odbywają - dziesięć szkoleń i jeden tygodniowy obóz na Jurze
Krakowsko-Częstochowskiej.
Ratownicy „alpiniści” w przeciwieństwie do GOPR-owców działają w za-
kładach górniczych. Na wyposażeniu
grupy wysokościowej znajdują się między innymi specjalistyczne nosze, wyciągarki ręczne i spalinowe, systemy
ewakuacji z głębokości i wysokości,
sprzęt osobisty w postaci uprzęż, przyrządów zjazdowych i asekuracyjnych
oraz kasków i łączności.
Grupa wysokościowa w CSRG S.A.
działa w ramach pogotowia – Przewoźny Wyciąg ratowniczy. Tak zwany
PWR służy m.in. do prowadzenia prac
ratowniczych w szybach i otworach
wielko-średnicowych, ewakuacji załogi
uwięzionej np. w klatkach, kontroli
obudowy szybów, jak i usuwania awarii
energo - maszynowych. Ta wyspecjalizowana grupa ratowników górniczych
jest gotowa interweniować na każde
wezwanie. W sierpniu ubiegłego roku
KRÓTKO
brały udział zastępy zawodowe
CSRG S.A.
• 12.07.2014r. akcja polegająca na
przewietrzaniu i penetracji wyrobisk
w KWK Halemba - Wirek. W akcji
brały udział zastępy ratownicze
OSRG Zabrze.
Prace profilaktyczne:
Udział specjalistycznego pogotowia
przewoźnych wyciągów ratowniczych
w pracach profilaktycznych polegających na kontroli obmurza w następujących zakładach górniczych:
Udział pogotowi i zastępów specjalistycznych w akcjach ratowniczych
i pracach profilaktycznych.
• 16.05.2014r. akcja polegająca na
przewietrzaniu i penetracji wyrobisk
w Kopalni Zabytkowej Guido.
W akcji brały udział zastępy zawodowe CSRG S.A.
• 21.05.2014r. akcja polegająca na
przewietrzaniu i penetracji wyrobisk
w KWK Knurów – Szczygłowice r.
Knurów. W akcji brało udział specjalistyczne pogotowie pomiarowe
CSRG S.A.
• 13.06.2014r. akcja polegająca na
otwarciu i penetracji wyrobisk Kopalni Zabytkowej Guido. W akcji
•
•
•
•
14.06.2014r. w KWK Budryk
15.06.2014r. w KWK Marcel
28.06.2014r. w KWK Pniówek
29.06.2014r. w KWK Pniówek
Opr. K. Szpotko
9
NR 3/2014
brała udział w niezwykle ciężkiej akcji
w KWK „ Wesoła”, gdzie zerwał się kabel energetyczny układany w szybie.
Kabel urywając się zniszczył część wyposażenia szybu, co stanowiło dodatkowe zagrożenie dla prowadzących akcję. „Alpiniści” wytransportowali
wówczas poszkodowanych z szybu na
powierzchnię. W zdarzeniu zginęło
trzech pracowników firmy instalującej
kabel w szybie, a jeden doznał ciężkich
obrażeń ciała. W styczniu tego roku
grupa wysokościowa brała udział w akcji w kopalni „Murcki – Staszic” polegającej na wydobyciu poszkodowanego,
który wpadł do zbiornika na węgiel.
Akcja polegała w pierwszym etapie na
wydobyciu urobku z dna zbiornika
(około 80 ton), a następnie wytransportowaniu w noszach jaskiniowych poszkodowanego.
Certyfikat Zarządzania Jakością
dla CSRG SA
Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. w Bytomiu w tym Okręgowe Stacje Ratownictwa Górniczego
w Bytomiu, Jaworznie, Wodzisławiu Śl.
oraz w Zabrzu, na podstawie audytu potwierdzającego spełnienie wymagań
normy międzynarodowej ISO 9001:2008
otrzymała Certyfikat Systemu Zarządzania Jakością. Zakres ważności obejmuje:
ratownictwo górnicze i szkolenia z zakresu ratownictwa górniczego. Certyfikat
zarejestrowany pod numerem 0198 100
01568 nadany został przez firmę TUV
Rheinland Polska Sp. z o. o.
Wyposażenie w sprzęt i materiały do
prowadzenia zajęć z zakresu pierwszej
pomocy i kwalifikowanej pierwszej pomocy w Centralnej Stacji Ratownictwa
Górniczego S.A., jest sukcesywnie uzupełniany zgodnie z wymogami ustawy o
Państwowym Ratownictwie Medycznym.
Do ćwiczeń wykorzystujemy manekiny do resuscytacji krążeniowo-oddechowej, przyrządowego udrażniania
dróg oddechowych, do zaawansowanych
metod resuscytacji ; defibrylatory AED,
sztuczne rany, szyny Kramera, kołnierze
stabilizujące kręgosłup szyjny, deski ortopedyczne, materiały opatrunkowe.
Od trzech lat mamy manekiny do resuscytacji krążeniowo oddechowej
osoby dorosłej, dziecka i niemowlęcia
z monitorowaniem poprawności uciśnięć klatki piersiowej, udrażniania
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
dróg oddechowych,wentylacji. Aktualnie dostępne manekiny są coraz to bardziej zbliżone do ciała człowieka.
Nowoczesne manekiny umożliwiają
ćwiczącemu modyfikowanie działania a
efektem końcowym zajęć jest wydruk
komputerowy wykonanych działań ratowniczych. Do szkoleń używamy również: torby medyczne R1,kamizelki
KED, szyny wyciągowe, nosze podbierakowe i próżniowe które są przeznaczone do prowadzenia zajęć z zakresu
kwalifikowanej pierwszej pomocy.
Zdj. Manekin z przystawką komputerową, AED treningowe, maseczki do ćwiczeń,
torba medyczną R1.
Opr. mgr J.Patlewicz
mgr inż. B.Kochan
CSRG S.A. w Bytomiu
IV TURNIEJ PIŁKI NOŻNEJ O PUCHAR PREZESA ZARZĄDU
SITG O/BYTOM
Zwyczajem lat poprzednich Koło
Zakładowe SITG przy CSRG S.A. przy
współudziale Komisji Młodej Kadry
Górniczej działającej przy Oddziale
SITG Bytom zorganizowało IV Turniej
piłki nożnej o Puchar Prezesa Zarządu
Oddziału Stowarzyszenia Inżynierów
i Techników Górnictwa w Bytomiu.
Zawody odbyły się 27 czerwca 2014r.
na boisku OSRG Bytom. Honorowy patronat objął Prezes Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego S.A. w Bytomiu
dr inż. Andrzej Chłopek.
Do turnieju zgłosiło się 5 drużyn reprezentujących koła zakładowe SITG
O/Bytom: KWK Bobrek-Centrum,
PRG Bytom, CSRG S.A., KOPEX PBSZ
S.A., KWK Piekary.
Przybyłych na turniej przywitał gospodarz obiektu Dyrektor OSRG w Bytomiu Zygmunt Ożóg a w imieniu
Zarządu CSRG S.A. Wiceprezes
ds. technicznych CSRG S.A. Mirosław
Bagiński. Fundator pucharu - Prezes
Zarządu Oddziału SITG w Bytomiu
10
Leonard Klabis oraz Prezes Koła SITG
przy CSRG S.A. Wacław Wiśniewski
przekazali zawodnikom słowa zagrzewające do walki.
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
NR 3/2014
Po przeprowadzeniu losowania rozpoczęto zaciętą rywalizację. W meczach półfinałowych wyniki wyglądały
następująco: CSRG-PRG 5:0, Piekary-Bobrek Centrum 7:0. Do walki o trzecie miejsce stanęły więc PRG i Bobrek-Centrum. Wygrali Ci pierwsi
wynikiem 5:1.
Finałowy mecz rozegrał sie pomiędzy CSRG a KWK Piekary. Atmosfera
podczas rywalizacji była bardzo gorąca a słoneczna pogoda tylko ją jeszcze podgrzewała. Mecz skończył się
remisem 2:2. O zwycięstwie w całym
turnieju zadecydowały rzuty karne.
Wszyscy w napięciu obserwowali kolejne strzały na bramkę. Po chwili
wszystko było już jasne, palma zwycięstwa przypadła drużynie z KWK Piekary.
W ostatecznej klasyfikacji miejsce I
miejsce wywalczyła drużyna z KWK
Piekary, II miejsce zajęli ratownicy
z CSRG S.A., natomiast III przypadło
PRG Bytom.
Po zakończeniu rywalizacji Prezes
Oddziału SITG w Bytomiu wraz z Wiceprezesem CSRG S.A. wręczyli drużynom dyplomy oraz puchary. Gratulujemy finalistom i dziękujemy za
wspaniałą sportową atmosferę.
opr. Małgorzata Jankowska
zdj. Marcin Krawczyk
AKCJA RATOWNICZA
po tąpnięciu, spowodowanym wstrząsem wysokoenergetycznym
w KWK „Borynia-Zofiówka-Jastrzębie” Ruch „Zofiówka”
19 czerwca 2014 r. na zmianie A o godzinie 639 w KWK „Borynia-Zofiówka-Jastrzębie” Ruch „Zofiówka”, w rejonie
likwidowanej ściany H-2a i drążonych
chodników podścianowego H-2b oraz
nadścianowego H-2b, w pokładzie
409/3, w partii H, na poziomie 900m,
o miąższości średnio 2,3m, doszło do tąpnięcia, spowodowanego wstrząsem wysokoenergetycznym o energii 8,5x107 J.
Pod względem zagrożeń górniczych
pokład 409/3 w partii H zaliczony został do:
• zagrożonego wyrzutem metanu
i skał,
• III stopnia zagrożenia tąpaniami,
• IV kategorii zagrożenia metanowego,
• klasy B zagrożenia wybuchem pyłu
węglowego,
• I stopnia zagrożenia wodnego.
Miąższość pokładu 409/3 w rejonie
chodnika nadścianowego H-2a wynosi
około 2,65m. W stropie pokładu występuje m.in. piaskowiec o miąższości do
38m i wytrzymałości na ściskanie Rc
około 90 MPa.
W spągu pokładu 409/3 występuje
łupek ilasty o miąższości do 1,1m z gęstymi laminami i warstewkami węgla
oraz pokład 409/4 o miąższości 4,8m.
Partia H ograniczona jest od zachodu
uskokiem Jastrzębskim o zrzucie około
25m w kierunku zachodnim, a od
wschodu strefą uskoku Wschodniego,
11
o zrzucie około 15m w kierunku
wschodnim.
19.06.2014 r. na zmianie A, w rejonie
likwidowanej ściany H-2a i drążonych
chodników nie prowadzono żadnych
robót.
Epicentrum wstrząsu wysokoenergetyczny o energii 8,5x107J zlokalizowano w odległości około 50m przed
przedziałem transportowym likwidowanej ściany H-2a.W wyniku wstrząsu,
doszło do wzrostu stężeń metanu do
10% na czujniku zabudowanym
w chodniku podścianowym H-2b w
odległości około 2m od czoła przodka.
W związku z powstałym zagrożeniem metanowym dyspozytor ruchu
rozpoczął akcję ratowniczą, polegającą
NR 3/2014
na penetracji i odgazowaniu zagrożonych wyrobisk. Wezwał zastępy dyżurujące i skierował je w rejon zagrożenia. Następnie powiadomił osoby
i instytucje zgodnie z Planem Ratownictwa.
O godzinie 836 akcję przejął Kierownik Ruchu Zakładu Górniczego, który
wyznaczył strefę zagrożenia, którą zabezpieczył posterunkami obstawy.
Kierownik Akcji Ratowniczej wyznaczył miejsce bazy ratowniczej
w chodniku badawczym H-2 w rejonie
skrzyżowania z przecinką H-2 transportową w pokładzie 409/1 i 409/2.
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
Wyznaczył także miejsca budowy
tam do ewentualnego izolowania zagrożonego rejonu:
• w chodniku badawczym H-2 przed
skrzyżowaniem z przecinką H-2 transportową w pokładzie 409/1 i 409/2,
• w chodniku badawczym H-2 przed
skrzyżowaniem z pochylnią H-2
w pokładzie 409/4.
20.06.2014 r. Kierownik Akcji Ratowniczej wysłał zastęp ratowniczy do
penetracji chodnika badawczego H-2
od strony dopływu powietrza, celem
stwierdzenia przepływu powietrza
12
w rejonie zagrożonych wyrobisk. Zastęp wykonujący penetrację zameldował wyczuwalny przepływ powietrza
w kierunku likwidowanej ściany H-2a.
Stwierdzono następujące stężenia gazów:
O2-20,9%, CO2-0,0%, CH4-0,0%, CO-0ppm.
Zameldowano także o zawale skał
w chodniku nadścianowym H-2 oraz
w chodniku badawczym H-2. Prześwit
nad zawałem wynosił zaledwie 0,3m.
Kierownik Akcji Ratowniczej zdecydował o zmianie lokalizacji bazy ratowniczej i przeniesienie jej do przekopu
kołowego H na poziomie 900m w pobliżu rozdzielni 6kV-H.
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
Z bazy ratowniczej wysłano kolejny zastęp do penetracji chodnika
badawczego H-2 od strony wylotu powietrza.
Po dotarciu we wskazany rejon zastęp dokonał pomiarów parametrów
powietrza i stwierdził:
• w chodniku nadścianowym H-2b:
O2-20,3%, CO2-0,2%, CH4-4,5%,
CO-0ppm, ts-29,0oC, tw-27,2 oC,
• w chodniku badawczym H-2 – poniżej chodnika nadścianowego H-2b:
O2-20,5%, CO2-0,2%, CH4-1,1%,
CO-2ppm, ts-28,0oC, tw-26,0 oC,
• na wylocie chodnika nadścianowego
H-2a (z rejonu likwidowanej ściany):
O2-19,8%, CO2-0,7%, CH4-4,5%,
CO-4ppm, ts-26,0oC, tw-25,0 oC,
prędkość przepływającego powietrza 0,66m/s (około 500 m3/min).
Po powrocie zastępu do bazy Kierownik Akcji ponownie podjął decyzję
o przeniesieniu bazy ratowniczej do
chodnika badawczego H-2 w rejonie
skrzyżowania z przecinką H-2 transportową w pokładzie 409/1 i 409/2.
O godzinie 1352 zameldowano Kierownikowi Akcji o wystąpieniu
wstrząsu o energii 3,1x103 J, zlokalizowanego około 70m w zrobach za frontem ściany H-2.
W kolejnych godzinach akcji zastępy
ratownicze, zabudowały tamę wentylacyjną w chodniku badawczym H-2 powyżej chodnika nadścianowego H-2a,
w celu zwiększenia przepływu powietrza przez ww. ścianę. Po zabudowaniu
tamy wentylacyjnej wydatek powietrza
przepływającego przez ścianę H-2 wynosił około 900 m3/min.
13
NR 3/2014
Następnym zadaniem podjętym
przez zastępy ratownicze był transport
wentylatora do chodnika badawczego
H-2 na skrzyżowanie z chodnikiem
nadścianowym H-2b i dalej w kierunku
chodnika podścianowego H-2b. O godzinie 1800, po zabudowie i podłączeniu, uruchomiono wentylator do przewietrzania chodnika podścianowego
H-2b.
O godzinie 1857 zameldowano do
Kierownikowi Akcji o wystąpieniu kolejnego wstrząsu o energii 1,8x103 J, zlokalizowanego w chodniku podścianowym H-2b.
Po uruchomieniu wentylatora do
przewietrzania chodnika podścianowego H-2b, Kierownik Akcji polecił
wysłać z bazy zastęp do penetracji
chodnika nadścianowego H-2a.
NR 3/2014
Zastęp o godzinie 2133 dotarł na
miejsce, dokonał penetracji ww. chodnika i stwierdził na 180m wyrobiska
(czoło przodka) następujące parametry
powietrza: O2-20,9%, CO2-0,2%, CH41,0%, CO-0ppm, ts-27,6oC, ρ-78%. Zameldował również, że ogólny stan
obudowy wyrobiska jest dobry.
O godzinie 2151 Kierownik Akcji wysłał z bazy kolejny zastęp do chodnika
badawczego H-2 w miejsce zabudowy
wentylatora przewietrzającego chodnik
nadścianowy H-2b w celu jego uruchomienia i penetracji chodnika.
Po uruchomieniu wentylatora i spenetrowaniu całego wyrobiska o długości 280m, z przodka o godzinie 008
zastęp podał parametry powietrza:
O2-20,9%,
CO2-0,2%,
CH4-1,3%,
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
CO-0ppm, ts-27,4oC, ρ -70%. Stan obudowy wyrobiska i lutniociągu przewietrzającego określił jako dobry.
W kolejnym dniu, 22 czerwca, zastępy
ratownicze zabudowały w chodniku badawczym H-2, powyżej chodnika nadścianowego H-2a, drugą tamę wentylacyjną.
Do chodnika badawczego H-2 przytransportowano, zabudowano i podłączono także wentylator do przewietrzania chodnika nadścianowego H-2a.
Przystąpiono do budowy lutniociągu
w tym wyrobisku i penetracji. Zastęp
spenetrował wyrobisko i rozwinął lutniociąg na długości 143m oraz zameldował o niemożności przejścia do
ściany H-2 z powodu zaniżonych gabarytów chodnika (wysokość ok. 0,7m).
Wykonał pomiary parametrów powietrza: O2-20,2%, CO2-0,5%, CH42,4%, CO-3ppm, ts-27,8oC, ρ-80%.
Następnie, po wyjściu z chodnika nadścianowego H-2a, uruchomiono wentylator i przystąpiono do przewietrzania
odcinka spenetrowanego chodnika.
Pomiary parametrów powietrza wypływającego z chodnika były następujące: O2-20,6%, CO2-0,35%, CH4-1,2%,
CO-2ppm, ts-27,0oC, ρ-83%.
23 czerwca 2014 r. o godzinie 510 po
stwierdzeniu, że stężenia gazów w całej
strefie zagrożenia są zgodne z przepisami Kierownik Akcji Ratowniczej zakończył akcję ratowniczą.
mgr inż. Tomasz Lamczyk
OSRG Wodzisław
O RATOWNICTWIE I NIE TYLKO
Z PROFESOREM STANISŁAWEM
NAWRATEM
Dr hab. inż. Stanisław Nawrat profesor nadzwyczajny na Wydziale Górnictwa i Geoinżynierii Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie jest
absolwentem Wydziału Górniczego tej
uczelni. Stopień doktora (kwalifikacje
I stopnia) nadała mu w 1989 r. Rada
Wydziału Górniczego w Akademii
Górniczo-Hutniczej w Krakowie na
podstawie rozprawy doktorskiej pt.:
„Wpływ przewietrzania na odmetanowanie w ścianie z zawałem stropu”,
a stopień doktora habilitowanego (kwa-
lifikacje II stopnia) – nadała mu Rada
Wydziału (Rada Naukowa) Górniczego
w roku 2000, Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie na podstawie rozprawy habilitacyjnej pt.: „Eksperymentalne i modelowe badania procesu
wypełniania metanem otamowanych
wyrobisk w kopalniach węgla kamiennego.” Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę w ówczesnej kopalni węgla
kamiennego „Moszczenica”. W kopalni
tej pełnił różne funkcje do dyrektora i kierownika zakładu górniczego włącznie.
14
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
Pełnił również funkcję prezesa ds. produkcji Jastrzębskiej Spółki Węglowej.
W tym samym czasie podjął pracę naukową najpierw jako pracownik naukowo-badawczy - specjalista górnik
Wydziału Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej w Gliwicach, a następnie jako adiunkt w Katedrze Górnictwa
Podziemnego Wydziału Górnictwa
i Geoinżynierii Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Jako profesor
nadzwyczajny – mianowany w Katedrze Górnictwa Podziemnego pracuje
od 2004 roku. Obecnie pełni funkcję
Kierownika Pracowni Bezpieczeństwa
i Ergonomii w Górnictwie, w Katedrze
Górnictwa Podziemnego, Wydziału
Górnictwa i Geoinżynierii Akademii
Górniczo-Hutniczej.
Dorobek naukowy prof. Stanisława
Nawrata, obejmuje 297 publikacji,
w tym 7 monografii (2 samodzielne).
Działalność naukowa Pana profesora
dotyczy głównie zagadnień z zakresu:
• aerologii górniczej i ochrony środowiska,
• zwalczania zagrożeń naturalnych
w kopalniach podziemnych głównie
węgla kamiennego i miedzi,
• bezpieczeństwa pracy i ergonomii,
• odmetanowania kopalń węgla kamiennego,
• klimatyzacji kopalń podziemnych,
• wentylacji i bezpieczeństwa w wybranych obiektach podziemnych
(tunelach komunikacyjnych, metrach i innych obiektach podziemnych)
• pozyskania i utylizacji metanu pokładów węgla kopalń.
Większość prac naukowych wiąże
się z badaniami eksperymentalnymi
i modelowymi dla kopalń węgla kamiennego i miedzi, co umożliwiało ich
zastosowanie w praktyce. Stanisław Nawrat jest znany także jako naukowiec
w kręgach zagranicznych między innymi poprzez uczestniczenie w wielu
konferencjach zagranicznych, przy
czym szczególne zasługi odniósł jako
pełnomocnik Rektora AGH ds. Współpracy z Chińską Republiką Ludową
(współpracuje z 4 Uniwersytetami
i 2 jednostkami naukowymi). Jest również współautorem wielu projektów racjonalizatorskich i rozwiązań organizacyjnych w branży węgla kamiennego
i miedzi, w tym 25 patentów i 8 zgłoszeń patentowych. Większość tych prac
została wykorzystana w praktyce. Jest
też uznanym autorytetem w nauce krajowej i zagranicznej w dziedzinie górnictwa. W związku z czym w wielu pracach
naukowych
w
literaturze
wymieniane są jego publikacje. O autorytecie świadczy także udział w licznych komisjach naukowych w tym między innymi w charakterze eksperta
ds. oceny projektów Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, Narodowego Centrum Badań i Rozwoju,
jest także Redaktorem Naczelnym Wydawnictwa Inżynieria Górnicza, Członkiem Sekcji Aerologii Komitetu Górnictwa Polskiej Akademii Nauk,
Członkiem Podkomitetu Budownictwa
Podziemnego Polskiego Komitetu Geotechniki.
Swoim bogatym doświadczeniem
i wiedzą dzieli się z nami Pan profesor
w niniejszej wypowiedzi:
3UDFXMąFZLHOHODWZJyUQLFWZLHPLD
áHPSUDZLHFLąJá\NRQWDNW]UDWRZQLF
WZHPJyUQLF]\PNWyUH]DZV]HZVSLH
UDáR QDV]ą SUDFĊ Z V\WXDFMDFK EDUG]R
WUXGQ\FKLQLHEH]SLHF]Q\FKMDN]DZDá\
Z\URELVNSRĪDU\SRG]LHPQHRG]\VNL
ZDQLH SyO SRĪDURZ\FK : ]ZLą]NX ]
W\P]DZV]HEDUG]RFHQLáHPLFHQLĊRG
ZDJĊEH]JUDQLF]QH]DDQJDĪRZDQLHUD
WRZQLNyZZF]DVLHDNFMLUDWRZQLF]\FK
SURZDG]RQ\FK GOD UDWRZDQLD Ī\FLD
OXG]NLHJRLPLHQLD
%H]SRĞUHGQL NRQWDNW ] UDWRZQLNDPL
PLDáHP SRGF]DV DNFML Z NRSDOQL
Ä0RV]F]HQLFD´NLHG\WRSHáQLáHPIXQN
FMĊ NLHURZQLND DNFML 8F]HVWQLF]\áHP
Z SUDFDFK V]WDEyZ GRUDGF]\FK Z NLO
NXG]LHVLĊFLX DNFMDFK SRĪDURZ\FK
7R ZV]\VWNR SR]RVWDáR Z PRMHM SD
PLĊFL ± E\á\ FKZLOH WUXGQH L EDUG]R
WUXGQHDOHZLĊFHME\áRFKZLOFKDUDNWH
U\]XMąF\FKVLĊVXNFHVDPL1DMZDĪQLHM
V]H GOD PQLH MHVW WR ĪH XGDáR QDP VLĊ
Z\WZRU]\ü WDNą G\VF\SOLQĊ L ZVSyá
SUDFĊ ]H VáXĪEDPL UDWRZQLF]\PL
&65* 265* .65* ĪH SRPLPR
ZLHOXEDUG]RWUXGQ\FKDNFMLSURZDG]R
Q\FK Z ZDUXQNDFK ]DJURĪHQLD Z\EX
FKHPPHWDQXQLJG\QLHGRV]áRGRZ\
EXFKX PHWDQX Z\EXFKX S\áX
ZĊJORZHJRDWDNĪHĪDGHQJyUQLNLUD
WRZQLN JyUQLF]\ QLH XOHJá Z\SDGNRZL
FLĊĪNLHPX L ĞPLHUWHOQHPX 8]\VNDQLH
WDN Z\VRNLHJR SR]LRPX EH]SLHF]HĔ
VWZDZF]DVLHDNFMLUDWRZQLF]\FKPRĪ
OLZH E\áR MHG\QLH SRSU]H] EDUG]R
V]F]HJyáRZH RSUDFRZDQLH SODQX DNFML
UDWRZQLF]HM RUD] SRSU]H] ]DSHZQLHQLH
15
NR 3/2014
RGSRZLHGQLHMG\VF\SOLQ\UHDOL]DF\MQHM
Cenię sobie bardzo także akcje
otwierania pół pożarowych i odzyskiwania majątku i złoża. Kilka najtrudniejszych akcji opisałem w literaturze
do której można i dzisiaj zerknąć – a w
szczególności:
1. Likwidacja pola pożarowego w kopalni „Manifest Lipcowy” w warunkach silnego zagrożenia wybuchowego – autorzy: Wiesław Babicz,
Karol Grzywa, Stanisław Nawrat,
Jerzy Stobiński,
2. Likwidacja pól pożarowych w kopalniach ZKWK w Jastrzębiu w latach
1979-1984 – autorzy: Stanisław
Nawrat, Wacław Żyła,
3. Pożar i likwidacja pola pożarowego
w pochylni badawczej „Z” w pokładzie 358/2-3 w kopalni im. „ZMP” –
autorzy: Stanisław Nawrat, Michał
Rodziewicz,
4. Sposoby otwierania pól pożarowych
na podstawie uzyskanych doświadczeń w kopalniach Zrzeszenia Kopalń Węgla Kamiennego w Jastrzębiu – autorzy Alfred Budziński,
Stanisław Nawrat, Jerzy Stobiński,
5. Symulacja pożaru w tunelu – autorzy: Stanisław Nawrat, Sebastian
Napieraj.
Wysoko oceniam także wszelkiego
rodzaju doświadczenia, które inspirowali wysokokwalifikowani pracownicy
CSRG – z którymi przez prawie 2 miesiące w 1989r szkoliłem w Chinach górników w zakresie zwalczania zagrożenia pożarowego w kopalniach – obecnie
Chiny i górnictwo chińskie uległy
znacznemu rozwojowi.
Z problematyką związaną z ratownictwem górniczym jestem związany
praktycznie od 40 lat w czasie których
nastąpiły w nim korzystne zmiany
techniczne, technologiczne i organizacyjne.
Jednakże ratownictwo górnicze podobnie jak cała gospodarka wymaga
dalszego rozwoju szczególnie w zakresie doposażenia w sprzęt techniczny
i technologie, które są konieczne dla
prowadzenia prac ratowniczych na dużych głębokościach w kopalniach węgla
i miedzi w trudnych warunkach klimatycznych i występujących skojarzonych
zagrożeń naturalnych.
W związku z tym uważam, że w dalszym ciągu działania w ratownictwie powinny być ukierunkowane na poprawę
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
lub rozwiązanie następujących problemów:
• wyposażenie ratowników w dobrą
odzież ochronną i urządzenia odporne na działanie wysokich temperatur w przypadkach wybuchów
i zapaleń,
• zapewnienie indywidualnego systemu chłodzenia ciała ratowników
niedopuszczającego do wystąpienia
przegrzania i udaru cieplnego,
• dalszego rozwijania systemów łączności ratowniczej, które powinny
być integralnie związane z maskami
aparatów ratowniczych,
• wyposażenie np. kasków ratowniczych w system kamer i przyrządów
pomiarowych rejestrujących i przekazujących informacje do bazy i kierownika akcji niezależnie od ratownika,
• wyposażenia ratowników w zdalnie
kontrolowane systemy kontroli parametrów fizycznych ratownika (temperatura, tętno i inne) umożliwiających pomiar zdalny dla oceny
obciążenia cieplnego i wysiłkowego
ratowników,
• szybkiego wykonania tam przeciw-
wybuchowych – okres budowy powinien wynosić kilka godzin - max.
od 1 do 2 dni, co umożliwiałoby
szybkie zamknięcie pola pożarowego,
• konstrukcji odpowiednich zapór
i stref przeciwwybuchowych zabezpieczających pole pożarowe,
• wyposażenia Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego w specjalistyczne
urządzenia
wiertnicze
umożliwiające wykonywanie różnorodnych otworów kierunkowych ratowniczych.
W zakresie organizacyjnym uważam,
że ratownictwo powinno być ukierunkowane na tworzenie odpowiednich formacji ratownictwa zawodowego, także
na szczeblach Okręgowych Stacji Ratownictwa Górniczego i w poszczególnych
Zakładach Górniczych. Działania takie
pozwoliłyby utworzyć służby ratownicze, w których byliby zatrudnieni zawodowi ratownicy posiadający odpowiedni
stan zdrowia, sprawności oraz wysoki
poziom kwalifikacji zawodowych związanych z opanowaniem zagrożeń naturalnych jak i niesieniem pomocy poszkodowanym górnikom.
Bardzo ważnym elementem są prowadzone przez Centralną Stację Ratownictwa Górniczego S.A. systematyczne
szkolenie pracowników zakładów górniczych i służb ratowniczych w zakresie
technologii zwalczania zagrożeń naturalnych, prowadzenia akcji ratowniczych, pomocy przedmedycznej i ratownictwa. Szkolenia te są realizowane
w oparciu o specjalne systemy programów komputerowych, pracę na symulatorach i bezpośrednie ćwiczenia.
W związku z objęciem Prawem Geologicznym i Górniczym nadzoru nad drążeniem tuneli przy zastosowaniu techniki
górniczej zachodzi potrzeba wdrożenia
i rozwijania zasad ratownictwa górniczego
wymaganych przepisami a także tworzenia odpowiednich struktur ratowniczych.
Liczymy na to, że prof. Stanisław Nawrat swoimi pracami badawczymi wiele
wniesie do tematyki ratownictwa górniczego i w poprawę bezpieczeństwa
w naszych kopalniach.
Wykorzystane w artykule informacje
opracowała
mgr inż. Barbara Kochan
CSRG S.A. w Bytomiu
SPECJALISTYCZNE ZASTĘPY
RATOWNICZE
do prac z wykorzystaniem technik alpinistycznych - cz. I
W początkach drugiej połowy
XX wieku w Polsce gwałtownie rozwijało się górnictwo węglowe. W trakcie
budowy nowych szybów oraz pogłębiania istniejących dochodziło do zwiększenia ilości wypadków związanych
z pracą na wysokości. Analiza prowadzonych akcji ratowniczych wykazywała potrzebę wprowadzenia do użycia
specjalistycznego sprzętu alpinistycznego i przeszkolenia ratowników w zakresie jego użycia. Z inicjatywą powołania specjalistycznych zastępów do prac
w szybach i stromych wyrobiskach wystąpił w roku 1969 dyrektor OSRG Wodzisław Andrzej Mizerski. W 1971 roku
na mocy decyzji Naczelnego Dyrektora
Rybnickiego Zjednoczenia Przemysłu
Węglowego powstały pierwsze „szybowe” zastępy specjalistyczne w kopalniach: Chwałowice, Dębieńsko, Jastrzębie, Zofiówka. Pierwotnie w skład
zastępów specjalistycznych weszli ra-
townicy zatrudnieni w oddziałach szybowych później dołączyli do nich również ratownicy górniczy, którzy
prywatnie zajmowali się wspinaczką
górską lub alpinizmem jaskiniowym.
W następnych latach organizowano
specjalistyczne szkolenia dla tych zastępów i powołano kolejne zastępy „szybowe” w kopalniach: Rokitnica, Sośnica, Makoszowy, Bielszowice oraz
w Przedsiębiorstwie Budowy Szybów
w Bytomiu. Podstawowe szkolenia prowadzone były w Tatrach przez ratowników górskich GOPR (Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe). Fotografia
nr 1 i 2 przedstawia uczestników i warunki szkolenia w roku 1984 i 1986.
Ratownicy GOPR pomimo politycznego podziału Europy na „wschód”
i „zachód” już wtedy uczestniczyli
w międzynarodowych szkoleniach w
krajach alpejskich. GOPR dysponował
specjalistycznym sprzętem alpinistycz-
16
nym i prowadził systematyczne szkolenia w zakresie jego użycia. Szczególnie
ratownicy z ówczesnej grupy zakopiańskiej GOPR (obecnie TOPR Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe)
posiadali duże doświadczenie praktyczne ewakuacji taterników z najwyższych ścian tatrzańskich. Sukcesy spektakularnych akcji ratowania taterników
np. takie jak zjazd Józefa Uznańskiego
z 400 metrowej ściany Kazalnicy Mięguszowieckiej w celu ewakuacji poszkodowanego taternika (rekordowo
długi zjazd w tzw. szelkach Grammingera) spowodowały, że do Zakopanego
skierowano ratowników górniczych na
specjalistyczne szkolenia. Ratownicy
górscy stosowali wtedy zestaw Grammingera (fot. nr 3,4 - przenośna winda
do opuszczania ratownika na stalowej
lince Ø 5 mm i specjalne szelki do ewakuacji poszkodowanych). Po zapoznaniu się ratowników górniczych ze
Dräger
jest partnerem,
a nie tylko
dostawcą.
Drägerware Workshop Software 5000/7000
2SURJUDPRZDQLHGR]DU]øG]DQLDZDUV]WDWHP
3RSURVWXOHSV]DRUJDQL]DFMD'UlJHUZDUH:RUNVKRS6RIWZDUHG]LċNLZ\MøWNRZHMHODVW\F]QRŅFL
VWDQRZLLGHDOQHUR]ZLø]DQLHGRNRPSOHNVRZHJR]DU]øG]DQLDZDUV]WDWHP,QQRZDF\MQHLĮDWZH
ZREVĮXG]HRSURJUDPRZDQLH]DSHZQLZLċNV]øSU]HMU]\VWRŅúRSW\PDOQ\SU]HELHJSURFHVyZRUD]
Z]URVWZ\GDMQRŅFL'RVWċSQHPRGXĮ\ZDUV]WDWXRFKURQ\GUyJRGGHFKRZ\FKZVSyĮSUDFXMøF\
]XU]øG]HQLHPWHVWXMøF\P4XDHVWRURUD]WHFKQLNSRPLDURZ\FKZVSyĮSUDFXMøF\]HVWDFMø
;GRFNXPRţOLZLDMøNRPSOHNVRZH]DU]øG]DQLHGRVWċSQ\PVSU]ċWHPRGLQZHQWDU\]DFML
SRSU]H]WHVW\DţSRRFHQċVWDQXVSU]ċWXZZZGUDHJHUFRP
Rêczne Górnicze Urz¹dzenie Py³owe (RGUP)
Systemu POLKO
do opylania py³em kamiennym ociosów wyrobisk górniczych
Parametry techniczno-eksploatacyjne:
~1050
- zasilanie sprê¿onym powietrzem o nadciœnieniu 0,2 - 0,5MPa
- wydajnoϾ 0,5 - 2,0 Mg/h
- odleg³oœæ transportowa ok. 60m
- œrednica przewodu transportowego DN50
- masa urz¹dzenia ok. 20,0kg
Kooperacja POLKO zarejestrowa³a RGUP
jako Wspólnotowy Wzór Przemys³owy
o numerze 001099600 - 0001
Rêczne Górnicze Urz¹dzenie Py³owe (RGUP)
Systemu POLKO
posiada wszelkie wymagane przepisami dopuszczenia
i certyfikaty do stosowania w podziemnych
wyrobiskach górniczych
Kooperacja POLKO zaprasza do wspó³pracy
oferuj¹c doradztwo techniczne, dobór parametrów technicznych urz¹dzeñ,
szkolenie za³ogi, sprawny serwis gwarancyjny i pogwarancyjny
Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A.
DZIAà RATOWNICTWA DS. SZKOLENIA
41-902 Bytom, ul. Chorzowska 25
tel. 32 3880419, 32 3880453
Dziaá Szkolenia Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego S.A. oferuje
szkolenia:
¾ dla pracowników zakáadów górniczych, wynikające z zapisów rozporządzenia
Ministra Gospodarki z 12 czerwca 2002r. w sprawie ratownictwa górniczego,
¾ dla sáuĪb kopalnianych, których celem
jest podniesienie wiedzy w zakresie:
pomocy przedmedycznej,
profilaktyki poĪarowej,
pomiarów parametrów fizykochemicznych atmosfery kopalnianej,
uĪytkowania ucieczkowego sprzĊtu
ochrony ukáadu oddechowego,
innych zagadnieĔ związanych
z górnictwem podziemnym.
Dziaá Szkolenia Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego S.A.
w Bytomiu posiada:
¾ AkredytacjĊ ĝląskiego Kuratorium OĞwiaty,
¾ Stwierdzenie OkrĊgowego UrzĊdu Górniczego w Gliwicach
o speánieniu warunków do prowadzenia szkoleĔ pracowników
zatrudnionych w ruchu zakáadów górniczych. Zapraszamy
podmioty trudniące siĊ
ratownictwem, w róĪnych
branĪach zawodowych
na
Kurs z zakresu
KWALIFIKOWANEJ
PIERWSZEJ POMOCY
www.csrg.bytom.pl
e-mail: [email protected]
fax: 32 3880444
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
NR 3/2014
Fot. 1 i 2 - szkolenie ratowników górniczych w Tatrach (fot. ze zbiorów Andrzeja Fojcika)
specjalistycznym sprzętem zdecydowano, że zestaw Grammingera to sprzęt
który może być z powodzeniem zastosowany do ewakuacji załogi w głębokich szybach kopalnianych. Liny z tworzyw sztucznych (poliamidowe) uznano
za przydatne do działań na krótszych
odcinkach do 200 m, czyli na odcinkach szybów pomiędzy poziomami
oraz w szybikach i zbiornikach.
Kompletny zestaw takiego sprzętu
zakupiła kopalnia „Zofiówka” i do lat
90-tych ten przenośny zestaw stanowił
zabezpieczenie do awaryjnej ewakuacji
pracowników z szybów kopalnianych.
W roku 1986 CSRG w Bytomiu zakupiła przewoźny wyciąg ratowniczy
PWR o udźwigu ok. 5 ton, który umożliwia ewakuację załogi uwiezionej
w szybach kopalnianych za pomocą
kapsuł ratowniczych z głębokości do
1300m. Ten rodzaj sprzętu zdecydowanie poprawił bezpieczeństwo i skuteczność działań ratowniczych w szybach
kopalnianych. Połączenie możliwości
PWR z technikami alpinistycznymi pozwala obecnie dotrzeć ratownikom do
większości trudnodostępnych miejsc
w szybach kopalnianych.
W kolejnych latach kontynuowano
cykliczne szkolenia specjalistyczne dla
ratowników górniczych prowadzone
przez instruktorów GOPR, TOPR oraz
PZA (Polski Związek Alpinizmu).
W roku 1995 powstała grupa zawodowych ratowników górniczych do prac
z użyciem technik alpinistycznych działająca w ramach pogotowia Przewoźnych Wyciągów Ratowniczych. Od tego
roku w jednostce ratownictwa górniczego CSRG S.A. w Bytomiu systematycznie powiększana jest baza specjalistycznego sprzętu alpinistycznego
przeznaczonego do użycia w kopalniach. Na terenie OSRG Bytom zbudowano stanowiska szkoleniowe uwzględniające realia szybów i szybików
kopalnianych, ponadto podpisano
umowy z Kopalnią Doświadczalną
„Barbara” oraz kopalniami zabytkowymi w zakresie możliwości prowadzenia szkoleń i ćwiczeń na wieżach szybowych, w szybach i szybikach.
Rozbudowa bazy szkoleniowej umożliwiła rozpoczęcie kompleksowej działalności szkoleniowej dla członków specjalistycznych zastępów ratowniczych
w postaci kursów podstawowych
i okresowych, zgrupowań kondycyjno-szkoleniowych, ćwiczeń z użyciem
sprzętu alpinistycznego. Aktualnie
CSRG S.A. w Bytomiu dysponuje
20 osobową grupą ratowników wysokościowych (w tym 4 osoby posiadające
kwalifikacje instruktora) wyposażonych w sprzęt alpinistyczny spełniający
międzynarodowe standardy. Specjalistyczne zastępy ratownicze zatrudniane
były w akcjach prowadzonych w szybach i szybikach oraz wielokrotnie
udzielały pomocy poza kopalniami
np. podczas wydobywania ludzi zasypanych w studni. Od początku istnienia
zastępy te ściśle współpracują z GOPR
i PSP (Państwową Strażą Pożarną) głównie w zakresie wspólnych szkoleń oraz w
sytuacjach katastrof budowlanych lub
wypadków w jaskiniach gdzie technika
górnicza jest pomocna w zabezpieczeniu stropu, uwolnieniu poszkodowanych czy też poszerzeniu korytarzy do
transportu rannych na noszach.
Ratownicy górniczy członkowie specjalistycznych zastępów do prac ratowniczych z użyciem technik alpinistycznych, przewidziani są do wykonywania
17
prac ratowniczych i prac profilaktycznych w szybach, szybikach, zbiornikach, otworach wielko-średnicowych,
w wyrobiskach o dużym nachyleniu
oraz na innych obiektach (podziemnych lub powierzchniowych) gdzie występuje ryzyko upadku z wysokości.
Nazewnictwo stosowane w ratownictwie wysokościowym:
„Techniki alpinistyczne” – ogólna nazwa technik stosowanych w:
• wspinaczce górskiej,
• alpinizmie jaskiniowym,
• służbach ratownictwa górskiego,
• alpinizmie przemysłowym (podczas
prac na budynkach i obiektach przemysłowych w zagrożeniu upadkiem
z wysokości),
• służbach ratownictwa wysokościowego.
W technikach alpinistycznych używany jest specjalistyczny sprzęt umożliwiający dotarcie do trudno dostępnych
miejsc i sprzęt zabezpieczający osoby
przed upadkiem z wysokości.
„Sprzęt wysokościowy” – przyjęta
skrócona nazwa dla całości specjalistycznego sprzętu stosowanego do prac
ratowniczych z użyciem technik alpinistycznych.
„Zastępy szybowe” – zwyczajowo
przyjęta skrócona nazwa dla specjalistycznych zastępów do prac ratowniczych z użyciem technik alpinistycznych w wyrobiskach pionowych lub
o dużym nachyleniu.
„Grupa ratownictwa wysokościowego” – przyjęta skrócona nazwa dla
grupy zawodowych ratowników górniczych CSRG S.A. członków pogotowia
PWR przeszkolonych w zakresie stosowania technik alpinistycznych.
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
Fot. 3 i 4 – zestaw alpejski tzw. od nazwiska konstruktora zestaw Grammingera (fot. J.Syty).
„Ratownicy wysokościowi” - przyjęta skrócona nazwa dla członków specjalistycznych zastępów do prac ratowniczych
z
użyciem
technik
alpinistycznych w wyrobiskach pionowych lub o dużym nachyleniu.
„Instruktorzy ratownictwa wysokościowego” - przyjęta skrócona nazwa
dla instruktorów specjalistycznych zastępów do prac ratowniczych z użyciem
technik alpinistycznych w wyrobiskach
pionowych lub o dużym nachyleniu.
„Ratownictwo wysokościowe” –
wszelkie działania związane z ratowaniem życia i zdrowia ludzi oraz ratowaniem
mienia
i
środowiska
w trudnodostępnych miejscach gdzie
występuje zagrożenie upadkiem z wysokości.
Funkcjonowanie specjalistycznych
zastępów tzw. „szybowych” regulowane
jest dużą ilością wymagań przepisów
umieszczonych w różnych aktach prawnych. Poniżej przedstawiono zbiór aktów prawnych i opracowanych standardów bezpieczeństwa, który może być
pomocny dla osób kierownictwa kopalń, kierowników kopalnianych drużyn ratowniczych utrzymujących zastępy tej specjalizacji oraz instruktorów
szkolących ratowników. Należy podkreślić, że poniższy zbiór zawiera tylko
wybrane wymagania przepisów i niektóre standardy. Szczegółowe wymagania w zakresie specjalistycznego sprzętu
i technologii zawarte są w polskich normach. Decydując o zakupach sprzętu
i jego doborze do danej pracy należy
kierować się dodatkowo wymogami
ujętymi w normach i instrukcjach użycia danego sprzętu.
Wybrane przepisy „górnicze” dotyczące specjalistycznych zastępów do
prac w szybach:
• Rozporządzenie Ministra Gospo-
darki z dnia 12.06.2002r. w sprawie
ratownictwa górniczego z późniejszymi zmianami. Wybrane zagadnienia dotyczące zastępów specjalistycznych:
• § 14 – definicja zastępów specjalistycznych,
• § 66 ust.1, 3.4, 5 – ogólne zasady
szkolenia,
• § 67 ust.2 – odrębne ćwiczenia dla
zastępów specjalistycznych,
• § 88 ust.1. – prace profilaktyczne
z użyciem technik alpinistycznych
• Zał.nr 2 w/w rozporządzenia - Szczegółowe zasady szkoleń z zakresu ratownictwa.
• Pkt. 3 – szkolenie zastępów specjalistycznych
• Zał.nr 3 w/w rozporządzenia - Szczegółowe zasady prowadzenia akcji ratowniczych w zakładach górniczych
• Pkt. 6 – Akcje ratownicze związane z awariami energomechanicznymi w wyrobiskach.
• Pkt.6.1 – Podczas kierowania akcjami ratowniczymi związanymi
z awariami energomechanicznymi przepisy dotyczące kierownika akcji na dole, sztabu akcji
i organizacji bazy ratowniczej
stosuje się odpowiednio.
• Pkt. 6.7 –W przypadku konieczności prowadzenia prac ratowniczych, w wyrobiskach pionowych lub o dużym nachyleniu
powinno się zatrudniać specjalistyczne zastępy do wykonywania
takich prac.
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28.06.2002r. w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia p.poż. w podziemnych zakładach górniczych
18
z późniejszymi zmianami. Wybrane
wymagania dotyczące prac na wysokości w wyrobiskach kopalnianych:
• § 29 ust.1, § 360 - wymagania odnośnie stosowania urządzeń i materiałów w zakładzie górniczym,
• Rozdz. 4. § od 451 do 535 – transport pionowy i w wyrobiskach
o nachyleniu powyżej 450,
• Zał. nr 4 pkt.5 – szczegółowe zasady prowadzenia ruchu układów
transportu pionowego w wyrobiskach o nachyleniu powyżej 450,
Głównymi aktami prawnymi zapewniającymi pracownikom prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków
pracy są: Ustawa z dnia 26 czerwca
1974r. - Kodeks Pracy oraz Ustawa
z dnia 07.07.1994r. - Prawo budowlane
oraz akty wykonawcze.
Rozporządzenie Ministra Pracy
i Polityki Socjalnej z dn. 26. 09. 1997r.
w sprawie ogólnych przepisów BHP
(Dziennik Ustaw nr 129 z dn.
23.10.1997) z późn. zm. (tekst jedn.:
Dz. U. z 2003 r., nr 169) Dział IV. Procesy pracy – wyciąg:
• prace
wymagające
szczególnej
sprawności psychofizycznej:
• 30. Prace na wysokości, …
• prace, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby:
• 39. Prace wykonywane na wysokości powyżej 2 m w przypadkach, w których wymagane jest
zastosowanie środków ochrony
indywidualnej przed upadkiem
z wysokości.
• prace na wysokości (rozdz. 6 pkt E):
• § 105 Praca na wysokości... jest to
praca wykonywana na powierzchni znajdującej się co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi... jeśli powierzchnia
ta nie jest osłonięta ze wszystkich
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
stron ścianami lub ścianami
z oknami i nie jest wyposażona
w stałe konstrukcje lub urządzenia chroniące pracownika przed
upadkiem z wysokości.
• § 110 Przy pracach na słupach,
masztach, konstrukcjach wieżowych, kominach, konstrukcjach
budowlanych bez stropów, a także
przy ustawianiu lub rozbiórce
rusztowań oraz przy pracach na
drabinach i klamrach na wysokości powyżej 2 m nad poziomem
terenu zewnętrznego lub podłogi
należy w szczególności:
1) przed rozpoczęciem prac sprawdzić stan techniczny... stałych elementów konstrukcji lub urządzeń
mających służyć do mocowania
linek bezpieczeństwa,
2) zapewnić stosowanie przez pracowników... sprzętu chroniącego
przed upadkiem z wysokości jak:
szelki bezpieczeństwa z linką bezpieczeństwa przymocowaną do
stałych elementów konstrukcji,...,
3) zapewnić stosowanie przez pracowników hełmów ochronnych
przeznaczonych do prac na wysokości.
• pracownicy zatrudnieni na wysokości powinni:
1) przejść przeszkolenie podstawowe i okresowe bhp,...,
2) umieć posługiwać się przydzielonymi ochronami osobistymi oraz
urządzeniami zabezpieczającymi,
3) umieć bezpiecznie obsługiwać
podstawowe urządzenia do transportu poziomego i pionowego,
4) posiadać książeczkę kwalifikacyjną z aktualnymi wpisami dotyczącymi stanu zdrowia.
Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie bezpieczeństwa
i higieny pracy podczas wykonywania
robót budowlanych (Dz. U. nr 47,
z dn. 19 marca 2003 r.).
• prace na wysokości
Przez pojęcie „praca na wysokości” rozumiemy roboty wykonywane na: rusztowaniach-pomostach,
podestach,
stałych
galeriach, słupach, masztach,
konstrukcjach
budowlanych,
stropach, kominach, drabinach,
klamrach i innych podwyższeniach na wysokości 1m od terenu
zewnętrznego lub poziomu podłogi obudowanej ścianami.
• organizacja stanowisk pracy
Przy organizowaniu stanowisk
pracy na wysokości należy stosować rygory i zabezpieczenia wynikające z powyższego Rozporządzenia. Przystępując do prac, przy
których grozi upadek z wysokości, należy zastanowić się nad bezpiecznym sposobem ich wykonywania.
• profilaktyka
W celu zwiększenia bezpieczeństwa podczas prac na wysokości
należy ograniczać liczbę niebezpiecznych operacji roboczych
oraz stosować urządzenia zabezpieczające pracowników niezależnie od ich woli i decyzji. Można to
osiągnąć przez odpowiednie
przygotowanie
dokumentacji
technologiczno-organizacyjnej,
zawierającej wytyczne bezpiecznego prowadzenia robót. Kierowanie pracami na wysokości należy powierzać osobom mającym
właściwe uprawnienia, przygotowanie techniczne oraz praktykę
zawodową.
Obowiązkiem nadzoru jest:
• prowadzenie robót ściśle według
dokumentacji technologiczno-organizacyjnej obiektu,
• przestrzeganie przepisów i zasad
bezpieczeństwa pracy na wysokości, zgodnie z instrukcją bezpieczeństwa montażu, normami oraz
z ogólnymi i szczegółowymi przepisami bhp,
• wyposażenie brygad roboczych
w obowiązujące ochrony osobiste,
• dokonywanie kontroli stanowisk
pracy na wysokości, a zwłaszcza
prawidłowości usytuowania i zamocowania urządzeń zabezpieczających,
• wyznaczanie stref niebezpiecznych przy budynkach, budowlach
i na placach budowy oraz oznaczanie ich znakami ostrzegawczymi.
Pracownicy zatrudnieni przy pracach na wysokości powinni:
• przejść przeszkolenie podstawowe i okresowe bhp, a instruktaż ogólny powinien zaznajomić
ich z charakterem robót budowlano-montażowych, przedstawić
podstawowe zagrożenia oraz
przyczyny wypadków,
• umieć posługiwać się przydzielonymi środkami ochrony indywi-
19
NR 3/2014
dualnej oraz urządzeniami zabezpieczającymi,
• umieć bezpiecznie obsługiwać
podstawowe urządzenia służące
do transportu poziomego i pionowego,
• posiadać książeczkę kwalifikacyjną z aktualnymi wpisami dotyczącymi stanu zdrowia i predyspozycji do pracy na wysokości
oraz przeszkolenia w zakresie
bhp. Pracownicy zatrudnieni przy
montażu, demontażu oraz obsłudze rusztowań wiszących muszą
posiadać odpowiednie kwalifikacje zawodowe i uprawnienia wydane przez Urząd Dozoru Technicznego.
• środki ochrony indywidualnej
W przypadku, gdy poczynania
techniczne i organizacyjne nie
mogą zapewnić pełnego bezpieczeństwa pracy na wysokości,
należy bezwzględnie stosować
właściwe środki ochrony indywidualnej, a przede wszystkim
sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości, tj.: szelki bezpieczeństwa stosowane w połączeniu z linką mocowaną do
uchwytu, a często także z urządzeniem samohamownym (tzw.
aparatem bezpieczeństwa) lub
amortyzatorem włókienniczym
oraz hełmy ochronne.
• Wybór właściwego sprzętu oraz
zakres jego stosowania powinien
być uzależniony od rodzaju robót,
a także od stopnia zagrożenia
zdrowia i życia na stanowisku
pracy. Szelki z linką bezpieczeństwa ograniczają poruszanie się
pracowników do obszaru wyznaczonego długością linki. Linka
z urządzeniem samohamownym
umożliwia zbliżanie się do krawędzi płaszczyzny, na której wykonywane są prace i jednocześnie
zabezpiecza przed upadkiem
z wysokości. Sprzęt ten można
stosować jedynie wówczas, gdy
w pobliżu stanowisk pracy na wysokości znajduje się stała konstrukcja nie ulegająca odkształceniu lub zniszczeniu, stanowiąca
pewny punkt zamocowania linki
bezpieczeństwa. Sprzęt chroniący
przed upadkiem z wysokości powinien być stale sprawdzany.
Wycofanie go z użycia powinno
NR 3/2014
nastąpić po przekroczeniu terminu ważności oraz zawsze wówczas, gdy sprzęt ten był narażony
na przeciążenie spowodowane
upadkiem człowieka z wysokości.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia
i Opieki Społecznej z dn. 30.05.1996 r.
w sprawie badań lekarskich osób wykonujących prace na wysokości
(rozdz. V pkt. 3) – wyciąg:
• obowiązują
badania
lekarskie
wstępne i okresowe ogólne, neurologiczne, okulistyczne i otolaryngologiczne co 2-3 lata; powyżej 50 roku
życia – co roku. Wady wzroku wymagające stałego noszenia szkieł korekcyjnych stanowią przeciwwskazanie do zatrudnienia (nie dotyczy
soczewek kontaktowych).
Rozporządzenie Rady Ministrów
z dn. 27 listopada 2001 r. w sprawie
uprawiania alpinizmu (Dz.U. z dnia
18 grudnia 2001r.)
§ 20. 1. Do uprawiania alpinizmu
służy sprzęt, który:
1) spełnia parametry wytrzymałościowe określone w przepisach
Międzynarodowej Unii Stowarzyszeń Alpinistycznych (UIAA),
2) jest sprawny pod względem technicznym. Niedopuszczalne jest
stosowanie sprzętu nie przeznaczonego do uprawiania alpinizmu.
Inne przepisy prawne odnoszące
się do prac na wysokości:
• Rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 10 września 1996 w sprawie
wykazu prac szczególnie uciążliwych
lub szkodliwych dla zdrowia kobiet;
Dz.U. 1996 nr 114 poz. 545 ze zm.
Dz.U. 2002 nr 127 poz.1092.
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996
w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej; Dz. U. 1996 nr 62 poz. 287.
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996
w sprawie rodzajów prac, które powinny być wykonywane przez
co najmniej dwie osoby; Dz. U. 1996
nr 62 poz. 288.
• Rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 2 września 1997 r. w sprawie
służby bezpieczeństwa i higieny
pracy; Dz. U. 1997 nr 109 poz. 704 ze
zm. Dz. U. 2004 nr 246 poz. 2468,
Dz. U. 2005 nr 117 poz. 986.
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo
budowlane. Obwieszczenie Marszałka
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
•
•
•
•
•
•
•
•
Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
z dnia 17 sierpnia 2006 r. w sprawie
ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy
- Prawo budowlane; Dz. U. 2006
nr 156 poz. 1118 z późniejszymi
zmianami.
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r.
w sprawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz
planu bezpieczeństwa i ochrony
zdrowia; Dz. U. 2003 nr 120
poz.1126.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005 r.
w sprawie zasadniczych wymagań
dla środków ochrony indywidualnej;
Dz. U. z dnia 28 grudnia 2005 r.
Dyrektywa Rady w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników
w miejscu pracy, 89/391/EWG,
12.06.1989.
Dyrektywa Rady dotycząca minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia
w miejscu pracy (pierwsza szczegółowa dyrektywa w rozumieniu
art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/
EWG), 89/654/EWG, 30.11.1989.
Dyrektywa Rady w sprawie minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników korzystających z wyposażenia
ochronnego (trzecia dyrektywa
szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust.
1 dyrektywy 89/391/EWG), 89/656/
EWG, 30.11.1989.
Dyrektywa Rady w sprawie zbliżania
ustawodawstwa Państw Członkowskich odnoszących się do wyposażenia ochrony osobistej, 89/686/EWG,
21.12.1989.
Dyrektywa Rady w sprawie wdrożenia minimalnych wymagań bezpieczeństwa i ochrony zdrowia na tymczasowych
lub
ruchomych
budowach (ósma szczegółowa dyrektywa w rozumieniu art. 16 ust. 1
dyrektywy 89/391/EWG), 92/57/
EWG, 24.06.1992.
Dyrektywa Rady zmieniająca dyrektywę 89/655/EWG dotyczącą minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny użytkowania
sprzętu roboczego przez pracowników podczas pracy (druga dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art.
16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG),
95/63/WE, 05.12.1995.
20
• Dyrektywa 2001/45/EC dotycząca
prac na wysokości, dobór sprzętu,
wymagania techniczne.
Standardy bezpieczeństwa proponowane przez instytucje państwowe
i stowarzyszenia branżowe.
Wytyczne Państwowej Inspekcji
Pracy.
Państwowa Inspekcja Pracy w ostatnim czasie realizuje kampanię informacyjno - kontrolną podkreślając niezwykłą wagę stosowania zabezpieczeń
przed upadkiem z wysokości, a w szczególności rangę stosowania w pierwszej
kolejności środków ochrony zbiorowej.
Podczas doboru odpowiednich zabezpieczeń do prac szczególnie niebezpiecznych jakim jest praca na wysokości, PIP radzi stosować następującą
hierarchię:
a) wyeliminuj ryzyko. Pomyśl czy
można w pełni wyeliminować pracę
na wysokości? Czy można wykonać
pracę z powierzchni ziemi przy zastosowaniu np. wysięgników?
b) jeżeli nie można uniknąć pracy na
wysokości w pierwszej kolejności
powinny być zastosowane środki
ochrony zbiorowej np. zgodne
z przepisami balustrady i siatki bezpieczeństwa do ochrony wszystkich
osób przebywających na wysokości.
c) w ostateczności, jeśli środki ochrony
zbiorowej są niedostępne należy stosować środki ochrony indywidualnej
np. do nadawania pozycji przy pracy,
do zabezpieczania przed upadkiem
czy dostępu linowego. Środki
Ochrony Indywidualnej powinny
być dostępne dla wszystkich pracowników by zminimalizować ryzyko
oraz konsekwencje ewentualnego
upadku.
Organizacje zawodowe alpinistów
przemysłowych.
Jedną z organizacji aktualnie działających w Polsce jest Organizacja Techników Dostępu Linowego (OTDL http://www.otdl.pl/). Organizacja ta
zrzesza pracowników i przedsiębiorców
wykorzystujących dostęp linowy do
wykonywania prac na wysokości.
ODTL prowadzi działania w celu poprawy bezpieczeństwa pracy na wysokości, zwiększenia prestiżu wykonywanego
zawodu, kształtowania nowych przepisów w zakresie pracy na wysokości, oraz
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
kształtowania zasad etyki zawodowej.
Organizacja powstała na wzór wcześniej założonych stowarzyszeń w innych krajach np.:
• Wielka Brytania i Irlandia - IRATA,
NARC
• Stany Zjednoczone - SPRAT
• Norwegia - SOFT
• Niemcy - FISAT
Każda z wyżej wymienionych organizacji proponuje własny system szkoleń i nadawania uprawnień zawodowych.
Przykładowe zalecenia i standardy
bezpieczeństwa proponowane przez organizację o zasięgu międzynarodowym
IRATA (Industrial Rope Access Trade
Association) to [2]:
• odpowiednio wyszkoleni i wykwalifikowani pracownicy posiadający
odnośne certyfikaty i znający zasady
pierwszej pomocy,
• wcześniejsze przygotowanie miejsca
pracy i planowanie czynności (teren
pracy należy odgrodzić i opisać,
że prowadzone są prace na wysokości),
• codzienne szkolenie stanowiskowe
oraz okresowe szkolenia bhp budowlane i ogólne,
• nadzór dostosowany do umiejętności pracownika wykonywanego zadania i warunków atmosferycznych,
• praca zawsze co najmniej w dwie
osoby z zachowaniem stałego kontaktu wzrokowo-głosowego,
• ocena ryzyka i procedury ratownicze
dostosowane do okoliczności i sprzęt
ratowniczy łatwo dostępny w razie
potrzeby,
• posiadanie aktualnych badań lekarskich,
• praca w kasku i odpowiedniej
odzieży i obuwiu roboczym,
• system podwójnych lin - wszystkie
operacje muszą być wykonywane
przy prawidłowym użyciu dwóch
przyrządów: roboczego i asekuracyjnego, zamontowanych na oddzielnych linach,
• stosowanie odpowiedniego sprzętu
(sportowy sprzęt alpinistyczny niejednokrotnie nie spełnia warunków bezpiecznej pracy na wysokości),
• możliwość identyfikacji i codzienne
sprawdzanie sprzętu przed jego zastosowaniem,
• urządzenie asekuracyjne umiejscowione stosunkowo wysoko.
Polski Związek Alpinizmu.
Polski Związek Alpinizmu powstał
w 1974 roku z przekształcenia przedwojennego Klubu Wysokogórskiego.
Jest federacją klubów i sekcji zrzeszających taterników, grotołazów, narciarzy
wysokogórskich i zawodników wspinaczki sportowej. Na forum międzynarodowym polska organizacja wysokogórska jest znana już od roku 1932 jako
członek założyciel Union Internationale des Associations d’Alpinisme
(UIAA), oraz jako członek Union Internationale de Speleologie (UIS). PZA
koordynuje działalność sportową
i szkoleniową, organizuje wyprawy narodowe, nadaje uprawnienia instruktorskie, zajmuje się ochroną przyrody
oraz profilaktyką wypadkową.
W odróżnieniu od standardów alpinizmu przemysłowego podczas wspinaczki sportowej stosowana jest asekuracja na pojedynczej linie. Również
w technikach jaskiniowych (inaczej niż
w przemyśle) akceptowany jest układ
pojedynczej liny jednak dla zachowania
minimum bezpieczeństwa stosowane
są dwa przyrządy (do zjazdu i asekuracji). PZA posiada własny system szkoleń i nadawania uprawnień.
Organizacje ratownicze.
Zasadniczo wszystkie służby ratownictwa wysokościowego akceptują wypracowane międzynarodowe standardy
bezpieczeństwa zarówno sportowe jak
i przemysłowe. W niektórych przypadkach zachodzi konieczność odstąpienia
od standardów przemysłowych. Na
przykład w szczególnych przypadkach,
gdy z oceny ryzyka wynika, że użycie
systemu podwójnych lin uczyniłoby
pracę bardziej niebezpieczną lub spowodowałoby nieakceptowane opóźnienie
akcji ratowniczej, użycie pojedynczej
liny jest dopuszczalne, z zaznaczeniem,
że należy przedsięwziąć odpowiednie
środki zapewniające minimalne bezpieczeństwo. W celach ratowniczych stosowany jest sportowy sprzęt alpinistyczny
oraz sprzęt przeznaczony do prac na wysokości (spełniający wymagania norm).
Bieżąca ocena sytuacji decyduje o zastosowaniu danej techniki do transportu
i ewakuacji poszkodowanych. Instruktor
ratownictwa wysokościowego dobiera
sprzęt i technikę która zapewni skuteczność akcji ratowniczej z zachowaniem
minimum bezpieczeństwa. Niżej wymienione organizacje ratownicze posia-
21
NR 3/2014
dają własny wewnętrzny system szkoleń
i nadawania uprawnień i ich weryfikacji.
Ratownictwo górskie GOPR, TOPR.
Obydwie służby ratownictwa górskiego stosują międzynarodowe standardy wypracowane w ramach stowarzyszenia
IKAR-CISA.
Celem
IKAR-CISA jest wymiana wiedzy, doświadczeń na temat ratownictwa górskiego pomiędzy ratownikami z różnych
organizacji
członkowskich
w całym świecie. Wymiana doświadczeń odbywa się w ramach pracy w powołanych komisjach specjalistycznych,
organizowanych szkoleniach oraz na
corocznym kongresie odbywającym się
w różnych krajach. Polskie służby ratownictwa górskiego GOPR i TOPR aktywnie uczestniczą w pracach komisji
tworzących międzynarodowe standardy bezpieczeństwa, instruktorzy ratownictwa górskiego wdrażają te standardy podczas prowadzonych szkoleń
ratowniczych z zastosowaniem technik
alpinistycznych.
Państwowa Straż Pożarna PSP.
We wszystkich regionach Polski PSP
zorganizowała i utrzymuje w gotowości
bojowej specjalistyczne sekcje ratownictwa wysokościowego. Sposób organizacji, szkolenia, wyposażenia i dyżurowania tych służb jest szczegółowo
opisany w dokumencie Pt. „Zasady organizacji ratownictwa wysokościowego
w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym” zatwierdzonym przez Komendanta Głównego PSP. Dokument
dostępny pod adresem http://www.
straz.gov.pl/page/file.php?id=34307
Literatura
[1] J.Gawliczek, Z.Goldstein, Z.Kajdasz, E.Ragus.: Monografia ratownictwa górniczego tom I Bytom
2003r.
[2] K.Buchman: Wspinaczka linowa,
Alpinizm przemysłowy - Materiały
instruktażowe Wrocław 2013r.
[3] Strony internetowe:
http://www.otdl.pl/
http://www.pza.org.pl/
http://www.gopr.pl/
http://www.topr.pl/
http://www.straz.gov.pl/
mgr inż. Jan Syty
CSRG S.A. w Bytomiu
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
PUNKT – LINA - RATOWNIK
Warsztaty służb ratowniczych z zakresu osadzania punktów stanowiskowych
w ratowniczym dostępie linowym
26 kwietnia br. ratownicy z Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego S.A.
w Bytomiu, Grupa Jurajska Górskiego
Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego
oraz strażacy Państwowej Straży Pożarnej wzięli udział w akcji ratunkowej
w Jaskini Wiernej pomiędzy Żarkami
a Złotym Potokiem koło Częstochowy.
Podczas zwiedzania jaskini na głębokości 23 metrów, blok skalny oderwał się
od stropu i przygniótł grotołaza z Łodzi. Takich wspólnych akcji mieliśmy
już wiele a tego typu wydarzenia potwierdzają potrzebę przeprowadzania
z różnymi grupami ratowniczymi
wspólnych ćwiczeń a co za tym idzie
poznawania swoich możliwości oraz
umiejętności. Dwa miesiące później,
tj. 5 czerwca 2014 roku, po wnioskach
wyciągniętych z wcześniej wspomnianej akcji CSRG S.A. w Bytomiu oraz
SGPR Jastrzębie-Zdrój zorganizowała
dwudniowe warsztaty z zakresu osadzania punktów stanowiskowych.
W warsztatach uczestniczyło 65 osób
z następujących jednostek: Centralna
Stacja Ratownictwa Górniczego S.A.
w Bytomiu, KWK „Jankowice”, KWK
„Borynia-Zofiówka-Jastrzębie” Ruch
„Jas-Mos”, KWK „Borynia-Zofiówka-
-Jastrzębie” Ruch „Zofiówka”, KWK
„Pniówek”, KWK „Mysłowice-Wesoła”
, Jednostka Ratownictwa
Górniczo-Hutniczego KGHM Polska
Miedź, Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej Katowice,
Specjalistyczna Grupa Poszukiwawczo-Ratownicza Jastrzębie – Zdrój,
Specjalistyczna Grupa Poszukiwawczo-Ratownicza Wałbrzych, Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Wysokościowego Radzionków, Specjalistyczna
Grupa Ratownictwa Wysokościowego
Kraków, Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Wysokościowego Legnica,
Specjalistyczna Grupa Ratownictwa
Wysokościowego Opole, Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Wysokościowego Świdnica, Specjalistyczna
Grupa Ratownictwa Wysokościowego
Wrocław Centralna Szkoła Państwowej Straży Pożarnej Częstochowa,
Ochotnicza Straż Pożarna Lipowa,
Ochotnicza Straż Pożarna Ogrodzieniec, Górskie Ochotnicze Pogotowie
Ratunkowe Grupa Beskidzka, Górskie
Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe
Grupa Jurajska, Samodzielny Pododdział Antyterrorystyczny Policji Katowice.
22
Dzień pierwszy
Uroczyste otwarcie warsztatów ratowniczych rozpoczęło się od przywitania uczestników przez Wiceprezesa ds.
Technicznych CSRG S.A. w Bytomiu
mgr. inż. Mirosława Bagińskiego oraz
Komendanta PSP w Jastrzębiu-Zdroju
st. bryg. mgr. inż. Edwarda Debernego,
którzy wspomnieli o współpracy CSRG
S.A. z Komendą Wojewódzką PSP
w Katowicach a co za tym idzie przynależności do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Jednocześnie podkreślono jak istotne znaczenie dla
powodzenia
prowadzonych
akcji
wspólnie z różnymi formacjami ratowniczymi mają tego typu ćwiczenia.
Następnie organizatorzy ćwiczeń
przedstawili program oraz omówili zasady BHP podczas zajęć praktycznych
na obiektach. Część zajęć teoretycznych
rozpoczęli instruktorzy Górskiego
Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego
oraz przedstawiciele firmy HILTI omawiając zagadnienia związane z zakładaniem punktów stanowiskowych w postaci spitów, kotew mechanicznych, klei
oraz sprzętu do osadzania kotew.
W przypadku braku punktów
tzw. naturalnych tj. drzewa, krzewy,
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
NR 3/2014
• poziom dolny – osadzanie spitów i
budowa stanowisk.
pojazdy, elementy wyposażenia obiektów itp., sytuacja wymusza utworzenie
własnego, niezależnego punktu. Przed
rozpoczęciem osadzania kotwy należy
dobrać właściwe miejsce, czyli takie aby
było funkcjonalne i nie budziło wątpliwości co do wytrzymałości (przeprowadza się badanie calizny). Następnie
dobiera się właściwą kotew i przy użyciu ręcznych lub też mechanicznych
urządzeń wykonuje się otwór (średnica
uzależniona jest od rodzaju zastosowanej kotwy), oczyszcza go i osadza punkt.
Najczęściej w ratownictwie a w szczególności w akcjach związanych z ratowaniem ludzi gdzie istotnym czynnikiem jest czas, stosuje się kotwienie
mechaniczne lub spitowanie. Te metody pozwalają na natychmiastowe wykorzystanie założonego punktu lecz
w dużym stopniu wytrzymałość uzależniona jest od otaczającej calizny.
W przypadku gdy mamy wątpliwości
co do jakości materiału, w którym zakładać będziemy punkty i nie zależy
nam na czasie, natomiast zależy nam na
jak najlepszej wytrzymałości można zastosować metodę iniekcji, czyli klejenia.
Zazwyczaj kotwy wklejane osadza się
w miejscach, w których prawdopodobieństwo wykorzystania takiego punktu
jest duże i można przewidzieć dobór
ewentualnych stanowisk tj. stanowisk
poręczowych, trakcyjnych, asekuracyjnych, odciągowych oraz pośrednich.
Po części teoretycznej uczestnicy
zgrupowania zostali podzieleni na trzy
grupy i przemieścili się w rejon ćwiczeń
praktycznych tj. wieży szybu skipowego
nieczynnej już kopalni Moszczenica,
gdzie zapoznano wszystkich z obiektem
i przydzielono zadania. Tam każdy
z uczestników zgrupowania wszystkimi
powyżej opisanymi metodami na poszczególnych poziomach wieży skipowej osadzał swoje punkty stanowiskowe, tj.:
• poziom górny – osadzanie kotew
mechanicznych i budowa stanowisk,
• poziom środkowy – osadzanie kotew
wklejanych i budowa stanowisk,
Kolejnym etapem była ewakuacja
wszystkich osób z najwyższego poziomu wieży skipowej. Zadanie to wykonano w oparciu o technikę linową na
podbudowie wcześniej utworzonych
punktów zabudowując na nich stanowiska wykorzystywane do zjazdu. Ratownicy w oparciu o swoje indywidualne wyposażenie pokonywali odcinek
liczący ok. 60 metrów.
Po wykonaniu wszystkich zadań
i sklarowaniu sprzętu wszyscy uczestnicy zgrupowania udali się do bazy namiotowej.
Dzień drugi
Tego dnia zajęcia tradycyjnie rozpoczęły się od serii wykładów wprowadzających w część praktyczną warsztatów:
• teorię konstrukcji różnego typu
lin stosowanych w ratownictwie
omówił przedstawiciel firmy TENDON. Poruszył zagadnienia związane
23
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
z budową lin, ich właściwym doborem, bieżącą eksploatacją oraz udostępnił je do testów podczas zajęć
praktycznych.
• Przedstawiciele firmy CAPITAL SAFETY zaprezentowali mobilne stanowisko do symulacji obciążeń dynamicznych
zabudowane
na
samochodzie DEMO VAN – MERCEDES SPRINTER. Pokaz miał na
celu ukazanie sił dynamicznych,
które działają na sprzęt ochronny
i ciało pracownika podczas upadku
z wysokości. Do pokazu wykorzystano:
• lonżę wykonaną z liny,
• linę z amortyzatorem,
• linę stalową,
• linę stalową z urządzeniem samohamownym.
Ponadto zaprezentowano urządzenie
ewakuacyjno – zjazdowe, umożliwiające zjazd – ewakuację z kontrolowaną
stałą szybkością regulowaną przez
hamulec odśrodkowy bez udziału poszkodowanego. Przedstawiono także
urządzenie do autoratownictwa umożliwiające szybkie wyciągnięcie osoby,
która odpadła z wysokości na tzw.
wędkę. Kolejnym było urządzenie wychylne, które może być zastosowane do
pracy w zbiornikach wraz z wyciągarkami i urządzeniami asekuracyjnymi.
Urządzenie DRON do zadań poszukiwawczo - rozpoznawczych z możliwością rejestracji i transmisji obrazu za
pomocą kamery jakości HD zamontowanej na zdalnie sterowanym modelu
latającym zaprezentowali przedstawiciele firmy PROF-BEH. Jest to urządzenie, które kierowane jest do działań ratowniczych przede wszystkim na
powierzchni.
Kolejnym etapem działań były ćwiczenia praktyczne na wieży szybowej.
Tym razem uczestnicy przeprowadzali
badania wytrzymałości punktów osadzonych dnia poprzedniego przy zastosowaniu różnego typu przenośnych
zrywarek. Uczestnicy mieli sposobność sprawdzenia wytrzymałości własnoręcznie osadzonych punktów stanowiskowych a uzyskane wyniki
potwierdziły odpowiednią jakość ich
wykonania. Zademonstrowane w kilku
przypadkach typowe błędy w zakresie
montażu punktów stanowiskowych
pokazały (podczas testowego zrywania) możliwe niebezpieczne konsekwencje w postaci niewystarczającej
wytrzymałości punktów stanowiskowych.
24
Podsumowanie
Tematyka warsztatów w pełni wypełniła przewodnie motto „PUNKT - LINA
- RATOWNIK”. Każdy z tych elementów, tj. solidny punkt, właściwie dobrany
sprzęt oraz odpowiednie umiejętności
ratownika stanowią gwarancję bezpieczeństwa nie tylko osobie ratującej, ale
także ratowanej. Podczas dwudniowego
szkolenia uczestnicy nabyli dodatkowe
umiejętności w zakresie osadzania punktów stanowiskowych oraz uzyskali certyfikaty potwierdzające nowe kwalifikacje.
Ratownicy zapoznawali się z nowościami
sprzętowymi a wspólnie zorganizowane
ćwiczenia ratownicze różnych służb
działających w ratownictwie wysokościowym były okazją do wymiany doświadczeń i nawiązywania osobistych
kontaktów pomiędzy ratownikami.
Opracował: mgr inż. Piotr Bulenda
OSRG Wodzisław
Fot.: Michał Piątek
Piotr Bulenda
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
NR 3/2014
DROGA PRZEZ DYM
Bezpieczeństwo pracy zastępu ratowniczego w zadymionej strefie zagrożenia - cz.I.
Realizując założenia projektu strategicznego „Poprawa bezpieczeństwa
pracy w kopalniach”, którego głównym
celem jest minimalizacja zagrożeń
i zwiększenie poprawy bezpieczeństwa
pracy w kopalniach, Centralna Stacja
Ratownictwa Górniczego S.A. w Bytomiu, współuczestniczy m.in. w pracach
projektowych, mających na celu zwiększenie poziomu bezpieczeństwa pracy
ratowników w zastępie pracującym
w zadymionej strefie zagrożenia. Szczegółowe cele tego projektu, zostały opisane w artykule Kwartalnika „Ratownictwo Górnicze” z czerwca 2014r.
nr 2(75) pt. „Poprawa bezpieczeństwa
pracy w kopalniach”.
Ochrona wyrobisk górniczych to
priorytet bezpieczeństwa pracy. Istotną
rolę w górnictwie, odgrywa bezpieczeństwo pożarowe, polegające przede
wszystkim na realizacji przedsięwzięć
mających na celu ochronę zdrowia, życia oraz mienia zakładu górniczego.
W przypadku powstania pożaru podziemnego, podejmuje się i prowadzi akcję ratowniczą z udziałem ratowników
górniczych, której celem jest zwalczanie
i zapobieganie rozprzestrzenianiu się
pożaru. Niejednokrotnie zdarzają się
sytuacje, w których konieczne jest niesienie pomocy załodze, narażonej na
skutki powstałego zagrożenia. Aby taka
akcja ratownicza była skuteczna, to
oprócz szybkiej identyfikacji zagrożeń
wynikających z powstałego zagrożenia,
muszą zostać spełnione podstawowe
zasady działania zastępu ratowniczego,
sprowadzające się do zapewnienia pomocy poszkodowanym, przy należytym
zachowaniu bezpieczeństwa własnego.
a)
Zdj.2 Zastęp połączony linką typu OP-28 o długości 15m.
Zgodnie z § 116 ust.1 pkt 8 oraz § 130
ust.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 12 czerwca 2002r, w sprawie Ratownictwa Górniczego, zastępowy ma obowiązek połączenia
ratowników w zastępie pracującym w
warunkach ograniczonej widzialności
linką ratowniczą. Przytoczone przepisy
jednak nie określają żadnych wymagań,
co do sposobu połączenia ratowników
w zastępie, ani czym powinna charakteryzować się linka ratownicza.
Obecnie w polskim ratownictwie
górniczym powszechnie stosowane są
linki typu OP-34 o długości 5m i OP-37
o długości 15m.
Linki typu OP-34 i OP-37 wykonane są z liny poliamidowej Ø 14mm,
zakończone dwoma zatrzaśnikami stalowymi F 648 o prześwicie otwarcia
17,5 mm. Ponadto w ostatnich latach,
w efekcie prowadzonych prac związanych z realizacją wniosków Komisji
powołanej przez Prezesa Wyższego
Urzędu Górniczego dla zbadania przyczyn i okoliczności zapalenia metanu
oraz wypadku zbiorowego zaistniałego
w dniu 5 maja 2011r. w Jastrzębskiej
b)
Zdj. 1. Linki ratownicze typu: a) OP-34 długości 5m, b) OP-37 długości 15m.
25
Spółce Węglowej S.A. KWK,,Krupiński’’, w niektórych zakładach górniczych stosowane są inne systemy połączenia linką ratowników w zastępie.
Są to linki ratownicze typu GL 087
firmy PROTEKT (linka zwijana o średnicy Ø 5mm i długości 8m z lonżami
o dł. 0,5m oraz linka odblaskowa
Ø 6mm o długości 10m).
Linki ratownicze 5m i 15m.
Połączenie tymi linkami, polega na
trwałym zapięciu jednego końca linki
do aparatu zastępowego, a następnie
przeprowadzenie jej przez pasy nośne
aparatu, po lewej stronie i trwałym zapięciu drugiego jej końca do aparatu
pierwszego ratownika (zastępcy zastępowego).
Drugi sposób połączenia ratowników linką jest podobny z tą różnicą,
że linka jest wiązana do pasa nośnego
aparatu każdego ratownika, w równych odległościach. Zaletą pierwszego
połączenia, jest możliwość dowolnej regulacji odległości między ratownikami,
co może być pomocne, szczególnie
w przypadku pokonywania trudnych
odcinków. Uzasadnienie połączenia ratowników z lewej strony, wynika z zasady użytkowania aparatu W-70. Prawy
pas naramienny aparatu, jest zakończony karabińczykiem umożliwiającym
odpinanie go w celu zakładania i zdejmowania aparatu. W przypadku konieczności ściągnięcia aparatu (np. przy
przejściu niskim czy wąskim wyrobiskiem), linka przeprowadzona z prawej
strony, zostałaby uwolniona, pozbawiając tym samym połączenia ratownika z pozostałymi członkami zastępu. Mimo tego, testowano również
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
połączenia nie ma znaczenia, gdyż
pasy nośne są zamocowane na stałe.
Zdj. 3 Sposób połączenia zastępu linką typu OP-28 o długości 15m
przełożenie linki po prawej stronie
aparatu, przez odpinany pas. Wg opinii znacznej ilości ratowników, taki
sposób połączenia pozwala na sprawne
wypięcie się ratownika w sytuacji kryzysowej, wymianę ratowników podczas
transportu poszkodowanego na noszach oraz na szybkie uwolnienie i ponowne wpięcie się do niej, np. w przypadku zaplątania się z linią łączności.
W przytoczonych przypadkach jedynie
pierwszy przypadek miałby uzasadnienie połączenia ratowników z prawej
strony. Niemniej i w tym przypadku
połączenie ratowników z lewej strony
nie stanowi poważnego utrudnienia,
a jednak gwarantuje wyższy poziom
bezpieczeństwa. Podstawą do wysunięcia takiego wniosku jest uwarunkowanie bezpieczeństwa, które przypomina, że w przypadku przebywania
w strefie silnego zadymienia, każde
wypięcie się ratownika z linki stanowi
poważne zagrożenie nie tylko dla
niego samego, ale również dla pozostałych członków zastępu, nie wykluczając tragicznego w skutkach finału.
Stosując inne typy aparatów strona
Linka o średnicy Ø 5mm
i długości 8m.
Linka zwijana pozwala na płynną regulację odległości pomiędzy ratownikami utrzymując ją w stałym napięciu.
Eliminuje tym samym zwisy i pętle
utrudniające przejście.
Linka ta umiejscowiona jest w mechanizmie samoczynnie ją zwijającym
i pełni funkcję linki poręczowej.
Połączenie ratowników polega na
wpięciu do pasa biodrowego ostatniego
ratownika mechanizmu zwijającego
a drugi koniec linki do pasa biodrowego pierwszego ratownika. Środkowi
ratownicy wpinają się do linki lonżami
o dł. 0,3m.
Górnicza linka ratownicza
typu GL 087 firmy PROTEKT.
Służy do łączenia zastępu ratowniczego w warunkach ograniczonej widoczności. Jest to urządzenie w obudowie kompozytowej z rozwijaną taśmą
kevlarowo-poliesterową o szerokości
17 mm z zatrzaśnikiem. Długość taśmy
wynosi 8,5 m. Urządzenie dopuszczone
jest do stosowania w wyrobiskach zagrożonych wybuchem metanu „b” i „c”
oraz wybuchem pyłu węglowego „A”
i „B” na podstawie opinii IPO Nr BCE76/2887/2012.
Połączenie ratowników tą linką realizowane jest poprzez wpięcie do pasa
biodrowego ostatniego ratownika mechanizmu zwijającego i przeprowadzenie taśmy przez pasy nośne środkowych
ratowników, wpinając drugi koniec taśmy do pasa biodrowego pierwszego
ratownika.
Linka odblaskowa Ø 6mm
o długości 10m.
Linka poliamidowa pleciona z włóknem odblaskowym o długości 10m
i średnicy Ø 6mm zakończona małymi
stalowymi zatrzaśnikami.
Połączenie tą linką, odbywa się analogicznie jak w przypadku linki typu
PROTEKT. Polega na trwałym zapięciu
jednego końca linki do aparatu zastępowego i przeprowadzeniu jej przez pasy
nośne aparatu trzech środkowych ratowników i trwałym zapięciu drugiego
jej końca do aparatu pierwszego ratownika (zastępcy zastępowego).
Wagę połączenia ratowników w zastępie pracującym w zadymionej strefie
Zdj. 4 Linka zwijana i sposób połączenia nią ratowników
26
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
Zdj. 5. Zastęp połączony linką zwijaną Ø 5mm i długości 8m z lonżami o,3m.
Zdj. 7. Linka odblaskowa Ø 6mm o długości 10m.
Zdj. 6. Górnicza linka ratownicza typu
GL 087 firmy PROTEKT
zagrożenia, można zobrazować na podstawie wniosków wynikających z przebiegów akcji ratowniczych, opisanych
w Kwartalniku „Ratownictwo Górnicze” nr 2/46 z maja 2007r. W artykułach
„Stoi sobie pomnik”, Jerzego Wilińskiego, opisującego wydarzenia z KWK
„Sośnica” z dnia 30 maja 1955r i „Wspomnienia” Jana Nalewajka, dotyczące akcji ratowniczej w KWK „Jaworzno”, mającej miejsce dnia 19 czerwca 1981r.
opisane są wspomnienia ludzi, którzy
brali udział w przytoczonych akcjach
ratowniczych. W pierwszym artykule
autor opisuje pracę zastępu ratowniczego w warunkach silnego zadymienia
powodującego brak widoczności a wysoka temperatura potęgowała stopień
trudności w prowadzeniu działań ra-
towniczych. Ratownicy nie byli spięci
linką ratowniczą, stracili między sobą
kontakt i pogubili się co doprowadziło
w konsekwencji do tragicznego w skutkach finału, w którym dwóch ratowników poniosło śmierć. Drugi artykuł
przedstawia pracę zastępu ratowniczego, który wchodząc do zadymionej
strefy zagrożenia nie posiadał na swoim
wyposażeniu linki ratowniczej jednak
w zamian, zastępowy połączył ratowników znalezionym, kilkumetrowym kablem. Pozwoliło im to na bezpieczne
wykonanie zadania i wycofanie się do
miejsca prądu świeżego powietrza.
Z powyższych opisów wynika, że brak
spięcia ratowników linką ratowniczą zastępu pracującego w warunkach silnego
zadymienia może doprowadzić do tragicznych w skutkach wydarzeń, nato-
NR 3/2014
miast trwałe połączenie linką ratowniczą
zastępu gwarantuje im odpowiedni poziom bezpieczeństwa.
Aby mieć zapewniony najwyższy poziom bezpieczeństwa, podczas akcji ratowniczej w ograniczonych warunkach
widzialności, ratownicy w zastępie powinni być połączeni na tyle trwale i w
taki sposób, aby nie było możliwe przypadkowe odłączenie się ratownika od
pozostałych członków zastępu. Ponadto
połączenie powinno być tak skonstruowane, aby pozwalało na swobodne
wykonywanie czynności w prowadzonych pracach i nie utrudniało marszu
ratownikom.
Wobec powyższego, stało się zasadnym podjęcie prac zmierzających do
opracowania modeli rozwiązań technicznych w zakresie funkcjonalnych
sposobów połączenia ratowników
w zastępie, pracującym w zadymionej
strefie zagrożenia. Zagadnienie to
stało się jednym z najpilniejszych tematów badawczych dla poprawy bezpieczeństwa pracy w kopalniach, realizowanym w ramach wspomnianego na
początku artykułu, strategicznego projektu badawczego „Poprawa bezpieczeństwa pracy w kopalniach”. Stanowi
ono część składową projektu badawczego nr 12 pt. „Opracowanie systemów orientacji i sygnalizowania kierunku wycofania się załogi na drogach
ucieczkowych w chodnikach przyścianowych” i zostanie opisana w kolejnym numerze kwartalnika Ratownictwo Górnicze.
mgr inż. Piotr Pal
OSRG Zabrze
mgr inż. Krzysztof Mroziński
OSRG Wodzisław
fot. P. Pal, K. Mroziński
Zdj. 8. Zastęp ratowniczy połączony linką odblaskową Ø 6mm o długości 10m.
27
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
BALT-MILITARY-EXPO 2014
13 Bałtyckie Targi Militarne w Gdańsku
25 czerwca 2014r. delegacja
CSRG S.A. uczestniczyła w Bałtyckich
Targach Militarnych, które miały miejsce w Centrum Wystawienniczo-Kongresowym AMBEREXPO w Gdańsku.
Celem Targów jest prezentacja nowoczesnego uzbrojenia, sprzętu oraz wyposażenia, służącego obronie, ratownictwu oraz zapewnieniu bezpieczeństwa
na morzu i wybrzeżu. Targi dedykowane
są Marynarce Wojennej RP, Wojskom
Specjalnym, służbom zabezpieczenia logistycznego Wojska Polskiego, Straży
Granicznej, Policji, Państwowej Straży
Pożarnej oraz służbom ratowniczym.
Podczas zwiedzania ekspozycji
szczególne zainteresowanie naszej delegacji wzbudziły stanowiska, na których
prezentowano sprzęt wykorzystywany
przez służby ratownicze.
Zapoznano się również z prezentowanym systemem łączności bezprzewodowej BeckerCom Leaky Feeder
UHF” w zakładach górniczych.
Radiotelefon typu BWRI posiada
iskrobezpieczną baterię i przeznaczony
jest do pracy w podziemnych wyrobiskach górniczych. Zestaw słuchawkowy
BWZS-03 po podłączeniu do iskrobezpiecznego radiotelefonu jest urządzeniem umożliwiającym stałą łączność.
System łączności bezprzewodowej
posiada stosowne dopuszczenie do
Delegacja CSRG S.A.: Prezes Zarządu A. Chłopek, Z-cy Dyr. OSRG: J. Dopierała,
W. Najman, M.Pypeć, R. Trzaska
pracy w atmosferze zagrożonej wybuchem. Wykorzystywany w zakładach
górniczych m. in. do nawiązywania
łączności na drogach transportowych
po rozwinięciu tzw. „cieknącego kabla”.
Sprzęt oświetleniowy.
Nowoczesne zintegrowane systemy
oświetleniowe SOLARIS z kategorii
najaśnic mobilnych. System zasilany jest
z akumulatora i wykorzystuje technologię PPOWER-LED. Głowica o najwięk-
Centrum Wystawienniczo-Kongresowe
28
szym strumieniu świetlnym na rynku,
odporna na wstrząsy oraz wnikanie pyłu
i wody. W zależności od typu moc światła może wynosić nawet do 5600 lumenów. Lampy przeznaczone są do oświetlenia dużych powierzchni, szczególnie
miejsc zdarzeń i wypadków. Wykorzystywane przez służby ratownictwa.
Z uwagi na to, że CSRG S.A. dysponuje dużą bazą sprzętu hydraulicznego
z możliwością jego użycia w akcjach
ratowniczych zarówno w zakładach
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
a)
b)
c)
Sprzęt dla ratownictwa:
a) Przetłaczarki i kompresory, b) Aparaty oddechowe, c) Ubrania ochronne
d)
e)
f)
NR 3/2014
górniczych jak i na powierzchni, celowe
jest korzystanie z najnowocześniejszych
rozwiązań w zakresie szybkozłączy do
wszystkich rodzajów mediów: sprężone
powietrze, ciecze, płyny hydrauliczne
itd. zapoznano się z technologią zabezpieczającą przed wyciekami poprzez
zastosowanie złącz z zaworami bezwyciekowymi o płaskich powierzchniach
styku.
Zapoznano się również z nową generacją fantomów medycyny ratunkowej
i treningowej, produktów o najwyższej
jakości wykonania. Nowe technologie
wprowadzone do produkcji spowodowały, że fantomy pokryte są tworzywem
przypominającym w dotyku ludzką
skórę. Nowoczesna elektronika zastosowana w fantomach pozwala odwzorować
procesy zachodzące w człowieku – fantomy są niezbędną pomocą edukacyjną
dla ratowników medycznych. Fantomy
posiadają certyfikat ISO9001.
CSRG S.A. organizuje kursy z zakresu pierwszej pomocy przedmedycz-
d) Zasilanie nurka i łączność, e) Projekty specjalne, f) Pojazdy podwodne
Solaris duo
Latarka DT 1000 przeznaczona dla nurków
Nowy ulepszony fantom do CPR
29
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
nej, na których wykorzystywane są fantomy przez uczestników szkoleń,
dlatego też te fantomy mogą być wykorzystywane w ramach szkoleń.
Wnioski
Pomimo tego, że głównym tematem
ekspozycji w Centrum Kongresowym
AMBEREXPO był sprzęt militarny, nie
zabrakło także elementów wyposażenia
technicznego służb ratowniczych. Niektóre zaprezentowane rozwiązania
można z powodzeniem zastosować dla
potrzeb służb ratownictwa górniczego
w CSRG S.A. Nawiązanie nowych kontaktów pozwoli w przyszłości na zacieśnienie współpracy zainteresowanych
stron.
W artykule wykorzystano zdjęcia zamieszczone na stronach internetowych:
www.scantek.pl; www.powertop.com.pl;
www.staubli.pl; www.abceuroscience.eu
mgr inż. Ryszard Trzaska
OSRG Jaworzno
fot. Krzysztof Musioł
Z KART HISTORII - WSZYSCY JESTEŚMY
JEGO UCZNIAMI
Śladami pamięci – Edward Porczyński
Kiedy kilka miesięcy temu spotkałem się z wnuczką Edwarda Porczyńskiego, nawet nie przypuszczałem,
iż owa miła pogawędka przy herbacie
skłoni mnie do napisania artykułu
i znajdzie swój finał w kwartalniku „Ratownictwo Górnicze”.
Jadąc na spotkanie liczyłem bardziej
na ustny przekaz, widzianych oczyma
dziecka, mniej znanych faktów z życia
zarówno samego Edwarda Porczyńskiego jak i OSRG Sosnowiec. To, co
zobaczyłem chwilę później, przeszło
moje najśmielsze oczekiwania. Ilość dyplomów, świadectw i różnego rodzaju
dokumentów, którymi można by „obdzielić” kilka osób, robiła ogromne
wrażenie. Ale nie ma się czemu dziwić,
bo inżynier Porczyński to człowiek-instytucja. Gdyby nie wrodzona skromność, jaka cechowała inżyniera, pewnie
ta „kolekcja” byłaby dużo bardziej okazała.
Urodził się 12 grudnia 1885 roku
w Bogdanowie (Królestwo Polskie).
W roku 1906 rozpoczął naukę na
Wydziale Górniczym Politechniki
w Leoben (Austria), gdzie uzyskał dyplom inżyniera górniczego. Podczas
trwania nauki odbył praktykę wiertniczą w Galicyjskim Naftowym Towarzystwie Akcyjnym „Galicya” w Borysławiu w kopalniach „Alfred” i „Wiliam”
w Tustanowicach.
Gdy w roku 1910 rozpoczęto
budowę pierwszej na ziemiach polskich
Stacji Ratownictwa Górniczego w Sosnowcu uznał, że właśnie tej profesji
chce poświęcić swoje życie zawodowe.
Jak się później okazało, było to całe życie. Zarówno zawodowe, jak i prywatne.
Już jako student Akademii Górniczej
w Leoben każdą wolną chwilę, wszystkie akademickie ferie i święta poświęcał Stacji. To tam biegał przede wszystkim. Poznawał ludzi, pytał, pomagał.
Tutaj dorabiał na dalszą naukę i tutaj
przyszedł po dyplomie w 1913 roku.
Zarówno Stacja, jak i Sosnowiec, stały
się miejscami, które wybrał, ukochał
30
i z którymi na zawsze związał swój los.
Pierwszą funkcją, jaką pełnił była funkcja pełnomocnika kierownika. Następnie, na krótko, objął funkcję kierownika
aby w 1914 roku, na 45 lat, objąć stanowisko dyrektora. Jest to najdłuższy staż
pracy w historii polskiego ratownictwa
górniczego. Przeżył w tym czasie różne
okresy związane z historycznymi zawieruchami, jakie zachodziły na ziemiach polskich. Nieprzerwanie pracował w okresie zaboru rosyjskiego,
pierwszej i drugiej wojny światowej,
a następnie przez 13 lat w Polsce Ludowej. Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 09.10.1933 r.
Edward Porczyński za „pracę w dziele
odzyskania niepodległości” został odznaczony krzyżem niepodległości. Natomiast w lutym 1935 roku został odznaczony Odznaką Honorową za walkę
o szkołę polską. Podczas okupacji hitlerowskiej Niemcy planowali likwidację
inż. Porczyńskiego ale okazało się,
że nie posiadają w swych szeregach
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
osoby z tak ogromną wiedzą i doświadczeniem, która mogłaby go zastąpić.
Z tamtego okresu na uwagę zasługuje
również fakt, że chociaż większość materiałów szkoleniowych była opracowana w języku niemieckim, to decyzją
inż. Porczyńskiego wykłady i ćwiczenia w Stacji prowadzone były w języku
polskim, co było surowo zakazane.
Do swojego mieszkania, które mieściło
się na terenie Stacji, często zapraszał
dyżurujących ratowników, żeby posłuchać radia „Wolna Europa”. Działalność
Stacji podczas wojen pozwalała na kontakt ratowników z różnych okolic Zagłębia Dąbrowskiego, co niejednokrotnie wykorzystywane było przez ludzi
zaangażowanych w walkę konspiracyjną. W grudniu 1945 roku, za aktywną działalność na rzecz ratownictwa
górniczego w tym okresie, dyrektor,
jako jeden z pierwszych, został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.
Podczas tych 45 lat różne były warunki działalności górniczej, różne
możliwości ratownictwa w kopalniach.
Mimo to, swoim bogatym doświadczeniem zawodowym, znajomością problematyki i wielkim zaangażowaniem
osobistym, inż. Porczyński potrafił zawsze sprostać zadaniom i zapewnić
właściwe ratownicze zabezpieczenie dla
kopalń pracujących w trudnych i złożonych warunkach naturalnych. Wymagały one przede wszystkim przygotowania służb do zwalczania pożarów
podziemnych ze skłonnością do samozapalania grubych pokładów węgla.
W wielu z nich występowało zagrożenie
metanowe i tąpnięciami.
Oprócz wielu świetnie wyszkolonych specjalistów, sprzętu niezbędnego
do prowadzenia różnego rodzaju akcji,
Stacja posiadała dobrze wyposażone laboratorium chemiczne do analiz gazowych, które było oczkiem w głowie inżyniera i które powstało z jego
inicjatywy. Pracował w nim w nocy, nie
dbając o własne zdrowie. Pracował w
oparach rtęci, która prędzej czy później
wywiera negatywny wpływ na ludzki
organizm. Dyrektor Porczyński włożył
wiele wysiłku i pracy w rozwój laboratoriów w kopalniach, inicjując ich organizację, pomagając w ich wyposażaniu
a następnie nadzorując szkolenie kadr
do ich prowadzenia.
Do ostatnich dni swojego życia, będąc już na zasłużonej emeryturze,
z żoną Marianną mieszkał na terenie
Stacji, nie przestając interesować się jej
sprawami. Nie zaprzestał też kontaktów
z ratownikami, którzy przyjeżdżając na
szkolenia i ćwiczenia zawsze chętnie
i z szacunkiem dyskutowali ze „swoim
dziadkiem”.
Pozwolę sobie przytoczyć kilka wypowiedzi osób, których los w taki czy
inny sposób związał z osobą Edwarda
Porczyńskiego i które najlepiej zobrazują jego postać:
Inżynier Józef Suchanek – były dyrektor
OSRG Wodzisław:
- Był moim najlepszym nauczycielem.
U niego zdobyłem kwalifikacje
i ostrogi ratownika. Nie tylko zresztą
ja. Wszystkie kopalnie, wszyscy członkowie drużyn, wszyscy dyrektorzy na
stanowiskach związanych z ratownictwem górniczym przechodzili przez
jego ręce. Bardzo lubił młodzież. Przekazywał jej wszystko, co wiedział, co
przeczytał, czego osobiście doświadczył. Jak nikt inny potrafił wytworzyć
klimat wzajemnej odpowiedzialności
i solidarności. Nigdy nie zapomnę jego
słów: „Nie bójcie się iść w głębię chodników. Tam czeka, tam walczy ze
śmiercią człowiek!”. Szliśmy. Tak jak
nas uczył, aby wrócić stamtąd bezpiecznie i cało.
Zenon Kułach – ratownik kopalni Sosnowiec:
- U niego w 1949 roku skończyłem kurs
ratowniczy. Drugiego takiego inżyniera
nigdy już nie spotkałem. Posiadał
ogromną wiedzę i dał ją nam. Nauczył
nas jak obchodzić się z aparatami i jakie
serce powinien mieć ratownik. Sytuacje
w kopalniach nieraz były naprawdę
ciężkie ale wywiązywaliśmy się z zadań.
To przede wszystkim jego zasługa.
To nazwisko na zawsze wplotło się
w wiele ludzkich życiorysów. Stworzyło
z nich tych, którymi są: odważnych
i upartych, niecofających się ani przed
ogniem, ani przed wodą. Zawsze gotowych iść na ratunek. Oni sami mówią:
„Jemu zawdzięczamy…”
Edward Chabiński – ratownik kopalni
„Niwka-Modrzejów”
- Pamiętam wyjątkowo ciężką akcję
w kopalni Sosnowiec. Cały wydział się
palił. Było naprawdę źle. Wszyscy potracili już głowy. Nie dziwię się. Ja też,
jako nowicjusz, byłem prawie nieprzytomny. Zadzwonili do Porczyńskiego.
31
NR 3/2014
Przyjechał. Wprowadził ład. Sił i hartu
dodał. Swoim spokojem i opanowaniem. I to zdecydowało o powodzeniu. Pamiętam jeszcze przed wojną,
wybuchł pożar na Saturnie. Akcja
przebiegała ślamazarnie i nieudolnie.
„Zadzwonić po Porczyńskiego!” – powiedział jeden z prowadzących akcję.
Usłyszał to pewien ratownik, podał
dalej i akcja zaraz ruszyła inaczej.
To nazwisko podziałało jak hasło: Weźcie się w kupę chłopaki! – Pożar
ugasiliśmy. Mimo, że on wcale się tam
nie zjawił. Pamiętam w czasie wojny,
kiedy było już bardzo ciężko i źle, Porczyński miał zawsze w zanadrzu jakieś
słowo podnoszące na duchu albo
książkę polską, którą można było zabrać do domu. Wytworzył na Stacji
atmosferę i klimat, który nie pozwalał
się załamać. Przez całą okupację, chociaż groziła mu za to śmierć, trzymał
na Stacji odbiornik radiowy…
Zenon Kułach – ratownik kopalni Sosnowiec:
- Chciałbym przypomnieć pewien
drobny ale bardzo charakterystyczny
i miły szczegół. Przyjechaliśmy do Stacji na ćwiczenia przed samą Wielkanocą. Poszliśmy do komory, przeszkoliliśmy się. I wtedy „dziadek” zaprosił nas
wszystkich na chwilę do siebie. Przyniósł kilka pisanek i podzielił się z ratownikami symbolicznym jajkiem. Życzył nam zdrowia i szczęścia. Łzy
płynęły mu z oczu. To podziałało na nas
tak, że nie mogliśmy się zdobyć nawet
na jedno słowo podziękowania. Co tu
dużo mówić: wzruszyliśmy się jak…
dzieci. I po ćwiczeniach poszliśmy razem „na jednego”. Właśnie z tego wzruszenia.
Inżynier Tadeusz Wysocki, kierownik
szkolenia sosnowieckiej Stacji:
- To nie był dla nas tylko zwierzchnik,
to był ojciec. Pod jego okiem czuliśmy
się wszyscy jak krewniacy. Wśród nawału zajęć zawsze miał czas by podejść
i zapytać, jak się komu powodzi, jak
żyje…
Jan Pajda, ratownik kopalni Niwka-Modrzejów:
- „Dziadek” zawsze nas pouczał. O godzinach pracy, o aparatach, o dożywianiu. Co się ratownikowi należy. „Dziadek” zawsze o nas pamiętał, zawsze się
o nas troszczył.
NR 3/2014
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
inż. Edward Porczyński
Leszek Czarnecki – kierowca:
- Zawsze odprowadzał nas do bramy,
obojętnie o której godzinie. On pierwszy musiał wiedzieć, co się dzieje i w
której kopalni. Był skromny. Nigdy się
nie wywyższał. Nie przepychał łokciami. A mimo to, a raczej właśnie dlatego, znali i szanowali go wszyscy.
Odszedł na wieczną szychtę
29.04.1961 roku. Spoczął na Cmentarzu
Komunalnym parafii św. Barbary w Sosnowcu. Ratownicy – jego dzieci, odprowadzili gremialnie na miejsce spoczynku
swojego „dziadka”. Razem z rodzinami.
Postać dyrektora Edwarda Porczyńskiego na zawsze zapisała się w historii
ratownictwa górniczego, jako człowieka
bez reszty oddanego sprawie, której poświęcił całe swoje życie, człowieka, który
służył jej zawsze z maksymalnym zaangażowaniem, człowieka, który kiedy zastąpili go już młodsi, przez niego wyszkoleni, zrywał się w nocy na każde wycie
syreny, na każdy sygnał pogotowia…
Inż. Porczyński z ratownikami kopalni Dorota – 28.04.1941 r.
I choć od momentu, kiedy Edward
Porczyński ofiarował swoje życie górnikom, minęło ponad sto lat, to nadal
jego wiedza i doświadczenie przekazywane są następnym pokoleniom ratow-
32
ników górniczych a ogromna część jego
samego, tkwi w każdym z nich. Także
i w Tobie.
Marcin Zawadzki
RATOWNICTWO GÓRNICZE NR 76
33
NR 3/2014

Podobne dokumenty

RG 2014 nr 4 "Ratownictwo Górnicze"

RG 2014 nr 4 "Ratownictwo Górnicze" w działaniach ratowniczych ...........................................................................................21

Bardziej szczegółowo