Nasadzenia Kompensacyjne. Ekonomiczna, Ekologiczna i

Komentarze

Transkrypt

Nasadzenia Kompensacyjne. Ekonomiczna, Ekologiczna i
NASADZENIA KOMPENSACYJNE
EKONOMICZNA, EKOLOGICZNA I SPOŁECZNEA WARTOŚĆ DRZEW
Autorzy:
mgr inż. Mariusz Krynicki
dr inż. Marzena Suchocka,
SGGW w Warszawie
IGPIM
Kwiecień 2015
1
Spis rozdziałów:
Wprowadzenie ........................................................................................................................................ 3
Wybrane korzyści płynących z drzew: ................................................................................................. 5
Analiza zasadności usunięcia drzewa ................................................................................................ 12
1. Najlepsze praktyki w kraju i za granicą .............................................................................................. 13
Próby zastosowania metod kompensacji .......................................................................................... 15
Cel, zakres i miejsca zastosowania metody opartej na kosztach odtworzenia IGPIM ...................... 17
Szkody cześciowe .............................................................................................................................. 32
Niezbędne działania dla prawidłowego funkcjonowania metody wyceny drzew ............................ 35
2. Rozważania prawne: czy można przyjąć stosowne regulacje w drodze uchwał lub innych aktów
prawnych ............................................................................................................................................... 38
3. Rozwiązania, które mogą być ujęte w ustawie. ................................................................................ 46
4. Podsumowanie .................................................................................................................................. 48
2
Wprowadzenie
Niewątpliwie,
obecnie
istnieje
problem
wzmożonej
wycinki
drzew
(lub
nieuzasadnionych przypadków wydawania decyzji zezwalających na ich usuwanie), a
równocześnie sporadyczne stosowanie nasadzeń zamiennych (kompensacyjnych), które są w
dodatku wykonywane w sposób nie kontrolowany (i nieodpowiedni). Sama procedura
wydawania zezwoleń na usuwanie drzew/krzewów w wielu przypadkach jest sprowadzana
do minimum, a problem kompetencji urzędnika marginalizowany (z jednej strony poprzez
niedocenianie jego roli, a z drugiej piastowania tego urzędu przez osoby przypadkowe zdarza się że urzędnik nawet nie przeprowadza oględzin w terenie, tylko wydaje zezwolenie
„z za biurka”). Nasadzenia zastępcze są wykonywane niechlujnie (jedynie jako zrealizowanie
nałożonego obowiązku), co niestety często determinowane jest przez kulejące prawo (art.83
ust.3 ustawy o ochronie przyrody stanowi jedynie że „[…] Wydanie zezwolenia […]może być
uzależnione od […]zastąpienia ich innymi drzewami lub krzewami, w liczbie nie mniejszej niż
liczba usuwanych drzew lub krzewów […]”)1, a w ślad za tym orzecznictwo (Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 maja 2014 roku II SA/Gl
1875/13 „[…] Niewątpliwie przepis ten nie uzależnia zezwolenia od posadzenia drzew
określonego gatunku i o określonych parametrach […] W związku z tym nałożenie na stronę
obowiązku […] stanowi przekroczenie granic uznania […]”2; Wyrok Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2013 roku II SA/Bd 29/13 „[…] Orzeczenie
organu o nałożeniu obowiązku dokonania nasadzenia zastępczego może sprowadzać się
jedynie do wyszczególnionego w przepisie art. 83 ust. 3 u.o.p. elementu - tj. związanego z
określeniem ilości drzew lub krzewów, które mają być nasadzone. Z art. 83 ust. 3 ustawy o
ochronie przyrody wynika, że organ administracji może uzależnić wydanie zezwolenia na
usunięcie drzew od zastąpienia ich innymi drzewami. Jednocześnie podkreślić należy, iż
przepis ten nie daje organowi umocowania do określenia gatunku, wieku oraz parametrów
drzew (obwodu pnia, wysokości, czy też innych cech), jakie mają być nasadzone […] Innymi
1
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z roku 2013, poz.627, ze zmianami)
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 maja 2014 roku II SA/Gl 1875/13,
LEX nr 1522540
2
3
słowy jedynym warunkiem określonym przez ustawodawcę jest ilość drzew lub krzewów
posadzonych w miejsce usuwanych, która nie może być mniejsza od usuwanych […]”)3.
Nasadzenia zastępcze jeżeli już są wykonywane, to najczęściej w wymiarze jednej
sadzonki za jedno drzewo, co nie zapewnia należytej kompensacji i powoduje trend
zmniejszania się majątku trwałego miast w aspekcie jakim są drzewa.
Ogół czynników takich jak brak świadomości kierowników jednostek samorządowych
(wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, starostów) na temat roli swoich podwładnych
(urzędników) w ochronie drzew, skomplikowania przedmiotu jakim jest przecież żywy
organizm – drzewo (a co za tym idzie potrzebą szerokiego zakresu wiedzy i doświadczenia w
prawidłowej ocenie stanu drzewa, w tym ciągłego kształcenia się i konieczności poświęcania
odpowiedniej ilości czasu dla wykonywania tego zakresu obowiązków służbowych,
posiadanie odpowiedniego potencjału technicznego), w połączeniu z niedostosowanymi do
rzeczywistości przepisami prawa w tym zakresie, oddaje obraz ubożejącego krajobrazu
naszych miast (nadmiernego wycinania drzew i niestety konsekwentnego braku nasadzeń
zastępczych). Jest to spowodowane przede wszystkim ignorancją decydentów w odniesieniu
do spraw dotyczących ochrony przyrody (m.in. poprzez nakładanie na pracowników
zajmujących się wydawaniem zezwoleń na usuwanie drzew/krzewów zbyt szerokich
zakresów obowiązków, które determinują późniejszy rozkład czasu pracy danego urzędnika,
jaką może on poświęcić na sprawy związane z ochroną drzew, a tym samym wykonywanie
tych obowiązków pośpiesznie czyli i pobieżnie, co skutkuje wydawanymi pochopnie
decyzjami zezwalającymi na usunięcie drzew). Ci sami włodarze miast / gmin, poprzez swoją
krótkowzroczność nie uważają za zasadne kierowania pracowników zajmujących się tą
tematyką na specjalistyczne szkolenia, a jeżeli to już się wydarzy, to kolejne zgłoszenia
zapotrzebowania na szkolenia nie są mile widziane i postrzegane jako marnowanie gminnych
pieniędzy (należy w tym miejscu zaznaczyć, że urzędnicy powinni uczestniczyć w takich
szkoleniach, szczególnie po to, aby dowiedzieć się o nowych zasadach diagnostyki,
pielęgnacji drzew czy poznać nowe technologiczne rozwiązania i możliwości zabezpieczania
drzew – pamiętajmy że operujemy na żywym organizmie i wiedza na ten temat ciągle się
rozwija i ulega zmianom). W Polsce nadal pokutuje przeświadczenie, że jeżeli fragment
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2013 roku II SA/Bd 29/13,
LEX nr 1351491
3
4
drzewa (np. część korony) zagraża to zagraża całe drzewo i należy je usunąć, a przecież
mamy do dyspozycji szereg rozwiązań technicznych dzięki którym można uratować drzewo,
wykonując odpowiednie cięcia bądź instalując w koronach drzew wiązania czy odciągi, lub
wokół niego podpory itp. Brak takiej wiedzy w połączeniu z nieodpowiednim rozpoznaniem
symptomów zachwiania statyki drzewa, powoduje wydanie zezwolenia na jego usunięcie,
gdyż urzędnik boi się pozostawić takie drzewo w środowisku (usunięcie drzewa na wszelki
wypadek), ponieważ nie potrafi obiektywnie ocenić stanu drzewa (zdiagnozować go).
Wybrane korzyści płynących z drzew:
Komisja ONZ uznała, że „Zrównoważony rozwój to zaspokajanie potrzeb społeczeństwa
bez ograniczania potrzeb przyszłych pokoleń” W tym kontekście zmniejszające się zasoby
drzew pomniejszają szanse przyszłych pokoleń na zdrowe środowisko życia. W
społeczeństwach powoli wykształca się świadomość korzyści płynących z drzew. Przejawia
się to np. wzrostem wartości działek z dobrze urządzonym krajobrazem lub promowaniem
tych gałęzi gospodarki, które są związane z krajobrazem, drzewami i naturą, jak turystyka lub
formy rekreacji związane z terenami otwartymi.
Jako niektóre korzyści związane ze wzrostem i funkcjonowaniem drzew można
wymienić (za Szczepanowska 2007):
 Regulację temperatury powietrza
 Oczyszczanie zanieczyszczenia powietrza i korzystny wpływ na zdrowie
 Ograniczanie spływu wód powierzchniowych
 Ograniczenie hałasu
 Drzewa i ich skupiska są ostoją dzikiej przyrody
 Ich obecność wiąże się również z korzyściami społecznymi.
Poniżej opisane zostały niektóre z nich.
Oczyszczanie powietrza
Drzewa redukują zanieczyszczenia pyłowe i gazowe znajdujące się w powietrzu oraz
pochłaniają dwutlenek węgla wydalając życiodajny tlen. Zdrowe, 10-metrowe, wysokie
drzewo produkuje średnio około 118 kg tlenu rocznie. Przeciętny człowiek konsumuje netto
5
176 kg tlenu w ciągu roku. Zatem dwa średniej wielkości, zdrowe drzewa mogą dostarczyć
tlenu potrzebnego jednej osobie (McPherson 2004).
100 drzew usuwa 454 kg. zanieczyszczeń rocznie, w tym 181 kg. CO2 i 136 kg
zanieczyszczeń pyłowych. Na ulicy pozbawionej drzew może być trzykrotnie więcej pyłów w
powietrzu, niż na ulicy zadrzewionej i dziesięciokrotnie więcej niż w pobliskim parku.
Obliczono, że w dużym mieście jak Chicago, drzewa usunęły w ciągu sezonu
wegetacyjnego 5575 ton zanieczyszczeń. Wartość tej „jednorocznej pracy” wyniosła ponad
10 mln dolarów.
Drzewa, szczególnie iglaste, wzbogacają również powietrze o substancje lotne, które
mają charakter bakteriobójczy, stymulujący proces oddychania i krążenia oraz regulujący
działanie układu nerwowego u ludzi.
Należy jednak podkreślić, że rezultaty oczyszczania powietrza przez duże drzewa są
60-80 razy większe niż przez małe.
Ograniczanie spływu wód powierzchniowych
Polska obok Czech i Belgii ma najmniejsze zasoby wód powierzchniowych w
przeliczeniu na mieszkańca w Europie. Nasze zasoby są porównywalne do zasobów Egiptu
oraz południowej Hiszpanii. Jednym z powodów niedoborów wody w naszym kraju jest
bardzo szybki spływ powierzchniowy. Woda opadowa spływa w miastach po
nieprzepuszczalnych nawierzchniach, w terenach otwartych odprowadzana jest systemem
rowów melioracyjnych.
Drzewa w znacznym stopniu mogą ograniczać spływ wód opadowych. W czasie
opadów liście przechwytują wodę, która pozostaje w obrębie korony, pod koroną w
resztkach organicznych oraz w tkankach drzewa. Cześć wody wyparowuje nie osiągając
gruntu lub powoli skapuje z liści i gałązek lub spływa wzdłuż pnia i gałęzi. Drzewa redukując
natężenie i tępo spływu powierzchniowego mają wpływ na zmniejszenie niebezpieczeństwa
powodzi. Możliwość magazynowania wody w obrębie korony dużego drzewa określa się na
280 do 450 litrów. Przy czym powierzchnia liści 100-letniego buka, odpowiada 6-7 lipom o
średnicy korony ok. 10 m i aż 1700 młodym bukom o średnicy korony 1m.
6
Pokrycie koronami drzew redukuje spływ wód opadowych, co wpływa na
oszczędność budowy instalacji burzowych. Badania w stanie Arkansas dowiodły, że
zwiększenie powierzchni zajmowanej przez drzewa z 27 do 40% spowodowało spadek o 31 %
spływu wód powierzchniowych. W rejonie Baltimore-Waszyngton (USA) obliczono
oszczędności z redukcji spływu wód powierzchniowych na ponad 4,68 bilionów $.
Dodatkowe pozytywne działanie drzew, zwłaszcza szybko rosnących polega na ich
zdolnościach detoksyfikacyjnych, które np. polegają na oczyszczaniu wody m.in. z metali
ciężkich.
Drzewa wpływają na poprawę mikroklimatu miast
Drzewa obecne w krajobrazie miast poprawiają lokalny mikroklimat, powodują
zmniejszenie prędkości wiatru. Poprawiają to komfort życia mieszkańców, na posesji na
której rosną, ale również na terenach sąsiadujących (ryc. 1).
temperatura
powietrza 32 °C
pod koronami drzew
28 °C
asfalt
52 °C
beton
42 °C
odkryty trawnik
35 °C
Ryc. 1 Modyfikacja mikroklimatu przez drzewa, które przykładowo obniżają ekstrema
temperatury w upalne dni letnie.
7
Obecność drzewa zapobiega nadmiernemu nasłonecznieniu latem co jest istotne
biorąc pod uwagę, że beton budynków i nawierzchni rozgrzewa się do 70°C. Okolica jest
mniej narażona na ekstrema temperatury (upał latem i niskie temperatury zimą) co wpływa
na oszczędność zużycia energii elektrycznej. Drzewa na terenie miasta wpływają również
mitygująco na miejską wyspę ciepła, zmniejszając jej zasięg i uciążliwość dla mieszkańców.
Ograniczenie hałasu
Badania wykazują, że właściwie posadzone drzewa i krzewy redukują nawet o 50%
odczucie hałasu. Skuteczność barier z roślinności jest w dużym stopniu związana z percepcją
walorów krajobrazowych. Subiektywne odczucie natężenia hałasu jest niwelowane przez
wrażenia estetyczne – zwiększenie „psychologicznej” skuteczności bariery akustycznej jest
możliwe nawet o 75%. Wizualne walory barier z roślinności uważa się za ważniejsze dla
zmniejszenia odczucia słuchowego hałasu, niż surowe bariery sztuczne
Ostoja dzikiej przyrody
Tereny zadrzewione przyciągają ptaki i innych przedstawicieli dzikiej przyrody.
Badania awifauny wykazały, że na terenach pokrytych co najmniej w 50% przez drzewa i inną
roślinność występowały różne gatunki ptaków. Tereny te zasiedlane są też przez wiewiórki.
Na terenach bez drzew dominują myszy i szczury.
Korzyści społeczne
Mieszkańcy dużego miasta zapytani, jakie z 25 różnych rzeczy są ważne dla ich
szczęścia wybrali drzewa i kwiaty ze względu na ich piękno i pozytywne oddziaływanie
psychologiczne. Stwierdzono, że otoczenie przyrodnicze poprawia nastój, zwiększa poczucie
wartości, poprawia koncentrację, wpływa na lepsze stosunki międzyludzkie i tworzenie
wspólnoty mieszkańców. Pacjenci szpitali „zdrowieją” szybciej po operacjach, kiedy ich pokój
ma widok z okna na drzewa. Stwierdzono łagodzące działanie zieleni na dzieci z ADHD oraz
agresję osób z chorobą Alzheimera.
W Wielkiej Brytanii, Holandii i USA stwierdzono wpływ parków założonych wokół
domów na zmniejszenie przestępczości o 38 do 55% oraz na stymulowanie organizacji grup
mieszkańców dla utrzymania tych terenów. Właściwie posadzone drzewa wpływają na
8
bezpieczeństwo ruchu przez zmniejszenie monotonii trasy i redukcje oślepiania ze strony
pojazdów.
Wielkie i silne drzewa są odbierane jako dziedzictwo narodowe i nadają miejscom
(często w powiązaniu z architekturą) monumentalna jakość.
Wpływ drzew na wartość rynkową działek
Ceny sprzedażne działek i domów odzwierciedlają korzyści, które kupujący wiąże z
właściwościami danej posesji. Obejmują one również zasoby drzew znajdujące się na
działkach, wzdłuż sąsiednich ulic i na terenie sąsiadujących parków. Indywidualna gotowość
(chęć) do płacenia za zadrzewione działki odzwierciedla wartość korzyści, które są
oczekiwane od tego zadrzewionego środowiska,
Wartość
terenów
zieleni
uwidaczniają
ceny
parceli.
Organizacja
Gallupa
przeprowadziła badania w 50 stanach USA, na podstawie których stwierdzono, iż zieleń, a
zwłaszcza drzewa, na terenach działek oferowanych do sprzedaży zwiększają średnio o około
15% wartość posesji (Neely, 1988). Według innych autorów, ludzie są zdecydowani płacić
znacznie więcej, nawet ponad 27%, za zadrzewioną działkę budowlaną, w relacji do terenów
pozbawionych drzew (Currid, 2000).
Podobnych informacji dostarczają prace zespołu Plant Publicity Holland „Zielone
miasto” (2005), które potwierdzają wzrost wartości miejsc zamieszkania ze względu na zieleń
w granicach od 4 do 33%. Badania holenderskie stu mieszkań w miejscowości Apeldoorn
dostarczyły informacji, że zarówno widok na zieleń, jak i niewielka odległość (do 400 m) od
terenów zieleni podnosi wartość mieszkań do 14%.
Nie tylko drzewa na obszarze działki, ale także parki i zadrzewione aleje wpływają na
wzrost wartości sąsiednich posesji mieszkalnych. Również atrakcyjność centr handlowych
zwiększa się dzięki obecności drzew, czy innej roślinności w swoim otoczeniu.
Nawet drzewa uliczne mogą oddziaływać na wartość sąsiednich budynków i posesji.
Np. w Los Angeles linia tramwajowa została zlikwidowana i na tym miejscu posadzono
drzewa i założono trawniki. W ciągu siedmiu lat wartość przyległych pawilonów handlowych
wzrosła dwudziestokrotnie, co było nieporównywalnie więcej niż analogicznych pawilonów,
lecz nie posiadających zieleni w swoim otoczeniu (Kiełbaso, 1975 za Baldwinem, 1958)
9
Ustalenie udziału konkretnych, pojedynczych drzew w wartości gruntu nastręcza znacznie
większe trudności, niż w przypadku budynków, które tracą wartość z upływem lat, podczas
gdy w zakresie rozwoju drzew ma miejsce zarówno zwiększanie, jak i zmniejszanie ich
wartości użytkowej. Ponadto liczba czynników wpływających na zmianę wartości użytkowej
drzew, które są żywymi organizmami, jest znacznie większa, niż w przypadku elementów
budowlanych. W związku z tymi trudnościami, w wycenie wartości drzew na terenie UE i USA
stosuje się zazwyczaj wartość opartą na kosztach odtworzenia drzewa tzw. metodę cenowokosztową.
Powyżej przedstawione zostały niektóre korzyści płynące z obecności drzew. Drzewo
spowolnia spływ powierzchniowy wód opadowych przez ich pobieranie ale również czasowe
zatrzymywanie na liściach w czasie opadów. Ponadto poprawiają one jakość powietrza,
obniżają niedogodności związane z ruchem pojazdów (hałas, zanieczyszczenia), Zapewniają
również nawilżanie powietrza i jego oczyszczanie co wpływa korzystnie na samopoczucie i
zdrowie mieszkańców oraz działają relaksacyjnie. Poza tym drzewa są siedliskiem licznych
organizmów. Ptaki zamieszkujące korony żywią się owadami co zmniejsza ich uciążliwość.
Utrata dorosłego drzewa rosnącego na terenie miasta jest stratą dla mieszkańców i
ekosystemu. Dlatego też należy dołożyć wszelkich starań aby zostało zachowane a w
przypadku konieczności wycinki zastąpione w odpowiednim wymiarze.
Należy podkreślić, że usługi ekosystemu pełnione przez duży buk możliwe są do
zastąpienia przez 1700 młodych sadzonek. Im większe drzewa są sadzone w ramach
kompensacji przyrodniczej tym mniejsza ich liczba jest konieczna do zastąpienia drzewa
wycinanego. W tym kontekście praktyka sadzenia jednego drzewa, przykładowo o wysokości
1,5m za usuwanie dużego o wysokości 20 m, jako nasadzenia zastępczego wydaje się rażąco
nieadekwatna. Należy się zastanowić nad wprowadzeniem zasad nasadzeń zastępczych,
które mogą w zgodny z zasadami sprawiedliwości społecznej sposób rekompensować
mieszkańcom stratę drzew na terenach zurbanizowanych.
Analiza środowiska przyrodniczego wokół drzewa
Ustawa dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz.U. z roku 2013, poz.627, ze
zmianami) art.2 ust.1 pkt 7,8,9 nakłada obowiązek ochrony przyrody. Wspomniana ustawa
w artykule 2 ust.1 stwierdza, że ochrona przyrody polega na zachowaniu, zrównoważonym
użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów:
10
pkt1)
tworów i składników przyrody
pkt4)
siedlisk przyrodniczych
pkt7)
krajobrazu
pkt8)
zieleni w miastach i wsiach
pkt9)
zadrzewień.
Ponadto w ust.2 precyzuje, że celem ochrony przyrody jest:
pkt1) utrzymanie procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów;
pkt2) zachowanie różnorodności biologicznej;
pkt4) zapewnienie ciągłości istnienia gatunków roślin, zwierząt i grzybów, wraz z ich
siedliskami, przez ich utrzymywanie lub przywracanie do właściwego stanu
ochrony;
pkt5) ochrona walorów krajobrazowych, zieleni w miastach i wsiach oraz
zadrzewień;
pkt7) kształtowanie właściwych postaw człowieka wobec przyrody przez edukację,
informowanie i promocję w dziedzinie ochrony przyrody.
Ta sama ustawa stanowi, że samorządowymi organami ochrony przyrody są w
szczególności wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta (art.91 ust1 pkt3, 4), którzy mają
stać na straży przyrody.
W związku z tym, że wydanie decyzji w oparciu o art.83 ust.1 ustawy o ochronie
przyrody powinno być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania dowodowego na
okoliczność stanu środowiska przyrodniczego, analiza taka powinna dotyczyć obszaru
większego niż obszar nieruchomości.
W przypadku drzew szczególnie cennych lub kiedy drzewo jest jedynym, dojrzałym
egzemplarzem w sąsiedztwie i z tego powodu jest on szczególnie cenny, musi być chronione
w szczególny sposób a jego usunięcie jest stratą, która jest niemożliwa do kompensacji.
Przykładowo w przypadku pokazanego na ryc. 2 dębu nie jest możliwe zastąpienie drzewa.
W opisywanym przypadku inne drzewa w okolicy to głównie drzewa owocowe (Malus sp.,
Pyrus sp.) oraz pojedyncze młode świerki (Picea sp.). W związku z powyższym drzewo jest
ważnym siedliskiem dla fauny (ptaki, małe ssaki i inne). Ponadto pełni szereg usług
ekosystemów. Usunięcie drzewa (największe drzewo w sąsiedztwie) spowoduje znaczną
11
stratę przyrodniczą dla okolicy. Pozostałe drzewa to, jak wspomniano, niewielkie i nieliczne
świerki, młode drzewa owocowe. Nie stanowią one dużej wartości przyrodniczej i mają
mniejszy wpływ na poprawę warunków mikroklimatycznych oraz zapewnienie innych usług
ekosystemowych. Odnowienie drzewa o podobnych walorach i odtworzenie tych korzyści
możliwe jest w perspektywie 100 lat. W tym kontekście brak tego konkretnego drzewa
będzie poważną stratą dla środowiska i dlatego powinno ono być chronione w szczególny
sposób. Jego zastąpienie, czyli rekompensata za utracone dobro publiczne i przyrodnicze,
jest w tym przypadku niemożliwa lub trudna do osiągnięcia.
Ryc. 2 Widok na okolicę drzewa będącego przedmiotem opracowania (wskazane strzałką).
Analiza zasadności usunięcia drzewa
Drzewo może być usunięte na wniosek właściciela terenu na którym rośnie lub za
jego zgodą (Ustawa o ochronie przyrody, Dz.U. z roku 2013, poz.627, ze zmianami) 4.
Przy czym często zapominamy o art. 125 ustawy o ochronie przyrody, który to
reguluje przypadki, w których drzewa i krzewy mogą zostać usunięte. Przepis ten zezwala na
niszczenie roślin (w tym ich unicestwienie czyli wycięcie) jedynie w związku z: realizacją
zadań uzasadnionych potrzebami ochrony przyrody, prowadzeniem badań naukowych lub
Art. 83. 1. 79) „Usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po
uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek: 1) posiadacza nieruchomości
— za zgodą właściciela tej nieruchomości”
4
12
edukacją, racjonalną gospodarką, prowadzeniem akcji ratowniczej, bezpieczeństwem
powszechnym, bezpieczeństwem sanitarnym, ochroną życia i zdrowia ludzi, zapobieganiem
skutkom klęski żywiołowej.
Z kolej art. 5 ust. 1 pkt 5, lit. d, ustawy z dnia 7 lipca 1994r. prawo budowlane (Dz.U. z
roku 2013, poz.1409, ze zmianami) stanowi, że obiekt budowlany należy projektować,
budować, użytkować i utrzymywać zgodnie z przepisami, (w tym, ale nie tylko) technicznobudowlanymi, obowiązującymi Polskimi Normami oraz zasadami wiedzy technicznej, w
sposób zapewniający spełnienie wymagań podstawowych dotyczących w szczególności
odpowiednich warunków ochrony środowiska.
W związku z tym, że zezwolenie na usuwanie drzew nie może być sprzeczne z
obowiązującymi zasadami prawa, postanowieniami Konstytucji, normami, ustawami i aktami
prawa, orzeczenia sądowe wyraźnie podkreślają, że najważniejsze wydaje się wyważenie
interesów wnioskodawcy występującego z żądaniem wydania zezwolenia na usunięcie oraz interesu publicznego przemawiającego za zachowaniem jak największej liczby drzew,
ważnych pod względem przyrodniczym na terenach zurbanizowanych. W związku z
powyższym organ wydający pozwolenie na usunięcie drzewa ma prawo uznać, że nie
kwalifikuje się ono do wycięcia (art. 75 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska z 21
kwietnia 2001 r.). W ten sposób realizować cel ochrony przyrody w zakresie kształtowania
właściwych postaw człowieka wobec przyrody przez edukację i informację (wyrok WSA w
Warszawie z 16 lutego 2007 r.). Natomiast usunięcie drzewa, będącego bardzo dużą stratą
dla społeczeństwa i biocenozy powinno być zastąpione ekwiwalentem przyrodniczym w celu
zapewnienia odpowiednich warunków ochrony środowiska.
W związku z powyższym ważnym jest określenie rozwiązań prawnych, jakie może
podjąć powiat/gmina, aby wycinki drzew i nasadzenia kompensacyjne były prowadzone
według najlepszej wiedzy. Nasadzenia zastępcze muszą uwzględniać pozytywny wpływ
drzew na tkankę miejską – pod względem ekologicznym, ekonomicznym i społecznym.
1. Najlepsze praktyki w kraju i za granicą
W celu zobrazowania czynników dotyczących drzew i terenów zieleni zawartych w
polskich przepisach prawnych przedstawiono ich enumerację (Szczepanowska i in. 2010):
13
Cele i rola drzew:
1. Cele sadzenia drzew na terenach zieleni i w zadrzewieniach: ochronne, produkcyjne lub
społeczno-kulturowe.
2. Rola drzew w pasie drogowym: bezpieczeństwo ruchu drogowego, estetyka, pozytywne
oddziaływanie na środowisko.
Ogólne funkcje drzew:
3. Ogólne funkcje drzew: ochronne, estetyczne, rekreacyjne, zdrowotne, osłonowe.
4. Funkcje drzew jako obiektów przyrodniczych (w tym najważniejszych obiektów
zadrzewieniowych i terenów zieleni) określane są w Studium Uwarunkowań i Kierunków
Przestrzennego Zagospodarowania Gminy oraz w miejscowym planie przestrzennego
zagospodarowania.
Szczegółowe funkcje drzew:
5. Drzewa chronią wartości kulturowe krajobrazu.
6. Drzewa chronią przed oślepianiem przez pojazdy nadjeżdżające z kierunku przeciwnego.
7. Drzewa chronią drogi przed zawiewaniem i zaśnieżaniem.
8. Drzewa chronią przyległe tereny przed nadmiernym hałasem.
9. Drzewa chronią przyległe tereny przed zanieczyszczeniem powietrza
10. Drzewa chronią wody i powierzchniowe utwory geologiczne.
11. Drzewa chronią przed negatywnym wpływem drogi na przyrodę, krajobraz, grunty rolne
i leśne.
12. Przyrodnicze nawiązanie do charakteru terenu przylegającego do pasa drogowego.
13. Zarezerwowanie minimum 10% powierzchni na tereny zieleni (dotyczy inwestycji
Ministerstwa Transportu i Gospodarki Morskiej).
Lokalizacja:
14. Lokalizacja drzew na terenie uzdrowisk.
15. Lokalizacja drzew wzdłuż nieuregulowanych cieków wodnych.
16. Lokalizacja drzew na terenie obiektu wpisanego do rejestru zabytków.
17. Lokalizacja drzew w miejscu mającym status obiektu ochrony przyrody.
14
18. Lokalizacja drzew na terenie obiektu objętego ochroną gatunkową roślin i zwierząt lub
ochroną siedlisk przyrodniczych.
Zwolnienia od opłat:
19. Wiek drzewa: do 10 lat – nie wymaga zezwolenia na usunięcie.
20. Obwód drzewa 100 cm w przypadku topoli nierodzimej - zwalnia od opłat
21. Drzewa zlokalizowane w pasie drogowym dróg przebudowywanych (usuwanie drzew
bez opłat)
Przesłanki do usunięcia drzew lub zwolnienia ich z opłat
22. Drzewa zagrażające bezpieczeństwu ruchu drogowego, w kolizji z drogami i
urządzeniami drogowymi (element lokalizacji lub kondycji).
23. Drzewa w kolizji z urządzeniami przeciwpowodziowymi (element lokalizacji).
24. Drzewa kolidujące z groblami stawów rybnych (element lokalizacji).
25. Drzewa zagrażające ruchowi kolejowemu, w kolizji z urządzeniami kolejowymi (element
lokalizacji lub kondycji).
26. Drzewa stanowiące przeszkody lotnicze (element lokalizacji)..
27. Drzewa zagrażające bezpieczeństwu żeglugi. (element lokalizacji)
28. Drzewa zagrażające ludziom lub mieniu (element kondycji i lokalizacji)
29. Drzewa nie rokujące szansy na przeżycie (element kondycji).
30. Odrębne traktowanie topoli nie rodzimych.
Próby zastosowania metod kompensacji
Elementy wypisane z obowiązujących przepisów prawnych (powyższe zestawienie –
punkty 1-30), dotyczące drzew na terenach zieleni i w zadrzewieniach, nie mają
odzwierciedlenia w dotychczas stosowanych zasadach obliczania opłat za usuwanie drzew.
Aktualnie obowiązujące stawki jednostkowe operują zaledwie kilkoma parametrami
wyceny jak: grupa gatunkowa, stawka za 1 cm obwodu na wysokości 1,3 m oraz
współczynnikiem różnicującym stawki w zależności od przedziału obwodu drzewa. Jedynie
w przypadku drzew znajdujących się w uzdrowiskach, na terenach zabytkowych lub na
terenach zwartej zabudowy wsi i miast, w przepisach obowiązuje zwiększenie opłaty za
15
usuwane drzewa o 100%. Stawki opłat nie nawiązują do tych czynników, które w przepisach
są ważne i powinny wpływać na szacowaną wartość drzew i związane z nią rozporządzenia
wykonawcze. Chodzi zwłaszcza o brak łączności nie tylko między ustaleniami
poszczególnych resortów, a obowiązującą metodą wyceny drzew, ale również brak
koordynacji między dwoma podstawowymi aktami prawnymi, jak ustawa Prawo ochrony
środowiska i Ustawa o ochronie przyrody.
Nawiązując do analizy 12 zagranicznych metod wyceny drzew, jako podstawowe
uznać należy uwzględnienie w metodzie wyceny czynników lokalizacji i kondycji drzew, co
jest włączone do wszystkich zagranicznych metod. Dzięki temu możliwe będzie
usprawnienie procedury wydawania opłat i ustanawiania kar oraz znaczne zmniejszenie
sytuacji konfliktowych (na podstawie Synteza badań i założenia merytoryczne metody
wyceny drzew dla warunków polskich, 2009, Halina B. Szczepanowska, Andrzej Latos, z
wprowadzeniem późniejszych zmian).
Poza wspomnianą powyżej metodą wyceny wartości drzew opartej na kosztach
odtworzenia (metoda IGPIM) kompensacja była realizowana poprzez próby przeliczania
wielkości drzewa usuwanego na gabaryty drzew usuwanych. Przykładem takich praktyk
mogą być procedury wprowadzane na terenie Nowego Jorku (ryc. 3).
Na terenie naszego kraju samorząd Krakowa wprowadził dobrą praktykę lokalnego
Wydziału Ochrony Środowiska dotyczącą nasadzeń zastępczych. Ustalono, że za usuwane
drzewo nasadzane są zastępcze o sumie obwodów odpowiadających obwodowi tego
usuwanego.
W Niemczech w sytuacji, kiedy nie ma miejsca na nasadzenia zastępcze na działce z
której usuwane są drzewa, co dzieje się często, pieniądze za drzewo usunięte wpłacane są do
banku drzew i przeznaczane na pielęgnację drzew już posadzonych lub poprawę warunków
siedliskowych tych które będą sadzone. Może to oznaczać również np. środki na
zaprojektowanie i wykonanie rozwiązań projektowych umożliwiających rozwój np.
nawierzchnie przepuszczalne, podwieszane chodniki czy podłoża strukturalne.
16
Ryc. 3 Ewolucja kompensacji przyrodniczej za usuwanie drzew na terenach publicznych w
Nowym Jorku (Szczepanowska 2009)
Cel, zakres i miejsca zastosowania metody opartej na kosztach odtworzenia IGPIM
Zgodnie z Ustawą o ochronie przyrody oraz Ustawą prawo ochrony środowiska
metoda wyceny wartości drzew oparta na kosztach odtworzenia może być stosowana jako
podstawa wyznaczania opłat i kar za usuwanie i niszczenie drzew. Metoda ta pozwala na
określenie rzeczywistych kosztów kompensacji przyrodniczej. Założenia tej metody powstały
pod kierunkiem prof. dr hab. Haliny Barbary Szczepanowskiej w Instytucie Gospodarki
Przestrzennej i Mieszkalnictwa i opublikowane zostały w następujących pozycjach:
Szczepanowska H. B. i in., 2009: Wycena wartości drzew na terenach zurbanizowanych, Instytut
Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa.
17
Szczepanowska H. B., Latos A. 2009: Synteza badań i założenia merytoryczne metody wyceny drzew
dla warunków polskich, Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa.
Szczepanowska H. B., Sitarski M., Suchocka M., 2009: Wyznaczanie współczynników lokalizacji do
metody wyceny drzew na terenach zurbanizowanych, Instytut Gospodarki Przestrzennej i
Mieszkalnictwa, Warszawa.
Szczepanowska H. B., 2008: Wycena wartości drzew na terenach zurbanizowanych. Instytut
Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa.
Przedstawione poniżej założenia metody opracowano na podstawie ekspertyzy:
„Opracowanie nowej metody określania wartości drzew wraz ze współczynnikami
różnicującymi oraz merytorycznym uzasadnieniem metody i zasadnością jej wprowadzenia
do obiegu prawnego” z listopada 2010 roku (Szczepanowska i in. 2010). Ekspertyza ta została
zamówiona przez GDOŚ na potrzeby nowelizacji przepisów Ustawy o ochronie przyrody, nad
którymi prace obecnie trwają.
Metoda wyceny drzew IGPIM stanowi proste narzędzie służące do określania
wartości drzew. Jest
oparta na zbadanych kryteriach wielu metod wyceny drzew
stosowanych za granicą, które zostały zweryfikowane i uzupełnione badaniami własnymi
IGPIM w celu opracowanie oryginalnej metody dostosowanej do warunków polskich.
Metoda wyceny dotyczy drzew znajdujących się na terenach zieleni oraz na terenach
zadrzewień, (określonych wg definicji zawartych w art. 5 ustawy o ochronie przyrody z dnia
z dn. 16.04.2004 r., Dz.U. z roku 2013, poz.627, ze zmianami) Metoda obejmuje wycenę
zarówno drzew pojedynczych, jak też drzew rosnących w grupach, rzędach oraz zadrzewień,
znajdujących się na terenach publicznych lub prywatnych i dotyczy drzew rosnących,
niezależnie od tego, w jaki sposób drzewa te wyrosły na terenach objętych wyceną.
Zgodnie z Ustawą o ochronnie przyrody, omawiana metoda wyceny nie dotyczy
drzew, których główną funkcją jest dostarczanie owoców lub drewna (sady owocowe, lasy
użytkowe itp.), z wyjątkiem drzew owocowych nie wykorzystywanych na cele produkcyjne,
stanowiących dla danego krajobrazu istotne elementy, np. drzewa w parkach zabytkowych
czy w zadrzewieniach przydrożnych. Metoda nie obejmuje drzew stanowiących pomniki
przyrody.
Metoda wyceny drzew powinna mieć zastosowanie do:
18

określania zakresu kompensacji przyrodniczej dokonywanej w formie opłat za
usunięcie drzew na terenach publicznych i prywatnych, lub w formie nasadzeń
zastępczych;

określania zakresu szkody i wysokości kary za usuwanie drzew bez zezwolenia
lub za niszczenie drzew;

określania wartości drzew przy pracach inwentaryzacyjnych i projektowych;

określania wartości drzew na terenach inwestycyjnych w celu podejmowania
decyzji lokalizacyjnych chroniących środowisko przyrodnicze;

określania zakresu i wyceny częściowych (mechanicznych) uszkodzeń drzew;

określania wartości drzew w sprawach roszczeniowych o odszkodowania.
Merytoryczne podstawy metody wyceny drzew
Metoda
wyceny
drzew
jest
oparta
na
polskich
ustaleniach
prawnych,
stwierdzających, że: „drzewa i inne rośliny, podobnie jak budynki i inne urządzenia trwałe,
stanowią części składowe gruntu od chwili zasadzenia lub zasiania” (art. 48 Kodeksu
Cywilnego).
Zgodnie z powyższym, drzewa (i inne rośliny trwałe) stanowią części składowe działek
i jako elementy trwałe pełnią określoną funkcję użytkową, a tym samym uczestniczą w
tworzeniu wartości użytkowej danego terenu. Przy założeniu, że drzewa podnoszą wartość
działek, ich usunięcie, zniszczenie lub uszkodzenie stanowi szkodę rzeczową, która powinna
być naprawiona w świetle przepisów prawa. Naprawienie szkody powinno być dokonane w
naturze, tj. przez posadzenie analogicznego lub zbliżonego drzewa, lub gdy to nie jest
możliwe, rekompensata powinna być zrealizowana w formie pieniężnej.
Podstawą rekompensaty finansowej za dokonaną szkodę są rzeczywiste koszty
„odtworzenia”
drzewa,
tj.
koszty
porównywalnego
drzewa
zastępczego.
Koszty
„odtworzenia” drzewa, są najbardziej „obiektywną i najsilniejszą merytorycznie częścią
wyceny drzew” (Koch i in. , 1997, Cullen i in. 2002) i stanowią podstawę wszystkich
zbadanych zagranicznych metod wyceny drzew.
Wartość Podstawowa (WP)
19
Zasadniczą część kosztów „otworzenia” drzewa stanowi tzw. wartość podstawowa
(WP), określająca koszty wyprodukowania, posadzenia i pielęgnacji drzew uzyskane na
podstawie obowiązujących, aktualnych cenników, norm i specyfikacji. Wartość ta dotyczy
drzewa o wielkości standardowej dostępnej powszechnie w obrocie handlowym w danym
kraju i obejmuje teoretycznie obliczoną wartość drzewa „wzorcowego” tj. drzewa o wysokim
standardzie jakościowym, zdrowego, rozwiniętego zgodnie z cechami gatunku, prawidłowo
posadzonego i pielęgnowanego, zlokalizowanego we właściwym miejscu. Wartość ta stanowi
podstawę wyceny drzew o wszystkich wielkościach, zarówno drzew standardowych, które
mogą być odtworzone w formie nasadzeń zastępczych, jak również drzew starszych o
wielkościach ponad-standardowych.
Dla warunków polskich, jako drzewa możliwe do nabycia (tj. znajdujące się w obrocie
materiałem szkółkarskim), przyjęto grupy drzew o wielkości obwodów pnia od 6/10 cm do
maksymalnej wielkości 20/25 cm. Dla tych grup drzew została określona wartość
podstawowa (WP), oparta na bazie bieżących cen katalogowych produkcji materiału
szkółkarskiego oraz kalkulacji kosztorysowej prac dotyczących sadzenia i pielęgnacji drzew
wg norm i cen obowiązujących w Polsce. Wartość podstawowa (WP)
zawiera wszystkie
koszty uzyskania rosnącego drzewa „wzorcowego” o wyżej podanych wielkościach obwodu
pnia. Są to:

koszty nabycia drzewa (obliczone na podstawie cen detalicznych materiału
szkółkarskiego uzyskanych z zakładów produkcyjnych);

koszty transportu ze szkółek na miejsce sadzenia drzewa (przyjęto średnią
odległość 15 km) oraz koszty użycia niezbędnego sprzętu;

koszty posadzenia drzewa oraz koszty pośrednie (uzyskane na podstawie
obowiązujących norm i cen z firm realizujących nasadzenia drzewa w kraju);

koszty trzyletniej pielęgnacji drzew wraz z kosztami ryzyka i odsetkami (wg
kosztów tych prac uzyskanych z firm prowadzących prace pielęgnacyjne na
terenach zieleni).
Aby uzyskać najbardziej adekwatne stawki opłat za usuwane drzewa przeprowadzono
w tym przypadku analizę kosztów „odtworzenia” drzew na. bazie cen II kwartału 2010 roku,
tj. określenia wartości podstawowej (WP) dla ponad 70 rodzajów i gatunków drzew
20
charakterystycznych dla krajobrazów polskich miast i wsi, zawartych w tzw. „Podstawowej
liście drzew” (Borowski, 2010), które zostały pogrupowane w zależności od szybkości
wzrostu. Dla tych grup zostały wyprowadzone średnie arytmetyczne wartości podstawowej
(WP), których zasadność została potwierdzona badaniami statystycznymi. Podział drzew na
gatunki charakteryzujące się różną szybkością przyrostu oraz wartość podstawowa dla
poszczególnych grup gatunków o zróżnicowanej dynamice przyrostów drzew na grubość pni
jest podany w tabeli 1.
Tabela 1 Wartość podstawowa (WP) dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew
zróżnicowanych pod względem przyrostów pni na grubość dla cen rynkowych w roku 2010
Charakterystyka
przyrostów pni
drzew na grubość
1
Szybko rosnące
Umiarkowanie
Rosnące
Wolno rosnące
Rodzaje, gatunki i odmiany drzew
2
Klon jesionolistny, k. srebrzysty, kasztanowiec biały,
aliant gruczołkowaty, platan klonolistny, topola biała, t.
osika, t. kanadyjska, t. czarna, t. berlińska, t. Simona,
wierzby drzewiaste
Wszystkie gatunki jodły poza jodłą koreańską, klon
pospolity, k. jawor, k. czerwony, kasztanowiec, olsza
szara, o. czarna, brzoza brodawkowata, b. omszona,
kasztanowiec jadalny, jesion amerykański, j. wyniosły, j.
pensylwański, glediczja trójcierniowa, orzech włoski,
pozostałe gatunki orzecha, modrzew europejski i
modrzew japoński, metasekwoja chińska, świerk
pospolity, ś. serbski, ś. kłujący, sosna limba, s. czarna, s.
żółta, s. wejmutka, s. pospolita, czereśnia ptasia, wiśnia
pospolita, czeremcha pospolita, cz. późna, wiśnia
piłkowana, w. różowa, daglezja zielona, dąb czerwony,
robinia akacjowa, sofora chińska, żywotnik olbrzymi,
lipa, wiąz szypułkowy, w. górski, w. polny
Klon polny, grab pospolity, orzesznik, surmia, leszczyna
turecka, buk pospolity, miłorząb chiński, kłęk
amerykański, ambrowiec balsamiczny, tulipanowiec
amerykański, magnolia, jabłoń, morwa, , magnolia,
morwa biała, kor-kowiec amurski, śliwa wiśniowa
(ałycza), wiśnia wonna, , grusza drobno-owocowa, g.
Wartość
podstawowa
(WP) w zł dla
drzew o
obwodzie pnia do
25 cm mierzonym
na wysokości 130
cm od pozio-mu
gruntu
3
840
1120
1350
21
wierzbolistna, grusza pospolita, dąb szypułkowy, d.
bezszypułkowy, jarząb pospolity, cypryśnik błotny,
choina kanadyjska
Jodła koreańska, cyprysik, głóg, oliwnik wąskolistny,
jałowiec pospolity, j. wirginijski, jarząb mączny, j.
szwedzki, cis pospolity, cis pośredni, żywotnik zachodni
Bardzo wolno
rosnące
1550
Przy określaniu zasad kompensacji przyrodniczej za usuwane czy niszczone drzewa
istnieją zarówno możliwości ich fizycznego zastąpienia przez posadzenie porównywalnego
drzewa zastępczego o wielkości drzew standardowych znajdujących się w obrocie
handlowym, lub występuje brak takiej możliwości , gdy mamy do czynienia z usuwaniem
czy niszczeniem drzew starszych, ponad-standardowych.
W pierwszym przypadku podstawę kompensacji stanowi wartość podstawowa (WP)
dla grup drzew podanych w tabeli 1. W drugim - wartość podstawowa (WP) jest zwiększona
przez zastosowanie odpowiedniego współczynnika przyrostu (P) dla danej wielkości drzewa i
szybkości przyrostu określonego gatunku.
Współczynnik przyrostu (P) został ustalony na podstawie zbadania korelacji wieku
drzew z wielkością przyrostów pni na grubość, charakterystyczną dla poszczególnych
gatunków. W ten sposób opracowano wskaźniki przyrostów dla czterech grup gatunków o
różnej dynamice przyrostów klasyfikując je jako drzewa szybko, umiarkowanie, wolno i
bardzo wolno rosnące (tabela 2). Współczynnik przyrostu określa zatem długość czasu
potrzebnego na uzyskanie drzewa określonej wielkości, a przez to wpływa na wartość
podstawową (WP). Współczynnik ten stanowi w pewnym zakresie wykładnik okresu/lat
pielęgnacji, tj. ponoszonych kosztów do czasu uzyskania drzewa o danym obwodzie pnia. Jest
on zatem większy u drzew wolno rosnących, niż u gatunków o szybkim tempie wzrostu.
Szczegółowy opis kryteriów i zasady opracowania współczynników przyrostów (P) są
podane w rozdziale V ekspertyzy.
Tabela 2
Współczynniki przyrostów drzew (P) dla grup gatunków o różnym tempie wzrostu
(Borowski, Pstrągowska, 2009).
Obwód (cm)
Tempo wzrostu
od
do
szybkie umiarkowane wolne
b. wolne
25
30
1,1
1,1
1,1
1,1
31
35
1,4
1,7
2,0
2,6
36
40
1,7
2,3
2,9
4,1
22
Obwód (cm)
Tempo wzrostu
od
do
szybkie umiarkowane wolne
b. wolne
41
45
1,9
2,8
3,7
5,5
46
50
2,2
3,4
4,6
7,0
51
55
2,5
4,0
5,5
8,5
56
60
2,8
4,5
6,1
10,3
61
65
3,1
5,1
6,7
12,0
66
70
3,4
5,6
7,3
13,8
70
75
3,7
6,2
7,9
15,6
76
80
4,0
6,7
8,5
17,3
81
85
4,2
7,0
9,1
19,6
86
90
4,3
7,2
9,7
21,9
91
95
4,5
7,5
10,2
24,2
96
100
4,6
7,8
10,8
26,5
101
105
4,8
8,1
11,4
28,8
106
110
4,9
8,1
12,0
31,1
111
115
4,9
8,2
12,6
33,5
116
120
5,0
8,3
13,3
35,8
121
125
5,0
8,4
13,9
38,2
126
130
5,1
8,5
14,5
40,5
131
135
5,2
8,8
15,4
42,1
136
140
5,3
9,0
16,3
43,7
141
145
5,4
9,3
17,2
45,3
146
150
5,5
9,5
17,1
46,8
151
155
5,5
9,8
19,0
48,4
23
Obwód (cm)
Tempo wzrostu
od
do
szybkie umiarkowane wolne
b. wolne
156
160
5,6
10,0
19,7
49,6
161
165
5,7
10,2
20,5
49,7
166
170
5,8
10,4
21,2
51,9
171
175
5,9
10,6
22,0
53,0
176
180
6,0
10,8
22,7
53,2
181
185
6,1
11,1
23,5
54,0
191
195
6,2
11,7
25,2
55,8
196
200
6,3
12,1
26,1
57,6
201
210
6,4
12,4
26,9
58,5
221
230
6,6
14,6
29,5
61,2
231
240
6,8
15,7
30,7
62,4
241
250
7,0
16,8
31,8
63,5
251
260
7,3
17,9
32,8
64,6
261
270
7,5
18,8
33,7
65,5
271
280
7,8
19,7
34,6
66,4
281
290
8,1
20,6
35,4
67,2
291
300
8,4
21,4
36,1
68,0
301
310
8,7
22,1
36,8
68,7
311
320
9,1
22,8
37,4
69,3
321
330
9,4
23,4
38,1
70,0
331
340
9,9
24,0
38,6
70,6
341
350
9,7
24,6
39,2
70,1
351
360
11,5
25,1
39,7
71,7
24
Obwód (cm)
Tempo wzrostu
od
do
szybkie umiarkowane wolne
b. wolne
361
370
12,1
25,6
40,1
72,1
371
380
12,8
25,1
40,6
72,6
381
390
13,4
26,6
41,0
73,1
391
400
14,0
27,0
41,4
73,5
401
410
14,6
27,4
41,8
73,9
411
420
15,1
27,8
42,2
74,3
421
430
15,6
28,2
42,6
74,6
431
440
16,1
28,5
42,9
75,0
441
450
16,5
28,9
43,2
75,3
451
460
17,0
29,2
43,5
75,6
461
470
17,4
29,5
43,8
75,9
471
480
17,8
29,8
44,1
76,2
481
490
18,2
30,1
44,4
76,5
491
500
18,6
30,4
44,6
76,8
501
505
18,9
30,6
44,9
77,0
Ze względu na bardzo zróżnicowaną liczebność poszczególnych gatunków drzew, a
zatem wartość dendrologiczną i przyrodniczą oraz przydatności dla określonych terenów,
średnia wartość podstawowa (WP) jest korygowana przez zastosowanie współczynnika
wartości gatunkowej (G), dla drzew charakteryzujących się określoną wartością
dendrologiczną lub zdolnościami adaptacyjnymi. Współczynnik wartości gatunkowej (G)
zwiększa wartość podstawową (WP) o 30% dla gatunków preferowanych pod względem
dendrologicznym i przyrodniczym lub zmniejsza o 10% wartość gatunków powszechnie
występujących i łatwo adaptujących się po przesadzeniu ze szkółek. Współczynnik (G), poza
weryfikacją wartości podstawowej (WP) drzew, jest wskazówką dla gmin dla prowadzenia
25
polityki rozwojowej uwzględniającej ochronę i rozwój gatunków drzew bardziej pożądanych
dla danego regionu.
Tabela 3 Ocena gatunkowa drzew według zdolności adaptacyjnych i wartości
dendrologicznych oraz współczynniki wartości gatunkowej (Borowski, Pstrągowska, 2009)
Drzewa o bardzo
dużych wartościach
dendrologicznych
(bez względu na
zdolności
adaptacyjne) oraz o
dużych wartościach
dendrologicznych i
małych zdolnościach
adaptacyjnych
Drzewa o dużych
wartościach
dendrologicznych
oraz
dużych i
największych
zdolnościach
adaptacyjnych
Drzewa o
przeciętnych
wartościach
dendrologicznych
oraz niewielkich i
dużych zdolnościach
adaptacyjnych
Drzewa o przeciętnych
wartościach
dendrologicznych oraz
największych
zdolnościach
adaptacyjnych
Abies alba
Abies concolor
Acer platanoides
Acer campestre
Abies koreana
Aesculus sp.
Acer pseudoplatanus
Acer negudndo
Abies sp.
Betula sp.
Acer saccharinum
Acer rubrum
Corylus colurna
Aesculus
hippocastanum
Carya sp.
Crataegus sp.
Castanea sativa
Gingko biloba
Catalpa sp.
Juniperus virginiana
Ailanthus altissima
Carpinus betulus
Fagus sylvatica
Fraxinus excelsior
Ailanthus altissima
Almnus incana
Alnus glutinosa
Betula pendula
Chamaecyparis sp.
Morus alba
Fraxinus americana
Picea omorika
Larix decidua i Larix
kaempferi
Fraxinus pennsylvanica
Gleditsia triacanthos
Pinus cembra i Pinus
nigra
Picea abies
Juniperus communis
Picea pungens
Platanus ×hispanica
Pinus sylvestris
Populus alba i P.
tremula, P.×canadensis
Gymnocladus dioica
Juglans sp.
Prunus serrulata i
Prunus subhirtella
Liquidambar
styraciflua
Pseudotsuga
menziessi
Prunus avium i Prunus
cerasus
Liriodendron
tulipifera
Pyrus calleryana i
Pyrus salicifolia
Quercus robur i
Quercus petraea
Elaeagnus angustifolia
Populus nigra, P.
×berolinensis, P.
simonii
Prunus cerasifera i
26
Magnolia sp.
Sorbus aria
Thuja occidentalis
Prunus mahaleb
Malus sp.
Sorbus intermedia
Tilia sp.
Metasequoia
glyptostroboides
Taxus baccata i T.
×media Thuja plicata
Ulmus laevis, U.
glabra,
Prunus padus i Prunus
serotina
Phellodendron
amurense
Pyrus pyraster
Quercus rubra
Robinia pseudoacacia
Pinus ponderosa i
Pinus strobus
Salix sp.
Sophora japonica
Sorbus aucuparia
Taxodium distichum
Tilia tomentosa
Tsuga canadensis
Ulmus minor
Współczynnik wartości gatunkowej
W – 1,3
W – 1,1
W-1
W – 0,9
Wartość rzeczywista (WR) drzew
Jak podano uprzednio, wartość podstawowa (WP) dotyczy drzew „wzorcowych”, tj.
drzew właściwie rozwiniętych, zdrowych i odpowiednio zlokalizowanych. W praktyce jednak
mamy do czynienia z drzewami, które w mniejszym lub większym stopniu podlegają
wszelkiego rodzaju ubytkom, chorobom i deformacjom w związku z wyborem niewłaściwego
gatunku, wadliwym posadzeniem, będących w fazie starzenia, niekorzystnymi warunkami
środowiska czy z zaniedbaniami i błędami pielęgnacji, które wpływają na rokowanie dalszego
życia drzewa. W zakresie lokalizacji drzew w krajobrazie, występuje również wiele różnych
sytuacji wynikających zarówno z funkcji drzewa, jak też z warunków jego rozwoju w danym
miejscu. Omawiane czynniki zmniejszają lub zwiększają wartość drzewa.
Zatem wartość drzew nie może być określana na podstawie teoretycznie ustalonej
idealnej wartości „wzorcowej”, ale w każdym przypadku muszą być brane pod uwagę
wszystkie możliwe do ustalenia czynniki wpływające na ocenę jakości drzewa tj. jego stanu
zdrowia i możliwości dalszego rozwoju w danych warunkach lokalizacji. Czynniki te,
wyrażone są przez odpowiednie współczynniki różnicujące, które zmniejszają lub zwiększają
27
podstawową wartość drzewa i mają na celu weryfikację teoretycznie określonych kosztów
odtworzenia i sprowadzenie ich do wartości rzeczywistej drzewa (WR).
Jako niezbędne dla prawidłowej oceny i wyceny drzew uznano wprowadzenie dwóch
współczynników różnicujących: „kondycji (K)” i „lokalizacji (L)” stosowanych we wszystkich
zagranicznych metodach wyceny drzew, które przedstawione są w formie bardzo prostych
tabeli.
Współczynnik kondycji (K)
Dla ustalenia współczynnika kondycji (K), wybrano w wyniku przeprowadzonych
badań najbardziej charakterystyczne cechy jak;

żywotność korony oceniona na podstawie: stanu zdrowotności liści lub udziału
posuszu gałęziowego;
ocenę braków podstawowych konarów;
poziomych uszkodzeń pnia drzewa.


Te cechy są określane procentowo na podstawie oceny wizualnej i wpływają na
ustalenie wskaźników zmniejszających wartość podstawową (WP) wycenianego drzewa do
jego wartości rzeczywistej (WR). Zasada określania współczynnika kondycji jest podana w
tabeli 4.
Tabela nr 4
Symbol
Zasada oceny kondycji drzew (Szczepanowska i in. 2010)
Uszkodzenia i ubytki
bardzo
dobra
dobra
Uszkodzenia i
deformacje liści lub/i
posusz pędów
do 10
11 - 25
B
Ubytki w koronie
do 10
11 – 25
C
Uszkodzenia poziome
obwodu pnia
do 10
1,0
(%)
A
Współczynnik kondycji
średnia
zła
drzewo
martwe
zamierające
26 - 50
51 - 75
powyżej 75
26 – 50
51 – 75
korona
uschnięt
powyżej 75 a
11 - 25
26 - 50
51 - 75
powyżej 75
0,8
0,6
0,3
0,1
0,0
Zasada przeprowadzenia oceny:
28
Oceniany jest oddzielnie udział danej cechy (A, B i C) wg jednej z 6 kolumn powyższej
tabeli.
Ustalone procentowe uszkodzenia lub ubytki są sumowane i dzielone przez trzy. Wynik
stanowi ogólny współczynnik kondycji (K) i jest zawsze mniejszy od jedności.
(A+B+C) / 3 = współczynnik kondycji (K)
Współczynnik lokalizacji (L)
Współczynnik lokalizacji (L) jest określany bardzo różnie w zagranicznych metodach
wyceny i obniża wartość podstawową do 20% lub ją podwyższa nawet dziesięciokrotnie.
Współczynnik ten charakteryzuje się bardzo dużą subiektywnością i różnorodnością
kryteriów przyjmowanych w poszczególnych zagranicznych metodach wycen drzew.
Rys.4. Wielkości drzew standardowych
Źródło: Grupy wielkości drzew standardowych wg „Zalecenia jakościowe materiału
szkółkarskiego, 2008. Związek Szkółkarzy Polskich:20 oraz wg standardów europejskich:
European Technical and Quality Standard for Hardy Nursery,
Plant Quality and
Establishment, 2005, [w:] Urban Forest and Trees, Chapter 9: 211
Aby uniknąć czynnika subiektywności w polskiej metodzie wyceny drzew, jako podstawowe
kryterium współczynnika lokalizacji, przyjęto warunki wzrostu drzew, które decydują o
rozwoju drzewa, adaptacji i przeżywalności. Przy ustalaniu tego współczynnika wzięto pod
uwagę wyniki badań procesu adaptacji drzew różnej wielkości przesadzanych ze szkółek w
29
nowe miejsca. Drzewa posadzone jako mniejsze, o mniej zredukowanym systemie
korzeniowym, niż drzewa większe o drastycznie przycinanych korzeniach, po kilku lub
kilkunastu latach wyrównują swoją wielkość, a nawet przerastają wielkością swoich
większych „kuzynów”. Nawiązując do omawianych badań i przeprowadzonej analizy
kosztów, przypisano różne wielkości drzew zastępczych (standardowych), do różnych miejsc
lokalizacji.
Wielkości drzew przyjętych do nasadzeń zastępczych dla wymienionych wyżej lokalizacji
przedstawiono na rysunku 4.
Drzewa sadzone w poszczególnych miejscach lokalizacji różnią się zatem pod
względem wielkości, wymiarów dołów oraz udziału dowożonej ziemi urodzajnej, W wyniku
tych różnic została opracowana tabela współczynników lokalizacji dla poszczególnych miejsc
na terenach miast i wsi, będąca również wskazówką dla określania wielkości drzew do
nasadzeń zastępczych w poszczególnych miejscach lokalizacji. W poniższej tabeli wskazane
są miejsca, gdzie muszą być sadzone największe drzewa zastępcze, czy ustalona wyższa
opłata za usuwanie drzew, która zawiera również poprawę warunków glebowych dla drzew
rosnących w większym natężeniu uciążliwości urbanizacyjnych. Uznano, iż w tych miejscach
niezbędne jest uzyskanie wizualnie akceptowanego przez społeczeństwo szybkiego
odtworzenia danego drzewa.
Tabela 5 Współczynniki lokalizacji (L) różnicujące wartość podstawową (WP)
(Szczepanowska i in. 2010)
Lokalizacja
Zadrzewieni
a poza
wymieniony
mi w
rubryce
2,3,4,5
Tereny
zabudowy
wiejskiej,
ogrody
przydomowe
miast i wsi
Współczynnik
Tereny
zieleni
miast i
wsi,
tereny
osiedlow
e
1
2
3
0,4
0,7
1,0
Drogi i
ulice
miast i
wsi
4
1,5
Tereny
zabytkowe,
tereny
uzdrowisk i
ochrony
uzdrowiskowej
5
2,0
lokalizacji L
Wielkość drzew
6-10
10-14
14-16
16-20
20-25
zastępczego wg
obwodu pnia (cm)
30
Model metody wyceny drzew i formuła obliczeń
Poszczególne elementy wyceny drzew, omawiane powyżej, są przedstawione na
poniższym modelu (rys 5, który stanowi postawę formuły obliczania rzeczywistej wartości
drzew.
Rys.5 Model wyceny drzew
Formuła obliczeń wartości drzew
Pomiar drzew jest dokonywany jak dotychczas wg obwodu pnia mierzonego na
wysokości 130 m. Szczegółowy opis dokonywania pomiaru jest podany w ekspertyzie.
Obliczenie wartości rzeczywistej drzew (WR) o określonym obwodzie pnia stanowi
iloczyn wartości podstawowej (WP) oraz poszczególnych współczynników uzyskanych na
podstawie tabel i jest dokonywany wg następujących wzorów:
A. Dla drzew o obwodzie pnia do 25 cm:
WR = WP x G x L x K
31
B. Dla drzew o obwodzie pnia powyżej 25 cm
WR = WP x G x L x K x P
gdzie: WR – wartość rzeczywista drzewa = opłacie w zł
WP –Stawka podstawowa w zł (wg tabeli nr 1)
G. –Współczynnik wartości gatunkowej (wg tabeli nr 3)
P - Współczynnik przyrostu (wg tabeli nr 2)
K - Współczynnik kondycji (wg tabeli nr 4)
L - Współczynnik lokalizacji (wg tabeli nr 5)
Wprowadzenie wymienionych wyżej współczynników wpływających na wartość
drzewa, umożliwia oszacowanie konkretnego drzewa, przez ocenę wartości jego gatunku,
stanu żywotności i warunków wzrostu w danej lokalizacji, a tym samym wartości
rzeczywistej danego drzewa. Dopiero ta wartość powinna stanowić podstawę do
określenia wysokości opłat za usuwanie drzewa, czy kar za jego zniszczenie.
W przypadku decyzji zastosowania nasadzeń zastępczych przy ustaleniu wysokości
rekompensaty za usuwanie drzew większych (ponad-standardowych), liczba drzew
zastępczych powinna wynikać z relacji wartości drzewa zastępczego w stosunku do
wartości drzewa usuwanego, przy uwzględnieniu rzeczywistej wartości drzewa usuwanego
wraz z zastosowaniem wszystkich współczynników różnicujących.
Szkody częściowe
W przypadku uszkodzenia mechanicznego tkanek drzewa lub ich utraty w metodach
oceny ryzyka wyróżnia się dwa typy uszkodzeń (tzw. szkód częściowych):


uszkodzenie częściowe – wpływające na osłabienie lub zanik części funkcji
drzewa;
uszkodzenie krytyczne – powodujące obumarcie natychmiastowe lub
odsunięte w czasie lub obalenie drzewa, stwarzające zagrożenie dla ludzi i
mienia.
32
W odniesieniu do konsekwencji prawnych odpowiedzialności za spowodowanie
uszkodzeń można by stwierdzić, iż uszkodzenia częściowe odpowiadają definicji uszkodzenia
w art. 288 § 1 KK, natomiast uszkodzenie krytyczne odpowiada definicji zniszczenia.
W celu określenia wartości krytycznych analizowano przedziały spadku witalności
drzew na skutek uszkodzeń mechanicznych i ich procentowego rozmiaru w stosunku do
ubytku korony, pnia i korzeni. Przedstawiony poniżej wykres (tab.1), zawiera wyniki analiz
spadku kondycji drzewa w zależności od stopnia mechanicznego uszkodzenia korony, pnia i
korzeni. Na wykresie określony jest procentowy ubytek tkanek drzewa, który powoduje
całkowite zniszczenie drzewa w chwili wystąpienia uszkodzenia lub obumarcie w
perspektywie czasu spowodowane uszkodzeniem. Jak wynika z przedstawionych danych,
obumarcie i śmierć drzewa może być skutkiem zranienia korzeni powyżej 45 %, kory i miazgi
pnia powyżej 50% lub utraty korony powyżej 55% (Kosmala, Rosłon-Szeryńska, Suchocka,
2008 i inni autorzy).
Po porównaniu progów krytycznych, czyli granicy procentowej utraty tkanek, której
przekroczenie powoduje całkowite uszkodzenie drzewa i w efekcie jego śmierć określono
medianę dla progów krytycznych procentowego uszkodzenia dla każdej z trzech poddanych
analizie części drzewa: procentowego uszkodzenia korony, procentowego poprzecznego
ubytku kory i miazgi oraz procentowego ubytku masy korzeni. Poza progami granicznymi
określone zostały procentowe zasięgi uszkodzenia tkanek drzewa wraz z odpowiadającym im
spadkiem kondycji drzewa. Wyniki posłużyły do sporządzenia wykresu obrazującego
stopniowy spadek kondycji drzewa w zależności od rozmiaru uszkodzenia. Wykres ten
obrazuje przyjęte w światowych metodach wartości uszkodzeń krytycznych oraz spadku
wartości drzewa na skutek uszkodzeń mechanicznych (szkody częściowe). Współczynnik w
zakresie szkód częściowych z nim związany powinien być weryfikowany przez współczynnik
fazy rozwojowej oraz zdolności gojenia się ran.
Na podstawie przeanalizowanych materiałów źródłowych opracowano tabelę 6
wpływu zakresu uszkodzeń mechanicznych na obniżanie wartości drzewa. Jak widać z
przedstawionej tabeli oraz wykresu, spadek żywotności, a tym samym wartości drzewa nie
postępuje proporcjonalnie, lecz w miarę zwiększenia zakresu spadek żywotności drzewa
następuje jego zwiększenie. Skutki uszkodzeń wyrażone w formie pieniężnej oblicza się przy
przy uwzględnieniu ogólnej kondycji drzewa.
Tab. 6 . Wykaz uszkodzeń częściowych i uszkodzeń krytycznych opracowany na bazie
przeanalizowanych metod (ze szczególnym uwzględnieniem metody VSSG5). (Szczepanowska
i in. 2010).
Metoda szkód częściowych opracowana przez Związek Szwajcarskich Ogrodników
Miejskich i Wykonawców Robót Ogrodniczych (Vereinigung Schweizerischer
Stadtgärtnereien und Gartenbauämter - VSSG), jest stosowana w wielu krajach, np. w
5
33
Lp
.
Straty objętości korony
w częściach
trwałych
w%
%
uszkodzeń
Wskaźnik
zmniejszenia
wartości
drzewa
Ubytek poprzeczny
obwodu pnia
(UP)
%
uszkodzeń
Wskaźnik
zmniejszenia
wartości
drzewa
Ubytek powierzchni
systemu
korzeniowego
(USK)
%
uszkodzeń
Wskaźnik
zmniejszenia
wartości
drzewa
1
2
3
4
do 20
do 25
do 30
do 35
0,20
0,25
0,35
0,50
do 10
do 15
do 20
do 25
0,10
0,15
0,20
0,25
do 10
do 15
do 20
do 25
0,05
0,10
0,15
0,20
5
do 40
0,70
do 30
0,35
do 30
0,40
6
do 45
0,90
do 35
0,50
do 35
0,60
SC */
do 40
0,70
do 40
0,85
8
do 45
0,90
9
10
ponad 50
Wybrany
wskaźnik
7
ponad 55
Wybrany
wskaźnik
ponad 45
SC */
SC */
Wybrany
wskaźnik
__________
___________
_
*/ SC – zakres uszkodzenia uznawany zazwyczaj jako szkody całkowite
____________
Po przeprowadzeniu pomiaru zakresu szkody, odczytuje się z tabeli wskaźnik
zmniejszania wartości dla danego elementu drzewa: korony (UK), lub/i pnia (UP), lub/i
systemu korzeniowego (USK) i oblicza zbiorczy wskaźnik zakresu szkody (ZS) według wzoru:
ZS = (UK + UP + USK)
Jednakże zastosowanie jedynie kryterium progów krytycznych (critical failure) lub
uszkodzeń częściowych (partial failure) w ocenie uszkodzeń mechanicznych drzew może
prowadzić do zbyt pochopnego zakwalifikowania drzewa jako bezwartościowego. Ostatnio
Niemczech, Holandii, Francji. Konstrukcja metody jest zbliżona do proponowanej w
niniejszej ekspertyzie. Więcej informacji w publikacjach IGPiM:
1. Szczepanowska H.B. 2008: Wycena wartości drzew na terenach zurbanizowanych.
IGPiM
2. Szczepanowska H.B., Latos A. 2009: Synteza badań i założenia merytoryczne metody
wyceny wartości drzew do warunków polskich. IGPiM
34
przeprowadzone badania (Suchocka, 2010) wykazały oznaki regeneracji u części drzew
uszkodzonych przez prace budowlane w systemie korzeniowym w zakresie większym niż
progi krytyczne (>45%). Stopień osłabienia żywotności drzewa uzależniony jest bowiem od
wielu czynników, takich jak zgromadzone przez drzewo zapasy energetyczne i związana z tym
faza witalności i faza rozwojowa drzewa oraz tolerancja gatunkowa na uszkodzenia
mechaniczne.
Stąd, nie jest wystarczająca ocena wpływu uszkodzeń mechanicznych na podstawie
jedynie procentowego ubytku tkanek drzewa (Koch, 1979; Fite i Smiley, 2008, Suchocka
2010). Poza rozległością uszkodzenia mechanicznego należy wziąć pod uwagę różne
zdolności regeneracyjne gatunków i fazy rozwojowej ocenianego drzewa. Każdorazowo przy
ocenie uszkodzeń mechanicznych te dwa czynniki muszą być uwzględnione. W przypadku,
kiedy jedna z ocenianych cech jest wystarczająco niska, aby wyeliminować drzewo z grupy
wartych ochrony arborysta może podjąć taką decyzję (Fite, Smiley, 2008).
Przy zastosowaniu wskaźnika fazy rozwojowej (WFR) drzew, lub/i wskaźnik zdolności
regeneracyjnych (WR), Wskaźnik Zakresu Szkody (ZS) zostaje zmniejszony przez
zastosowanie tych wskaźników. Zweryfikowany wzór na obliczanie zbiorczego wskaźnika
zakresu szkody (ZSW) przedstawia się wówczas następująco:
ZSw = (UK + UP + USK) x WFR x WR
Gdzie :
WFR - Wskaźnik Fazy Rozwojowej
WR - Wskaźnik Zdolności Regeneracyjnych
W związku z tym, że w praktyce krajów europejskich wskaźnik fazy rozwojowej i
zdolności regeneracyjnych jest stosowany dla urealnienia wartości szkody, powinien on
również być uwzględniony w proponowanej nowej metodzie wyceny.
Określenie fazy rozwojowej drzew oraz tolerancji gatunkowej na uszkodzenia
mechaniczne wymaga dalszych badań i powinno być rozwinięte we wdrożeniach metody
wyceny wartości drzew, zwłaszcza gdy wyceną drzew objęte są tereny po pracach
budowlanych.
Niezbędne działania dla prawidłowego funkcjonowania metody wyceny drzew
Metoda IGPIM stanowi podstawę fachowego określenia wielkości strat
ekologicznych, ekonomicznych i społecznych przy wszelkiego rodzaju decyzjach
inwestycyjnych, jako jedna z metod skutecznej ochrony zasobów drzew na obszarach
pozaleśnych. Jest ważnym czynnikiem edukacyjnym dla społeczeństwa i decydentów. Dzięki
35
zrozumiałym podstawom obliczania opłat i kar, które mogą być społecznie akceptowane,
należy się spodziewać, iż nowa metoda wyceny drzew przyczyni się do większej ściągalności
opłat i kar oraz zmniejszenia liczby konfliktów związanych z określaniem wysokości
rekompensaty za utracone wartości środowiska przyrodniczego. Wprowadzenie metody
wymaga jednak około 1, 5 – 2 letniego okresu wdrożeń terenowych, podobnie jak to miało
miejsce podczas wprowadzania każdej nowej metody wyceny we wszystkich badanych
krajach europejskich
Konieczne jest również wprowadzenie do systemu gromadzenia danych dotyczących
zagospodarowania terenu już na etapie projektu koncepcyjnego monitoringu oceny i wyceny
wartości drzew dla podejmowania racjonalnych decyzji lokalizacyjnych. Obecnie w takich
krajach jak Wielka Brytania czy USA obligatoryjnie jest wymagany udział architektów
krajobrazu lub/i innych specjalistów z zakresu nauk przyrodniczych od początku procesu
inwestycyjnego (np. w Wielkiej Brytanii arborysta wchodzi na teren budowy zaraz po
geodecie dla dostarczenia informacji o stanie środowiska przyrodniczego, zanim zostaną
ustalone decyzje lokalizacyjne współdziałających branż technicznych). Takie podejście
umożliwia odpowiedzialne projektowanie i zmniejsza straty w drzewostanach miejskich.
Zwyczajem innych krajów, równolegle do procesu wdrożenia nowej metody wyceny
drzew, powinna być utworzona „Rada do Spraw Wyceny Drzew” złożona z przedstawicieli
naukowców, praktyków, firm uczestniczących w tzw. „zielonym przemyśle” oraz
przedstawicieli administracji samorządowej i rządowej dla weryfikacji zasad wyceny i wyceny
drzew (oraz innych roślin), ustalania programów szkoleń i materiałów edukacyjnych,
nadawania uprawnień, wprowadzania nowych metod z zakresu arborystyki i diagnostyki
stanu drzew itp.
Schemat niezbędnych działań, opracowanych w Instytucie Gospodarki Przestrzennej i
Mieszkalnictwa podany jest na rysunku 6.
Rys. 6 Niezbędne działania dla prawidłowego funkcjonowania metody wyceny drzew
36
Niezbędne działania dla prawidłowego funkcjonowania
metody wyceny drzew
PRIORYTETY:
Opracowanie metody wyceny wartości
drzew na terenach zurbanizowanych
Instytut Gospodarki Przestrzennej i
Mieszkalnictwa/ SGGW PAN
Publikacje naukowe, techniczne i
popularno-dydaktyczne
Szkolenia specjalistów
Badania pilotażowe
sprawdzające funkcjonowanie metody
Przekazanie do resortu
Opracowanie podstaw legislacyjnych
metody-prace resortowe.
Utworzenie wielobranżowej rady do
spraw wyceny drzew
Rozpowszechnienie zagadnień z
zakresu wyceny wartości, korzyści
uzyskiwanych z drzew
i prawidłowej gospodarki
drzewostanem
Wdrożenie terenowe
Opracowanie aneksu dla zadrzewień
Wprowadzenie metody do legislacji
Opracowanie niezbędnych standardów
technicznych warunkujących prawidłowe
funkcjonowanie metody
wyceny drzew
Normy jakościowe
produkcji materiału
roślinnego
Poradniki gospodarki
drzewostanem i
ochrony drzew na
placu budowy
Opracowanie systemu
oceny statyki drzew
Kształtowanie drzew
przy szlakach
komunikacyjnych w
aspekcie koordynacji
międzybranżowej
Normatywy sadzenia i
pielęgnacji drzew
Prezentowana metoda wyceny drzew jest prostym i zrozumiałym narzędziem, które
powinno ułatwić gospodarowanie zasobami drzew:





w gminach,
w jednostkach i firmach planowania przestrzennego,
w przedsiębiorstwach realizacji i pielęgnacji terenów zieleni,
w firmach deweloperskich,
innych jednostkach związanych gospodarką zasobów drzew poza-leśnych.
Podsumowując, jak wynika z doświadczeń zagranicznych, proces wprowadzania metody do
powszechnego stosowania wiąże się zawsze z koniecznością zbadania funkcjonowania
metody w praktyce (tj. wdrożenia) w celu jej weryfikacji na terenie różnych obiektów
zdefiniowanych przy ustaleniu współczynnika lokalizacji.
W związku z koniecznością daleko idących uproszczeń i ograniczenia czynników
oceny, zwłaszcza w zakresie kondycji drzew, niezbędne jest równolegle do wdrożenia
metody wyceny drzew szkolenie specjalistów w zakresie podstaw dendrologii, arborystyki i
37
diagnostyki drzew, zasad wyceny oraz uwarunkowań prawnych dotyczących zarządzania
drzewostanem poza leśnym. Zrealizowanie programu szkoleń wymaga przygotowania
odpowiednich podręczników, dostosowanych do zakresu zagadnień rozważanych podczas
dokonywania oceny i wyceny drzew, jak również ujednoliconych formularzy zapisu w formie
elektronicznej całego procesu przeprowadzania wyceny.
Konieczne jest również przygotowanie szeregu popularnych opracowań (broszur,
plakatów itp.) w celu edukacji społeczeństwa, zwłaszcza młodzieży, na temat
wielokierunkowych korzyści z obecności drzew (i innej roślinności) w otoczeniu ich domów,
ulic i miejsc pracy. Chodzi zwłaszcza o to, aby przez atrakcyjną formę informacji o wartości
drzew rozwijać przyjazne nastawienie ludzi do drzew i stymulować chęć ich posiadania w
swoim otoczeniu. Przyczyni się to do podniesienia estetyki i zdrowotności terenów miast i
wsi.
Ponadto, dla podniesienia rangi drzew i środowiska przyrodniczego w zintegrowanym
procesie planowania, projektowania, i eksploatacji inwestycji, niezbędne jest opracowanie
szeregu standardów organizacyjnych i technicznych, uwzględniających obecnie stosowane
zasady i techniki ochrony drzew na budowach i obiektach infrastrukturalnych (ulice i drogi).
Brak odpowiednich standardów ochrony drzewostanu (oraz gleb i ujęć wodnych) przed
zniszczeniem i zanieczyszczeniami budowlanymi powoduje ułomne decyzje przy wyborze
najtańszego wykonawcy kosztem nieodwracalnych strat środowiska przyrodniczego.
2. Rozważania prawne: czy można przyjąć stosowne regulacje w drodze uchwał lub innych
aktów prawnych
Przed omówieniem przykładowych rozwiązań należy przedstawić prawne rozważania na
temat możliwości wprowadzenia zapisów regulujących przedmiotowe zagadnienie:
Zgodnie z art.art.7 ust.1 pkt12) ustawy z dnia z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie
gminnym (Dz.U. z roku 2013, poz.594, ze zmianami) „Zaspokajanie zbiorowych potrzeb
wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują
sprawy zieleni gminnej i zadrzewień”6. Można by z tego wprost odczytać, że sprawy
dotyczące niniejszych rozważań mieszczą się w definicji zieleni i zadrzewień, a więc
kompetencje do ich regulowania ma Rada Miejska / Gminna. Jednakże czytając dalej
cytowaną ustawę o samorządzie gminnym, w art.6 ust.1 zapisano, że „Do zakresu działania
gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na
rzecz innych podmiotów”, natomiast w ust.2 wskazano, że „Jeżeli ustawy nie stanowią
6
) Ustawa z dnia z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U. z roku 2013, poz.594, ze zmianami)
38
inaczej, rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1, należy do gminy”, a więc
ustanowienie prawa miejscowego uchwałą Rady Miasta / Gminy w oparciu o zapis art.7 ust.1
pkt12) ustawy o samorządzie gminnym, a dotyczące sadzenia zamiennego drzew / krzewów
w zamian za usuwane drzewa nie było by zgodne z obowiązującym prawem, co potwierdzają
liczne wyroki i orzeczenia sądów:

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2009 roku II OSK
1502/08
„Jedynie sprawy powierzone mocą art. 18 ust. 1 u.s.g. radzie gminy upoważniają ten
organ do załatwiania ich w drodze uchwał […]” „[…] Uchwały rady gminy mają walor
aktów prawa miejscowego, a zatem nie tylko ich podstawa prawna musi być wyraźnie
określona przepisami ustawowymi, ale również od ich treści należy wymagać, by była ona
emanacją tego, na co prawodawca zezwolił. W ustawie o samorządzie gminnym ani też w
innym akcie powszechnie obowiązującego prawa nie ma przepisu, który uprawniałby radę
gminy do podjęcia uchwały w sprawie interpretacji prawnej […]”7

Uchwała Regionalnej Izby Obrachunkowej w Poznaniu z dnia 18 lipca 2012 roku 13/913/12
„Każda uchwała organu władzy publicznej musi odpowiadać wymogom legalizmu, a zatem
musi być ona zgodna z obowiązującymi przepisami prawa materialnego. Organ stanowiący
musi ściśle uwzględniać wytyczne zawarte w upoważnieniu ustawowym. Odstąpienie od
tej zasady narusza związek formalny i materialny pomiędzy aktem wykonawczym a
ustawą”8
W art.18 ust.2 ustawy o samorządzie gminnym wskazano enumeratywnie katalog, w
którym określono co stanowi wyłączną właściwość rady gminy. W katalogu tym, nie
znajdziemy spraw związanych z zielenią i zadrzewieniami. Natomiast w ust.1 tegoż artykułu
wskazano, że „Do właściwości rady gminy należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie
działania gminy, o ile ustawy nie stanowią inaczej”, a że ustawodawca w art.83-87 ustawy z
dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (Dz.U. z roku 2013, poz.627, ze zmianami)
wskazał wyraźnie sposób postępowania w przypadku wycinania drzew i nasadzania
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2009 roku II OSK 1502/08, LEX nr
518288
8
Uchwała Regionalnej Izby Obrachunkowej w Poznaniu z dnia 18 lipca 2012 roku 13/913/12, LEX nr 1212449
7
39
zastępczego drzew, to wydanie aktu w postaci Uchwały było by sprzeczne z prawem, gdyż po
pierwsze nie było by wydane w oparciu o legitymację prawną określoną w art.18 ust.2
ustawy o samorządzie gminnym, po wtóre inne ustawy (ustawa o ochronie przyrody)
stanowi już o sprawach będących przedmiotem niniejszych rozważań, czyli stanowiło by
modyfikację istniejącego już prawa, co jest jego naruszeniem, a tym samym prowadziło by
do stwierdzenia nieważności takiej Uchwały.
Co zatem można zrobić
Jedną z możliwości jest uchwalenie przez radę miasta / gminy (w oparciu o art.78
ustawy o ochronie przyrody) aktu, w którym Rada gminy /miasta zobowiązana będzie do
zakładania i utrzymywania w należytym stanie terenów zieleni i zadrzewień. Należy jednakże
pamiętać, że zapis ten dotyczyłby wyłącznie terenów użyteczności publicznej, a więc
będących we władaniu gminy, o czym orzekł m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w
Lublinie, gdzie w postanowieniu z dnia 12 lutego 2009 roku II SAB/Lu 5/09 stwierdzając, że
„Przepisy p.o.ś. nie zawierają unormowań dających podstawę do rozstrzygania przez wójta
gminy o usunięciu drzew znajdujących się na nieruchomościach nie znajdujących się we
władaniu gminy [….] Gmina w zakresie obowiązku utrzymania zieleni gminnej i zadrzewień
nie może decydować o usunięciu drzew z terenu, którego właścicielem jest wspólnota
gruntowa […] kompetencje Gminy w zakresie obowiązku utrzymania zieleni gminnej i
zadrzewień z art. 7 ust. 1 pkt 12 ustawy o samorządzie gminnym nie obejmują drzew
rosnących na nieruchomościach osób fizycznych lub wspólnot gruntowych, gdyż w
kontekście art. 78 ustawy o ochronie przyrody obowiązek ten dotyczy podejmowania działań
o charakterze społeczno-organizatorskim, jak np. propagowania właściwych zachowań wśród
właścicieli nieruchomości, na których znajduje się zieleń miejska […]”9.
W bardzo ogólnym zarysie można regulować interesujące nas sprawy w miejscowych
planach zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z art.18 ust.2 pkt5) ustawy o
samorządzie gminnym, niestety wyłącznie jako minimalnego udziału procentowego
powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki budowlane, gdyż
Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 lutego 2009 roku II SAB/Lu
5/09, LEX nr 785680
9
40
jedynie w takim zakresie pozwala na to art.15 ust.2 pkt6) ustawy z dnia 27 marca 2003 roku
o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z roku 2015, poz.199)10
Kolejna możliwość regulowania w sposób również ogólny ochrony zieleni, wynika z
zapisów art.18 ust.2 pkt6a) ustawy o samorządzie gminnym, który wskazuje na akt prawa
miejscowego jakim jest strategia rozwoju (zarówno województwa, powiatu czy gminy), w
oparciu o ustawę z dnia 6 grudnia 2006 roku o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U.
z roku 2014, poz.1649)11. Niestety ona również umożliwia jedynie ogólnikowe wskazania, nie
dających się dodatkowo w prosty i jednoznaczny sposób kontrolować, a co za tym idzie
egzekwować w postaci sankcji za ich nieprzestrzeganie.
Innym sposobem stanowienia prawa (również luźnego), mogą być zarządzenia
Burmistrza (Wójta, Prezydenta Miasta), a odnoszące się do gospodarowania mieniem
gminnym, zgodnie z art.30 ust.2 pkt3) ustawy o samorządzie gminnym (do zadań wójta
należy w szczególności gospodarowanie mieniem komunalnym). Jakie są ograniczenia
zapisów w takich zarządzeniach:

Mogą się odnosić jedynie do terenów będących w posiadaniu przez gminę (z wyłączeniem
innych własności), a więc będą dotyczyły jedynie spraw związanych ze sposobem
prowadzenia gospodarki komunalnej, przestrzennej danej gminy (miasta), czyli będzie to
zbiór dobrych praktyk do stosowania przez daną gminę, przy wykonywaniu swoich zadań
na własnym terenie.

Podlegają ograniczeniom określanym w wydawanych decyzjach przez inne organy (decyzje
np. starosty, konserwatora zabytków. Przykładowo, jeżeli w zarządzeniu burmistrza
znajdzie się zapis, że sadzimy w zamian za usunięte drzewo 5 nowych drzew, a w wydanej
decyzji, starosta wyda zezwolenie w którym uwarunkuje wycinkę nasadzeniem 10 drzew,
to pierwszeństwo będzie miała wydana decyzja, a nie zarządzenie, ale w przypadku gdyby
zarządzenie wskazywało na 10 drzew do nasadzeń, a decyzja uzależniałaby zezwolenie od
nasadzenia 5 drzew, to zgodnie z prawem musimy posadzić nie mniej niż 5 drzew, ale w
10
Ustawa z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z roku 2015,
poz.199)
11
Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 roku o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U. z roku 2014, poz.1649)
41
oparciu o zasady zawarte w zarządzeniu nic by nie stało by na przeszkodzie, aby posadzić
nie 5, a 10 drzew).
Z powyższego wynika, że wydając zezwolenie na usunięcie drzew/krzewów (na
podstawie ustawy o ochronie przyrody), dodatkowe uregulowania w aktach prawa
miejscowego jakim są uchwały rady miasta / gminy, jak również w innych aktach nie
mających przymiotu prawa miejscowego (zarządzenia, regulaminy, wytyczne itp.) można
jedynie wprowadzić dla jednostki samorządowej oraz jej organów wykonawczych (np. szkoły,
zakłady budżetowe), które będą przestrzegały tych zapisów (jako stosowanie dobrych
praktyk), przy gospodarowaniu na swoim terenie. Zapisów takich nie można rozszerzyć na
pozostałe tereny, będące własności osób fizycznych i prawnych.
Co z kompensacją przyrodniczą?:
Niestety, ustawodawca sprawy ochrony krajobrazu i zadrzewień ujął w dwu odrębnych
przepisach: ustawy o ochronie przyrody, oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo
ochrony środowiska (Dz.U. z roku 2013, poz.1232, ze zmianami). Problem polega na tym, że
tzw. kompensacja przyrodnicza została omówiona w tym drugim akcie prawnym i nie łączy
się prawnie w żaden sposób z prowadzeniem postępowania administracyjnego w sprawie o
wydania zezwolenia na usunięcie drzew/krzewów. Jak rozumieć i czego dotyczy kompensacja
przyrodnicza o której mowa w ustawie Prawo ochrony środowiska?. Zgodnie z art.3 pkt8
tejże ustawy, kompensacja przyrodnicza została omówiona jako „[…] zespół działań
obejmujących w szczególności […], zadrzewianie lub tworzenie skupień roślinności,
prowadzących do przywrócenia równowagi przyrodniczej lub tworzenie skupień roślinności,
prowadzących do przywrócenia równowagi przyrodniczej na danym terenie, wyrównania
szkód dokonanych w środowisku przez realizację przedsięwzięcia i zachowanie walorów
krajobrazowych […]”12. A więc merytorycznie dotyczy usuwania drzew i związanych z tym
procesów odtworzenia tych strat w przyrodzie. Artykuł 75 ustawy Prawo ochrony środowiska
stanowi o możliwości wykonania kompensacji przyrodniczej. Na podstawie tego przepisu
można stwierdzić, że organem właściwym do określenia tejże kompensacji jest Starosta, co
12
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z roku 2013, poz.1232, ze zmianami)
42
wynika wprost z art.75 ust.4 stanowiący o tym, że „[…] właściwy organ administracji w
pozwoleniu na budowę szczegółowo określa zakres obowiązków […]” wynikających z tego
że „Jeżeli ochrona elementów przyrodniczych nie jest możliwa, należy podejmować działania
mające na celu naprawienie wyrządzonych szkód, w szczególności przez kompensację
przyrodniczą” (art.75 ust.3). Z powyższego wynika, że starosta w pozwoleniu na budowę
może wskazać obowiązek wykonania nasadzeń w zamian za usuwane drzewa w procesie
inwestycyjnym, w ramach tzw. kompensacji przyrodniczej. Jest to wyraźny „zgrzyt” w
trybach machiny legislacyjnej, gdyż najwyraźniej przepis ten jest martwy, co wynika z tego że
jego realizacja (która w praktyce może i była by realna ale i uciążliwa) pociągała by za sobą
znaczne wydłużenie postępowania administracyjnego – wydania pozwolenia na budowę, w
związku z koniecznością dokonywania uzgodnień pomiędzy dwoma organami administracji
samorządowej: Wójtem/Burmistrzem prowadzącym postępowanie w zakresie wydania
pozwolenia na usunięcie drzew/krzewów w związku z planowaną inwestycją budowlaną i
Starostom, wydającym pozwolenie na budowę (a w nim warunków wykonania kompensacji
przyrodniczej). Nasuwa się tutaj kolejny praktyczny problem, gdyż i tak jedynie od Starosty
będzie zależało wydanie decyzji dotyczącej kompensacji przyrodniczej i nawet gdyby
kompensacja ta według Wójta/Burmistrza nie była wystarczająca, to nic nie można by w tej
sprawie zrobić (łącznie z tym że nie można by wnieść odwołania do Samorządowego
Kolegium Odwoławczego), gdyż w postępowaniu tym (dotyczącym pozwolenia na budowę i
kompensacji przyrodniczej) Wójt/Burmistrz nie jest ani organem ani stroną.
W przypadku przedsięwzięć, dla których wymagane jest przeprowadzenie oceny
oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko (na podstawie ustawy z dnia 3 października
2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w
ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, Dz.U. z roku 2013,
poz.1235, ze zmianami), a więc wtedy gdy Wójt/Burmistrz wydaje decyzję o
środowiskowych uwarunkowaniach (i została przeprowadzona ocena oddziaływania
przedsięwzięcia na środowisko) może w tej decyzji wskazać wymagany zakres kompensacji
przyrodniczej (zgodnie z art.75 ust.5 ustawy Prawo ochrony środowiska). W przypadkach
tych mamy większe możliwości, gdyż decyzję o zezwoleniu na usunięcie drzew/krzewów jak i
decyzję środowiskową wydaje ten organ, dzięki czemu proces uzgodnienia kompensacji
43
przyrodniczej jest prosty i szybki (szczególnie w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich w
ramach tego samego wydziału, a często nawet przez tą samą osobę). Wtedy Starosta
wydając pozwolenie na budowę zobowiązany jest do wskazania w niej warunków
kompensacji przyrodniczej określonej w decyzji środowiskowej (przez Wójta/Burmistrza).
Kompensacja przyrodnicza o której mowa w ustawie Prawo ochrony środowiska, nie
podlega ograniczeniom określonym w ustawie o ochronie przyrody, odnoszących się do
zapisów art.83 ust.3, gdzie jedynym wyznacznikiem wykonania nasadzeń zamiennych jest
zapis „[…] w liczbie nie mniejszej niż […]”. W związku z powyższym Wójt/Burmistrz wydając
decyzję środowiskową może w sposób bardziej swobodny określić nasadzenia zamienne w
ramach kompensacji przyrodniczej. Jednak swoboda uznaniowa, również ma swoje granice i
należy wykazać w uzasadnieniu dlaczego określiliśmy takie, a nie inne warunki kompensacji
przyrodniczej. I właśnie w tym miejscu niniejsze opracowanie może być pomocnym dla
urzędnika wydającego takie decyzje.
Jak wykorzystać niniejsze opracowanie, dotyczące wskazań minimalnych ilości drzew do
posadzenia, w zamian za usuwane drzewa:
Opracowanie to, dany urzędnik może wprost komplementować do zasad prowadzenia
spraw będących w jego zakresie obowiązków (w tym przypadku wydawania zezwoleń na
usunięcie drzew / krzewów lub w postępowaniu o środowiskowych uwarunkowaniach
przedsięwzięcia…). Stanowią o tym zapisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks
postępowania administracyjnego (Dz.U.poz.267 z roku 2013, ze zmianami), gdzie w:

art.7 wskazano, że „W toku postępowania […] podejmują wszelkie czynności niezbędne
do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na
względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli”.

art.75 §1 określono, że „Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do
wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być
dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny”
44

art.84 §1 stanowi, że w przypadku „Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne,
organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie
opinii”13.
Czytając regulacje zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego, można dojść
do wniosku, że opracowanie to, mając na względzie interes społeczny, można przyjąć jako
czynność niezbędną do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Natomiast nic nie stoi na
przeszkodzie, aby dopuścić je jako dowód, gdyż przyczynia się do wyjaśnienia sprawy, a
równocześnie nie jest sprzeczne z prawem.
W tym miejscu należy ponownie przytoczyć wywód, w którym wskazano, że gdy inne
ustawy stanowią już o sprawach będących przedmiotem niniejszych rozważań (w tym
przypadku art.83 ust.3 ustawy o ochronie przyrody – „Wydanie zezwolenia, […] może być
uzależnione od […] zastąpienia ich innymi drzewami lub krzewami, w liczbie nie mniejszej niż
liczba usuwanych drzew lub krzewów”), doszło by do modyfikacji istniejącego już prawa, a
tym samym może to prowadzić w konsekwencji do stwierdzenia nieważności wydanej
decyzji. Jednak wczytując się w art.83 ust.3 ustawy o ochronie przyrody, widzimy że zapisano
„[…] w liczbie nie mniejszej niż […]”,tym samym sugerując że jest to katalog otwarty, a więc
możliwy do jego rozszerzenia.
Większe możliwości związane z kompensacją przyrodnicza dają nam przedsięwzięcia
dla których wymagane jest przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na
środowisko, gdyż Wójt/Burmistrz, może w decyzji środowiskowej wskazać warunki
wykonania kompensacji w postaci nasadzeń drzew w zamian za usuwane, posiłkując się np.
tym opracowaniem.
Konkluzja jest taka, że jeżeli będziemy w stanie udowodnić w uzasadnieniu decyzji (czy
to zezwalającej na usunięcie drzew/krzewów, środowiskowej, czy w pozwoleniu na budowę),
dlaczego wskazaliśmy na taką, a nie inną liczbę drzew do posadzenia w zamian za usuwane
(również w ramach kompensacji przyrodniczej), w oparciu o niniejsze opracowanie, to
decyzja taka może się obronić przed Sądami Administracyjnymi (z naciskiem na może, a nie
musi, gdyż sądy są niezawisłe …., co potwierdzają liczne … czasami dziwne … orzeczenia).
ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.poz.267 z roku 2013, ze
zmianami)
13
45
3. Rozwiązania, które mogą być ujęte w ustawie.
W przypadku zamiennego sadzenia drzew wydaje się, że ustawowym rozwiązaniem,
zamiast konkretnych szczegółowych zapisów, można by wprowadzić ogólny zapis,
analogiczny do szeregu innych uregulowań prawnych jak np. w ustawie z dnia 21 sierpnia
1997 roku o ochronie zwierząt (Dz.U. z roku 2013, poz.856, ze zmianami), gdzie w art.11a
ust.1 zapisano że „Rada gminy wypełniając obowiązek, o którym mowa w art. 11 ust. 1,
określa, w drodze uchwały, corocznie do dnia 31 marca, program opieki nad zwierzętami
bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt”14. Podobne rozwiązanie można by
przyjąć w ustawie o ochronie przyrody zapisując, że „Rada gminy określi w drodze uchwały
warunki i zasady wprowadzania nasadzeń kompensacyjnych w zamian za usuwane drzewa,
o których mowa w art…… ustawy o ochronie przyrody”. Zapis taki może być jednak
poddany zaskarżeniu do Trybunału Konstytucyjnego, gdyż w tym przypadku, w odniesieniu
do sadzenia kompensacyjnego w zamian za usuwane drzewa, przepisy były by różne w
poszczególnych gminach (jednak nie jest to niemożliwe, co potwierdza szereg rozwiązań
ustawowych wprowadzających różne normy prawne w różnych gminach, np. w planowaniu i
zagospodarowaniu przestrzennym, wysokości podatków i opłat lokalnych itp).
Najprostszym rozwiązaniem było by wprowadzenie do ustawy zapisu analogicznego do
art.89 ust.9 ustawy o ochronie przyrody, mówiącego o tym że „Minister właściwy do spraw
środowiska określi, w drodze rozporządzenia, tryb nakładania administracyjnych kar
pieniężnych […]”, poprzez wprowadzenie zapisu o treści Minister właściwy do spraw
środowiska określi, w drodze rozporządzenia, warunki i zasady wprowadzania nasadzeń
kompensacyjnych w zamian za usuwane drzewa, o których mowa w art…… ustawy o
ochronie przyrody i w ślad za tym powstanie (na podstawie przecież istniejących już
materiałów i przeprowadzonych badań w tym temacie) odpowiednie rozporządzenie.
14
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierząt (Dz.U. z roku 2013, poz.856, ze zmianami)
46
W odniesieniu do nadmiernej wycinki drzew w miastach i kontroli sadzenia (nie tylko w
odniesieniu do wykonania zobowiązania wynikającego z wydanej decyzji lecz również
warunków technicznych sadzenia i jakości materiału sadzeniowego), kluczowym jest
podmiot zajmujący się tym tematem (czyli z ramienia Gminy/Powiatu – urzędnik prowadzący
sprawy z tym związane). Urzędnik taki musi zostać odpowiednio „ulepiony” – przystosowany
do pracy z drzewami. Oprócz rozwiązań typowo prawnych, jak np. odpowiednie zapisy w
ustawie, które by uregulowały status urzędnika zajmującego się wydawaniem zezwoleń na
usuwanie drzew (zakresu jego obowiązków, wymaganego wykształcenia, konieczności
ciągłego doskonalenia zawodowego itp. analogicznie jak w przypadku zawodów
regulowanych np. jak w przypadku ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz
inżynierów budownictwa, które regulują sprawy m.in. uprawnień), jedyną możliwość dają
dobrowolne przyjęcie przez samorządy, regulaminów organizacyjnych pracy (w których
pojawiły by się zapisy z wypracowaną i skonsultowaną treścią odnoszącą się do urzędnika
zajmującego się wydawaniem decyzji zezwalających na usuwanie drzew/krzewów), w której
zawarte będą wytyczne np.:

na
stanowisko
związane
z
wydawaniem
decyzji
zezwalającej
na
usuwanie
drzew/krzewów można zatrudnić osobę z wykształceniem ……………. (wskazać jaki zakres
wykształcenia będzie wystarczający)

osoba prowadząca sprawy związane z wydawaniem zezwoleń na usuwanie
drzew/krzewów wykonuje wyłącznie zadania z tym związane

osoba ………. przynajmniej dwa razy w roku odbędzie szkolenie którego tematyka będzie
związana z diagnostyką drzew i badaniem ich statyki (co jest nieodzownym elementem
wydawania prawidłowych decyzji)

osoba …………. otrzyma niezbędne środki finansowe i techniczne do prowadzenia swojego
zakresu
obowiązków
(chodzi
o
zakup
sprzętu
typu:
kamera
wziernikowa,
wysokościomierza, sondy glebowej oraz zlecaniem specjalistycznych ekspertyz
dendrologicznych)

itp.
Ustalenie jednolitego zakresu obowiązków służbowych (z wskazaniem ram w jakich
dany urzędnik może mieć przydzielone sprawy) jest kluczowym problemem, bez którego
47
rozwiązania, ochrona przyrody nadal będzie kulała. Niestety w dniu dzisiejszym, zależy to
wyłącznie od samych wójtów, burmistrzów (w gminach wiejskich i wiejsko-miejskich, w
których na jednego urzędnika nakłada się szereg spraw z różnych dziedzin).
4. Podsumowanie
Najlepszym rozwiązaniem wyceny wartości drzew umożliwiającym jednoznaczną
kompensację jest metoda wyceny wartości oparta na kosztach odtworzenia IGPIM. Oparte
na podobnych założeniach metody funkcjonują od lat 60-tych w całej UE i USA. Sytuacja ta
powoduje, że będą one respektowane przez Polskie i europejskie sądy.
Ponadto idea szkód częściowych
umożliwia
pociągnięcie do odpowiedzialności
finansowej sprawcy uszkodzenia drzewa, podobnie jak w przypadku kiedy sprawca ponosi
finansową odpowiedzialność za uszkodzenie samochodu w wypadku. Świadomość
możliwości poniesienia kary jest narzędziem edukacji społeczeństwa oraz budowy
zrozumienia zasad gospodarowania i szacunku dla drzew. Zastosowanie metody wyceny
wartości drzew opartej na kosztach odtworzenia wraz z elementem szkód częściowych
pozwala na racjonalną gospodarkę drzewostanem w miastach, jest precyzyjnym i
zrozumiałym narzędziem umożliwiającym zastępowanie drzew usuwanych drzewami o
podobnej wartości oraz finansowe egzekwowanie wartości uszkodzenia, którego dopuścił się
sprawca. Jeżeli nie jest możliwe nasadzenie odpowiedniej liczby drzew na terenie z której są
one usuwane, pozostałą sumę należałoby wpłacić na dedykowany fundusz umożliwiający
nasadzenia zastępcze na innym terenie niż ten z którego usuwane są drzewa lub na poprawę
warunków rozwoju drzew nowo sadzonych i
ich trzyletnią pielęgnację lub poprawę
warunków rozwoju drzew istniejących.
Należy jeszcze raz podkreślić, że prezentowane w niniejszym opracowaniu podejście jest
w pełni dostosowane do prawodawstwa na terenie Unii Europejskiej i wynika z wielu
dziesiątek lat doświadczeń i modyfikacji metod wyceny wartości drzew i kompensacji
przyrodniczej. Opłaty oparte na kosztach odtworzenia są zrozumiałe dla społeczeństwa przez
co nie budzą poczucia niesprawiedliwości, ich obniżenie w porównaniu do obecnie
48
obowiązujących stawek administracyjnych powoduje, że są one ściągalne. Konstrukcja
metody wymaga corocznego waloryzowane wartości podstawowej czyli stawek materiału
szkółkarskiego wraz z kosztami ich posadzenia i pielęgnacji. Szerokie stosowanie metody
wymaga również programu wdrożeń metody i edukacji społeczeństwa. Programy
wdrożeniowe pozwolą na stopniowe dostosowywanie metody wyceny do realiów
gospodarczych i politycznych w Polsce. Natomiast edukacja społeczna jest podstawą do
budowy zrozumienia, ochrony i racjonalnego gospodarowania drzewostanem na każdym
szczeblu poczynając od społeczeństwa, przez organizacje społeczne, projektantów aż do
władz gminnych i państwowych.
49
Źródła
Currid P. (ed.), 2000, Guide for Plant Appraisal, Council of Tree & Landscape Appraisers. International Society of
Arboriculture, Champaign, IL, USA
Kielbaso J., 1975, Economic Values of Trees in the Urban Locale,w: Trees Magazin”, nr 1 Jan.-March: 9-13, 16.
Kosmala M. Rosłon-Szeryńska E. Suchocka M. 2009 Metoda oceny kondycji drzew z uwzględnieniem
bezpieczeństwa i uszkodzeń mechanicznych Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa.
McPherson E.G., 2004, Benefits of Trees, Watershed, Energy and Air, w: Arborist News, 13 (6): 29-35Neely,
1988.
Suchocka M. 2010 Wpływ warunków siedliskowych na żywotność drzew na terenach inwestycyjnych SGGW
Praca doktorska.
Szczepanowska H. B., 2008: Wycena wartości drzew na terenach zurbanizowanych. Instytut Gospodarki
Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa.
Szczepanowska H. B. z zespołem, 2009: Wycena wartości drzew na terenach zurbanizowanych, Instytut
Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa.
Szczepanowska H. B., Latos A. 2009: Synteza badań i założenia merytoryczne metody wyceny drzew dla
warunków polskich, Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa.
Szczepanowska H. B., Sitarski M., Suchocka M., 2009: Wyznaczanie współczynników lokalizacji do metody
wyceny drzew na terenach zurbanizowanych, Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa.
Borowski J Pstrągowska M 2009 Lista gatunków i wyznaczanie współczynników gatunkowych i przyrostowych
wykorzystywanych w metodzie wyceny drzew Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa.
Szczepanowska H.B., Olizar J. Borowski J. Sitarski M. Suchocka M. Szadkowska E. 2010 Opracowanie nowej
metody określania wartości drzew wraz ze współczynnikami różnicującymi oraz merytorycznym uzasadnieniem
metody
i
zasadnością
jej
wprowadzenia
do
obiegu
prawnego
[dostęp]
07
04
2015
www.nfosigw.gov.pl/download/gfx/nfosigw/pl/.../858/.../2010-585.pdf
Szczepanowska H.B. 2007 Ekologiczne, społeczne i ekonomiczne korzyści z drzew na terenach
zurbanizowanych. Człowiek i Środowisko31 (3-4), IGPIM s. 5-26
50

Podobne dokumenty

Wpływ biotycznych warunków siedliskowych na stan drzew na

Wpływ biotycznych warunków siedliskowych na stan drzew na Proces inwestycyjny prowadzi do zmiany użytkowania terenu. Po zakończeniu budowy warunki mikroklimatyczne ulegają zmianie, a w związku z większym natężeniem antropopresji są one zazwyczaj mniej kor...

Bardziej szczegółowo