Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.

Komentarze

Transkrypt

Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Sport dla wszystkich.
Zdrowie dla każdego.
Poradnik dla animatorów sportu
Jestem animatorem.
Zarażam pozytywną
energią!
Aleksandra Gołdys, Iwona Derlatka,
Olga Ślifirska, Katarzyna Tadeusiak-Jeznach
Sport dla wszystkich.
Zdrowie dla każdego.
Poradnik dla animatorów sportu
Publikacja opracowana w ramach Projektu "Czas wolny na sportowo - czyli
przygotowanie grupy animatorów sportu do upowszechniania w środowisku
wiejskim modelu aktywnego spędzania wolnego czasu” realizowanego przez
Krajowe Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe z dotacji Ministerstwa Sportu
i realizacji zadania publicznego Upowszechnianie sportu w rodzinie oraz
w różnych grupach społecznych i zawodowych.
LUDOWE ZESPOŁY SPORTOWE
Warszawa, 2012
Spis treści
Spis treści
Wstęp
Słowniczek
3
5
7
1. Na czym polega wielość funkcji sportu powszechnego?
Zawodnicy pierwsi, wygrywanie drugie
Dostęp do sportu
Organizacje sportowe
Strategiczne braki
Wymiary sportu
9
12
15
15
16
17
2. Aktywność ruchowa i rekreacyjna a zdrowie
Obszary zdrowia
Niebezpieczeństwa cywilizacji
40+, 50+, 60+ i więcej lat
Czy Europejczycy ćwiczą?
22
22
25
28
33
3. Co zrobić, by ludzie zaczęli ćwiczyć?
Diagnoza naszą siłą
„Zarażanie” sportem, czyli 25 sposobów na zachętę
Nowe zasady działania
38
39
42
46
4. Jak założyć Klub Sportowy - prawo i praktyka
49
5. Impreza rekreacyjna i sportowa od A do Z
Impreza sportowa
4 aspekty, o których należy pamiętać organizując imprezę sportową
Festyn rekreacyjny
Impreza turystyczna
Turystyka kwalifikowana
56
57
60
64
67
72
6. Pomysły na ciekawe zajęcia ruchowe dla różnych grup
Inspiracje i dodatkowe materiały dydaktyczne
75
88
Zakończenie od autorek
O autorkach
90
91
Wstęp
Publikacja, którą przedstawiamy, to połączenie inspiracji i praktycznych wskazówek
wynikłych z doświadczenia działaczy Ludowych Zespołów Sportowych i praktyków działań
społecznych i sportowych.
Publikacja powstała po to, by pokazać, że sport, jako aktywność społeczna, musi być
dostępny dla wszystkich, dostosowany do potrzeb różnych grup (wiekowych, sprawnościowych) i atrakcyjny (również cenowo). Z publikacji można dowiedzieć się, z jakimi innymi
dziedzinami życia społecznego sport jest połączony i od czego zależy jego dobre, lokalne
funkcjonowanie. Chcemy, by wszyscy Ci, którzy zajmują się sportem i rekreacją na co dzień,
zdali sobie sprawę, że to co robią, wpływa na szanse rozwojowe całej społeczności, że sport
nie jest peryferyjną działalnością dla niektórych, a dobrem i inwestycją w przyszłość dla
wszystkich.
Publikacja Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego jest po to, by pokazać sport
w kontekście i połączeniu z innymi działaniami społecznymi. Ma pomóc w szukaniu mocnych
argumentów na rzecz dbania o pozycję sportu, jego finansowania, pozyskiwania partnerów.
Publikacja jest adresowana do:
organizacji sportowych i wszystkich ludzi, którzy z nimi współpracują,
trenerów i animatorów sportu,
osób zarządzających infrastrukturą sportową,
urzędników i samorządowców, którzy zajmują się lub chcieliby zajmować się sportem,
wszystkich ludzi zainteresowanych rekreacją i zdrowym stylem życia.
Znajdziemy tu:
najnowsze dostępne wyniki badań dotyczących sportu,
fragmenty ekspertyz dotyczących wpływu sportu na zdrowie i jakość życia,
przykłady dobrych praktyk z Polski i zagranicy,
pomysły na konkretne działania (zajęcia i imprezy sportowe) oraz sposob
ich organizowania.
Publikacja składa się z 6 rozdziałów. W każdym z nich znajdują się oznaczenia interesujących, ważnych i praktycznych części materiału.
5
Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Poniżej zostały przedstawione ikony wspomagające wyszukiwanie informacji:
UWAGA!
Ważne. Zapamiętaj!
ZASTOSUJ.
Praktyczne wskazówki jak pracować.
DOCZYTAJ.
Zobacz więcej we wskazanych innych źródłach
i w Internecie.
NOWY POMYSŁ.
Dobre, sprawdzone praktyki do powtórzenia.
CIEKAWOSTKA.
Coś dla poszerzenia horyzontów.
CYTAT.
Inspiracja.
WYKRES.
Odrobina danych statystycznych.
Życzymy ciekawej lektury i sukcesów w lokalnej animacji sportu!
6
Słowniczek
7
Aktywność fizyczna
To wszelka aktywność ruchowa o znaczeniu utylitarnym (chód, bieg, praca
fizyczna) w związku z wykonywaniem czynności zawodowych, domowych lub
rekreacyjnych jak np.: spacery, zabawy ruchowe, ćwiczenia gimnastyczne,
sporty, turystyka, taniec, praca na działce lub jako autoekspresja wyrażana
ruchem.
(Kozdroń, 1999 r.)
Animacja/Animator
W słownikowym znaczeniu animacja to „ożywienie” (od łac. anima), zachęcanie, skłanianie do działania. Tym samym animator to ten, kto zachęca,
skłania innych do działania. W piękny sposób charakteryzują role animatora
członkowie Stowarzyszenia Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL:
Animator to iskra społeczna, która zapala do aktywności kolejne osoby. To
osoba, która mobilizuje, angażuje, inspiruje, zachęca ludzi do działania,
a także ich edukuje. Co bardzo ważne – jest praktykiem. Dostrzega potencjały
lokalnych środowisk, inicjuje powstawanie różnych grup społecznych, łączy
je, stara się je aktywizować. Wspiera też osoby indywidualne – liderów,
społeczników, inicjatorów lokalnych, którzy później przejmują część zadań
od animatora. Animator nie narzuca konkretnych działań, ale poznaje
potrzeby, zachęca do działania, integruje grupę, pracuje z nią oddolnie.
(ze strony http://www.cal.org.pl/animacja-spoleczna/animator/kim-jest)
Ewaluacja
Ewaluacja to obiektywna ocena projektu, programu lub polityki na wszystkich
jego etapach, tj. planowania, realizacji i mierzenia rezultatów. Powinna ona
dostarczyć rzetelnych i przydatnych informacji pozwalając wykorzystać zdobytą
w ten sposób wiedzę w procesie decyzyjnym. Często dotyczy ona procesu
określenia wartości lub ważności działania, polityki lub programu.
(źródło: Portal Funduszy Europejskich: http://www.ewaluacja.gov.pl/)
Rekreacja/
Rekreacyjna aktywność ruchowa
Zawiera w sobie:
- usportowioną rekreacyjną aktywność ruchową,
- użytkową rekreacyjną aktywność ruchową (zainteresowania hobbystyczne:
wędkowanie, grzybobranie, prace na działce),
- komunikacyjną aktywność ruchową (przemieszczanie się pieszo lub
na rowerze),
- relaksacyjną aktywność sportową (ruch dla przyjemności tj. gry rekreacyjne,
spacery, hatha-joga itp.).
(źródło: J. Mogiła-Lisowska „Rekreacja, aktywność ruchowa dorosłych Polaków
- uwarunkowania i styl uczestnictwa”)
Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Sport
Sportem są wszelkie formy aktywności fizycznej, które, przez uczestnictwo
doraźne lub zorganizowane, wpływają na wypracowanie lub poprawienie
kondycji fizycznej i psychicznej, rozwój stosunków społecznych lub
osiągnięcie wyników sportowych na wszelkich poziomach.
(źródło: Ustawa o sporcie z dnia 25 czerwca 2010 r., Dz.U. Nr 127, poz. 857)
Sport powszechny/
Sport dla wszystkich
Sport powszechny to każda aktywność ruchowa, do której włączać należy
przedstawicieli wszystkich grup społecznych, niezależnie od wieku i stopnia
sprawności. Jego celem nie jest dążenie do profesjonalizacji, ale sama
przyjemność wypływająca z ruchu, z przebywania z innymi oraz potrzeba
troski o własne zdrowie i dobre samopoczucie.
(źródło: raport z badania jakościowego i ilościowego, dotyczącego potencjału rozwoju programów miękkich na infrastrukturze sportowej powstałej
w ramach programu „Moje Boisko – Orlik 2012”)
Sprawność fizyczna/
kondycja fizyczna
Składają się na nią:
1) wytrzymałość krążeniowo–oddechowa,
2) siła mięśni i ich wytrzymałość,
3) koordynacja wyrażona gibkością, zwinnością, szybkością i równowagą,
zazwyczaj rozpatrywana w 3 wymiarach:
- zdolności motoryczne „co człowiek może wykonać”,
- umiejętności ruchowe „co człowiek umie wykonać”,
- motywacje i chęci „co człowiek chce wykonać”.
(źródło: J. Mogiła-Lisowska „Rekreacja, aktywność ruchowa dorosłych
Polaków - uwarunkowania i styl uczestnictwa”)
Styl życia
Sposób życia człowieka: jego zachowania, postawy, działania i ogólna
filozofia życiowa. Styl życia jest czynnikiem, który w największym stopniu
wpływana zdrowie człowieka. Styl życia sprzyjający zdrowiu określa się
jako prozdrowotny styl życia.
(źródło: wykład Prof. dr hab. med. Barbary Woynarowskiej, UW)
Wolontariusz
Wolontariuszem jest osoba fizyczna, która ochotniczo (dobrowolnie)
i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych
w ustawie angażując się w pracę na rzecz m.in. organizacji pozarządowych,
organizacji kościelnych czy administracji publicznej.
(źródło: Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia
24 kwietnia 2003 r.)
8
1. Na czym polega wielość funkcji sportu powszechnego?
Polityka samorządu
Tradycja
Sport
Okolica / Przyroda
Sytuacja klubów
Infrastruktura
Nawyki mieszkańców
W naszej publikacji nie zajmujemy się sportem wyczynowym. Nie dociekamy, jak wytrenować mistrzów świata. Kiedy piszemy „sport”, mamy na myśli powszechną, różnorodną
aktywność fizyczną, rekreację i jak najbardziej powszechny do niej dostęp.
Według badań Projektu Społecznego 2012 zadbanie o sport powszechny ma znaczenie
nie tylko dla zdrowia, ale również dla lokalnej współpracy, rozwijania obywatelskiego
zaangażowania (we wszystkie sprawy lokalne, nie tylko sportowe), wzmocnienia działań
organizacji pozarządowych, pielęgnowania więzi między ludźmi.
9
Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Na czym polega wielość funkcji sportu powszechnego?
Projekt Społeczny 2012 jest inicjatywą socjologów z Uniwersytetu
Warszawskiego. Dzięki grantowi z CEE Trust realizuje działania dotyczące sportu
powszechnego, wolontariatu oraz wizerunku Polski, wypracowuje narzędzia,
które mogą stosować organizacje i samorządy oraz prowadzi badania. Więcej
informacji o tej inicjatywie znajduje się na stronie http://projektspoleczny.pl/co-robimy/wiedza/spoleczny-potencjal-sportu/raport-o-kapitale-sportowym/
Chcemy pokazać, że dbanie o przyszłość i rozwój sportu wymaga dbałości o kilka
kwestii:
„szeroką bazę społeczną sportu”, czyli doprowadzenie do sytuacji, w której
jak największa ilość osób (z różnych grup wiekowych, społecznych, o różnym
poziomie sprawności) będzie miała kontakt ze sportem. Kontakt ten powinien
być dopasowany do indywidualnych możliwości - jedni mogą chcieć „ostro”
ćwiczyć codziennie, inni mogą woleć spokojny ruch dwa razy w tygodniu.
Ważne, by sport był społecznie dostępny, bo do tej pory często zdarzało się,
że był zarezerwowany tylko dla pewnych grup (chłopców lub mężczyzn, ludzi
młodych, sprawnych lub bogatych),
uczestniczenie wielu grup w decydowaniu o sporcie (nie tylko działaczy
i urzędników, ale także mieszkańców, rodziców, młodzieży) oraz przejrzystość
działania organizacji sportowych, bo wciąż decyzje dotyczące sportu bardzo
często zapadają w wąskim gronie, bez konsultacji z mieszkańcami a rozliczenia
i raporty z otrzymywanych dotacji na sportowe działania są trudno dostępne,
otwarcie na opinię i głos „zwykłych” ludzi w kwestii sportu - organizacje sportowe mogłyby częściej zasięgać opinii swoich członków oraz ich rodzin, używać
prostych metod do badania opinii okolicznych mieszkańców (może chcieliby
mieć okazję „spróbować” jakiejś nowej, nieznanej im dyscypliny, może seniorzy
woleliby inną porę gimnastyki). Warto zadbać o włączenie chętnych do tworzenia planów organizacji, czy szukania partnerów, udostępniać sprawozdania
z działań. Organizacja transparentna – otwarta na udział zainteresowanych
mieszkańców – cieszy się popularnością i może liczyć na wsparcie,
rzetelną diagnozę i strategiczne planowanie działań krajowych i lokalnych
w obszarze sportu, bo wtedy można osiągać społecznie potrzebne cele
racjonalnymi kosztami, a nie ryzykować wielkie wydatki dla nieważnych spraw,
wzmocnienie organizacji zajmujących się sportem, bo często potrzebują
wsparcia w obszarze zarządzania, pozyskiwania sprzymierzeńców i środków,
przyciągania uczestników, nowych form działania.
10
Rozdział 1
Gdzie w tych wyzwaniach znajduje się animator sportu? Jakie są jego zadania?
Najważniejszym celem animatora sportu wydaje się być zwiększenie udziału
w aktywności fizycznej osób nieaktywnych, tak, aby sport (rozumiany jako
regularna aktywność fizyczna) stał się ważnym, codziennym elementem życia, a nie
sezonowym, czy okazjonalnym „wydarzeniem”. Tylko wtedy, gdy ćwiczymy regularnie,
sport ma znaczenie dla naszego stanu zdrowia i psychiki. Wtedy też ma moc wpływania na
zachowania naszych najbliższych, bo największe znaczenie dla bycia aktywnym fizycznie ma
wpływ rodziny i najbliższych przyjaciół. Znakomita większość wysportowanych ludzi pochodzi z „wysportowanych rodzin”, gdzie sport był równie naturalnym i trwałym nawykiem, jak
poranne mycie zębów.
Jak trafili do sportu?
W jego rodzinie narciarskie tradycje były przekazywane z pokolenia na
pokolenie, dlatego nie dziwi, że zainteresował się on właśnie tą dyscypliną sportu.
Miłość do sportu Adam Małysz wyssał niejako z mlekiem matki, ponieważ już jego
pradziadek miał własną skocznię, ojciec natomiast przez długie lata był kierowcą
w Klubie Sportowym Wisła. Jednak największe zasługi w przygotowaniach młodego
Adasia do sięgnięcia po Kryształową Kulę, najważniejszego trofeum dla skoczków
narciarskich, miał wuj, Jan Szturc.
Miałem siedem lat, kiedy trafiłem do siłowni. Już szesnaście lat podnoszę
ciężary. Nie od razu wiedziałem, że będę to robił wyczynowo. Na szczęście zawsze
bardzo dobrze się uczyłem, więc była alternatywa – sport albo nauka. Kiedy
zacząłem pracować z Irkiem Chełmowskim i pojawił się pierwszy sukces na arenie
międzynarodowej, na mistrzostwach Europy do 17 lat, pomyślałem, że to chyba
właściwa droga. Oddałem mu się całkowicie jako zawodnik. Powiedziałem, żeby
robił ze mną, co uważa za słuszne. Uczyłem się jednak dalej. Może dlatego tak
mi idzie, bo zawsze chciałem być dobry? Nie było tak, że coś w szkole pasowało
mi szczególnie. Szedłem na pracę klasową czy lekcje przygotowany, a nie po to,
by siedzieć i ściągać. Lubię wiedzieć. – opowiada Adrian Zieliński, sztangista,
wielokrotny mistrz w podnoszeniu ciężarów w kategorii do 85 kg., zdobywca
złotego medalu na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Londynie.
(źródło:„Przegląd Sportowy”, 06.08.2012)
11 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Zawodnicy pierwsi, wygrywanie drugie - wzory amerykańskie
Młodziutki Kaszub z Babiego Dołu Andrzej Wroński (rodzice byli pracownikami
lasów państwowych) mając lat 11 ogląda telewizyjną transmisję z Montrealu
(1976) kiedy Kazimierz Lipień zdobywa pierwszy dla Polski złoty medal w zapasach.
Jego ojciec Jan szuka dla synów (Ryszard, Wiesław, Andrzej, Janusz) kontaktu ze
sportem. Rozumie jego znaczenie w prawidłowym rozwoju młodych chłopców.
Wyboru wielkiego nie ma. Zabiera więc Wieśka i Andrzeja do ciężarowego samochodu i zawozi do Żukowa, gdzie w miejscowym LZS są tylko dwie sekcje: piłkarska
i zapaśnicza. Andrzej mierzy 140 cm. (dopiero w następnych latach rósł miesięcznie
po centymetrze, aż do 192 cm.). Piłkarzem więc zostać nie może, pozostają mu
zapasy. „Niewysoki i raczej pękaty” do 14 roku życia, przyszły mistrz olimpijski
rozpoczyna sportową karierę.
(źródło: Polski Komitet Olimpijski,
http://www.pkol.pl/pl/subpages/displayfid/294_1610.html)
Zawodnicy pierwsi, wygrywanie drugie - wzory amerykańskie
Według Rainera Martensa (autora amerykańskiego podręcznika dla trenerów
„Jak być skutecznym trenerem”): sportowe programy szkoleniowe są po to, by
wspomagać fizyczny, psychiczny i społeczny rozwój młodych ludzi i każdy trener
powinien przyjąć ten „rozwój” jako swój priorytet. Bywa jednak, że społeczeństwo
zdaje się przywiązywać większą wagę do wygrywania niż rozwoju, bo przecież
w tak wyrazisty sposób nagradza zwycięzców.
Autor wypowiada się o filozofii szkolenia i wyznaczaniu celów. Najważniejsze
cele, jakie zwykle wymieniają klubowi trenerzy, należą do jednej z 3 kategorii:
1) mieć zwycięski zespół, medalistę, wychować olimpijczyka,
2) nauczyć młodych ludzi czerpać radość ze sportu,
3) pomóc młodym ludziom rozwijać się:
fizycznie: poprzez doskonalenie sprawności, nabywanie dobrych nawyków
prozdrowotnych, unikanie kontuzji i opanowanie umiejętności sportowych,
psychicznie: poprzez uczenie się samokontroli nad emocjami oraz poczucia
własnej wartości,
społecznie: poprzez rozwijanie umiejętności współpracy w kontekście
rywalizacji oraz etycznych standardów zachowania.
12
Rozdział 1
W naszej publikacji odnosimy się do realiów polskich i mówimy o pewnym „nadrabianiu
zaległości”, dlatego też proponujemy usunąć w 2 ostatnich kategoriach przymiotnik „młody”
i pochylić się nad celem 2 oraz 3 w odniesieniu do wszystkich grup wiekowych.
Sport powszechny i sport wyczynowy różnią się od siebie podejściem do roli, jaką pełni
walka sportowa. Rycina poniżej wskazuje, że na jednym krańcu znajdują się programy
rekreacyjne realizowane w ramach sportu powszechnego a na przeciwległym sportu
wyczynowego.
Rekreacja
radość, uczenie się,
uczestnictwo powszechne
Nacisk na
Sport wyczynowy
wygrywanie, sprawność
działania, uczestnictwo
najlepszych
W rekreacji najważniejszym celem krótkoterminowym jest dobra zabawa i uczenie się
gry, a wygrywanie jest celem drugorzędnym. Głównymi zaś celami sportu wyczynowego są
wygrywanie i skuteczność działania, a dobra zabawa znajduje się na drugim planie. Autor
podręcznika: Jak być skutecznym trenerem podkreśla: Oba programy są wartościowe i
cenne dopóty dopóki priorytetowym celem długofalowym jest wspomaganie rozwoju
zawodników. W tym miejscu dotykamy jednego z największych problemów społecznych
związanych ze sportem: trenerzy, działacze sportowi, rodzice i kibice mogą kłaść większy
nacisk na krótkoterminowy cel w postaci wygrywania niż na długoterminowy – rozwoju.
Mottem Amerykańskiego Programu Edukacji Sportowej jest Zawodnicy pierwsi,
wygrywanie drugie. Filozofia oparta na tym haśle legła u podstaw Karty Praw Młodych
Sportowców.
13 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Zawodnicy pierwsi, wygrywanie drugie - wzory amerykańskie
KARTA PRAW MŁODYCH SPORTOWCÓW
ZAWODNICY PIERWSI, WYGRYWANIE DRUGIE
Jak pisze Rainer Martens: łatwo to powiedzieć, lecz niełatwo zrealizować w praktyce.
Współcześnie wiele organizacji sportowych jest zarządzanych przez ludzi, którzy wymagają
realizacji odwrotnej zasady – najważniejsze są zwycięstwa, zawodnicy są na drugim miejscu.
A przecież w ostatecznym rozrachunku liczy się nie to, ile meczów wygrałeś, ale ilu ludziom
pomogłeś wygrać w życiu.
14
Rozdział 1
Rywalizacja i dążenie do wygrywania są ważne. Obecnie często słyszymy o wyobcowanej
młodzieży, jej braku zaangażowania w działalność społeczną oraz braku woli,
by się doskonalić. Smutne to, że wielu młodych ludzi nie znajduje form aktywności wartych
zaangażowania w swoich domach, szkołach. Często jednak młodych ludzi wciąga sport
i w nim odnajdują warte podjęcia wyzwanie. Dlaczego? Wierzę, że pociąga ich rywalizacja
– porównywanie własnych zdolności i wysiłku, dążenie do wygrywania oraz satysfakcja
z osiąganej sprawności.
Dostęp do sportu
Współczesny sport (i to nie tylko wyczynowy) staje się coraz bardziej biznesem. Próg
wejścia do niego jest bardzo wysoki, bo niestety przywilej uprawiania sportu coraz
więcej kosztuje. Niektóre dyscypliny wymagają znacznych nakładów, inne obiektów,
specjalistycznego sprzętu. Bez wsparcia klubów, mało kogo stać, by trenować a często
większość kosztów ponoszą rodziny zawodników. Sport powszechny też potrzebuje
nakładów, ale powinny być one rozłożone w równomierny sposób pomiędzy chętnych,
klub i samorząd. Za przyjemność pogrania na fajnym, lokalnym boisku można się zrzucić
po 4 złote, ale nie po 40. Miesięczna opłata za treningi w klubie powinna być możliwa do
udźwignięcia nawet przez mniej zamożnych.
Tymczasem, obecnie, sport staje się niestety domeną ludzi bogatych – ich stać na wysokie
opłaty, drogi sprzęt, trenera. W takim wydaniu sport bywa często zajęciem mocno „indywidualnym” (nie zawsze), brakuje w nim elementu wspólnoty, bo przecież trudniej skrzyknąć
drużynę, by pograć wspólnie w siatkówkę niż samemu pokonywać kilometry na sztucznej
bieżni. Wraz ze słabnącą popularnością podwórek (i ich ogromnego znaczenia dla dziecięcych
zachowań rekreacyjnych) wspólnotowa rola sportu nie ma się gdzie realizować również
wśród młodych. Sport staje się bardziej czynnością, zadaniem, niż przyjemnym elementem
życia towarzyskiego.
Organizacje sportowe
Taki towarzyski, wspólnotowy sport trzeba zorganizować, a niestety stworzone w tym celu
organizacje sportowe borykają się dziś w Polsce z bardzo poważnymi problemami. Mimo że
takich organizacji działających non profit jest bardzo dużo (około 20 000 organizacji w Polsce,
36% wszystkich organizacji pozarządowych1), są jednymi z najbiedniejszych – średni roczny
15 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Dostęp do sportu / Organizacje sportowe / Strategiczne braki
budżet wynosi 17 tysięcy złotych i jest o 7 tysięcy mniejszy niż średnia w innych branżach
trzeciego sektora, czyli sektora organizacji pozarządowych. Poza tym, choć mają bardzo
dużo członków (średnio powyżej 40) i biją tym inne organizacje na głowę, dużo rzadziej mają
płatnych pracowników oraz wolontariuszy, którzy nie są ich własnymi członkami. Kluby sportowe, przywiązane do finansowania ze środków samorządowych i rzadziej współpracujące
z innymi organizacjami, wydają się czasem zamknięte i niewystarczająco szybko uczące się
np. pozyskiwania pieniędzy z innych źródeł, korzystania z nowych mediów, zasad promocji,
czy metod naboru członków.
Tymczasem, to dobra sytuacja finansowa i ciekawa oferta organizacji sportowych
mogłyby najlepiej wpłynąć na odwrócenie trendu komercjalizacji i indywidualizacji sportu.
Przyjazny, lokalny klub sportowy, który ma ofertę zajęć dla dziewczyn, seniorów, niepełnosprawnych, szuka nowych, niewymagających drogiego sprzętu, wspólnotowych dyscyplin,
angażuje do pomocy rodziców i dziadków, współpracuje z innymi lokalnymi organizacjami
(z którymi wspólnie stara się o środki) – to recepta na prawdziwy sport dla wszystkich.
W małych, lokalnych klubach powinny znaleźć się pieniądze nie tylko na pensje dla trenerów
i animatorów, lecz także na szkolenia i wyjazdy.
Strategiczne braki
Nawyki mieszkańców, infrastruktura sportowa, sposoby zarządzania pieniędzmi na sport
oraz kondycja klubów sportowych – to wszystko jest elementem większego obrazu, wskazującego, że lokalna sfera sportu jest jak system naczyń połączonych. Trudno oczekiwać, że
sporadyczne i „punktowe” działania wystarczą, by znaczącą poprawić sytuację. Tymczasem
polski sport powszechny i wszystko to, co o nim decyduje, nie jest poddawany żadnemu
strategicznemu namysłowi. Lokalnie sportem zarządza się trochę bezrefleksyjnie. Większość
środków „zjadają” obiekty, a na prowadzenie polityki sportowej i wspieranie codziennych
działań klubów pieniędzy wydaje się nie starczać.
1
badanie Stowarzyszenia Klon/Jawor „Polskie organizacje pozarządowe. Najważniejsze pytania. Podstawowe fakty.”
Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2011
16
Rozdział 1
Lokowanie funduszy przeznaczonych na sport, rekreację i zdrowy tryb życia
Programy promowania aktywności sportowej
Promocja sportu i zdrowego stylu życia
Nagrody dla uczestników turniejów
Organizacja stałych zajęć dla różnych grup
Wynagrodzenie dla pracowników
Organizacja imprez sportowych
Utrzymanie Orlika
Zakup wyposażenia sportowego
Rozwój infrastruktury
Utrzymanie infrastruktury
0%
20%
40%
60%
80%
100%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania techniką CATI na próbie przedstawicieli JST (n=125)
Rzadko kiedy tworzy się dokumenty strategiczne, w których wyznaczone są cele,
jakie chce się w sporcie osiągać i opisuje sposoby, którymi się będzie to robić. Instytucje
odpowiedzialne za sport nie poszukują rozwiązań, które trwale mogłyby poprawić
ich sytuację. Ciężka jest ich codzienność, więc horyzont planów jest ciągle zawężany.
Wymiary sportu
W naszej publikacji proponujemy pewną rewolucję w sposobie myślenia o sporcie:
niech nie będzie on izolowaną sferą życia, a składnikiem, który możemy wykorzystywać
tam, gdzie tylko potrzebujemy:
starajmy się twórczo łączyć sport z innymi obszarami życia,
wykorzystajmy wydatki na sport, jako drogę do rozwoju społeczności, rozwoju charakteru
młodych ludzi, ich zdrowia, a nie traktujmy tych wydatków jak konkurencję względem
innych wydatków,
17 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Strategiczne braki / Wymiary sportu
dzielmy się korzyściami, jakie generuje sport, nie ograniczajmy tych korzyści tylko
do wąskich grup,
dostrzeżmy wielką rolę sportu w formowaniu postaw ludzi i społeczności – sport to jedna
z najlepszych metod resocjalizacji, kształtowania osobowości, zwalczania złych nawyków.
Likwidacja klubu bądź zajęć sportowych w szkole to nie jest oszczędność, ale raczej
droga do wychowania nowego pokolenia znacznie słabszego, zarówno fizycznie jak
i osobowościowo.
Edukacja
Zdrowie
Bezpieczeństwo
Włączenie
społeczne
Sport
Gospodarka
III Sektor
Turystyka
Promocja
Sport i edukacja
Obecnie w polskim systemie edukacji – skupionym na teorii i testach – brakuje zajęć,
które sprawiają, że ludzie są lepiej przygotowani do życia, sprawniejsi, samosterowni,
zdyscyplinowani i bardziej efektywni w podejmowanych działaniach. Sport jest
zatem idealnym składnikiem kreowania polityki edukacyjnej (i na poziomie centralnym
i lokalnym).
18
Rozdział 1
Przede wszystkim sport uczy ludzi przez doświadczenie (takie uczenie jest najtrwalsze!)
– pokazuje, czym jest praca grupowa, pozwala testować budowanie koalicji, uczy tworzyć
strategię, buduje zaufanie i te wszystkie kompetencje, które czynią nas społecznie
sprawnymi.
Dodatkowo, włączenie sportu w edukację dzieci i młodzieży pozwala wyrobić w nich
bezcenne cechy charakteru: wytrwałość, nastawienie na wysiłek, dążenie do efektów, lepsze
zarządzanie czasem, samodyscyplinę. Sport działa również prewencyjnie – zagospodarowuje
energię, która, niespożytkowana, często prowadzi ludzi do wybrania dróg na skróty: narkotyków, nadużywania alkoholu oraz innych ryzykownych zachowań.
To niby powszechna wiedza, ale wciąż mało jest rodziców, którzy dbając, by odpowiednio
wcześnie pobudzić sportową pasję swych dzieci, traktują regularne zajęcia sportowe
priorytetowo. Wciąż mało jest szkół, które doceniają zajęcia wychowania fizycznego oraz
samorządów, które chętnie współfinansują kluby organizujące takie zajęcia.
Warto działać lokalnie na rzecz zawiązania i rozwoju koalicji, która dbałaby o połączenie
działań szkoły, instytucji lokalnych (biblioteki, przychodni), organizacji pozarządowych pracujących z młodzieżą i klubu sportowego na rzecz powszechnego dostępu młodych do sportu.
Każda ze współpracujących instytucji powinna angażować swoje zasoby tak, by maksymalnie
pomóc innym, a jednocześnie, by samemu na tej współpracy skorzystać. Główny cel takiej
współpracy powinien być przedmiotem lokalnego namysłu. Może to być:
stworzenie całorocznych zajęć dla różnych grup młodych,
seria imprez sportowych propagujących nowe i tanie dyscypliny sportowe,
wypracowanie sposobu na finansowanie grup młodzików i młodziczek,
wciągnięcie rodziców do organizowania imprez sportowych dla dzieci i młodzieży.
W sporcie mamy do czynienia ze zjawiskiem samowykluczenia. Ludzie
z różnych powodów uznają, że sport nie jest dla nich. Starsi uważają, że może być
dla nich niebezpieczny, młodsi boją się kompromitacji czy wstydu, dziewczynki nie
czują frajdy z rzucania piłką lekarską czy pocenia się w długodystansowych
biegach, dla osób niepełnosprawnych nikt nie projektuje zajęć dbając o ich możliwości (np. dojazdu, wejścia do sali). Obawy i lęki poszczególnych grup są
potęgowane przez brak dostępnej, atrakcyjnej i różnorodnej oferty sportowej.
19 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Wymiary sportu
Może warto wprowadzić zajęcia sportowe w przedszkolu? Proponujemy
zaprosić do współpracy rodziców, zapytać, jakie mają pomysły i oczekiwania.
Warto zaprosić również przedstawicieli gminy – sprawdzić, czy takie zajęcia nie
wpisują się w jakąś lokalną strategię rozwoju, czy jest szansa na pozyskanie na nie
dofinansowania. Można również zasięgnąć opinii ekspertów – nauczycieli
wychowania fizycznego, zobaczyć, jakie pomysły mają oni.
Innym pretekstem do wykorzystania sportu może być np. dość powszechny
problem ze skrzywieniami kręgosłupa u dzieci. Warto zawiązać koalicję na rzecz
przeciwdziałania temu zjawisku: zaprosić fizjoterapeutę i ortopedę do lokalnej
biblioteki, gdzie można zorganizować spotkanie z rodzicami, nauczycielami
i przedstawicielami samorządu, tak, by wspólnie poszukać planu działań – sposobu organizowania ciekawych i regularnych zajęć, które będą dobrze wpływać na
młode kręgosłupy.
Sport, promocja i turystyka
Identyczny schemat działań – zaczynający się od lokalnego namysłu, zapraszania do
działań różnych „aktorów”, budowania koalicji - dotyczy sportu i turystyki. W zmieniającym
się świecie turystyka przechodzi przeobrażenia i pokazuje zupełnie nowe możliwości
rozwoju. W opracowaniach z zakresu turystyki podkreśla się, że dawne „trzy S” (Sun, Sand,
Sea – czyli Słońce, Piasek, Morze) zastępowane są przez „trzy E” (Education, Excitement,
Entertainment - Edukacja, Ekscytacja, Rozrywka). Tworzenie oferty sportowej jest najlepszą
drogą do wpisania się w to nowoczesne podejście i, co ważne, nie dotyczy już tylko
oczywistych nadmorskich czy górskich miejscowości, a może być stosowane wszędzie, gdzie
jest szansa na przyciągnięcie turystów. Bez względu na ich główną motywację (np. biznesowe
szkolenie, festiwal muzyki, okoliczne piękne jezioro), skierowanie do nich ciekawej oferty
sportowej może być mocnym wsparciem w budowaniu turystycznej atrakcyjności rejonu.
I tutaj znów dobrze jest skrzyknąć właścicieli ośrodków, hoteli czy gospodarstw
agroturystycznych, osoby zarządzające lokalną infrastrukturą sportową, działaczy klubów
sportowych i organizacji pozarządowych zajmujących się regionem i wspólnie wymyślić, jakie
sporty i zajęcia rekreacyjne byłyby lokalnie najbardziej pożądane. Nie zawsze musi się to
wiązać z wielkimi inwestycjami – atrakcyjna ścieżka rowerowa, dobra wypożyczalnia łódek
i kajaków, wakacyjna oferta aerobiku, czy tai-chi na lokalnych łąkach może spełnić oczekiwania różnych grup odbiorców. Wystarczy dobrze się zastanowić, kto nas najczęściej odwiedza:
czy są to seniorzy, których łatwiej namówić na relaksującą grę w bule, czy grupy młodych, dla
których warto zorganizować turniej siatkówki plażowej. Wszystko zależy od naszych lokalnych
20
Rozdział 1
zasobów: plaży nad jeziorem, stadniny koni, czy pięknych lasów, a także lokalnych tradycji
(np. w rzucie oszczepem). Ludzie chętnie spróbowaliby nowych dyscyplin, na które
w codziennych warunkach nie mają czasu: strzelectwo, badminton, kolarstwo przełajowe
mogą przerodzić się w czyjąś pasję.
Jeśli w naszej gminie jest ośrodek sportu, warto stworzyć w nim specjalną ofertę na
wakacje - wśród trenerów pracujących w ośrodku mogą być spece od ciekawych dyscyplin,
którzy chętnie nauczą innych mieszkańców naszej miejscowości tych dyscyplin. Jeśli nie
mamy ośrodka, możemy rozpocząć współpracę ze szkołą lub lokalnym Orlikiem. Bezcenne
może też okazać się wsparcie i współpraca z innym klubem sportowym z okolicy. Oprócz
wkomponowywania sportu w ofertę turystyczną, można poprzez sport również promować
miejscowość, miasto a nawet cały region. Jeśli lokalnie są jakieś tradycje związane
z konkretną dyscypliną, utytułowanym sportowcem, czy znanym (nawet w przeszłości)
klubem – warto popracować nad zbudowaniem promocji wokół tych atutów. Często to
z małych miejscowości pochodzą gwiazdy sportu, więc warto zadbać, by przyjezdni mogli
poznać historię ich drogi do sukcesu oraz spróbować swoich sił w uprawianej przez nich
dyscyplinie sportu. Miłe sportowe wspomnienia to również znakomity sposób na budowanie swojej turystycznej czy sportowej marki. Jeśli przyjezdny rozegra u nas pełen emocji
turniej siatkarski, spróbuje po raz pierwszy treningu bokserskiego, zrobi pierwsze 10 km.
w nordicwalking, będzie mógł kupić kopię historycznej koszulki legendy sportu z minionych
lat, to na pewno nigdy wizyty nie zapomni.
Takie działania powinny być wspierane przez samorządy. Warto również zadbać, by na
oficjalnej stronie internetowej gminy/miasta/wsibyły zamieszczane aktualne informacje
o odbywających się i planowanych wydarzeniach sportowych.
Projektując działania w obszarze sportu warto szukać sprzymierzeńców
również tam, gdzie dotąd wydawało nam się to niemożliwe. W ten sposób nie
tylko więcej uda nam się zrobić, ale też szersze będzie nasze oddziaływanie.
Nawiązując współpracę, zawsze myślmy o tym, jakie korzyści ze współpracy
z nami mają inni. Nikt nie przyłączy się do nas bezinteresownie i nie należy tego
oczekiwać. Współpraca powinna opierać się na zasadzie WIN-WIN, czyli: każdy
wygrywa.
W obu przykładach - łączenia sportu z edukacją oraz z turystyką - dobrze widać, że sport
może być świetnym „narzędziem” społecznej zmiany, może służyć wszystkim i przynosić
realne społeczne korzyści. By ta zmiana zaszła, trzeba zainwestować, ale jedynie w nielicznych
przypadkach trzeba będzie sięgnąć po rozwiązania najdroższe, takie jak budowa wielkich,
bardzo drogich obiektów sportowych. Bardzo często, by „rozruszać” sport wystarczą drobne
inwestycje, takie jak przeszkolenie ludzi, czy zakup sprzętu.
21 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
2. Aktywność ruchowa i rekreacyjna a zdrowie
Sport to zdrowie!
- Hipokrates
Sport to zdrowie mówią wszyscy, a jednocześnie coraz mniej osób sport uprawia i coraz
mniej osób jest zdrowych. Stwarzamy naszym ciałom zbyt mało okazji do tego, żeby się
ruszać, a przez to drastycznie obniżamy nasze szanse na zdrowie i szczęście.
Rozdział 2 to część publikacji mówiąca o sporcie w kontekście zdrowia. Odpowiemy
na pytanie, w jaki sposób aktywność sportowa poprawia nasze zdrowie i zmienia nasze
życie. Spojrzymy na Europejczyków i ich stosunek do aktywności fizycznej. Wymienimy
niebezpieczeństwa cywilizacyjne, jakie pojawiły się w XX i XXI wieku oraz wskażemy, co
możemy robić, żeby mimo to żyć aktywnie, zdrowo i szczęśliwie.
Obszary zdrowia
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) określa zdrowie jako stan dobrego
samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego. Z tej definicji wynika więc,
że człowiek zdrowy to ten, który jest zdolny do pełnienia ról społecznych i radzenia sobie z wyzwaniami, jakie niesie życie. Przełomem w zrozumieniu, czym jest
zdrowie oraz początkiem polityki zdrowotnej stała się koncepcja „pól zdrowia”
przedstawiona po raz pierwszy w kanadyjskim Raporcie Lalonde'a (1974 r.).
Marc Lalonde (ur. 26 lipca 1929 r.) – minister zdrowia i opieki społecznej Kanady.
W 1974 r. opublikował raport A New Perspective on the Health of Canadians,
w którym przedstawił koncepcję "pól zdrowia". Dokument ten wprowadzał koncepcję pól zdrowia, pośród których największe znaczenie dla kształtowania zdrowia
mają:
styl życia ludzi (53%),
środowisko życia (21%),
czynniki biologiczno-dziedziczne (16%),
organizacja opieki zdrowotnej (10%).
22
Rozdział 2
Oszacowanie stopnia wpływu poszczególnych czynników na zdrowie było
przełomem. W dokumencie zawarto tezy o konieczności nawiązania współpracy
wielosektorowej na rzecz zdrowia populacji wraz z uruchomieniem szerokiego
wsparcia finansowego i administracyjnego w celu wzmacniania potencjału
zdrowotnego społeczeństw.
Koncepcja ,,pól zdrowia”, nazywana często również koncepcją obszarów zdrowia, opisuje
4 czynniki, którym przypisujemy wpływ na stan zdrowia ludzi.
Obszary zdrowia wg. Lalonde’a
10%
16%
Opieka medyczna
Czynniki genetyczne
Środowisko
Styl życia
53%
21%
Znajdujący się powyżej wykres pokazuje, że największy wpływ na zdrowie (53%) ma styl
życia, czyli:
aktywność fizyczna,
sposób odżywiania,
umiejętność radzenia sobie ze stresem,
stosowanie używek (nikotyna, alkohol, środki psychoaktywne).
23 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Obszary zdrowia
W drugiej kolejności korzystny lub zgubny wpływ na zdrowie człowieka mają warunki
środowiskowe (21%), czyli:
stan czystości wód, gleby i powietrza,
ilość odpadów,
jakość produktów rolnych,
wszystko to, co nazywamy zanieczyszczeniem i degradacją środowiska naturalnego,
a także promieniowanie i hałas.
Te 2 obszary możemy zaliczyć do okoliczności, na które człowiek ma bezpośredni lub
pośredni wpływ. Stanowią one aż 74%. Na pozostałe obszary zdrowia nie mamy właściwie
żadnego wpływu, są to: uwarunkowania genetyczne poszczególnych osób (16%) i opieka
medyczna (10%).
Prosta metoda na długowieczność
Warto także poznać wyniki amerykańskich badań nad dobrymi nawykami
zdrowotnymi pod nazwą Alameda County Study. Na podstawie wieloletnich badań
nad tą samą populacją z jednego terenu, wyodrębniono zachowania istotnie wpływające na wydłużenie życia człowieka. Są to, wydawało by się, bardzo prozaiczne
czynności:
1) systematyczna aktywność fizyczna,
2) powstrzymywanie się od palenia papierosów,
3) umiarkowane spożywanie alkoholu,
4) regularne spożywanie śniadań,
5) powstrzymywanie się od jedzenia między posiłkami,
6) utrzymanie prawidłowej masy ciała,
7) 7-8 godzin snu na dobę.
Udowodniono, że stosowanie się do tych 7 postulatów może wydłużyć życie
aż o 11 lat. Ruch oraz jego brak pojawiał się na pierwszym miejscu na listach
zachowań prozdrowotnych oraz niebezpieczeństw cywilizacyjnych w wielu badaniach, dlatego stał się przedmiotem zainteresowań naukowców i lekarzy.
24
Rozdział 2
Autorzy podręcznika RespectYourHealth (Szanuj swoje zdrowie) definiują aktywność
fizyczną, jako każdy rodzaj ruchu, który przyspiesza tempo bicia serca i wyróżniają 3 stopnie
tej aktywności:
1) energiczny (piłka nożna, koszykówka, kometka, sprint),
2) umiarkowany (spacerowa jazda na rowerze, pływanie, jogging, energiczny nordicwalking,
taniec),
3) lekki (joga, spacer).
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) minimum aktywności fizycznej dla osób
dorosłych to codzienny, umiarkowany (na poziomie 50% maksymalnych indywidualnych
możliwości wydolnościowych), minimum 30 minutowy ruch. Prof. Ewa Kozdroń2 w swoim
artykule Dlaczego warto być aktywnym przez całe życie pisze:
Preferowane jest uprawianie tzw. sportów całego życia, do których zalicza się miedzy
innymi marsze, nordicwalking, jazdę na rowerze, pływanie, taniec, biegi na nartach czy
gimnastykę, a więc proste, cykliczne ruchy, angażujące duże partie mięśniowe.
Rekomendacje dotyczące dzieci i młodzieży różnią się długością i nasileniem zalecanego
wysiłku. Młodzi ludzie powinni codziennie przeznaczać 60 minut na umiarkowany wysiłek
fizyczny i co najmniej 20 minut na energiczny wysiłek 3 razy w tygodniu (może być on
również rozłożony na partie 10 minutowe).
Niebezpieczeństwa cywilizacji
Mądry człowiek powinien wiedzieć, że zdrowie jest
największym błogosławieństwem. Niech jedzenie
będzie Twoim lekarstwem.
- Hipokrates
Brak ruchu
Jeszcze w początkach XX wieku aktywność fizyczna (ruch) stanowiła integralny element
codziennego życia większości ludzi. W wyniku postępu technologicznego, na przełomie XX
i XXI wieku, sytuacja zmieniła się diametralnie. Ludzie, i w miastach i na wsi, poruszają się
pojazdami (korzystając z nich nawet na krótkich dystansach), zamiast chodzić pieszo lub
25 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Obszary zdrowia / Niebezpieczeństwa cywilizacji
jeździć rowerem. Używamy wind i ruchomych schodów. Spędzamy coraz więcej czasu przed
ekranami komputerów i telewizorów. Postindustrialny rynek pracy oferuje zajęcia nie
wymagające wysiłku fizycznego a rodzice nie pozwalają bawić się dzieciom na podwórkach
z obawy przed wypadkami i zagrożeniem ze strony obcych. Wyniki badań potwierdzają, że
społeczeństwa Europy zdążają do automatyzacji życia i bezruchu. Obszar aktywności
fizycznej Europejczyków był przedmiotem badań projektu CINDI (Program zintegrowanej
profilaktyki chorób niezakaźnych). Z jego wyników dowiadujemy się, że Polska jest krajem,
gdzie dominuje siedzący tryb życia. Zajmujemy 1 miejsce, bo aż 72,9% badanych obywateli naszego kraju przyznaje się do takiego właśnie stylu życia. Za Polską znajdują się Węgry
(43,4%). Natomiast najniższy odsetek „siedzących obywateli” mieszka w Finlandii (10,5%).
Otyłość
Problem otyłości, uznawanej obecnie za chorobę cywilizacyjną, obserwowany jest
w wielu krajach z niepokojem, jako problem społeczny i zdrowotny. W 1998 r. WHO ogłosiła
ją jako globalną epidemię.
W 2007 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję zatytułowaną Promowanie zdrowego
żywienia i aktywności fizycznej: europejski wymiar zapobiegania nadwadze, otyłości
i chorobom przewlekłym, tym samym problem otyłości został uznany za priorytet polityczny
Unii Europejskiej. Na nadwagę lub otyłość w UE cierpi 50% dorosłych. W Polsce jest to 10%
mężczyzn i 12% kobiet. Otyłość coraz bardziej dotyka dzieci i młodzież. Europa goni w tym
zakresie USA, gdzie 30% dwunastolatków ma nadwagę a otyłość 16%. Instytut Matki i Dziecka podaje, że nadwaga i otyłość obejmuje 15% uczniów szkoły podstawowej. Dzieci źle się
odżywiają, jedzą za mało warzyw i owoców, za dużo słodyczy i produktów wysoko przetworzonych oraz typu fast food.
Otyłość jako chorobę określa się patologicznym zwiększeniem ilości tkanki tłuszczowej,
co upośledza organizm, wpływając negatywnie na stan zdrowia, długość życia i sprawność
psychofizyczną. Otyłość pociąga za sobą zwiększone ryzyko wielu chorób: cukrzycy, miażdżycy, a w ich konsekwencji chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie, choroby naczyń
żylnych, stawów, kręgosłupa i wiele innych. Osoby otyłe i z nadwagą są znacznie mniej
aktywne fizycznie niż osoby szczupłe - dotyczy to ludzi w każdym wieku, także dzieci.
A następstwa otyłości dotyczą nie tylko zdrowotnej sfery życia: ludzie otyli częściej cierpią
2
Ewa Kozdroń – pracownik naukowy Instytutu Turystyki i Rekreacji AWF w Warszawie promotorka zdrowego stylu życia
osób dojrzałych. Prezeska Europejskiego Stowarzyszenia Promocji Aktywności Ruchowej 50+ (ESPAR 50+)
26
Rozdział 2
na depresję, podlegają dyskryminacji społecznej, mają problemy z zaakceptowaniem przez
grupę, mniejszą szansę na znalezienie partnera, ale też i pracy. Ruch i redukcja kalorii
dostarczanych organizmowi to podstawowe zalecenia w zwalczaniu otyłości.
Najczęściej wymieniane w literaturze przedmiotu zalecenia dotyczące minimum
aktywności ruchowej, które może wspierać utrzymanie właściwego bilansu energetycznego
to:
1) 3x30x130 wysiłek 3 razy w tygodniu przez 30 minut z intensywnością 130 HR/min
(recepta Coopera)
2) 10-15 tys. kroków dziennie (zalecenia specjalistów japońskich)
3) w tygodniu spalać 1200-2000 kcal (prof. E. Kozdroń)
Używki
Konsumpcja alkoholu w UE, Norwegii, Szwajcarii i Turcji (w l 100% alk. / os. pow. 15 r. ż.)
16.00
14.00
12.00
10.00
8.00
6.00
4.00
0.00
Turcja
Macedonia
Norwegia
Szwecja
Włochy
Islandia
Malta
Czarnogóra
Cypr
Grecja
Holandia
Finlandia
Bułgaria
Chorwacja
Szwajcaria
Polska
W. Brytania
EU
Dania
Belgia
Portugalia
Słowacja
Węgry
Hiszpania
Luksemburg
Niemcy
Irlandia
Austria
Francja
Słowenia
Litwa
Rumunia
Estonia
Czechy
2.00
Źródło: Global Information System on Alcohol & Health. (WHO). 2009
27 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Niebezpieczeństwa cywilizacji / 40+, 50+, 60+ i więcej lat
Z badań WHO wynika, że w Polsce notuje się mniejsze spożycie alkoholu niż w wielu
europejskich państwach. W rankingu wyprzedza nas kilkanaście krajów, w tym Niemcy,
Hiszpania, Francja, Czechy i Wielka Brytania. Polska z konsumpcją na poziomie 10,6 l 100%
alkoholu na mieszkańca powyżej 15 roku życia plasuje się poniżej unijnej średniej wynoszącej 10,85 l.
Pomimo znacznych postępów, liczba palaczy w UE wciąż jest wysoka (prawie jedna
trzecia populacji), a związane z używaniem tytoniu problemy zdrowotne co roku są
przyczyną prawie 695 tys. zgonów. Niemal połowa osób umiera z tego powodu w wieku
35–69 lat, co oznacza, że żyją krócej, niż wynosi średnia długość życia.
Według badania CEBOS po papierosy sięga 31% badanych – 40% mężczyzn i 23% kobiet.
Najczęściej są to osoby między 35. a 54. rokiem życia (40%), a najrzadziej ci powyżej 65. roku
życia (13%). Polacy z wykształceniem podstawowym palą o wiele częściej (35%) niż absolwenci wyższych uczelni (20%). Około 10 mln. Polaków pali regularnie 15-20 sztuk papierosów dziennie. Prawie 5 mln. z tych osób pali dłużej niż 20 lat.
Palenie tytoniu jest olbrzymim problemem społecznym w Polsce. Jest to najważniejsza
przyczyna przedwczesnej umieralności w naszym kraju. Każdego roku 100 tys. zgonów
w Polsce ma bezpośredni związek z negatywnymi skutkami palenia tytoniu.
W rozdziale 6 Pomysły na ciekawe zajęcia sportowe przedstawiamy kilka przykładów gier
i zajęć dotyczących promocji zdrowego stylu życia, w tym zachęcających do ruchu, wspierających zdrowe nawyki żywieniowe oraz informujących o skutkach zdrowotnych związanych
z paleniem papierosów i innymi używkami.
40+, 50+, 60+ i więcej lat
Starzejemy się zbyt wcześnie, ulegając fatalizmowi i magii wieku
metrykalnego. Większość ludzi starzeje się biernie, bezmyślnie rezygnuje
z młodości i nie podejmuje pracy nad tym, aby powróciła w swoim drugim
i trzecim wydaniu.
- Maciej Demel
Ten rozdział poświęcony jest grupie osób w różnym wieku, które zrezygnowały ze sportowej i rekreacyjnej aktywności fizycznej. Badania szacujące zaangażowanie Polaków i Polek
w sport i rekreację sportową bardzo się między sobą różnią. My powołamy się na wyniki
28
Rozdział 2
Eurobarometru, badania przeprowadzonego w 2010 r. (raport umieszczony na stronie
Ministerstwa Sportu i Turystyki i jeszcze kilkakrotnie cytowany w tej publikacji).
Więcej informacji znajdziesz w:
http://dms.msport.gov.pl/app/document/file/1558/Polska_pl.pdf?field=file1
Eurobarometr – to realizowany na zlecenie Komisji Europejskiej międzynarodowy projekt regularnego badania opinii publicznej.
Badania opinii publicznej prowadzone są od 1973 r. przez Komisję Europejską
dwa razy w roku (wiosną i jesienią). Polegają one na analizie specjalnie
przygotowanych ankiet, które wypełniane są przez reprezentację 1000 obywateli
(w przypadku Wielkiej Brytanii - 1300, a Luksemburga - 500) z każdego państwa
członkowskiego. W realizacji tych badań biorą udział instytuty badania opinii
publicznej z poszczególnych państw członkowskich.
Przynoszą one ciekawe wyniki, które pokazują dużą przestrzeń do rozwoju sportu i działań
klubów sportowych. Okazuje się, że połowa Polaków/Polek nigdy nie uprawia sportu,
a jedynie 25% uprawia go regularnie. Kolejne 25% uprawia sport, ale nieregularnie. Widać
więc, jak wielki jest potencjał zwiększania tych mało imponujących wyników, szczególnie,
że na pytanie o ruch/niesportową aktywność fizyczną wypadamy znacznie lepiej. Tylko
17% Polaków i Polek deklaruje, że nigdy nie spaceruje, nie jeździ na rowerze i nie tańczy,
a aż 60% robi to bardzo często lub często (a przynajmniej regularnie). Polacy i Polki nie są
więc do ruchu nastawieni źle, ale realizują potrzebę aktywności fizycznej prywatnie i poza
klubami/organizacjami sportowymi. Na zajęcia do klubów sportowych chodzi jedynie 6%
Polaków.
A przecież ruch to sprawność fizyczna i dobre samopoczucie. To gwarancja zdrowia na
długie lata. Aktywność fizyczna jest najistotniejszym elementem (poza dietą, umiejętnością
radzenia sobie ze stresem oraz przyjmowaniem używek) realizacji prozdrowotnego, aktywnego stylu życia.
29 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
40+, 50+, 60+ i więcej lat
Sprawność fizyczna = kondycja fizyczna, na którą składają się:
1) wytrzymałość krążeniowo-oddechowa
2) siła mięśni i ich wytrzymałość
3) koordynacja wyrażona gibkością, zwinnością, szybkością i równowagą, zazwyczaj
rozpatrywana w 3 wymiarach:
zdolności motoryczne „co człowiek może wykonać”
umiejętności ruchowe „co człowiek umie wykonać”
motywacje i chęci „co człowiek chce wykonać”
(źródło: J. Mogiła-Lisowska „Rekreacja, aktywność ruchowa dorosłych Polakówuwarunkowania i styl uczestnictwa”)
Grupa wiekowa 45-60 nazywana często w fachowych publikacjach „średnią dorosłością”
(J. Mogiła-Lisowska Rekreacja, aktywność ruchowa dorosłych Polaków - uwarunkowania
i styl uczestnictwa) to etap życia pełen zmian, często związanych z początkiem procesów
starzenia się organizmu. To czas tzw. „kryzysu wieku średniego”. Według ostatnich badań
Państwowego Zakładu Higieny pierwsze oznaki załamania zdrowia występują już około 46
roku życia.
Trudno określić początek starości - pisze prof. Ewa Kozdroń. Najwłaściwszym określeniem wieku jest wypadkowa wieku fizjologicznego (obiektywnego) i psychospołecznego
(subiektywnego). Wiek nasz nie jest więc równoważny z tym, co odmierza nam czas, jak
ujmują to M. Demel i W Humel: „Wiek nie biegnie po równi prostej, jakby sugerował kalendarz, lecz jest to raczej krzywa falująca. Jesteśmy raz «starsi», raz «młodsi», zależnie od
różnorodnych czynników: od sytuacji życiowej, od porażek i sukcesów, od przekraczania
różnych progów (zmiana stanu cywilnego, statusu społecznego, materialnego, choroby itp.)
oraz od stopnia aktywności ruchowej”.
Profesor Kozdroń pisząc o wykluczeniu osób starszych i idei „pomyślnego starzenia”
podkreśla: Nie wiek, ale aktualna sprawność ruchowa i wydolność ogólna decydują
o samodzielnym uczestnictwie w codziennych czynnościach życiowych, zajęciach ruchowych,
uczestniczeniu w życiu społecznym czy towarzyskim. Jeżeli aktywność ruchowa nie znajdzie
na stałe swojego miejsca w stylu życia osób starszych, wiele z nich będzie wymagać rehabilitacji nie tylko z powodu choroby (urazu, wypadku), lecz również ze względu na obniżanie się
wraz z wiekiem sprawności funkcjonalnej, co stanowi pierwszy krok do wykluczenie z życia
społecznego.
30
Rozdział 2
Czynniki
Środowisko
genetyczne
Choroby
Optymalizacja
„Pomyślne”
starzenie się
Styl życia
To, co mamy
To, co z tym zrobimy
To, co osiągamy
Obraz starości jest konsekwencją wcześniejszego życia a procesy starzenia się członków
danej społeczności mają zazwyczaj różne przebiegi. Możemy więc mówić o starzeniu:
normalnym - starzenie się fizjologiczne - zgodne z modelem fizjologicznym dla danego
wieku,
patologicznym - przyspieszone procesy starzenia, pogorszenie jakości życia,
pomyślnym - gdy następuje zwolnienie procesów starzenia się względem standardowego
modelu. Z angielskiego successfulageing – pomyślne starzenie, to proces optymalizacji
możliwości zachowania zdrowia (fizycznego, społecznego i psychicznego), który umożliwia
osobom starszym czynne uczestniczenie w życiu społecznym, bez dyskryminacji ze
względu na wiek. Pozawala na czerpanie radości z życia niezależnego i dobrej jakości.
Autorzy podręcznika UEFA RESPECTyourHealth – Euroschools 2012 wymieniają jeszcze
inne, uniwersalne korzyści płynące z ruchu:
zmniejsza ryzyko chorób serca, cukrzycy i niektórych rodzajów raka,
poprawia krążenie i kondycję mięśni,
obniża ryzyko złamań i osteoporozy,
zapobiega otyłości i nadwadze,
zwiększa poziom energii, zapobiega bezsenności,
poprawia koncentrację i wyniki w nauce,
zwiększa poczucie wiary w samego siebie,
pomaga zdobywać nowych przyjaciół.
31 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
40+, 50+, 60+ i więcej lat
Prozdrowotne atuty rekreacji ruchowej doceniał już w XVI wieku prof. Wojciech Oczko3,
stwierdzając że: żadne lekarstwo nie może zastąpić ruchu, ale on może zastąpić lekarstwa.
Można zatem powiedzieć, że rekreacja ruchowa to prosty lek, gdyż:
aplikuje ruch jako cenny środek leczniczy nie posiadający żadnych objawów ubocznych,
dzięki regularnemu i rozsądnemu stosowaniu aktywności ruchowej świadomie i aktywnie
bierzemy udział w realizacji najlepszego, długoterminowego programu, gwarantującego
uwolnienie się od problemów niepełnosprawności, w tym niesprawności aparatu ruchu.
Zwiększona aktywność ruchowa osób starszych, oprócz efektów biologicznych
i psychologicznych, to:
zmniejszenie kosztów opieki zdrowotnej,
zwiększenie zdolności do podejmowania różnego rodzaju wysiłków,
promocja pozytywnego i aktywnego wizerunku osób starszych w naszym
społeczeństwie,
przeciwdziałanie ubóstwu i wykluczeniu.
Czy Europejczycy ćwiczą?
Oto kilka faktów z badań Eurobarometru Sport i aktywność fizyczna dotyczących
aktywności fizycznej Europejczyków:
60% obywateli Unii Europejskiej twierdzi, że nigdy nie uprawia sportu lub uprawia go
rzadko,
Niepokoi, że Polska należy do grupy 15 krajów UE, które przekraczają średnią
europejską. Odsetek obywateli, którzy deklarują, że nigdy nie uprawiają sportu
lub uprawiają sport rzadziej niż raz w miesiącu wygląda tak: Bułgaria (82%), Grecja
(79%), Węgry (71%), Rumunia (69%), Włochy (67%), Polska (66%) i Łotwa (65 %).
3
Wojciech Oczko (1537-1599) – doktor filozofii i medycyny, lekarz królów polskich. Studiował w Krakowie i Bolonii.
Propagował ruch jako najskuteczniejsze lekarstwo. Był nadwornym lekarzem Zygmunta Augusta, Stefana Batorego
i Zygmunta III Wazy. Zajmował się też anatomią, chirurgią, był autorem nowych pojęć medycznych.
32
Rozdział 2
sport w UE częściej uprawiają mężczyźni niż kobiety,
intensywność uprawiania sportu spada z wiekiem, jednak 22% seniorów (grupa 70+)
wciąż go jeszcze uprawia,
3/4 mieszkańców Europy uważa, że na ich terenie można uprawiać aktywność
fizyczną, 7% Europejczyków twierdzi, że pracuje społecznie przy realizacji lokalnych
projektów sportowych,
istnieje silny związek pomiędzy poziomem wykształcenia a częstotliwością uprawiania
sportu ponieważ wyższy poziom wykształcenia jest związany z lepszym poziomem życia,
dane sugerują, że lepiej wykształceni obywatele UE utożsamiają sprawność fizyczną
z lepszą jakością życia,
osoby mające problemy finansowe w znacznie większym stopniu niż ludzie bogaci
ignorują sport.
Więcej informacji znajdziesz w:
http://dms.msport.gov.pl/app/document/file/1588/Eurobarometr_pl.pdf?field=file1
Jak często uprawiasz aktywność fizyczną lub sport?
Polska
0%
Regularnie
33 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
20%
40%
Z pewną regularnością,
raz w tygodniu lub częściej
60%
Czasem
80%
Nigdy
100%
Nie wiem
Czy Europejczycy ćwiczą?
Średnia dla 27
krajów UE
0%
20%
Regularnie
40%
60%
Z pewną regularnością,
raz w tygodniu lub częściej
80%
Czasem
100%
Nigdy
Źródło: opracowanie własne na podstawie Badania specjalnego Eurobarometru nr 3.334 „Sport i aktywność fizyczna” z 2009 r.
Gdzie Europejczycy uprawiają sport?
Choć aktywność fizyczna w całej UE uprawiana jest w licznych formach zorganizowanych,
dwie trzecie respondentów nie należy do żadnych klubów ani ośrodków sportowych.
Większość obywateli UE woli ćwiczenia na świeżym powietrzu od ćwiczeń wewnątrz
obiektów sportowych, choć w kilku państwach członkowskich sytuacja jest odwrotna.
Ciekawych danych o polskich realiach uczestniczenia w zajęciach sportowo-rekreacyjnych dostarcza GUS (Departament Warunków Życia GUS, 1999 r., badanie
Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej). 80% Polaków organizuje sobie
samodzielnie aktywność sportowo-rekreacyjną, 8,9% korzysta z oferty szkół i uczelni,
3,7% z zajęć organizowanych przez kluby sportowe, 3,2% przez firmy typu fitness centrum
i innych prywatnych organizatorów, 1% przez zakłady pracy, TKKF i LZS. Najbardziej popularną formą aktywności rekreacyjnej Polaków jest jazda na rowerze, na drugim miejscu
znajduje się pływanie a na trzecim marsze we wszystkich odmianach.
34
Rozdział 2
Gdzie uprawiasz sport lub aktywność fizyczną?
50%
45%
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
Nie wiem
W innych miejscach
(odpowiedzi spontaniczne)
W szkole / na uczelni
W pracy
W ośrodku sportowym
W klubie sportowym
W klubie fitness
W drodze do / z domu,
pracy, szkoły, sklepów
0%
W parku,
na świeżym powietrzu
5%
Źródło: Global Information System on Alcohol & Health. (WHO). 2009
Dlaczego Europejczycy uprawiają sport?
W świecie, w którym coraz bardziej dbamy o zdrowie nie jest zaskakujące, że dla 61%
obywateli UE uprawiających sport lub inne formy aktywności fizycznej, głównym powodem
jest „poprawa stanu zdrowia”. Kolejne, najczęściej wskazywane, powody to „poprawa
kondycji fizycznej” (41%), „potrzeba relaksu” (39%) oraz „potrzeba zabawy” (31%). Mniej
ważnym powodem jest „dbałość o wygląd”, choć jest to powód w jakimś stopniu istotny.
24% osób ćwiczy, aby lepiej wyglądać, 15%, aby przeciwdziałać skutkom starzenia się,
a 10%, aby zwiększyć poczucie własnej wartości.
35 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Czy Europejczycy ćwiczą?
Jaki jest powód, dla którego uprawiasz sport?
Nie wiem
Inne (odpowiedzi spontaniczne)
Lepsza integracja społeczna
Potrzeba konkurowania z innymi
Nabycie nowych umiejętności
Zwiększenie poczucia własnej wartości
Kontrola masy ciała
Poprawa kondycji fizycznej
Poprawa sprawności
Poznanie przedstawicieli innych kultur
Nawiązanie nowych znajomości
Spędzanie czasu ze znajomymi
Potrzeba relaksu
Potrzeba zabawy
Przeciwdziałanie efektom starzenia się
Uzyskanie lepszego wyglądu
Poprawa stanu zdrowia
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
Zdrowie staje się coraz istotniejszym czynnikiem wraz z wiekiem respondentów. Jedynie
52% osób w wieku 15-24 lat ćwiczy z powodów zdrowotnych. Odsetek ten jednak stale
rośnie aż do 67% w grupie respondentów 70+. Młodzi ludzie większą uwagę przywiązują
natomiast do wyglądu: 35% 15-24 latków ćwiczy, aby poprawić swój wygląd, podczas gdy
w kategorii 70+ odsetek ten wynosi zaledwie 10%. Potrzeba dobrej zabawy/element
społeczny tracą na ważności wraz z wiekiem, zaś znaczenia nabiera przeciwdziałanie
skutkom starzenia się.
36
Rozdział 2
Łącznie 45% obywateli skarży się na brak czasu, jako na główną przeszkodę dla uprawiania sportu. Na poziomie całej UE większość pozostałych czynników jest statystycznie
nieistotna. 5% powołuje się na zbyt wysokie koszty, 7% na niechęć do konkurowania
z innymi, zaś 3% na brak odpowiednich obiektów w pobliżu miejsca zamieszkania.
13% respondentów twierdzi, że nie może ćwiczyć z powodu niepełnosprawności lub
choroby.
Badania GUS wskazują, że Polacy wymieniają całą listę obiektywnych czynników, jako
powód swojej niskiej aktywności fizycznej:
brak czasu
brak pieniędzy,
Autorzy publikacji Społeczny wymiar sportu (praca zbiorowa pod red.
Zbigniewa Dziubińskiego) są zdania, że:
Podstawową barierę uczestnictwa upatrywać należy w czynnikach natury
świadomościowej oraz braku istniejących w tym zakresie nawyków.
Więcej informacji znajdziesz w:
http://www.stat.gov.pl/gus/5840_6832_PLK_HTML.htm
Podsumowując rozważania o aktywności sportowej Polaków na europejskim tle,
wypada nadmienić (za autorami publikacji Społeczny wymiar sportu), że nasz kraj
obejmują te same trendy rozwojowe, które można zaobserwować w społeczeństwach
Zachodniej Europy. Należą do nich:
1) zwrot w kierunku sportu powszechnego o charakterze rekreacyjnym, związany ze
starzeniem się społeczeństw,
2) rodzący się kryzys tradycyjnej formy sportu klubowego,
3) postępujący proces indywidualizacji uczestnictwa i zapotrzebowanie na większą
elastyczność dotyczącą czasu uprawiania sportu i dyscypliny sportowej (mniejsze
przywiązanie do jednej dyscypliny),
4) zwiększająca się popularność nowych sportów przestrzennych typu: narty biegowe,
nordicwalking, rower i sportów ekstremalnych:windsurfing, narciarstwo ekstremalne,
nurkowanie,
5) komercjalizacja sportu powszechnego.
37 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
3. Co zrobić, by ludzie zaczęli ćwiczyć?
Nie ma jednego, magicznego sposobu, który sprawiłby, że nagle większość ludzi
zaczęłaby uprawiać sport. Nie wystarczy również odwoływać się do ludzkiego rozumu
i tłumaczyć, jaki sport jest przydatny i zdrowy. Czasem dobrze wiemy, co jest słuszne, ale
z wielu powodów i tak wybieramy to, co słuszne mniej, ale miłe, lekkie i wygodne.
Nie znaczy to, że zwiększenie zaangażowania ludzi w sport nie jest możliwe. Po prostu
potrzeba odrobiny wysiłku, by lepiej zrozumieć, czego potrzeba, by możliwość korzystania
ze sportu była jak najbardziej dostępna, naturalna, a przez to prawdopodobna.
Najszybciej zmieniamy swoje zachowania obserwując bliskie nam osoby. Jeśli zagwarantujemy osobom chętnym uprawiać sport odpowiednie warunki, możemy mieć nadzieję, że, obserwując ich aktywność, inni członkowie społeczności „zarażą się” sportowym
stylem życia (może w dłuższym procesie, ale cierpliwość popłaci). Na sukces składa się
wiele czynników, które można następująco pogrupować:
Wewnętrzna
motwywacja
Człowiek
w ruchu
Warunki
środowiska
Normy
społeczne
38
Rozdział 3
Sport uprawiają ludzie:
których najbliżsi (rodzina, przyjaciele) też go uprawiają (norma społeczna),
tacy, którzy mają łatwy dostęp do infrastruktury (w okolicy jest fajny basen) lub sprzyjającą okolicę (fajny lasek do biegania, ścieżka rowerowa) oraz ci,
którym na przykład bardzo zależy, żeby zrzucić trochę kilogramów, czy atrakcyjnie
wyrzeźbić sylwetkę (motywacja wewnętrzna).
W takim ujęciu dbałość o nasze zdrowie i aktywność wymaga zaangażowania wielu
lokalnych „aktorów” (organizacji czy grup społecznych), bo każdy może dołożyć coś istotnego do realizacji planu:
szkoła - często jedyne miejsce, gdzie jest boisko i fachowcy (nauczyciele WF); w trakcie
lekcji wychowania fizycznego kształtuje się nasze nastawienie do ruchu,
biblioteka/GOK - ponieważ są to miejsca, w których bywają zarówno dzieci jak i dorośli
mieszkańcy oraz seniorzy, poza tym to dobre miejsca spotkań, z dostępem do Internetu
i z pracownikami, którzy pomogą w zdobyciu informacji. Można je wykorzystać
w docieraniu do grup, które się ze sportu „samowykluczają”,
samorząd - bo powinien interesować się wszystkimi aspektami lokalnego życia i możliwościami jego poprawy; finansuje też inne instytucje,
lokalne organizacje pozarządowe - bo często działają na rzecz różnych grup społecznych,
umieją prowadzić ciekawe szkolenia, mają doświadczenie w docieraniu do ludzi
i angażowaniu ich do różnych działań,
lokalne kluby sportowe - bo zależy im, żeby ludzie się ruszali (mają wtedy i zawodników,
i kibiców, i sponsorów!),
przedsiębiorcy - gdyż powinno zależeć im na tym, aby mieć energicznych i zdrowych
pracowników, a także na promocji swoich firm podczas imprez sportowych.
Diagnoza naszą siłą
Poznawanie warunków wpływających na dostępność sportu najlepiej potraktować jak
ciekawe zadanie a nawet zabawę. Zacznijmy od siebie, gdyż błędem jest uznanie swojej
nieomylności – wszystko już wiemy, bo przecież mieszkamy w okolicy od lat i wiemy, jakie są
sportowe potrzeby ludzi. Jeśli uda nam się lepiej zrozumieć, jak lokalnie wygląda sytuacja
sportu, czyli przeprowadzimy diagnozę to:
39 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Co zrobić, by ludzie zaczęli ćwiczyć? / Diagnoza naszą siłą
poznamy aktualne potrzeby różnych „typów” mieszkańców i będziemy mogli stworzyć
dla nich najlepiej dostosowaną ofertę,
lepiej zrozumiemy, jak dotrzeć z ofertą sportową do różnych ludzi,
zorientujemy się, czym w sporcie dysponujemy,
będziemy wiedzieć, jakich zmian potrzebujemy,
będzie nam łatwiej ubiegać się o środki na realizację naszych działań (umiejętność
diagnozy jest bardzo wysoko punktowana we wszelkich konkursach grantowych).
Korzyści z diagnozy to:
uporządkowanie istniejącej wiedzy z danego obszaru,
pokazanie perspektywy wielu grup,
zdobycie zupełnie nowych informacji, odkrycie wyjaśnień/okoliczności dotąd nie
analizowanych,
stworzenie realistycznego planu działania na rzecz zmian,
wykształcenie przydatnych technik działania (warsztaty, diagnoza lokalna, tworzenie
koalicji), które mogą dawać wymierne korzyści (np. przy staraniu się o środki na
realizację naszych pomysłów).
Pragniemy polecić czytelnikowi prosty podręcznik pomagający realizować taką diagnozę
sportu w społeczności lokalnej. Oprócz technicznych wskazówek dotyczących tego, jak
badać, najważniejsze jest przekonanie się, że warto pytać ludzi o zdanie i włączać ich do
procesu poznawania, projektowania, a potem działania.
Więcej informacji znajdziesz w:
http://projektspoleczny.pl/uploads/media/files/narzedzia/mapowanie_przestrzeni
_przyjaznej_dla_ruchu_mini_podrecznik.pdf
Choć sport wydaje się tematem-monolitem, by lepiej go poznać, dobrze
podzielić go na kilka różnych obszarów.
Obszar pierwszy: INFRASTRUKTURA
Jaką mamy infrastrukturę sportową (wszystkie boiska, hale, baseny, siłownie,
korty) w naszej społeczności?
W jakim stanie jest ta infrastruktura?
Kto nią zarządza?
Kto z niej korzysta?
Czy dostęp jest płatny? Czy jest drogi?
40
Rozdział 3
Obszar drugi: NAWYKI SPORTOWE MIESZKAŃCÓW
Jakie dyscypliny są w naszej miejscowości najbardziej popularne?
Jak często ruszają się małe dzieci/młodzież/dorośli/seniorzy/osoby z niepełnosprawnością?
Jak wyglądają zajęcia WF-u? Czy dużo dzieci się z nich zwalnia?
Kto ma utrudniony dostęp do ruchu, sportu i z jakich powodów?
Co różne grupy najbardziej lubią w sporcie/ruchu?
Co im w sporcie przeszkadza?
Czy jest lokalna kultura kibicowania?
Obszar trzeci: CHARAKTERYSTYKA PRZESTRZENI
Czy w naszej okolicy są ścieżki rowerowe?
Czy jest gdzie biegać?
Czy są jakieś miejsca, w których ludzie się spotykają, żeby pograć (w nogę,
siatkę, szachy)?
Czy są jakieś parki, plaże, łąki, ogródki działkowe, na których ludzie się spotykają, jeżdżą na rolkach, rowerach?
Gdzie mieszkańcy lubią spędzać czas na wolnym powietrzu? Jak wyglądają te
miejsca? Kto jest tam najczęściej?
Które miejsca w naszej okolicy są najbardziej zadbane?
Czy mieszkańcy poruszają się głównie samochodem, czy też rowerem lub
pieszo?
Obszar czwarty: DZIAŁALNOŚĆ LOKALNYCH ORGANIZACJI SPORTOWYCH
Czy w okolicy działa jakiś klub sportowy? Czym się zajmuje? Jakie ma
osiągnięcia? Czy ma swoją infrastrukturę?
Czy klub ma ofertę dla amatorów? Kto z niej korzysta?
Czy klub ma jakieś problemy w funkcjonowaniu? Jakie?
Czy w okolicy działa MOSiR albo GOSiR? Jaką ma ofertę? Kto z niej korzysta?
Czy samorząd stworzył lokalną strategię dotyczącą sportu? Jakie są inne
organizacje/instytucje, które zajmują się sportem i rekreacją? Jakie mają cele
działań? Jakie plany?
Gdy podejmiemy różne działania w celu odpowiedzi na powyższe pytania,
będziemy mieć wiedzę niezbędną do planowania działań ułatwiających mieszkańcom podejmowanie aktywności fizycznej.
41 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Diagnoza naszą siłą / „Zarażanie” sportem, czyli 25 sposobów na zachętę
Dowiemy się:
Jakich inwestycji potrzebuje istniejąca infrastruktura.
Jakiej infrastruktury nam brakuje.
Czy trzeba zmniejszyć koszty korzystania z niej.
A może mieszkańcy zgodzą się, by je zwiększyć (by móc przeprowadzić
inwestycje)?
Będziemy lepiej rozumieć:
Dlaczego niektórzy mieszkańcy nie chcą/nie mogą być aktywni ruchowo.
Dlaczego dzieci zwalniają się z WF-u.
Jakie jest nastawienie dorosłych do sportu/ruchu.
Jakie metody mogą zachęcić mieszkańców do ruchu.
Dlaczego niektóre miejsca sprzyjają spotkaniom i ruchowi.
Na jakie problemy napotykają lokalne kluby sportowe.
„Zarażanie” sportem, czyli 25 sposobów na zachętę
Wyposażeni w wiedzę poczujemy się pewniej przy wymyślaniu konkretnych zajęć, imprez
czy programów. Oto kilka naszych pomysłów na wkomponowywanie sportu w różne
lokalne działania.
Sport na wyciągnięcie ręki
Warto, by wątki sportowe pojawiały się w różnych kontekstach i przy okazji
współpracy z różnymi „aktorami” lokalnymi. Współpraca z Domem Kultury
może polegać na ogłoszeniu np. konkursu fotograficznego na najlepsze zdjęcie
sportowca czy ciała w ruchu. Warto przy tej okazji zorganizować powiązaną
tematycznie imprezę sportową, która będzie jednocześnie obiektem działań
artystycznych. Może to być na przykład antyczna olimpiada sportowa lub piknik
olimpijski – warto zaprosić do współpracy nauczyciela historii, który wprowadzi
nas w rzeczywistość antycznego sportu. Współpraca z nauczycielami może
zaowocować np. bardzo popularnym w innych krajach wykorzystaniem sportu
do nauki fizyki i matematyki. Takie połączenie ruchu na świeżym powietrzu
i objaśniania np. zasad fizyki przynosi świetne efekty; dzieci dużo szybciej uczą
się poprzez zabawę.
42
Rozdział 3
Innym pomysłem może być współpraca z biblioteką i wspólne szukanie sportowych tradycji regionu, okolicy, miasta. Z całą pewnością poszukiwania zaowocują
odkryciem i umożliwią przybliżenie mieszkańcom sylwetki lokalnej gwiazdy sportu,
zawodnika lub trenera pochodzącego z danej miejscowości. A może okaże się,
że w naszej miejscowości kiedyś mieścił się legendarny klub sportowy lub, że
uprawiano w niej zapomnianą a fajną dyscyplinę (np. gra w zośkę robi zawrotną
karierę, mamy w Polsce wielu utalentowanych zawodników i Federację Footbagu
– warto prześledzić renesans tego sportu: http://www.footbag.com.pl/). Poszukiwania warto zwieńczyć rozegranym przez wszystkich poszukiwaczy turniejem gry
w palanta, czy w zbijaka – czyli w gry, które nie wymagają profesjonalnych boisk
czy wyszukanego sprzętu – wystarczy kawałek terenu i piłka.
Biblioteka lub szkoła to dobre miejsce na zorganizowanie warsztatów
z fizjoterapeutą na temat ergonomii życia codziennego, czyli praktycznych
porad, jak się poruszać, by zachować zdrowie kręgosłupa – takie zajęcia to dobry
pomysł nie tylko dla seniorów, ale dla wszystkich tych, którzy w pracy obciążają
kręgosłupy. Takie warsztaty warto promować poprzez Uniwersytety Trzeciego
Wieku czy np. biura lokalnego, dużego pracodawcy.
Polecamy amerykański podręcznik pokazujący sposoby wykorzystania sportu
do uczenia matematyki:
http://www.dedicatedteacher.com/samples/DDTr/sslk107s.pdf
Sport rodzinny
Zaangażowanie całych rodzin do propagowania sportu jest znakomitym
pomysłem. Wspólne, rodzinne uprawianie sportu jest najlepszym gwarantem
wytrwania w sportowej dyscyplinie. Lokalne kluby powinny mieć choćby
okazjonalną ofertę specjalnych, rodzinnych turniejów (np. dwójek „matka –
córka” w nordicwalking, czy badmintonie, wyścigów łódek synów z ojcami
i dziadkami albo konkursów rodzinnego przeciągania liny w trakcie lokalnych
festynów).
Grupą wdzięczną do zaangażowania w działania sportowe, bo głodną
towarzystwa, są młode matki. Warto, włączając do współpracy jakąś lokalną organizację, zorganizować zajęcia dla mam z dziećmi, bardzo małymi lub dużymi na
tyle, by na czas treningów mam bawiły się pod okiem animatorki czy animatora.
43 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
„Zarażanie” sportem, czyli 25 sposobów na zachętę
Metoda małych kroków może okazać się skuteczna w zachęcaniu do ruchu
członków rodzin sportowców. Należy ich najpierw namówić, by kibicowali i, gdy
tylko poczują atmosferę imprezy sportowej i zobaczą, jak przyjemnie jest być
częścią sportowego święta, wciągać ich dalej, np. do pomocy przy organizacji
następnego turnieju czy zawodów. Członkowie rodzin zawodników są często
znakomitym wsparciem dla klubu sportowego, niejednokrotnie ich zawodowe
kompetencje okazują się być bardzo przydatne w pracach na rzecz klubu. Prace
te mogą wykonywać na zasadach wolontariatu. Zaangażowani w hobby, czy
sport wyczynowy swoich dzieci, rodzeństwa, czy partnerów będą mieli świetną
motywację by pomóc klubowi.
Wolontariat sportowy
Wolontariat sportowy to bezpłatne, świadome i bezinteresowne aktywne
działanie (akcyjne i stałe) na rzecz sportu, organizacji sportowych, klubów
sportowych, imprez sportowych w celu propagowania idei sportowych. Wszelkie
działania na rzecz sportu lokalnego i z nim związane stają się podstawą do pracy
z wolontariuszami i tworzeniem wolontariatu sportowego.
Wolontariat sportowy nie różni się od innych rodzajów wolontariatu – wolontariuszami mogą być osoby różnej płci, w różnym wieku, o różnej sprawności
i różnych kompetencjach – od księgowej czy księgowego, którzy pomogą przy
rozliczaniu przychodów i wydatków organizacji, informatyka czy informatyczki,
którzy „zrobią” organizacji stronę internetową, po osoby, które chętnie przygotują
miejsce na zawody, czy zapewnią aprowizację. Tym, co wolontariat sportowy
może wyróżniać na tle innych form wolontariatu to energia, emocje, poczucie
dumy, związku z lokalną organizacją sportową.
Wyniki badań Eurobarometru wskazują, że w znacznej części Unii Europejskiej
sport jest postrzegany jako ważny element życia społecznego. Istotna liczba
osób w UE wspiera swoje społeczności lokalne pracując jako wolontariusze
przy organizacji i prowadzeniu zajęć sportowych. 7% respondentów twierdzi, że
poświęca swój czas na tego typu działania.
Według danych Fundacji „Wolontariat dla sportu” wolontariat sportowy jest
jedną z najszybciej rozwijających się gałęzi wolontariatu, choć ciągle w Polsce potencjał wolontariuszy nie został doceniony. W Anglii, która jest światowym liderem
w tej dziedzinie, wolontariusze sportowi przyczyniają się do wypracowania ponad
44
Rozdział 3
ponad 14 miliardów funtów w skali roku. Aż 15% Anglików angażuje się
w społeczne działania na rzecz sportu, także w swoich społecznościach lokalnych.
Wolontariusze sportowi odgrywają niezmiernie ważną rolę nie tylko podczas organizacji imprez sportowych, ale również w codziennej działalności wielu klubów
sportowych. Wolontariusz to, ważny zasób, który może pomóc animatorom
sportu rozszerzyć i umocnić zakres działań klubu. Współpraca z wolontariuszami
to też sposób na jeszcze silniejsze osadzenie organizacji czy klubu sportowego
w społeczności, każdy wolontariusz jest bowiem ambasadorem klubu, na
rzecz którego pracuje. Wolontariat jest narzędziem edukacyjnym, pozwala
wolontariuszowi nabywać kompetencje i zdobywać doświadczenie. Prowadzony
z zachowaniem zasad równego dostępu wszystkich grup społecznych (również
dotąd pomijanych), wolontariat może pomóc osobom wykluczanym (np.
seniorom, bezrobotnym, czy osobom z niepełnosprawnością) w odnajdywaniu
się w społeczności.
Więcej przeczytasz na stronie:
http://www.v4sport.eu/pl
Sport w przestrzeni
Do każdego typu przestrzeni można dopasować adekwatny sport czy rekreację:
okoliczna polana, czy parkowa łączka to idealne miejsca na trening tai-chi,
pilatesu, czy jogi (organizować takie zajęcia można wspólnie z Klubem Seniora
albo Klubem Gospodyń Wiejskich),
korzystając po prostu z ulic i dróg można regularnie organizować „masy
krytyczne” rowerowe lub biegowe, czyli bić rekordy liczby uczestników,
którzy opanowują lokalne ulice (masy krytyczne można organizować nie tylko
w miastach, ale i na wsiach, w gminach, czy powiatach),
boisko do siatkówki plażowej można zorganizować w nieoczywistym miejscu
(np. na rynku) i rozegrać na nim kilka turniejów np. w mieszanych drużynach
(to bardzo widowiskowy sport),
strona internetowa gminy może poszerzyć się o aplikację umożliwiającą
mieszkańcom umawianie się na wspólne ranne bieganie lub marsze z kijkami
(nordicwalking),
lokalne place i skwery można wykorzystać do pokazów akrobatyki sportowej,
parkour, break dance, tańca nowoczesnego i wszystkich innych ciekawych form
ruchu, którymi interesują się młodzi ludzie.
45 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
„Zarażanie” sportem, czyli 25 sposobów na zachętę / Nowe zasady działania
Sport festynowy
Lokalne imprezy/festyny/święta mogą (i często są) najlepszym miejscem do
zakosztowania radości sportu po raz pierwszy. Zadbajmy więc o to, by podczas
tego typu imprez zaprezentować dyscypliny, które łatwo zacząć uprawiać, np.
zorganizujmy turniej tenisa stołowego (koniecznie w kilku grupach wiekowych).
Ośmielmy lokalnych strongmenów (np. zawodami w siłowaniu się na rękę),
parkurowców, deskorolkarzy czy tancerzy, by się publicznie zaprezentowali.
Zorientujmy się, czy w okolicy nie ma mody na ciekawy a u nas nieobecny sport
np. capoeirę – trener z sąsiedniego miasta na pewno chętnie poprowadzi dwa
razy w tygodniu zajęcia w naszej miejscowości.
W trakcie lokalnego festynu, czy charytatywnego pikniku zorganizujmy turniej
krykieta, siatkówki, czy rzutu podkową i zadbajmy by był otwarty dla zawodników
w różnym wieku i różnej płci. Warto przełamać monopol męskich, piłkarskich
zmagań. Nie bójmy się odwrócenia ról: niech chłopcy/panowie wezmą udział
w konkursie na najlepszych cheerleaderów, dopingujących kobiece drużyny
koszykówki.
Jeśli działacie na terenie, w którym ciężko o instruktora, warto zgłosić się do
Powiatowego Urzędu Pracy, który powinien dysponować środkami na przeszkolenie osób w zakresie animacji sportowej czy trenera sportowego. Taka osoba,
może być świetnym zasobem społeczności.
Nowe zasady działania
Zachęcając do aktywności fizycznej trzeba działać kompleksowo. Siła lokalnego sportu
i jego zdolność do przyciągania różnych grup społecznych wynika również ze standardów
i zasad funkcjonowania organizacji sportowych. Im szersze koalicje, bardziej pomysłowe
plany, otwartość na uczestnictwo nowych osób, zgoda na ocenę jakości naszych działań oraz
przejrzystość w pozyskiwaniu środków, tym większe społeczne zaangażowanie i poparcie dla
sektora sportowego.
To, co lokalnie sportowi szkodzi, to często błędne, ale niestety powszechne przekonanie,
że klub sportowy, faworyzowany przez samorząd, adresuje swoje działania tylko do wybranej
46
Rozdział 3
grupy (np. piłkarzy – mężczyzn) i w nietransparentny sposób wydaje pozyskane środki. Warto
z tym stereotypem walczyć – starając się uzyskać jak najszersze społeczne poparcie. Należy:
1) dbać o element partycypacji (społecznego uczestnictwa) w działaniach dotyczących
sportu, czyli pytać ludzi o zdanie, zapraszać do dyskusji, ewaluować (pozwalać na ocenę)
nasze działania, imprezy, zajęcia – wszystko po to, by być coraz lepszym,
2) starać się zawiązywać partnerstwa z organizacjami i instytucjami niesportowymi – to daje
nam więcej zasobów, większe możliwości promocji, dostęp do nowych grup uczestników
zajęć oraz do nowej wiedzy (alianse z domami kultury, bibliotekami, szkołami, OSP,
klubami seniora, kołami gospodyń wiejskich, urzędami pracy, przychodniami),
3) współpracować z samorządem na jasnych dla wszystkich zasadach: namówić władze
gminy do stworzenia Lokalnej Rady Sportu, współtworzyć w raz z innymi organizacjami
pozarządowymi Lokalny Plan Działania, który określi zadania dla wszystkich organizacji
i zakres finansowania tych działań,
Możliwość stworzenia Lokalnej Rady Sportu sugeruje nowa Ustawa o Sporcie
– rada byłaby ciałem, które skupiałoby wszystkich zaangażowanych i zainteresowanych lokalnym sportem i opiniowałoby wszystkie uchwały i dokumenty
dotyczące lokalnej polityki sportowej. Warto zapoznać się z komentarzami do
nowej ustawy, które zgodnie podkreślają, że daje ona szanse na wzmocnienie
pozycji organizacji sportowych.
4) dbać o to, by organizacja sportowa działała przejrzyście - zaufaniem społecznym cieszą
się instytucje i przedsięwzięcia transparentne i otwarte, a nie sekretne (kojarzone
z sekciarstwem) i dostępne jedynie dla bliżej nieokreślonej grupy „wybrańców” (elitarne).
Cenione i szanowane są instytucje i organizacje, które postępują jawnie i zgodnie
z prawem, posiadają zrozumiałe dla wszystkich zasady funkcjonowania oraz przejrzyste
procedury. Obywatele chcą też znać z imienia i nazwiska osoby odpowiedzialne za
podjęte decyzje i ich wykonanie. Takie organizacje i instytucje prowadzą zasobne strony
www i Biuletyny Informacji Publicznej, ujawniają raporty, sprawozdania finansowe
i sprawozdania z realizacji swoich działań.
Warto przeczytać, co wynika z nowej Ustawy o Sporcie – bardzo wzmocniła
ona pozycję lokalnych organizacji sportowych, dała lokalnym samorządom więcej
niezależności w dysponowaniu środkami na sport i, co ważne, dała możliwość
47 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
„Zarażanie” sportem, czyli 25 sposobów na zachętę / Nowe zasady działania
dotacji celowych dla organizacji non-for-profit. Ciekawy artykuł, a także treść
ustawy wraz z komentarzami znajduje się na stronie www.ngo.pl:http://wiadomosci.ngo.pl/wiadomosci/594178.html.
Dobry przykład z Anglii!
W Essex utworzono szerokie, lokalne partnerstwo, które wspólnie z mieszkańcami wypracowało długofalową strategię rozwoju tego hrabstwa. Jej główny cel to
podniesienie jakości życia, zadbanie o zdrowie i wykorzystanie potencjału regionu.
Co dla nas ważne - po namyśle uznano, że jednym z najlepszych mechanizmów
osiągania ważnych lokalnie celów jest sport powszechny. W dokumencie wskazano
na to, jak sport jest powiązany z ważnymi społecznie obszarami i jak ważne dla
wszystkich jest inwestowanie w jego rozwój.
Warto przeczytać:
http://www.essexpartnershipportal.org/pages/
48
4. Jak założyć Klub Sportowy? - prawo i praktyka
Wypowiedź praktyka
W zasadzie założenie klubu sportowego jest proste, wystarczy postępować
według opisanego schematu. Ale uwaga – w starostwie powiatowym mogą żądać
uchwały o wyborze władz albo i nie. REGON załatwia się od ręki. Na NIP czeka się
około miesiąca. Niektórzy pytają, czy małemu klubowi potrzebne jest konto
bankowe - potrzebne, bo gdzieś trzeba gromadzić składki, a także np. pieniądze
otrzymane od wójta lub burmistrza. Trzeba też prowadzić rachunkowość i składać
zeznania podatkowe. Ale najlepiej te sprawy powierzyć osobie, która się na tym
trochę zna, bo można napytać sobie biedy.
(Paweł Tomaszewski - sekretarz Mazowieckiego Zrzeszenia LZS)
Rejestracja klubu
Klub sportowy może zostać założony przez grupę minimum piętnastu chętnych osób (wszyscy powinni mieć ukończone 18 lat). Na zebraniu założycielskim
należy podjąć następujące uchwały:
1) uchwała w sprawie utworzenia klubu,
2) uchwała w sprawie uchwalenia statutu (wzory statutów dostępne
są na stronach internetowych (np. http://bip.um.szczecin.pl/umszczecinbip/chapter_11198.asp lub http://portalngo.pl/zakladanie-stowarzyszenia/statut-stowarzyszenia-co-powinien-okreslac),
3) uchwała w sprawie powołania komitetu założycielskiego, który przygotuje dokumenty konieczne do rejestracji klubu oraz zorganizuje Walne Zgromadzenie
Członków.
Rejestracji klubów sportowych, których statuty nie przewidują prowadzenia
działalności gospodarczej oraz klubów sportowych nie ubiegających się o status
organizacji pożytku publicznego, dokonują starostwa powiatowe właściwe dla
miejsca powstania klubu (decyduje adres klubu).
Do starostwa należy złożyć następujące dokumenty:
1) wniosek o rejestrację (odpowiedni dokument do wypełnienia można znaleźć
w starostwie),
2) statut (ilość egzemplarzy też określa starostwo),
49 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Jak założyć Klub Sportowy? - prawo i praktyka
3) uchwałę o powołaniu klubu (nie wszystkie starostwa jej wymagają),
4) listę założycieli, na której wpisać należy: imię i nazwisko, datę i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania i własnoręczny podpis każdego z założycieli,
5) protokół wyboru komitetu założycielskiego,
6) informację o adresie tymczasowej siedziby klubu sportowego.
Do dokumentów należy dołączyć dowód uiszczenia opłaty skarbowej za
wydanie decyzji o wpisie do ewidencji. Informację o wysokości opłaty (obecnie jest
to 10 zł.) oraz o numerze konta bankowego należy uzyskać w ,,swoim” starostwie.
Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego starostwo ma obowiązek
„załatwienia” sprawy nie później niż w ciągu miesiąca, a w sprawach szczególnie
skomplikowanych nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia
postępowania.
Osobowość prawną klub uzyskuje w momencie uzyskania wpisu do ewidencji.
Z chwilą wpisania klubu do ewidencji może on m.in.: powołać Zarząd i Komisję
Rewizyjną, powiadamiając o tym organ rejestrujący. W tym celu wciągu 14 dni
należy złożyć wniosek o dokonanie wpisu do ewidencji składu Zarządu, załączając
do niego listę obecności z Walnego Zebrania Wyborczego.
Niektóre starostwa wymagają, by już przy wniosku o rejestrację dostarczyć
uchwałę o wyborze organów klubu. Wpis najlepiej jest odebrać osobiście,
ponieważ starostwo często wysyła zawiadomienie o rejestracji listem poleconym
na adres klubu. List bywa trudno odebrać, gdyż na poczcie należy przybić pieczątkę, której na ogół klub jeszcze wtedy nie ma.
Co to znaczy osobowość prawna?
Uzyskując ją klub – mówiąc językiem prawniczym – staje się podmiotem praw
i obowiązków w zakresie prawa cywilnego (ma zdolność prawną) oraz ma
zdolności do czynności prawnych. W praktyce oznacza to, że np. może otrzymywać darowizny, zawierać umowy o przyznanie dotacji, czy o wykonanie zadania
publicznego lub innej usługi, wystawiać umowy zlecenia czy o dzieło i umowy
wolontariackie.
50
Rozdział 4
Zgłoszenie numeru REGON i NIP
Każdy klub sportowy, który chce mieć osobowość prawną, działa jako
stowarzyszenie, a te zgodnie z prawem powinny wystąpić o nadanie numeru
REGON i NIP.
O REGON występuje się do urzędu statystycznego. Tam należy wypełnić
formularz RG-1 i następujące dokumenty:
wypis z ewidencji powiatowej, jeśli robimy to osobiście (a tak jest szybciej),
oryginał i dwie kopie,
statut i ewentualnie pieczątkę.
O REGON musimy wystąpić w ciągu 14 dni od rejestracji. Wniosek RG-1 jest
dostępny m.in. na stronie internetowej GUS (www.stat.gov.pl).
O przyznanie numeru NIP występujemy do właściwego urzędu skarbowego.
Składamy wniosek na formularzu NIP-2. Niektóre urzędy skarbowe żądają dodatkowych dokumentów: wyciągu z ewidencji, numeru REGON, statutu, umowy
o najmie lokalu. Dlatego najlepiej dowiedzieć się, jakie są wymagania „naszego”
urzędu skarbowego.
Kluby lub stowarzyszenia, które rejestrują w KRS działalność gospodarczą
korzystają z możliwości tzw. jednego okienka, oznacza to, że wraz z dokumentami składanymi w sądzie składamy od razu formularze o nadaniu numeru REGON
i NIP i to sąd po dokonaniu wpisu do KRS przesyła nasze dokumenty do urzędu
statystycznego i urzędu skarbowego.
Wpis do KRS
Kluby, które chcą prowadzić działalność gospodarczą lub uzyskać status
organizacji pożytku publicznego rejestrują się w Krajowym Rejestrze Sądowym,
wpisu dokonują Wydziały Gospodarcze Sądów Rejonowych. Rejestrując klub lub
stowarzyszenie w KRS należy złożyć następujące dokumenty:
1) wniosek KRS –W-20,
2) załącznik KRS-WK - formularz służy do zgłoszenia osób wchodzących w skład
zarządu i komisji rewizyjnej; na tym formularzu zgłaszamy również informację
o sposobie reprezentacji stowarzyszenia - informację tę podajemy ze statutu;
51 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Jak założyć Klub Sportowy? - prawo i praktyka
na jednym formularzu KRS-WK można zgłosić dwie osoby; jeśli jest ich więc
więcej należy wypełnić kolejny formularz KRS-WK,
3) KRS-WF – formularz służy do zgłoszenia osób wchodzących w skład komitetu
założycielskiego,
4) KRS-WM – formularz o przedmiocie działalności (składamy go tylko wtedy, gdy
zgłaszamy jednocześnie wpis działalności gospodarczej do rejestru przedsiębiorców).
Wzory formularzy są dostępne m.in. na stronie internetowej Ministerstwa
Sprawiedliwości (http://bip.ms.gov.pl/pl/formularze/).
Do tych formularzy należy dołączyć:
statut stowarzyszenia (podpisany przez komitet założycielski lub zarząd, jeśli
jest wybrany),
protokół z zebrania założycielskiego (podpisany przez przewodniczącego
i sekretarza lub protokolanta),
listę członków założycieli – zawierającą dane: imię i nazwisko, datę i miejsce
urodzenia, miejsce zamieszkania oraz własnoręczne podpisy założycieli,
uchwały: o powołaniu stowarzyszenia, o wyborze Komitetu Założycielskiego,
o wyborze Zarządu i organu kontroli wewnętrznej (Komisji Rewizyjnej) - jeśli
takie uchwały podjęto, o przyjęciu statutu oraz informację o adresie siedziby
stowarzyszenia lub tymczasowej siedziby.
Stowarzyszenie wnioskujące o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego nie
ponosi opłat za rejestrację, a także opłat z tytułu ewentualnych zmian w rejestrze.
Ale, jeśli stowarzyszenie rejestruje działalność gospodarczą, wówczas opłata za
wpis wynosi 1.000 zł., a dokonanie zmian w rejestrze 500 zł.
Sąd ma 3 miesiące (od dnia złożenia wniosku) na zarejestrowanie stowarzyszenia. Jeśli sąd ma jakieś zastrzeżenia, rejestracja może się przedłużyć. Wtedy też
sąd odsyła dokumentację w celu jej uzupełnienia wyznaczając określony termin
dokonania zmian.
Stowarzyszenia i kluby winny pamiętać, iż każde zmiany we władzach
stowarzyszenia lub klubu, w statucie, adresie siedziby należy zgłosić do organu
rejestrowego na odpowiednich formularzach.
52
Rozdział 4
Konto bankowe
Każdy klub czy stowarzyszenie powinno posiadać konto bankowe, choć żadne
przepisy tego nie wymagają. Należy wybrać któryś z banków i udać się tam, by
dowiedzieć się jakie dokumenty są wymagane oraz jakie są koszty prowadzenia
konta bankowego. Opłaty miesięczne bywają bardzo zróżnicowane. Są też banki,
które nie pobierają od tego typu organizacji opłat.
Schemat postępowania przy zakładaniu Klubu Sportowego
Zebranie założycieli
Pierwszym krokiem jest zorganizowanie zebrania, podczas którego omówi się pomysły i plany
oraz ustali kolejne kroki działań.
Działania legislacyjne
Podczas pierwszego spotkania należy:
podpisać uchwałę o powołaniu organizacji,
stworzyć listę założycieli,
podpisać uchwałę o wyborze komitetu założycielskiego,
wybrać zarząd i komisję rewizyjną,
uchwalić statut,
wybrać osoby, które zajmą się uzyskaniem:
wpisu do ewidencji,
numeru REGON,
konta Bankowego,
numeru NIP.
Jak wstąpić do Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe?
Małe jest piękne, ale duże bardziej skuteczne i ma większą siłę przebicia.
Dlatego warto, by mały czy średni klub sportowy lub stowarzyszenie było
członkiem większej organizacji. Taką organizacją są Ludowe Zespoły Sportowe
(LZS). Jak wstąpić do Zrzeszenia? Należy złożyć akces do wojewódzkiej organizacji.
W tym celu trzeba uchwalić na walnym zebraniu uchwałę o wstąpieniu do LZS
53 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Jak założyć Klub Sportowy? - prawo i praktyka
– jednocześnie należy to wpisać do statutu. Po tym kroku składamy do rady
wojewódzkiej odpowiedniego zrzeszenia następujące dokumenty:
uchwałę,
tekst statutu z przyjętą poprawką,
listę obecności z walnego zebrania,
informację o składzie zarządu.
Po otrzymaniu pozytywnej decyzji Rady Wojewódzkiej Zrzeszenia Ludowe
Zespoły Sportowe kierujemy przyjętą poprawkę do statutu do właściwego organu
rejestrowego.
Prawne podstawy działalności organizacji sportowych
Zasady tworzenia organizacji sportowych regulują następujące ustawy:
Ustawa o sporcie z dnia 25 czerwca 2010 r., która weszła w życie 16 października tegoż
roku,
Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - prawo o stowarzyszeniach,
Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie;
jej istotna nowelizacja nastąpiła 22 stycznia 2010 r.
Najważniejsza regulacja prawna jest zawarta w rozdziale 2 ustawy o sporcie. Określa
ona, jak założyć klub sportowy (UKS, LKS, LZS). Poniżej zamieszczamy ten fragment ustawy.
Kluby sportowe i związki sportowe
Art.3.1. Działalność sportowa jest prowadzona w szczególności w formie klubu
sportowego.
2. Klub sportowy działa jako osoba prawna.
Art.4.1. Szczególnym rodzajem klubu sportowego jest uczniowski klub sportowy.
2. Uczniowski klub sportowy działa na zasadach przewidzianych w przepisach
ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. — Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr
79, poz. 855, z 2003 r. Nr 96, poz. 874, z 2004 r. Nr 102, poz. 1055 oraz z 2007 r. Nr
112, poz. 766), z wyłączeniem przepisów dotyczących rejestracji.
3. Członkami uczniowskiego klubu sportowego mogą być w szczególności uczniowie, rodzice i nauczyciele.
54
Rozdział 4
4. Uczniowski klub sportowy podlega wpisowi do ewidencji prowadzonej przez
starostę właściwego ze względu na siedzibę klubu. Wpisu do ewidencji dokonuje
się na podstawie wniosku. Wpis i odmowa wpisu do ewidencji następuje w drodze
decyzji.
5. Do wniosku, o którym mowa w ust. 4, dołącza się:
1) statut,
2) listę założycieli, zawierającą ich imiona i nazwiska, daty i miejsca urodzenia,
miejsca zamieszkania oraz własnoręczne podpisy,
3) informację o adresie siedziby klubu sportowego.
6. Uczniowski klub sportowy uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do
ewidencji, o której mowa w ust. 4.
7. Przepisy ust. 2 i 4-6 stosuje się odpowiednio do innych niż uczniowskie klubów
sportowych działających w formie stowarzyszenia, których statuty nie przewidują
prowadzenia działalności gospodarczej.
8. Minister właściwy do spraw kultury fizycznej określi, w drodze rozporządzenia,
sposób prowadzenia ewidencji uczniowskich klubów sportowych i klubów
sportowych, o których mowa w ust. 7 oraz dane podlegające wpisowi
do ewidencji, biorąc pod uwagę konieczność zapewnienia jednolitego sposobu
prowadzenia ewidencji.
55 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
5. Impreza rekreacyjna i sportowa od A do Z
Każda impreza sportowa jest inna. Dlatego przy organizacji imprez sportowych nie
można wykorzystać gotowych szablonów organizacyjnych. Organizacja takiej imprezy
wymaga skoordynowania pracy wielu wykonawców, czyli zespołowego działania. Przed podjęciem się organizacji imprezy sportowej trzeba przemyśleć szczegółowo jej przygotowanie
i przeprowadzenie.
Przeprowadzenie każdej imprezy, a w szczególności średniej i dużej, wymaga czasu.
Czasami od pomysłu jej zorganizowania aż do zakończenia i rozliczenia mija kilka lub
kilkanaście miesięcy.
Wypowiedź praktyka
Przedstawiony na kolejnych stronach model postępowania przy organizacji
imprezy sportowej czy turystycznej to ideał, model, do którego powinniśmy dążyć.
Ale życie weryfikuje ideały. Ponadto trudno stworzyć jeden modelowy wzór, bo
przecież inaczej będziemy planować i organizować imprezę sportową dla 30 osób,
a inaczej dla 300. Inna ranga, inne wyzwania. Po co np. przy organizacji biegów
przełajowych we wsi, czy nawet w gminie komitet organizacyjny, czy różnego
rodzaju sekcje? Małą imprezę zwykle organizuje kilka osób, a czasami nawet
jedna. Warto jednak znać te zasady.
(Paweł Tomaszewski - sekretarz Mazowieckiego Zrzeszenia LZS)
56
Impreza sportowa
Krok 1: Przedyskutować pomysł
Zaczyna się zwykle od pomysłu, czyli od odpowiedzi na podstawowe pytania:
Czy w moim mieście, gminie jest możliwe zorganizowanie imprezy sportowej?
Od kogo jest to zależne?
Co na to moi koledzy?
Jaki to ma sens, co osiągniemy? Czy podołamy?
Czy znajdziemy sponsorów?
Jaka to ma być impreza? Zawody lekkoatletyczne, a może turniej piłki ręcznej lub nożnej?
Czy impreza ma obejmować obszar jednej gminy, czy większej liczby gmin?
Czy znajdziemy chętnych zawodników? Czy jest tyle drużyn na naszym terenie, by był to
turniej np. międzyszkolny?
Jeśli już wiemy, jaką imprezę chcemy zorganizować, musimy także odpowiedzieć sobie
na pytanie: po co to robimy? By spopularyzować daną dyscyplinę? By promować swoją
gminę lub powiat? A może po prostu po to, by wypełnić czas wolny dzieci i młodzieży?
Krok 2: Zebrać zespół
Jeśli już wiemy, co chcemy zorganizować, musimy zastanowić się, kto nam w tym
pomoże organizacyjnie i finansowo? Czy będzie to urząd gminy, szkoła, a może firmy istniejące w naszej miejscowości?
Gdy już wiemy, co i z kim będziemy organizować i jakie mamy na to finanse, powinniśmy
powołać komitet organizacyjny, a w jego ramach komisje. Przy imprezach małych będą to
osoby odpowiedzialne za realizację poszczególnych zadań. Opracowujemy regulamin pracy
komitetu, wybieramy przewodniczącego, jego zastępców i skarbnika. Możemy też powołać
komitet honorowy lub postarać się o patronat znanej osoby.
Krok 3: Planowanie
Zadania, jakie musi zrealizować organizator imprezy sportowej, czyli Komitet Organizacyjny, można podzielić w następujący sposób:
57 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Impreza sportowa
1) sportowe – opracowanie regulaminu turnieju czy zawodów, określenie zasad
uczestnictwa, zapewnienie sędziów, przeprowadzenie lustracji obiektów i sprzętów
sportowych, przeprowadzenie zawodów i ogłoszenie wyników,
2) socjalno-bytowe – przejazdy, noclegi, wyżywienie,
3) związane z przygotowaniem do zawodów obiektów sportowych i sprzętów – obiekt
musi spełniać wymagane normy, a sprzęt posiadać atest,
4) zapewnienie publiczności (organizacja widowni) oraz promocji wydarzenia,
5) zapewnienie bezpieczeństwa – zagwarantowanie sprawności zabezpieczeń przeciwpożarowych, medycznych, sanitarnych,
6) realizacja protokołu i ceremoniału sportowego – zaplanowanie i przeprowadzenie
uroczystego otwarcia i zamknięcia imprezy, odpowiednie przyjęcie honorowych i ważnych
gości, określenie sposobu wręczania nagród,
7) finansowe – znalezienie sponsorów, kalkulacja kosztów, utworzenie konta lub subkonta
bankowego, ustalenie niezbędnej dokumentacji finansowej, powołanie lub wyznaczenie
księgowego odpowiedzialnego za rozliczenie imprezy, sporządzenie końcowego
sprawozdania finansowego.
Krok 4: Ustalenie regulaminu
Jednym z najważniejszych zespołów w naszym Komitecie Organizacyjnym jest ten,
który przygotowuje regulamin imprezy. Regulamin stanowi podstawę dalszych działań. Przygotowując regulamin zawodów powinniśmy, w miarę możliwości, zaspokoić oczekiwania
wszystkich potencjalnych odbiorców. I tak sędziowie są zainteresowani zasadami i regułami
walki sportowej, zawodnicy nagrodami i tytułami, a widzowie programem zawodów oraz
imprezami dodatkowymi. Treść i zawartość regulaminu zależy od wielu czynników – inny
zakres będzie posiadał regulamin zawodów szkolnych, międzyklasowych, czy kolonijnych,
a inny walk w boksie zawodowym.
W ramach współzawodnictwa sportowego można wyróżnić sześć podstawowych
rodzajów rywalizacji i wyłaniania najlepszych:
1) każdy z każdym, stosowany np. w zawodach ligowych, przeważnie dwa razy –
mecz i rewanż,
2) pucharowy, gdzie przegrywający odpada,
3) punktowy, gdzie rezultat ocenia się w punktach i na tej podstawie decyduje
o miejscu zajętym przez zawodnika,
58
Rozdział 5
4) australijski, gdzie ostatni w wyznaczonej rundzie odpada, a pozostali „ścigają
się” nadal,
5) pierwszeństwa przestrzennego, gdzie zwycięzca uzyskał najlepszy czas, pokonał
w rzucie lub skoku największą odległość, czy wysokość,
6) systemy mieszane, będące połączeniem zasad dwóch lub więcej rodzajów
rozgrywek.
Zawody mogą być „zamknięte” (tylko dla uprawnionych) lub „otwarte" (prawo startu
dla każdego dopuszczonego przez lekarza). Regulaminy szczegółowo określają kryteria
uprawnień, które mogą być różnorodne (w jednych startują tylko amatorzy, w innych tylko
sklasyfikowani).
W regulaminie musi być jasno sformułowany:
cel zawodów,
miejsce i termin imprezy,
informacje o organizatorze imprezy i o sponsorach,
program imprezy (dyscypliny, konkurencje, system rozgrywek) – należy także
przygotować program minutowy zawodów,
zasady i warunki uczestnictwa (kto może startować, dokumenty, jakie są
wymagane do startu w zawodach),
system eliminacji.
Określić trzeba także rodzaje dokumentów, jakie zostaną sporządzone
i upublicznione po zakończeniu imprezy.
Nie może nam umknąć fakt, że jedną z podstawowych cech imprez sportowych jest
współzawodnictwo. Zawodnicy nie tylko chcą pokonać przeciwnika, ale walczą o osiągnięcie
jak najlepszego rezultatu, zdobycie tytułu i nagrody. Tytuł powinien być potwierdzony
medalem i dyplomem, względnie pucharem. Dobrze widziane są także nagrody finansowe
i rzeczowe. Tytuły i nagrody za osiągnięty rezultat sportowy motywują także trenerów,
działaczy oraz pracowników klubów i organizacji sportowych.
59 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Impreza sportowa / 4 aspekty, o których należy pamiętać organizując imprezę sportową
Krok 5: Rozpoczęcie, realizacja i zakończenie imprezy sportowej
Bardzo istotnym punktem każdej imprezy sportowej jest jej rozpoczęcie i zakończenie.
Powinny być one szczegółowo opisane w scenariuszu imprezy. Trzeba pamiętać o powitaniu
gości, zachowaniu ceremoniału olimpijskiego, uroczystym wręczaniu medali i dyplomów,
dopilnowaniu wydania przez komisję sędziowską komunikatu końcowego, który informuje
o wynikach zawodów. Nieocenioną rolę pełni w realizacji imprezy spiker. Należy wybierać
do prowadzenia imprezy osoby elokwentne, z poczuciem humoru, o dobrym głosie
– jednym słowem showmana, który potrafi zapanować nad publicznością i cały czas
trzymać ją w napięciu.
RT
A
T
S
TA
E
M
Krok 6: Podsumowanie
Po zakończeniu imprezy Komitet Organizacyjny powinien ją rozliczyć i to nie tylko
finansowo. Należy:
podsumować wszystkie działania,
dokonać rozliczenia sprzętu i protokolarnie przekazać wszystkie obiekty (sportowe,
noclegowe, żywieniowe i transportowe) ich właścicielom (jest to o tyle ważne,
że ustalenia protokolarne mogą chronić nas przed postawieniem różnorodnych,
czasami nieuzasadnionych, roszczeń finansowych),
podziękować wszystkim służbom (policja, straż pożarna, opieka medyczna),
podziękować, ewentualnie nagrodzić osoby, które szczególnie się wyróżniły przy
organizacji imprezy (w tym wolontariuszy),
rozwiązać Komitet Organizacyjny.
Podstawowe dokumenty z działalności komitetu organizacyjnego powinny zostać
zdeponowane w instytucji, która go powołała.
4 aspekty, o których należy pamiętać organizując imprezę sportową
Koszty imprezy - budżetowanie
Kolejna sprawa, którą organizator musi rozstrzygnąć to zasada finansowania imprezy.
Informacja o wysokości kosztów udziału w zawodach jest istotna nie tylko dla zawodników,
60
Rozdział 5
ale także dla rodziców, opiekunów, sekcji i klubów sportowych podejmujących decyzję
o udziale w zawodach. Informacja taka powinna być rzetelna i konkretna. Wyróżniamy
następujące rozwiązania finansowania udziału w zawodach:
uczestnictwo bezpłatne na koszt organizatorów,
uczestnicy ponoszą wszelkie koszty udziału w zawodach,
zarówno uczestnicy, jak i organizatorzy, ponoszą określone koszty udziału.
Dla uniknięcia nieporozumień wynikających z interpretacji sformułowania „bezpłatne
uczestnictwo” organizator powinien ściśle określić zakres swojego zobowiązania.
Najbardziej niebezpieczna jest formułka – „wszelkie koszty udziału w zawodach pokrywają
organizatorzy”. Regulacji wymagają też koszty pobytu osób towarzyszących.
Przy odpłatności za udział w zawodach należy szczegółowo podać, za co uczestnicy
płacą – opłata startowa, opłata za obiekt i jego przygotowanie, opłaty sędziowskie, koszty
zakwaterowania, wyżywienia, opieki medycznej itp. Ponadto nie należy zapominać o
poinformowaniu o sposobie i terminie wpłaty za uczestnictwo oraz określić kiedy i w jaki
sposób zwracamy opłatę w przypadku rezygnacji z udziału w zawodach. Jeśli uczestnicy i
organizatorzy ponoszą koszty wspólnie, trzeba określić w regulaminie, jaki rodzaj kosztów
pokrywają uczestnicy.
Przykładowy schemat kosztorysu
Rodzaje kosztów
1. Transport
koszt wynajętego autokaru, samochodu,
innego pojazdu
bilety PKP, PKS, samolotna trasie od... do…
2. Wyżywienie
Ś (śniadanie)
O (obiad)
K (kolacja)
napoje i dodatkowe przekąski oraz słodycze
i owoce w czasie imprezy (tzw. catering)
3. Noclegi / pobyt
cena dobowa pobytu w ośrodku /
cena noclegu w hotelu
61 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Rodzaje jednostek
Liczba jednostek / Cena jednostkowa
(osoba, miesiąc,
osób
dzień, sztuka)
Kwota brutto
(w PLN)
4 aspekty, o których należy pamiętać organizując imprezę sportową
4. Koszty programowe
(bezpośrednio związane z imprezą)
wstęp do obiektów (muzea, teatry,
skanseny, kina)
wynajęcie stadionu, hali sportowej, boiska,
basenu, itp.
usługi przewodników, sędziów, instruktorów
sportowych, itp.
wynajęcie toalet przenośnych
wynajem sprzętu sportowego (rowery, kajaki,
łodzie żaglowe, deski windsurfingowe)
5. Koszty administracyjne poniesione przez
klub w zakresie budżetowanego działania
koszt mediów (w tym telefony komórkowe,
sieć internetowa)
koszty biurowe, papier, wydruki, urządzenia
koszt księgowości
6. Ubezpieczenie uczestników
koszt ubezpieczenia uczestników
koszt ubezpieczenia wolontariuszy
koszt ubezpieczenia realizatorów
7. Zakup sprzętu potrzebnego do
realizacji przedsięwzięcia
sprzęt sportowy
8. Remonty i modernizacje
przykładowo modernizacja WC, remont
pryszniców przy sali gimnastycznej
9. Promocja
nagrody i materiały promocyjne
plakaty i ulotki, filmy, strona www
10. Koordynacja
praca koordynatora projektu
(imprezy sportowej)
SUMA
Suma punktów od 1 do 10 to koszt całkowity preliminarza kosztów. Koszt całkowity
podzielony przez ilość uczestników da koszt uczestnictwa na 1 osobę.
62
Rozdział 5
Promocja
Dla zawodników i organizatorów imprez sportowych ważne jest, by na trybunach
sportowych zasiadało jak najwięcej widzów. Większość zawodników twierdzi, że zdrowy
doping publiczności wyzwala u nich dodatkowe siły i czasami wpływa na uzyskany wynik.
Puste trybuny to smutny widok. Dlatego tak ważna jest promocja.
Jak promować imprezy o małej randze?
Ważne jest, by zachęcić ludzi – znajomych, przyjaciół, kolegów z pracy – by mówili
innym o zawodach, które oglądali lub które będą oglądać. Wyliczono, że jeden zadowolony
uczestnik widowiska sportowego może przyciągnąć pięciu następnych. Warto postarać
się o bezpłatny dostęp do informacji w mediach. Jeśli chodzi o formę przekazu, przy
promocji imprezy sportowej należy stosować apele emocjonalne, a nie moralne czy racjonalne. Dobrze jest też stosować argumentację jednostronną – zachwalanie. Jeśli w budżecie
są uwzględnione pieniądze na promocję, warto zrobić kilka lub kilkanaście plakatów i małe
ulotki, które można rozwiesić w szkole, bibliotece, na przystanku, czy w kościele, a także
wyprodukować pamiątkowe gadżety (koszulki, kubki, czy pendrive’y). W zależności od rangi
i wielkości imprezy można, dla jej uatrakcyjnienia, zaprosić np. znanego aktora, piosenkarkę,
sportowca lub lubiany miejscowy zespół młodzieżowy, by uświetnili część artystyczną.
A może ktoś Wam te wydatki zasponsoruje?
Sponsoring
Sponsoring polega na wspieraniu ważnych dziedzin życia społecznego, nie tylko sportu,
ale także kultury, nauki, oświaty, ochrony środowiska oraz pożytecznych akcji i imprez.
Sponsorem może być każda osoba prywatna lub fizyczna. Z dotychczasowych doświadczeń
w sponsorowaniu działalności sportowej wynika, iż najczęściej w takiej roli skłonne są
występować dobrze prosperujące przedsiębiorstwa, firmy ubezpieczeniowe i banki. Jak
to może wyglądać w praktyce? Na ogół firmy, które decydują się zasponsorować imprezę,
oczekują, by w zamian na wszystkich zaproszeniach, biletach, plakatach itp. wydrukować
ich logo lub, by na sali, czy stadionie zawisły ich banery reklamowe.
Nie należy zawierać ustnych umów sponsorskich. Umowa powinna być sporządzona na
piśmie i zawierać:
dokładną nazwę obu podmiotów,
przedmiot umowy: rodzaj imprezy i dokładną charakterystykę świadczeń obu stron,
63 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
4 aspekty, o których należy pamiętać organizując imprezę sportową / Festyn rekreacyjny
a więc rodzaje świadczeń, ich wielkość i wartość, terminy realizacji zobowiązań, warunki
zmiany i konsekwencje zerwania umowy dla obu stron.
Bardzo miłym gestem jest oficjalne podziękowanie sponsorowi. Można poprosić spikera,
który prowadzi imprezę, by to zrobił. Sponsor, który poczuje się doceniony, chętniej wesprze
kolejne nasze działanie.
Bezpieczeństwo
Wszystkie organizowane imprezy sportowe od najmniejszej do największej muszą
zapewniać bezpieczeństwo, porządek i opiekę medyczną zarówno zawodnikom jak
i kibicom. Reguluje to Ustawa o bezpieczeństwie imprez masowych z dnia 20 marca 2009 r.
Warto wiedzieć, że niektóre imprezy wymagają zezwoleń – są to imprezy masowe. Według
ustawy imprezą masową jest impreza sportowa, artystyczna lub rozrywkowa, na której
może być obecnych – w przypadku stadionu, innego obiektu nie będącego budynkiem lub
terenu umożliwiającego przeprowadzenie imprezy masowej – nie mniej niż 1000 osób,
a w przypadku hali sportowej lub innego budynku umożliwiającego przeprowadzenie
imprezy masowej – nie mniej niż 300 osób. Nie są imprezami masowymi w rozumieniu
wspomnianej ustawy imprezy odbywające się w teatrach, operach, operetkach, filharmoniach, kinach, muzeach, bibliotekach, domach kultury i galeriach sztuki, a także imprezy
organizowane w placówkach oświatowych, imprezy sportowe z udziałem sportowców niepełnosprawnych, imprezy organizowane w ramach współzawodnictwa sportowego dzieci
i młodzieży oraz imprezy rekreacyjne.
Festyn rekreacyjny
Festyn rekreacyjny to forma dobrowolnego, sportowo-towarzyskiego spotkania wielu
ludzi, których zaciekawił program imprezy o określonym temacie. Uczestnicy festynu
biorą czynny udział w poszczególnych konkurencjach i zawodach lub jedynie dopingują
uczestniczących. W programie festynu muszą się znaleźć gry i zabawy ruchowe, konkursy
sprawnościowe, artystyczne oraz konkursy wiedzy, występy artystyczne, a także zawody
sportowe w jednej lub kilku dyscyplinach itp. Festyn powinien mieć nazwę podkreślającą
charakter imprezy.
Podstawowym zadaniem w organizacji festynu rekreacyjnego jest powołanie zespołu
osób, które będą stanowić zespół organizacyjny. Termin powołania zespołu organizacyjnego
64
Rozdział 5
zależy od wielkości imprezy, ilości dyscyplin, liczby uczestników i czasu trwania festynu.
Powołujemy więc go na kilka miesięcy lub kilka tygodni przed terminem festynu.
Po powołaniu zespołu, przystępujemy do konstruowania programu pracy i podziału
zadań pomiędzy poszczególnych członków zespołu. Organizacyjnie zespół podzielony jest na
sekcje, które odpowiedzialne są za przydzielone do realizacji tematy.
Zadania zespołu organizacyjnego
1. Działania o charakterze programowym:
opracowanie szczegółowego programu festynu, regulaminu dyscyplin
sportowych i konkursów wchodzących w skład programu,
powołanie komisji sędziowskiej, przeprowadzenie rozgrywek i konkursów,
dokonanie obliczenia wyników oraz końcowej punktacji,
opracowanie ostatecznego komunikatu w poszczególnych konkurencjach.
2. Działania o charakterze gospodarczo-finansowym:
opracowanie preliminarza budżetowego imprezy rekreacyjnej,
gromadzenie środków finansowych,
zakup urządzeń i sprzętu sportowego lub ich wypożyczenie,
zakup nagród,
65 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Festyn rekreacyjny
dopilnowanie należytego przygotowania obiektów i urządzeń sportowych,
realizacja zobowiązań,
rozliczenie całości wydatków.
3. Działania o charakterze reklamowym:
opracowanie planu działań reklamowych,
opracowanie planu uroczystości otwarcia i zamknięcia imprezy,
reklama w gazetach, radio, lokalnej telewizji,
reklama w formie plakatów, ulotek, banerów,
przygotowanie nagród: dyplomów, upominków.
4. Działania zapewniające bezpieczeństwo na festynie:
organizując rywalizację w różnych dyscyplinach sportowych, których
uprawianie niesie za sobą duży wysiłek fizyczny, wymagamy od uczestników
dostarczenia pisemnej zgody lekarza na udział w zawodach,
zapewniając bezpieczeństwo osób uczestniczących w festynie organizujemy
opiekę medyczną zatrudniając lekarza i pielęgniarkę oraz gwarantujemy
możliwość transportu chorych karetką sanitarną; w przypadku imprez,
w których uczestniczy kilkaset lub kilka tysięcy osób zwiększamy liczbę
personelu medycznego,
biorąc pod uwagę możliwość wystąpienia chuligańskich ekscesów, gwarantujemy uczestnikom bezpieczeństwo zatrudniając osoby czuwające nad
ochroną uczestników i publiczności.
Zasady opracowywania programu
Przy konstruowaniu programu zespół organizacyjny powinien kierować się
następującymi zasadami:
program festynu powinien przede wszystkim być interesujący dla wszystkich
potencjalnych uczestników; należy go ułożyć w taki sposób, by każdy mógł
sprawdzić swoje siły w przynajmniej jednej dziedzinie,
program ma być dostosowany do możliwości organizacyjnych oraz posiadanych
warunków jego prowadzenia,
w programie imprezy należy uwzględnić to wszystko, co może zainteresować
uczestników festynu - oprócz dyscyplin typowo sportowych, w programie
66
Rozdział 5
imprezy powinny znaleźć się gry i zabawy, konkursy sprawnościowo-zręcznościowe, konkursy wiedzy, quizy, zgaduj-zgadule i małe olimpiady.
Łączenie dyscyplin rekreacyjno-sportowych i kulturalno-towarzyskich ożywia
program festynu, czyniąc go ciekawym i atrakcyjnym dla wszystkich uczestników
bez względu na wiek, wydolność organizmu i sprawność ruchową.
Warto pamiętać o muzyce i dobrym nagłośnieniu. Promujmy własne,
amatorskie zespoły i lokalnych muzyków oraz chóry. Gdy planujemy festyn,
zapraszajmy rodzime kapele a nie drogie zespoły lub inne zawodowe grupy (które
nie pochodzą z naszej okolicy), promujmy własnych artystów. Jeśli decydujemy się
na muzykę z nagrań, zapewnijmy dobre nagłośnienie, co nie oznacza głośno
i hucznie. Zapytajmy uczestników, jakiej muzyki lubią słuchać. Dostosujmy muzykę
do gustów wszystkich uczestników festynu - różnych grup wiekowych.
Impreza turystyczna
Kolejną z możliwych form aktywności fizycznej jest turystyka. Organizacja form
ruchu turystycznego polega na ustaleniu programu, liczby uczestników i obliczeniu na tej
podstawie kosztów. Po zatwierdzeniu wysokości opłat wnoszonych przez uczestników,
należy dokonać zakupu usług. Po realizacji programu, następuje etap rozliczeń.
67 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Festyn rekreacyjny / Impreza turystyczna
Zakres prac organizacyjnych
Planowanie
Ustalanie programu
Zakupienie usług
Obliczenie kosztów
Realizacja programu
Dokonanie rozliczeń
Planowanie i prace przygotowawcze
Przed wyruszeniem należy przemyśleć cel i tematykę krajoznawczą wyprawy. Starannie
należy przygotować program, wybrać miejsce lub opracować trasę imprezy turystycznej,
kosztorys wydatków, przygotować niezbędny ekwipunek, wyposażenie i sprzęt dodatkowy.
Należy również przygotować do niej uczestników, dostarczając im skrócony opis treści
krajoznawczych, foldery, przewodniki i mapy. W przypadku form turystyki aktywnej,
kilkudniowej wymagającej kondycji fizycznej, należy przygotować uczestników podczas krótkich wycieczek, wdrażać ich do punktualności, uczyć doboru sprzętu i technik turystycznych.
Warto odpowiednio wcześniej zarezerwować noclegi, bilety wstępu, zapewnić udział
przewodnika i, w razie potrzeby, wcześniej zarezerwować środki przejazdu.
Planowanie to pierwszy etap w projektowaniu imprezy turystycznej. Na wstępie
określamy cele imprezy turystycznej, opisując formy ich realizacji. Następnie ustalamy
trasę podróży, miejsca organizowanych postojów, a w przypadku długiego czasu
przejazdu miejsca posiłków i ewentualnych noclegów.
68
Rozdział 5
Ustalamy termin imprezy i czas trwania. Dokonujemy wstępnego wyboru środków
transportu. Tworzymy listę osób uczestniczących. Dobieramy kadrę, która sprawować
będzie opiekę nad uczestnikami.
Schemat planowania
Cel przedsięwzięcia
(poznawczy, rekreacyjno-wypoczynkowy,
zdrowotny, szkoleniowy)
Trasa podróży
(miejsca noclegów, postojów, posiłków)
Terminy
Środki lokomocji
(transport autokarowy, kolejowy, promowy,
lotniczy)
Uczestnicy
Kadra
(pilot, istruktorzy programowi, opiekunowiewychowawcy)
Regulamin uczestnictwa
(prawa i obowiązki uczestników)
Programowanie imprezy turystycznej
Program przedsięwzięcia powinien być uzależniony od: wieku uczestników, ich
przygotowania turystycznego, pory roku, możliwości finansowych uczestników i organizatorów oraz środków transportu.
69 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Impreza turystyczna
Zaletą dobrze przemyślanego programu jest rozłożenie zadań w formie rozkładu
minutowego, wyznaczającego godziny: przejazdów, zwiedzania, posiłków, odpoczynku itp.
Organizator i uczestnicy, starając się realizować rozkład minutowy imprezy, oszczędzają
czas, lepiej przestrzegają dyscypliny i wynoszą w efekcie większe korzyści poznawcze
i rekreacyjne.
Program każdej imprezy powinien być uzależniony od:
celu, dla którego postanowiono zorganizować imprezę,
czasu jej trwania,
terenu, na którym odbywa się impreza,
możliwości usługowych w terenie lub na trasie w zakresie: zakwaterowania uczestników
i ich wyżywienia,
możliwości finansowych uczestników,
wieku, płci, wykształcenia oraz stopnia sprawności fizycznej uczestników,
kwalifikacji turystycznych uczestników,
pory roku (klimatu, długości dnia),
warunków atmosferycznych spodziewanych w planowanym okresie,
środków lokomocji turystycznej i komunikacji masowej,
posiadanego sprzętu turystycznego.
Praktyka wskazuje, że organizatorzy często rezygnują z opracowania szczegółowego
programu i harmonogramu minutowego imprezy, twierdząc, że i tak nie są w stanie
zrealizować swoich zamierzeń. Tymczasem niepowodzenia organizacyjne biorą swój
początek w niedostatecznym zaprogramowaniu działań.
Każda impreza turystyczna, w tym również wycieczka, powinna posiadać cel podkreślony
chwytliwym hasłem. W informacji o imprezie, należy koniecznie podać datę i określić czas
jej trwania. Jest to szczególnie istotne, gdy organizujemy imprezę, w której uczestniczą
dzieci. Rodzice powinni być wówczas dokładnie poinformowani o godzinie zbiórki, wyjazdu,
miejscu docelowym, programie i, gdy impreza trwa kilka dni, również o planowanym terminie pobytu w poszczególnych miejscowościach (gdy dotyczy to wycieczki). Zawsze trzeba
przygotować program rezerwowy na wypadek niepogody. Nie warto realizować programu
za wszelką cenę.
70
Rozdział 5
Programowanie imprezy turystycznej
Dobry plan imprezy turystycznej powinien być:
1)
2)
3)
4)
adekwatny do celu przedsięwzięcia, warunków finansowych i organizacyjnych – celowy,
zawierający treści poznawcze i rekreacyjno-wypoczynkowe – atrakcyjny,
posiadający godzinny rozkład zajęć – precyzyjny,
zawierający w programie wariant zastępczy na wypadek nieprzewidzianych warunków –
elastyczny.
Kolejny etap to opracowanie zasad finansowych, w których należy uwzględnić:
1)
2)
3)
4)
5)
6)
usługi: noclegowe, żywieniowe, transportowe, programowe,
ubezpieczenie uczestników imprezy,
wysokość kieszonkowego,
konieczność zagwarantowania rezerwy finansowej,
rozliczenie imprezy,
sprawozdanie z przebiegu imprezy.
Obowiązki pilota lub kierownika grupy podróżujących
Kierownika imprezy turystycznej powinna cechować głęboka odpowiedzialność za
realizację programu, zaradność i energia w przezwyciężaniu trudności, takt i kultura
osobista.
Każdy, kto bierze na swoje barki obowiązki kierowania grupą, musi pamiętać, że
zobowiązje się do zapewnienia zdrowia i bezpieczeństwa uczestników, odpowiada za
rozważne postępowanie, zachowanie środków ostrożności, przestrzeganie przepisów ustalonych przez organizacje i instytucje zarządzające terenami i obiektami.
Kierownik zobowiązany jest też do troszczenia się o sprawne przeprowadzenie imprezy
turystycznej, o realizację ustalonego programu. Bezpośrednio przed imprezą kierownik
powinien wykonać następujące czynności:
1) przygotować się do prowadzenia grupy i udzielania wyczerpujących wyjaśnień (przestu-
diować literaturę krajoznawczą, zebrać informatory, przewodniki i mapy),
2) opracować szczegółowo harmonogram prac przygotowawczych i kontrolować stale stan
ich wykonania,
3) skontrolować stan zgromadzonego sprzętu.
71 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Impreza turystyczna / Turystyka kwalifikowana
W trakcie imprez turystycznej kierownik powinien:
1) zapewnić uczestnikom pełne bezpieczeństwo,
2) przestrzegać realizacji programu, regulować tempo podróży lub marszu, dbać o dobrą
atmosferę,
3) zapewnić uczestnikom odpowiednie warunki wypoczynku, wyżywienia, snu,
4) skrupulatnie prowadzić rachunki i rozliczyć koszty imprezy w najkrótszym czasie po
powrocie,
5) dbać o kulturalne zachowanie uczestników, samemu dając przykład opanowania
i uprzejmości.
Zakończenie imprezy
Na spotkaniu podsumowującym wyprawę / imprezę, należy przeanalizować dorobek,
ustalić wnioski na przyszłość, zarysować nowe cele wypadów turystycznych. Po zakończeniu
imprezy turystycznej kierownik, na życzenie organizacji lub instytucji finansujących imprezę,
przedstawia rozliczenie finansowe, sprawozdanie opisowe i organizuje spotkanie z uczestnikami dla podsumowania wrażeń i wysłuchania uwag.
Co powinno zawierać sprawozdanie?
Obok podstawowych danych – ilość uczestników, miejsce, data i cel imprezy – opis
przygotowania imprezy, przebieg podróży, transfery, zakwaterowanie, wyżywienie,
realizacja programu, sprawy finansowe, choroby i wypadki nadzwyczajne, opinie o
przewodnikach i o współpracy w grupie, a także wnioski mające na celu poprawę organizacji
podobnego wydarzenia w przyszłości.
Turystyka kwalifikowana
Turystyka kwalifikowana jest najwyższą formą specjalizacji w wybranej dyscyplinie
turystycznej. Uprawianie jej wymaga specjalnego przygotowania psychofizycznego, zahartowania, umiejętności zachowania w środowisku naturalnym i w obiektach turystycznych,
a w niektórych przypadkach, potwierdzonej przez właściwe organizacje, umiejętności
posługiwania się sprzętem (rower, narty, żaglówka).
72
Rozdział 5
Imprezy turystyczne stanowią doskonałą formę popularyzowania turystyki w ogóle,
a kwalifikowanej w szczególności. Wszystkie imprezy turystyki kwalifikowanej podzielone
są ze względu na zasięg terytorialny na: centralne, ogólnokrajowe, wojewódzkie i lokalne.
W działalności turystycznej imprezami nazywamy rajdy, zloty, złazy, rejsy lub zawody
turystyczne.
Rajd – to planowa wędrówka kilku grup turystycznych po określonym terenie, w trakcie
której cały zespół realizuje zaplanowane zadania wyszczególnione w regulaminie rajdu.
Wszystkie zespoły uczestniczące w rajdzie objęte są współzawodnictwem. Rajd może być
jedno lub wielodyscyplinowy. Nazwa „rajd” nadawana jest na ogół imprezom pieszym,
kolarskim lub motorowym.
Złaz – to impreza masowa, w której biorą udział grupy zorganizowane, jak również
uczestnicy indywidualni. Celem złazu jest dojście do z góry zaplanowanej miejscowości. Po
drodze realizuje się zazwyczaj wyznaczone zadania.
Zlot – to wielki złaz, a dla części uczestników jednocześnie rajd, spływ lub rejs
wyprzedzający lub kończący imprezę. Często wielodniowy zlot kończy się kilkudniowym
pobytem w miejscu docelowym, gdzie uczestnicy biorą udział w zaplanowanych zajęciach
lub imprezach artystycznych. Zloty organizowane są często dla turystów jednej grupy
zawodowej, społecznej lub organizacji społecznych (ZHP, PTTK, PTSM).
Spływ - tak nazywa się wędrówki kajakowe, odbywane na tych samych zasadach co
rajdy.
Rejs - tak nazywamy wędrówki żeglarskie, odbywane według ustalonego regulaminu.
Do imprez turystycznych zalicza się również wędrówki, biwaki i obozy wędrowne, choć
brak w nich elementu widowiska i współzawodnictwa.
Organizatorzy imprez turystycznych, zanim podejmą się ich organizacji, powinni zdobyć
podstawowe doświadczenie podczas organizowania wycieczek i wędrówek. Organizacja
imprezy turystycznej wymaga bowiem większego doświadczenia oraz bardziej szerokiego
i wszechstronnego działania. Organizatorzy imprez powinni pamiętać, aby dla turystów
udział w imprezie był radosnym przeżyciem, a nie nerwową krzątaniną. Należy unikać zbyt
ambitnych etapów, tempo należy dostosować do najsłabszego uczestnika, śledzić przebieg
drogi i konfrontować z opisami w przewodniku i mapą. Program imprezy powinno się modyfikować w zależności od warunków pogodowych i samopoczucia uczestników.
73 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Turystyka kwalifikowana
Pamiętaj o ubezpieczeniach w turystyce
Wzmożony ruch turystyczny powoduje zwiększoną wypadkowość w trakcie uprawiania
różnych form turystyki. Ubezpieczenia chronią turystę przed skutkami majątkowymi
różnych zdarzeń np. wypadku samochodowego, choroby, kradzieży bagażu itp.
Towarzystwa ubezpieczeniowe dysponują dziś coraz bogatszą ofertą ubezpieczeń, dążąc do
asekuracji turysty w różnych sytuacjach mających znamiona ryzyka.
Ubezpieczenia dzielą się na obowiązkowe i dobrowolne. Ubezpieczenia powstają na
mocy umowy ubezpieczeniowej. Ogólne warunki ubezpieczenia określają w szczególności
przedmiot i zakres ubezpieczenia, sposób zawarcia umowy, zakres i czas trwania
odpowiedzialności ubezpieczyciela, prawa i obowiązki stron umowy, sposób ustalania
wysokości szkód oraz wypłaty odszkodowań lub świadczeń.
Umowę ubezpieczenia uczestników imprezy turystycznej można zawrzeć w oddziałach
każdego towarzystwa ubezpieczeniowego, nie później jednak niż w przeddzień jej rozpoczęcia. Umowę ubezpieczeniową zawiera organizator imprezy turystycznej. Każdy uczestnik
ruchu turystycznego może być ubezpieczony kilkakrotnie, korzystając w razie wypadku
z odszkodowań udzielanych z kilku polis.
74
6. Pomysły na ciekawe zajęcia ruchowe dla różnych grup
Ta publikacja służy przede wszystkim temu, by zachęcić do działania. Pokazuje sposoby
na to, jak można realizować wzniosłe postulaty społecznego uzdrowienia poprzez sport. Jest
to zadanie realne, ponieważ mamy ludzi, którzy z rozrzewnieniem wspominają, jak kiedyś
byli sprawni, mamy dzieci, które „przebierają nogami”, by ktoś zaproponował im fajne
zajęcie, mamy piękną przyrodę, często na wyciągniecie ręki, niezłą infrastrukturę (czasem
zaniedbaną, ale przecież do odratowania), w końcu wspaniałych trenerów i animatorów,
którzy naprawdę pełni są pasji, tylko system, w którym obecnie pracują, podcina im skrzydła
kompletnie nie doceniając ich pracy i zaangażowania. Mamy tysiące klubów i organizacji
sportowych, jedne prężne i bogate, inne biedne i zapomniane, ale każdy ma w swojej
historii pasję i zaangażowanie ludzi oraz potencjał dostarczania ludziom tego, co jest dla
nich ważne i fajne.
Na początek zamieszczamy kilka ogólnych zasad dotyczących prowadzenia gier i zajęć
opisanych poniżej. Pamiętajmy, że gra musi być dobrana do potrzeb, możliwości i dynamiki
konkretnej grupy i sytuacji:
1) zwróćmy uwagę, czy w proponowanej grze/zabawie każdy uczestnik może brać udział
(np. ze względu na stan zdrowia, umiejętności),
2) pamiętajmy, że gra powinna umożliwiać udział wszystkim uczestnikom, zachęcajmy
osoby nieśmiałe, jednocześnie uszanujmy, jeśli ktoś bez podania powodu chce się
wycofać,
3) czasami przeczytanie instrukcji gry to za mało, aby ją dobrze poprowadzić – zapytajmy
uczestników, czy zrozumieli reguły gry/zabawy; jeśli okaże się, że nie, wytłumaczmy je
jeszcze raz,
4) jeśli potrzebne są pomoce dydaktyczne, materiały lub rekwizyty, przygotujmy je
wcześniej, aby nie tracić czasu na zajęciach,
5) miejmy w zanadrzu listę innych pomysłów, gdyż proponowana gra może się nie spodobać lub po krótkim czasie znudzić uczestnikom,
6) gra/zabawa musi być prowadzona w sposób (i w miejscu) gwarantujący
bezpieczeństwo; skontaktujmy się z odpowiednimi służbami porządkowymi i
właścicielem przestrzeni, by wspólnie ustalić sposoby zagwarantowania bezpieczeńst-
75 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Pomysły na ciekawe zajęcia ruchowe dla różnych grup
Zadanie - „Wyginaj śmiało ciało”
CEL uświadomienie młodzieży i dorosłym, jak bardzo zaniedbują swoje ciało
w zakresie aktywności sportowej oraz jak dalece odbiegają od zaleceń WHO
(zalecenia te zostały przedstawione w rozdziale 2 naszej publikacji) dotyczących
uprawiania sportu i szeroko rozumianej aktywności fizycznej. Młodzi ludzie
powinni codziennie przeznaczać godzinę (starsi 30 minut) na umiarkowany
wysiłek fizyczny i co najmniej 20 minut na energiczny wysiłek trzy razy w tygodniu
– może być on również rozłożony na partie 10-minutowe.
DLA wszystkich grup wiekowych
INSTRUKCJA Wydrukuj dzienniczki aktywności i poproś uczestników, by przez
kolejny tydzień zapisywali swoją aktywność fizyczną. Zanim rozdasz dzienniczki
omów z uczestnikami następujące pytania:
W jaki rodzaj aktywności fizycznej uczestnicy się zazwyczaj angażują?
Co można dodać do listy aktywności?
Czy ktoś ma jakiś pomysł?
Jakie są bariery aktywności (np. czas, pieniądze, rodzice, brak okazji,
wyposażenie)?
Pod koniec tygodnia poproś każdego uczestnika, by przedstawił swój dzienniczek.
Zapytaj każdego:
Co robił?
Czy był wystarczająco aktywny (60 minut dziennie)?
Jakie inne rodzaje aktywności fizycznej mogłyby okazać się fajne?
POMOCE flipczart lub tablica z papierem i pisakami, kopie dzienniczków
aktywności.
Źródło: Podręcznik UEFA RESPECT your Health – Euroschools 2012 (Szanuj swoje
zdrowie – Euroszkoły 2012) gdzie niniejsza gra opisana jest pod tytułem Dzienniczek aktywności fizycznej). W publikacji UEFA znajdują się też inne szczegółowe
opisy zajęć i gier, o których będziemy wspominać w tym rozdziale.
Zajrzyj na: http://respectyourhealth.eu/pl/frontend/download.
76
Rozdział 6
Przykładowy, wypełniony częściowo dzienniczek aktywości:
Dzień
Aktywność
Intensywność
Czas
niedziela
zawody na festynie
wysoka
25 min
jazda na rowerze
umiarkowana
60 min
spacer do rodziny
niska
45 min
przejście do szkoły
niska
20 min
wysoka
90 min
przejście do szkoły
niska
20 min
zajęcia WF sprint
wysoka
45 min
poniedziałek
trening piłkarski
wtorek
Gra - „Wymówki”
CEL skłonienie do refleksji, dlaczego ludzie są tak mało aktywni fizycznie oraz
podzielenia się pomysłami na to, jak wprowadzić aktywność fizyczną i ruch do
codziennego życia
DLA wszystkich grup wiekowych
INSTRUKCJA Poproś uczestników zajęć, by ustawili się w kręgu i podawali sobie
piłkę. Pierwsza osoba podaje piłkę osobie z lewej strony a następnie obiega okrąg
dopóki nie wróci na pierwotną pozycję. W tym samym czasie piłka krąży po okręgu.
Kto jest szybszy, piłka czy biegacz?
77 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Pomysły na ciekawe zajęcia ruchowe dla różnych grup
Kiedy gracz powróci na swoje miejsce, musi podać powody, dla których nie
jest aktywny fizycznie (brak czasu, brak wyposażenia, rodzice nie pozwalają mu
grać, jeżdżenie samochodem, brak lokalnych grup aktywności). Trener zapisuje na
tablicy powody tworząc listę wymówek.
UWAGA! Ta GRA może być używana w kontekście różnych tematów i związanych z nimi „wymówkami” np. palenie papierosów (Dlaczego palimy?), rodzaje
zdrowej/niezdrowej żywności (Dlaczego tak nagminnie wybieramy niezdrową?)
OMÓWIENIE Ćwiczenie trwa dopóty, dopóki wszyscy uczestnicy nie wezmą w nim
udziału. Ile wymówek udało się wymyślić grupie? Przedstaw wyniki statystyk Eurobarometru (rozdział 1 i 2 niniejszej publikacji). Omówcie je razem – upewnij się, że
znaleźliście rozwiązanie dla każdej bariery dla podejmowania aktywności fizycznej.
POMOCE piłka do nogi lub jakakolwiek duża piłka, flipczart lub tablica, pisaki.
Źródło: Podręcznik UEFA RESPECT your Health – Euroschools 2012 (Szanuj swoje
zdrowie – Euroszkoły 2012).
Gra - „Papieros kontra zdrowie - poznaj reguły gry”
CEL przekazanie wiedzy o szkodliwości palenia
DLA wszystkich grup wiekowych
INSTRUKCJA Gra oparta jest na quizie typu prawda-fałsz. Zwycięża osoba
dysponująca najlepszą wiedzą o paleniu papierosów i najszybciej biegająca. Poza
zagadkami z quizu mamy tu też elementy ruchu w postaci wyścigu 2 drużyn.
Dokładny opis gry oraz pytania quizu znajdują się w publikacji UEFA RESPECT
your Health – Euroschools 2012.
78
Rozdział 6
Zajęcia dla kobiet z małymi dziećmi – „czas na sport”
CEL zapewnienie zajęć ruchowych kobietom z małymi dziećmi
DLA matek z dziećmi
INSTRUKCJA organizacja zajęć ruchowych w przedszkolu dla mam z pewnością
może być połączona z zapewnieniem opieki nad dziećmi. Równolegle mogą być
prowadzone zajęcia z dziećmi bardzo małymi lub dużymi. W czasie treningów
mam, dzieci mogą bawić się pod okiem profesjonalnej opiekunki lub opiekuna
(pracowników instytucji edukacyjnej lub opiekuńczej).
POMOCE Zajęcia mogą odbywać się na terenie placówki opiekuńczej (szkoła,
przedszkole, żłobek itp.) lub świetlicy, domu kultury, siedzibie klubu. Dobrym
miejscem wydaje się być przedszkole, gdyż posiada ono odpowiednie zaplecze
oraz pracowników i pracownice wykwalifikowanych w zakresie opieki nad
dziećmi. W zależności od rodzaju proponowanych zajęć sportowych lub szerzej
rekreacyjno-ruchowych, należy zabezpieczyć odpowiednie sprzęty. Lubiane
przez mamy zajęcia to: pilates, ćwiczenia z piłkami oraz aktywniejsze typu
aerobik, siłownia, taniec brzucha, salsa lub zajęcia i gry zespołowe na boisku np.
siatkówka, kometka.
Gra - „Wyścigi pudełek śniadaniowych”
CEL ćwiczenie pokazuje, jak przygotować zdrowy lunch i których produktów
unikać. Daje możliwość porozmawiania o wszystkich rodzajach żywności, jakie
jedzą młodzi ludzie. Szczególnie, gdy zauważymy sporą grupę dzieci z nadwagą
lub zagrożonych otyłością.
DLA dzieci i młodzieży
INSTRUKCJA Wyznaczamy dwa równoległe, identyczne tory przeszkód. Na
początku każdego toru stawiamy pudełko lunchowe lub koszyk, zaś na końcu
– rozrzucone karty z różnymi produktami do wyboru. Podziel grupę na dwie
drużyny (jedną do każdego toru przeszkód). Na gwizdek gracz z każdej z drużyn
zaczyna pokonywać tor przeszkód. Na jego końcu wybiera najzdrowszy produkt
79 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Pomysły na ciekawe zajęcia ruchowe dla różnych grup
i biegnie na start, gdzie wkłada go do pudełka z lunchem (koszyka); wtedy startuje
kolejny zawodnik. Gra trwa dopóty, dopóki pudełko nie zostanie zapakowane.
Dwa zestawy kart wyboru z propozycjami lunchu (propozycje kart do pudełka
z lunchem oraz dokładny opis gry znajdują się podręczniku UEFA RESPECT your
Health – Euroschools 2012.
Zajęcia dla seniorów - taniec, krokiet, ruch
Seniorzy i seniorki chętnie uczestniczą w zajęciach ruchowych. Można
zaproponować im aktywności na świeżym powietrzu takie jak: wspólne spacery,
wycieczki, nordic walking czy grę w krokieta (której opis znajduje się poniżej) lub
zajęcia w sali - gimnastykę geriatryczną prowadzoną w formie spokojnych zajęć
aerobiku.
Krokiet (z ang. croquet) − gra sportowa dla 2 do 6 osób uprawiana głównie
w Anglii i Stanach Zjednoczonych. Popularna w XIX wieku (opisana m.in. przez
Lewisa Carrolla w Przygodach Alicji w Krainie Czarów). W 1900 r. w Paryżu − gra
znalazła się w programie letnich igrzysk olimpijskich. Polega na jak najszybszym
przetoczeniu kuli krokietowej za pomocą drewnianego młotka z jednej linii
80
Rozdział 6
końcowej boiska na drugą i z powrotem. Zawodnicy muszą przetoczyć kulę wg
ustalonego porządku poprzez 6-7 bramek.
Zasady gry w krokieta można znaleźć na sportowym forum dyskusyjnym pod
adresem: http://www.sfd.pl/Krokiet__Zasady_Gry-t318035.html.
CEL zachęcenie osób 60+ do aktywności ruchowej ukierunkowanej na zdrowie
oraz do aktywności rekreacyjnej ukierunkowanej na prewencję chorób związanych
z wiekiem.
DLA seniorów i seniorek
POMOCE zestaw młotków, kul i bramek do krokieta, pole (boisko lub trawnik
niekoniecznie płaskie) o wymiarach około 15m /15m.
Zabawa sportowa z quizem pt.: „Skutki picia piwa, wina i wódki”
CEL Pokazanie uczestnikom wpływu alkoholu na ciało i umysł.
DLA wszystkich grup wiekowych
INSTRUKCJA Wyznacz dwie bazy w równej odległości od bazy domowej
umiejscowionej na środku boiska. Umieść kartki „zgadzam się” w jednej bazie,
a „nie zgadzam się” – w drugiej.
Osoba prowadząca odczytuje po kolei pytania, a uczestnicy biegną do bazy,
która według nich zawiera właściwą odpowiedź. Następnie prowadzący pyta wybranego zawodnika, dlaczego dokonał właśnie takiego wyboru a potem odczytuje
właściwą odpowiedź i przyznaje punkt tym, którzy odpowiedzieli prawidłowo.
Następnie zarządza powrót do bazy domowej. Gra trwa do ostatniego pytania,
a zwycięża osoba z największą liczbą punktów.
POMOCE quiz typu prawda/fałsz znajdujący się w podręczniku UEFA RESPECT
your Health – Euroschools 2012, stoper.
81 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Pomysły na ciekawe zajęcia ruchowe dla różnych grup
Zajęcia ruchowe - Szaleństwa na lodzie
CEL zorganizowanie miejsca spotkań oraz aktywnego wysiłku fizycznego dla
wszystkich mieszkańców a w szczególności dla młodzieży (nastolatków pełnych
energii szczególnie w okresie zimowym, gdy brak innych możliwości ruchu).
DLA wszystkich, szczególnie dla dzieci i młodzieży
INSTRUKCJA Zajęcia na lodowisku to propozycja powrotu do starego zwyczaju
wylewania ślizgawki na boiskach szkolnych lub placach miejskich. Wybrane miejsce
publiczne przystosowuje się do pełnienia funkcji lodowiska przez okres zimy.
Organizator ślizgawki - lokalna organizacja sportowa, straż pożarna (OSP) lub grupa
mieszkańców (np. rodzice), dba o nawierzchnię. Takimi miejscami dysponuje Urząd
Gminy i ta jednostka samorządowa powinna być partnerem tego przedsięwzięcia.
POMOCE płaski teren, szpadle i łopaty do śniegu, dostęp do hydrantu
Zajęcia ze specjalistami - „Na filmowo”
CEL Zajęcia warsztatowe i wykładowe ze specjalistami, dietetykiem, fizjoterapeutą ewentualnie z lekarzem – to elementy edukacji prozdrowotnej. Tematykę
spotkań można dowolnie rozszerzać o kwestie dotyczące profilaktyki chorób
związanych ze starzeniem się, edukacją seksualną, profilaktyką uzależnień,
ergonomią prac domowych, higieną itd.
DLA wszystkich, szczególnie kobiet
INSTRUKCJA Biblioteka lub świetlica, szkoła i Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji
lub Gminny Ośrodek Kultury to dobre miejsca na zorganizowanie bardzo potrzebnych spotkań ze specjalistami takimi jak dietetyk (na temat zdrowego żywienia
i zapobiegania otyłości) czy fizjoterapeuta (na temat ergonomii życia codziennego
w szczególności prac domowych), czyli praktycznych porad jak się poruszać, by
zachować zdrowie kręgosłupa. Wydaje się, że to propozycja daleko wychodząca
poza zakres działań animatora sportu, a jednak bardzo potrzebna i nie oferowana
przez inne podmioty. Takie spotkania, organizowane w sezonie zimowym, mogą
na stałe „przyciągnąć” do Klubu Sportowego kobiety. Po spotkaniu z ekspertem
proponujemy obejrzenie filmu nawiązującego do tematu a potem krótką dyskusję.
82
Rozdział 6
Przykładowe pytania, które można zadać w czasie jej trwania:
Co w filmie było dla nas zaskoczeniem?
Jakie inne zakończenia opowieści przychodzą nam do głowy?
Jakie podobne sytuacje możemy zaobserwować w naszym najbliższym
otoczeniu?
Jak dajemy sobie radę z pokazanymi w filmie problemami?
POMOCE Sala spotkań (nie musi być to duże pomieszczenie, spotkanie warsztatowe dla 10-15 osób jest bardzo skuteczną formą edukacji - umożliwia dyskusje
i zadawanie pytań). W sali konieczny jest dostęp do prądu i rzutnika oraz komputera i telewizora z DVD (możliwość wyświetlenia filmu). Lista proponowanych
filmów podana jest na końcu niniejszego rozdziału.
Potańcówka na dechach w XXI wieku
CEL integracja społeczna i ruch
DLA wszystkich grup wiekowych
INSTRUKCJA W partnerstwie z lokalną organizacją pozarządową np. Ochotniczą
Strażą Pożarną (OSP) oraz Urzędem Gminy na placu, rynku lub w innym miejscu
publicznym można zorganizować zabawę taneczną prowadzoną przez trenera lub
wolontariusza w roli wodzireja. Można też wynająć profesjonalnego wodzireja.
Muzyczną oprawę mogą zapewnić lokalni twórcy lub zespoły amatorskie. Do tego
typu zajęć, prowadzonych dla dużej grupy osób należy się wcześniej przygotować
opracowując listę zabaw w tańcu.
POMOCE lista zabaw i gier tanecznych, podest z desek do tańca (wydatek na wiele
sezonów, można kupić gotowe moduły), zespół muzyczny lub przygotowane płyty
z muzyką (dostosowaną do wieku uczestników spotkania tanecznego).
Zabawa ruchowa - „Porozmawiaj ze mną a potem zatańcz”
CEL poznanie nieznanych lub mało znanych osób i integracja w czasie imprezy
tanecznej np. „na dechach”.
DLA wszystkich grup wiekowych
83 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Pomysły na ciekawe zajęcia ruchowe dla różnych grup
INSTRUKCJA Uczestnicy zabawy dzielą się na 2 równoliczne grupy i tworzą 2 kręgi
umiejscowione tak, że jeden jest wewnątrz drugiego. Ustawiają się w kręgach
(twarzami do siebie, jak do tańca). Prowadzący/ca mówi: Chciał/a bym wam
dać możliwość poznania innych uczestników grupy. Za chwilę porozmawiacie
w parach. Za każdym razem będziecie mieli do dyspozycji 2 minuty na rozmowę.
Potem podam wam sygnał, który oznacza zakończenie rozmowy. Nawet jeśli
wam przerwę, zakończcie rozmowę i zwróćcie się do następnego partnera. Osoby
z kręgu zewnętrznego przesuwają się o 1 osobę zgodnie z ruchem wskazówek
zegara, krąg w środku pozostaje bez ruchu. W ten sposób stopniowo poznacie
wszystkie osoby stojące w kole naprzeciwko was. Podam teraz pytanie pierwsze.
Porozmawiajcie proszę przez 2 minuty na temat: Na bezludną wyspę zabrał/a
bym….
Dzwonek/ gwizdek (przerwa na jeden taniec). Po przerwie zmiana partnerki/ra
i kolejne pytanie. Inne pytania to:
Powiedz swojemu partnerowi, jak musiałby się zachowywać, aby cię zdenerwować.
Opowiedz o twojej typowej sobocie.
Powiedz, kim byś mógł być z zawodu, gdybyś nie był …. (tu podaj zawód
wyuczony).
O czym marzyłem, gdy miałem/łam 10 lat?
Jakie pytanie nie dawało mi spokoju, gdy byłem/łam dzieckiem?
Moja największa gafa w życiu.
Opowiedz partnerowi o jednym szczególe, który ci się w nim podoba.
Jak wygląda twoja droga do i z pracy.
Na wakacje pojechał/ła bym najchętniej do …
Moje pierwsze wrażenie, kiedy cię zobaczyłam/em.
84
Rozdział 6
Lokalni bohaterowie sportu
CEL odkrycie sportowej historii okolicy, promocja regionu. To działanie może
pomóc w zachęcaniu do sportu tych, którzy dawno się w niego nie angażowali.
INSTRUKCJA Pierwszy etap działań to badanie: warto poprosić o pomoc nauczyciela historii lub panią bibliotekarkę. Wspólnie zastanówcie się, jak dowiedzieć
się czegoś o sportowej historii waszej okolicy – skąd wziąć informacje, z kim
porozmawiać?
Co może nas zainteresować?
legendarny skład lokalnej drużyny – np. z czasów, gdy odnosiła ona najwięcej
zwycięstw,
urodzony w okolicy Olimpijczyk (to łatwo sprawdzić w Wikipedii),
niecodzienna dyscyplina (np. związana ze sławnym sportowcem).
By dowiedzieć się jak najwięcej, warto skorzystać z archiwów, ale także
z pamięci mieszkańców – wywiady z nimi mogą być ciekawym materiałem do
zamieszczenia na stronie internetowej miasta/wsi.
Drugi etap to impreza odtwarzająca nasze odkrycia. Można zorganizować
turniej imienia naszej sławy sportu – może nawet, jeśli to możliwe, można zaprosić
sportowca do siebie. Można odtworzyć legendarny mecz, wcielając się w składy
z dawnych lat (niezłą zabawą może być szukanie współczesnych sportowców,
którzy wcielą się w dawne lokalne sławy – tu przydałoby się zdjęcie). Oczywiście
wynik meczu może być zupełnie inny.
Jeśli odkrywana przez nas historia dotyczy niecodziennej dyscypliny, warto
zrobić kilka treningów, by się jej nauczyć.
Chłopcy jako cheerleaderzy?
CEL podważanie stereotypów płciowych. „Chłopcy grają, dziewczęta zagrzewają
ich do gry” – oto klasyczny stereotyp płciowy. Tymczasem wiele dziewcząt wolałoby być na boisku, a niektórzy chłopcy wolą taniec niż piłkę nożną. Zamieńmy się
miejscami i razem walczmy ze stereotypami!
85 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Pomysły na ciekawe zajęcia ruchowe dla różnych grup
DLA młodzieży
INSTRUKCJA Spróbuj przekonać chłopców i dziewczęta, by wspólnie walczyli
ze stereotypami, zamieniając się konserwatywnymi rolami płciowymi w sporcie.
Utwórz chłopięcą drużynę cheerliderów i żeńską drużynę piłkarską. Jeśli pomysł
im się spodoba, poproś, by potraktowali zadanie poważnie. Przygotuj układ dopingujący z chłopcami oraz przeprowadź trening z dziewczętami. Możesz również
podzielić chłopców na dwie lub trzy grupy i urządzić konkurs na najlepszy układ
w czasie meczu dziewcząt (dyscyplina nie jest tutaj ważna).
Źródło: Podręcznik UEFA “RESPECT your Health – Euroschools 2012”.
Drużyny z rodziny
CEL pokazanie atrakcyjności sportu i emocji sportowych ludziom w różnym wieku.
Wykorzystanie potencjału więzi rodzinnych.
INSTRUKCJA Pomysł znany np. z teleturnieju Familiada i niezwykle skuteczny
w angażowaniu ludzi w różnym wieku. W zależności od dyscypliny możemy
angażować małe drużyny (np. dwójki kajakarskie, duety do nordic walking) lub
większe np. do siatkówki plażowej czy piłki nożnej.
Gdy potrzebujemy większych grup zawodników, warto uczynić z samej ich
rekrutacji fajną zabawę. Można na przykład wyznaczyć młodym zawodnikom
z klubu 2 tygodnie na nakłonienie kogoś z rodziny (ale rozumianej szeroko,
z kuzynami, ciociami, powinowatymi) do wzięcia udziału w turnieju rodzin.
Wyznaczmy kryteria rekrutacji np. w każdej drużynie musi być ktoś poniżej
15 roku życia, ktoś powyżej 50-tki oraz przynajmniej 4 dziewczyny/kobiety.
W zależności od ilości takich rodzinnych drużyn impreza sportowa może przybrać
mniejsze lub większe rozmiary.
Ważne, by drużyny miały czas na treningi przed turniejem – tym samym
przez jakiś czas będą regularnie się ze sobą spotykać i przyzwyczajać do wysiłku
sportowego.
PROMOCJA Taka formuła będzie niezwykle ciekawa dla lokalnych mediów – portrety drużyn-rodzin są świetnym materiałem dla dziennikarzy. Finałowa impreza
może odbyć się w trakcie jakiegoś lokalnego święta (np. dożynek, Dni Miasta),
a nagrody ufundować powinien lokalny samorząd.
86
Rozdział 6
Krytyczna masa
CEL zachęcenie do jednoczesnego udziału w wydarzeniu sportowym maksymalnie
dużej i różnorodnej liczby mieszkańców.
INSTRUKCJA należy wybrać taką dyscyplinę sportu, która nie jest bardzo trudna
i nie wymaga specjalnych zdolności czy sprzętu. Najlepiej nadaje się do tego jazda
na rowerze lub biegi (ale nie na zbyt krótkim ani zbyt długim dystansie)
Po wybraniu dyscypliny, ustalamy termin wydarzenia - najlepiej w weekend.
Kluczowa dla tej imprezy jest ilość zawodników i przyjemność, jaka płynie z brania
udziału w takim wspólnym, sportowym wydarzeniu. Ważne jest wytycznie maksymalnie bezpiecznej i sprawdzonej trasy.
W tej imprezie ważna jest promocja – można zacząć od grup, które łatwo
zachęcić i stworzyć system rejestrowania kolejnych chętnych, tak, żeby każdy mógł
zobaczyć, jak wiele osób już jest chętnych do wzięcia udziału w sportowej masie.
Można na stronie internetowej Urzędu Gminy uruchomić licznik zgłoszonych.
WAŻNE trzeba zadbać o to, żeby początkujący wiedzieli o tym, że do udziału
w takim rajdzie/biegu należy się przygotować, nawet jeśli jest on wymyślony jako
maksymalnie niemęczący.
POMYSŁ można zwiększyć motywację mieszkańców do wzięcia udziału
w imprezie umawiając się z samorządem, że gdy w wydarzeniu weźmie udział
określona liczba uczestników, samorząd „nagrodzi” całą społeczność na przykład
remontując świetlicę czy kupując sprzęt sportowy dla klubu. Rodzaj nagrody
może się zmieniać w zależności od liczby uczestników.
87 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Inspiracje i dodatkowe materiały dydaktyczne
Podręcznik UEFA RESPECT your Health – Euroschools 2012 (Szanuj swoje zdrowie
– Euroszkoły 2012) opracowany z ramach, realizowanego przy okazji UEFA EURO
2012, programu edukacji zdrowotnej w społeczności lokalnej. Podręcznik ten został
stworzony po to, by dostarczyć nauczycielom, trenerom i animatorom pracującym
na Orlikach, rodzicom oraz lokalnym partnerom pomysły, jak zaangażować mieszkańców we wspólne działania, jak zorganizować wspólną zabawę i jak promować
zdrowy styl życia. Opisane są tu scenariusze wielu zabaw i ćwiczeń oraz quizy
tematyczne dla dorosłych i dzieci.
Dostępny jest w wersji elektronicznej do ściągnięcia jako PDF pod adresem:
http://respectyourhealth.eu/pl/frontend/download
Na tej stronie znajdziemy też zamieszczony, jako arkusz Excel, Plan Turnieju
piłkarskiego – nie jest to tylko zwykły rozkład meczów, ale arkusz, który
automatycznie oblicza tabele po wpisaniu wyników meczy.
Polecane filmy związane z tematyką:
Otyłość i zdrowa dieta:
Supersize Me, reż. Morgan Spurlock (od 12 lat)
Eat Drink Man Woman, reż. Ang Lee (pod nadzorem rodziców)
Fast Food Nation, reż. Richard Linklater (od 15 lat)
Food inc., reż. Robert Kenner (pod nadzorem rodziców)
Królowa kukurydza (King Corn), Aaron Woolf, (film dokumentalny)
Palenie i uzależnienie:
Informator (The Insider), reż. Michael Mann (od 15 lat)
Dziękujemy za palenie (Thank you for Smoking), reż. Jason Reitman (od 15lat)
Kochamy papierosy (We Love Cigarettes) (film dokumentalny), do ściągnięcia
ze strony: www.topdocumentaryfilms.com/we-love-cigarettes
Spisek tytoniowy (The Tobacco Conspiracy) (film dokumentalny), do ściągnięcia
ze strony: http://topdocumentaryfilms.com/we-love-cigarettes/
88
Rozdział 6
Skutki picia alkoholu:
http://byturen.com/ - krótki spot o młodzieży pijącej w klubie
Pijacy (Drunks), reż. Peter Cohn (od 15 lat)
28 dni (28 Days), reż. Betty Thomas (od 15 lat)
Kiedy mężczyzna kocha kobietę (When a Man Loves a Woman), reż. Luis
Mandoki (od 15 lat)
Ćma barowa (Barfly), reż. Barbet Schroeder (od 18 lat)
Czy piję zbyt dużo? (Do I Drink Too Much?) (film dokumentalny), do ściągnięcia
ze strony: www.topdocumentaryfilms.com/do-i-drink-too-much
Wszyscy jesteśmy Chrystusami, reż. Marek Koterski (od 12 lat)
Wszystko będzie dobrze, reż. Tomasz Wiszniewski (pod nadzorem rodziców)
Ciekawe broszury plakaty i infografiki do wykorzystania na zajęciach:
Fakty na temat palenia
http://infografika.wp.pl/title,Fakty-na-temat-palenia,wid,14846168,wiadomosc.html
Fakty na temat picia
http://infografika.wp.pl/title,Kto-pije-najwiecej,wid,14705674,wiadomosc.html
Narkotyki bez dydaktyki – ciekawa broszura
http://www.moskat.pl/pdf/narkotyki_bez_dydaktyki.pdf
Rozgrzewające i integrujące gry znajdziesz na stronie Fundacji Rozwoju Edukacji
(FRSE)
www.mlodziez.org.pl/sites/mlodziez.org.pl/files/publication/557/energizery_pdf_78177.pdf
89 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.
Zakończenie od autorek
Ta publikacja wyrosła z przekonania, że sport to nie jest problem indywidualny – kwestia
zainspirowania pojedynczych ludzi do tego, żeby dwa razy w tygodniu poszli na siłownię,
czy pobiegać to ważna kwestia społeczna – samorządów, instytucji, grup obywateli,
a przede wszystkim organizacji zajmujących się sportem, bo drzemie w nich ogromna moc
mobilizacji. Powinniśmy zdać sobie sprawę, jak ważną społecznie kwestią jest zadbanie
o stworzenie możliwości „ruszania się” wszystkim mieszkańcom naszej społeczności i zabrać
się za wypracowywanie prostych sposobów, by sport i rekreacja były lokalnie istotnym
i zadbanym zagadnieniem.
- Autorki
A teraz...
DO DZIEŁA!
90
O autorkach
Iwona Derlatka
magister etnografii i absolwentka Podyplomowego Studium Dziennikarstwa UW,publicystka,
dziennikarka. Przez wiele lat związana z tygodnikiem ,,Zarzewie”. W latach 1992-2001 była
prezesem i współudziałowcem w agencji wydawniczo-reklamowej. Firma zajmowała się głównie
projektowaniem graficznym oraz produkcją wydawnictw reklamowych, książek i akcydensów.
Była redaktorem naczelnym angielskojęzycznych pism ,,What’s on in Łódź” i ,,What’s on –
Polagra”, Obecnie współpracuje z miesięcznikiem ,,Welcome to Warsaw and to Poland”. Od 2008
roku redaguje ,,Wiadomości Sportowe”.
Aleksandra Gołdys
socjolożka, badaczka społeczna i marketingowa. Pracuje w Projekcie Społecznym na Uniwersytecie
Warszawskim, gdzie bada społeczne znaczenie sportu. Współpracowała z Polską Fundacją Dzieci
i Młodzieży, Fundacją Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, Pracownią Badań i Innowacji
Społecznych "Stocznia". Interesuje się szczególnie przybliżaniem narzędzi i podejścia socjologicznego praktykom - organizacjom, instytucjom, biznesowi. Z Ludowymi Zespołami Sportowymi
współpracuje od 2009 roku.się zmieniać w zależności od liczby uczestników.
Katarzyna Tadeusiak-Jeznach
magister rewalidacji i resocjalizacji (APS), aktualnie doktorantka na Wydziale Wychowania
Fizycznego AWF Warszawa. W latach 2004-2009 jako ekspertka w obszarze aktywizacji i rozwoju
społecznego obszarów wiejskich związana z działaniami Programu Narodów Zjednoczonych d/s
Rozwoju (UNDP)- koordynowała ogólnopolski program grantowy „Rzeczpospolita internetowa”.
Jako konsultantka Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w Poakcesyjnym Programie Wspierania
Obszarów Wiejskich aktywizowała społeczności lokalne i wprowadzała innowacyjne usługi
społeczne w 12 mazowieckich gminach. Członkini Zarządu organizacji strażniczej SLLGO
(Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich), której celem jest: upowszechnianie
i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających
rozwój demokracji w szczególności zaś zwiększenia przejrzystości i uczciwości życia publicznego.
Olga Ślifirska
psycholożka i trenerka umiejętności społecznych. Absolwentka Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie oraz Szkoły Warsztatu i Treningu Psychologicznego w Ośrodku Pomocy i Edukacji
Psychologicznej INTRA. Zajmuje się promowaniem idei wolontariatu - jest współautorką programu
oraz trenerką w projekcie „Szkolenie profesjonalnych koordynatorów wolontariatu sportowego”
oraz współautorką programu i trenerką szkoleń „Czas wolny na sportowo” realizowanych przez
Ludowe Zespoły Sportowe. Własne doświadczenia jako wolontariuszka zyskała, między innymi,
dzięki kilkuletniej współpracy z Fundacją Robinson Crusoe, która wspiera proces usamodzielnienia
młodzieży z domów dziecka.
Jej zainteresowania skupiają się również wokół zagadnień edukacji międzykulturowej a szczególnie
uwrażliwiania nauczycieli uczących w polskich szkołach na potrzeby adaptacyjne uczniów
pochodzących z innych kultur.
91 Sport dla wszystkich. Zdrowie dla każdego.

Podobne dokumenty