ADHD w szkole - Poza Schematami

Komentarze

Transkrypt

ADHD w szkole - Poza Schematami
ADHD w szkole – jak
radzić sobie z
objawami
Artur Kołakowski
[email protected]
www.poza-schematami.pl
• „Maciek nadal sprawia kłopoty w klasie - kiedy robi
ćwiczenie, najpierw układa książki, potem wyciąga
ołówek, ostrzy go, potem odkłada, bierze następny. Nie
może zabrać się do pracy.”
2
Trzy podstawowe grupy objawów ADHD
Nadruchliwość
Zaburzenia
uwagi
Nadmierna
impulsywność
3
ADHD – pełne kryteria
nadmierna
aktywność
•
•
•
•
•
zaburzenia
uwagi
impulsywność
Początek zaburzenia nie później niż w wieku 7 lat.
Objawy w więcej niż jednej sytuacji (np. w szkole i w domu).
Objawy utrzymujące się przez co najmniej 6 miesięcy.
Istotne klinicznie cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania.
Objawy te nie są spowodowane innym zaburzeniem (psychicznym,
somatycznym itd.).
4
5
Podtypy ADHD (wg DSM-IV TR)
•Barkley: ADHD podjąć wyzwanie; Zysk i s-ka; Poznań 2009
•Diagnostic and Statistic Manual of Mental Disorders. Fourth Edition. Washington; American Psychiatric Association 1994, s. 78-85
•Kołakowski, Wolańczyk, Pisula, Skotnicka, Bryńska: „ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej” – Przewodnik dla rodziców i wychowawców, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne,
2006.
•Practice Parameter of the Assesment and Treatment of Children and Adolescents with ADHD. J. Am. Child. Adolesc. Psychiatry 2007, 46(7)
Podtypy ADHD (wg DSM-IV TR)
•Barkley: ADHD podjąć wyzwanie; Zysk i s-ka; Poznań 2009
•Diagnostic and Statistic Manual of Mental Disorders. Fourth Edition. Washington; American Psychiatric Association 1994, s. 78-85
•Kołakowski, Wolańczyk, Pisula, Skotnicka, Bryńska: „ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej” – Przewodnik dla rodziców i wychowawców, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne,
2006.
•Practice Parameter of the Assesment and Treatment of Children and Adolescents with ADHD. J. Am. Child. Adolesc. Psychiatry 2007, 46(7)
Podtypy ADHD (wg DSM-IV TR)
•Barkley: ADHD podjąć wyzwanie; Zysk i s-ka; Poznań 2009
•Diagnostic and Statistic Manual of Mental Disorders. Fourth Edition. Washington; American Psychiatric Association 1994, s. 78-85
•Kołakowski, Wolańczyk, Pisula, Skotnicka, Bryńska: „ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej” – Przewodnik dla rodziców i wychowawców, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne,
2006.
•Practice Parameter of the Assesment and Treatment of Children and Adolescents with ADHD. J. Am. Child. Adolesc. Psychiatry 2007, 46(7)
Mit o agresji
• „Nadpobudliwe dzieci są niebezpieczne dla innych –
są agresywne, biją inne dzieci, rzucają przedmiotami,
w szkole nie chcą się uczyć. „
• „Często celowo zachowują się źle.”
9
Uniwersalność Metod behawioralnych
Metody te mogą być stosowane
w rożnych sytuacjach:
• czasami jako stałe domowe
umowy,
• czasami jako działania
awaryjne w przypadku
pojawienia się trudnego
zachowania.
• Mogą okazać się pomocne dla
większości dzieci – ale nie
wszystkich i nie zawsze 
Źródło: What Every Administrator Needs to Know About
School-wide Positive Behavior Supports Tim Lewis, Ph.D.
University of Missouri http://sped.missouri.edu
Ekosytemy funkcjonowania dziecka
mikrosystem
(ja jako osoba)
mezosystem
(rodzina,
przyjaciele, osoby
znaczące)
egzosystem
(środowisko - np.
szkoła, osiedle)
makrosystem
(mity społeczne,
kultura)
Poziom 1 – Szkolny System
Bezpieczeństwa
• Szkolny System Bezpieczeństwa to zbiór norm
i zasad, które odnoszą się do zachowań, jakie
szkoła chce kształtować u swoich uczniów. By
zaś wspomóc działania nauczycieli system
wzbogacony został o przywileje, którymi
obdarowywujemy uczniów, za jego
przestrzeganie oraz konsekwencjami, w razie
niestosowania się do postawionych wymagań.
Poziom 2 – zajęcia grupowe dla dzieci, które
mają określone deficyty rozwojowe
• Trening zastępowania agresji
• Trening radzenia sobie z gniewem
• Montrealski program zapobiegania
przestępczości
• Trening umiejętności społecznych
• ITD.
ART – Trening zastępowania agresji
ART
Trening
kontroli
złości
Trening
umiejętności
prospołecznych
Trening
wnioskowania
moralnego
Teoretycznie system szkolny może
generować trudne zachowania lub
działać profilaktycznie
Pomoc spoza szkoły
Nauczanie
równoległe
Interwencj
a
Kryzysowa
Nauczanie równoległe
• To równoległe, jedno czasowe przekazywanie
wiedzy szkolnej i zasad zachowania na lekcji.
• Zadaniem nauczyciela jest więc nie tylko
zrealizowanie programu!!!
Czy praca zespołowa może być
standardem?
• W przypadku nauczania równoległego zawsze
pracujemy zespołowo. W tym sposobie
nauczania profesjonaliści wspierają się
nawzajem i szukają u siebie pomocy.
• Z punktu widzenia współpracy zespołu istotny
jest także jasno określony podział
odpowiedzialności i kompetencji (co należy do
wychowawcy, nauczyciela, pedagoga itp.)
Rola pedagoga szkolnego
• Pomoc nauczycielom we wprowadzeniu w
klasie
1.specyficznych strategii radzenia sobie z objawami
2.pracy na pozytywnej motywacji (nagród, pochwał,
przerzucania zadań z układu koncentracji na układ
uwagi mimowolnej (układ motywacji))
3.systemu zasad i konsekwencji
4.radzenia sobie z agresją impulsywną
20
Budowanie „złotego standardu opieki
nad dzieckiem z ADHD”
Klasa 1A
Nauczyciel
Klasa 3C
Klasa IVB
Psycholog
Nauczyciel
Klasy V
Klasa II C
Nauczyciel
Świetlica
Rola pedagoga szkolnego
• Praca z dziećmi z ADHD (np. trening
zastępowania agresji, zajęcia związane z
uczeniem kontaktów społecznych
i / lub podnoszenia samooceny)
• Praca z nastolatkami z ADHD (couching)
• Budowanie współpracy pomiędzy szkołą i
rodzicami (opiekunami)
22
Rola nauczyciela w opiece nad
dzieckiem z ADHD
• To kluczowa osoba w opiece i w pracy z
dzieckiem z ADHD.
• Pracuje ona bezpośrednio z dzieckiem i nikt
nie może jej zastąpić
• Bardzo często funkcjonowanie dziecka w
szkole w dużym stopniu zależy od udzielonego
mu wsparcia
Z objawami ADHD możemy pracować
tylko „tu i teraz”
Nauczyciel
pracuje w
szkole
Rodzic pracuje
w domu
Model opieki nad dziećmi ze specjalnymi potrzebami
edukacyjnymi, w tym nad dziećmi z ADHD
PPP
diagnoza
Psycholog szkolny
(wsparcie)
Nauczyciel (pracuje
bezpośrednio z dzieckiem)
Pomoc poza szkołą (zgoda opiekuna
prawnego)
PPP
• Diagnoza formalna + opinia (orzeczenie?)
• Warsztaty dla rodziców
• Psychoterapia dziecka
PZP
• Diagnoza formalna
• Rozważenie konieczności leczenia
farmakologicznego
Towarzystwa
rodziców
• Wsparcie dla opiekunów
• Pomoc prawna
Podział zadań i odpowiedzialności
Nauczyciel
• Praca w klasie
• Zastosowanie nauczania równoległego
• Stosowanie zaleceń z opinii bądź orzeczenia
Psycholog
szkolny
•
•
•
•
PPP
Rodzice
Rozwiązywanie poważniejszych problemów
Diagnoza na terenie szkoły
Planowanie współpracy szkoła – rodzice
Terapia dziecka
• Diagnoza, stworzenie planu terapeutycznego, przygotowanie
opinii lub orzeczenia
• Terapia dziecka
• Warsztaty dla Dobrych Rodziców
• Praca z dzieckiem w domu
• Nadzorowanie i konsekwentne wdrażanie planu
terapeutycznego
• Współpraca ze szkołą
27
Dlaczego trzeba pracować inaczej
z dzieckiem z ADHD, czyli
podstawy prawne
Czy celem sytemu oświaty jest
wszechstronny rozwój ucznia?
• Preambuła ustawy o systemie oświaty z 7
września 2001 roku wyraźnie mówi, że: „szkoła
winna zapewnić każdemu uczniowi warunki
niezbędne do jego rozwoju”
• W treści ustawy znajdujemy „dostosowanie
treści metod i organizacji nauczania do
możliwości psychofizycznej uczniów, a także
możliwość korzystania z opieki psychologicznej
i specjalnych form pracy dydaktycznej”
Prawa człowieka
• „Dyskryminacją jest
traktowanie różnych
osób w różny sposób,
ale także traktowanie
osób w ten sam sposób
jeśli mają różny stan
zdrowia i różne
możliwości.”
Prawo międzynarodowe (np.
konwencja o ochroni praw
dziecka)
Konstytucja RP
Ustawy (np. Ustawa o systemie
oświaty)
Rozporządzenia MEN
Statut szkoły
Napiontek, Pietrasik, Szaniawska:
Prawa Dzieci z ADHD w Szkole.
www.civispolonus.org.pl/dokumenty
Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu
oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz
przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych
(z późn. zm.)
§6
1.
Nauczyciel jest obowiązany indywidualizować pracę z uczniem na obowiązkowych i dodatkowych
zajęciach edukacyjnych, odpowiednio do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości
psychofizycznych ucznia.
1a.
Nauczyciel jest obowiązany dostosować wymagania edukacyjne (..) do indywidualnych potrzeb
psychofizycznych i edukacyjnych ucznia:
1) posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego – na podstawie tego orzeczenia
oraz ustaleń zawartych w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym (…);
2) posiadającego orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania - na podstawie tego orzeczenia
oraz ustaleń zawartych w planie działań wspierających (…);
3) posiadającego opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej (…) – na podstawie tego orzeczenia
oraz ustaleń zawartych w planie działań wspierających (…);
4) nieposiadającego orzeczenia lub opinii wymienionych w pkt 1-3, który objęty jest pomocą
psychologiczno-pedagogiczną w szkole - na podstawie ustaleń zawartych w planie działań
wspierających (…);
31
32
Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2007 r.
w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania
i promowania uczniów (…)
§ 15 ust. 6
Przy ustalaniu oceny klasyfikacyjnej zachowania ucznia,
u którego stwierdzono zaburzenia lub odchylenia
rozwojowe, należy uwzględnić wpływ stwierdzonych
zaburzeń lub odchyleń na jego zachowanie
na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia
specjalnego albo indywidualnego nauczania lub opinii
poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni
specjalistycznej.
33
Dzieci z ADHD to uczniowie o specjalnych
potrzebach edukacyjnych
• Dla uczniów z SPE organizuje się
pomoc psychologiczno-pedagogiczną
w najbliższym środowisku ucznia
(przedszkolu, szkole) na podstawie
opinii lub orzeczenia poradni
psychologiczno-pedagogicznej bądź
rozpoznania dokonanego przez zespół
nauczycieli i specjalistów
prowadzących zajęcia z dzieckiem
w szkole lub przedszkolu.
Orzeczenie
Rozpoznanie
zespołu
w szkole
Opinia
Dziecko
SPE
Zgodnie z Rozporządzeniem MEN z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i
organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach,
szkołach i placówkach.
34
Dziecko z ADHD w szkole
Część I
DIAGNOZA
Rozpowszechnienie ADHD
Ile dzieci w Państwa szkole ma rozpoznane ADHD?
%?
37
ADHD nie jest rzadkim zaburzeniem
• 3%-7% dzieci szkolnych
• Objawy utrzymują się u około 70% pacjentów w okresie
adolescencji i u około 30-50% w wieku dorosłym
Goldman, et al. JAMA. 1998;279:1100-1107. Barkley RA. Attention-deficit hyperactivity disorder. In:
Mash EJ, Barkley RA, eds. Child Psychopathology. 1996:63-112.
Rozpowszechnienie 5 % oznacza:
• W trzydziestoosobowej klasie jest 1 – 2 dzieci, u
których można rozpoznać ADHD.
• W każdej klasie, w której uczymy są dzieci z
problemem nadpobudliwości psychoruchowej.
• W szkole liczącej 600 dzieci rozpoznanie ADHD
powinno mieć postawione 25 – 30 dzieci.
39
Rozpoznawanie ADHD w szkole
Często powodem skierowania
dziecka na diagnozę nie jest
ADHD, ale dodatkowe problemy
ADHD +
powikłania
ADD –
izolowane
zaburzenia
uwagi
Umiarkowane
ADHD
Dzieci na
granicy
rozpoznania ADHD
40
Rozpoznawanie ADHD w szkole
ADHD +
powikłania
ADD –
izolowane
zaburzenia
uwagi
Umiarkowane
ADHD
Dzieci na
granicy
rozpoznania ADHD
Zadaniem psychologa
w szkole jest „odkrycie”
tych dzieci
41
Dziecko często wydaje
się, nie słuchać tego co
się do niego mówi,
polecenia często muszą
być wielokrotnie
powtarzane.

Uczennica często wydaje się
być w swoim świecie, nie
zawsze podejmuje pracę równo
z rówieśnikami, po powtórzeniu
polecenia chętnie je wykonuje.

Podczas zajęć plastycznych,
które bardzo lubi i jest tu
bardzo dokładna tak się
zamyśla, że nie jest w stanie
ich przerwać, gdy nauczyciel
poleca odłożyć przybory z
uwagi na zbliżający się koniec
lekcji
(nauczyciel
ma
świadomość, że to nie jest
wynikiem opozycji).
Część III
NAUCZANIE SPECJALNE
UWZGLĘDNIAJĄCE OBJAWY ADHD
Propozycja rozwiązania systemowego
Klasa integracyjna (dziecko z
ADHD w nielicznej klasie z
wspomagającym nauczycielem)
„Asystent dziecka” w klasie
masowej
Stosowanie strategii
behawioralnych w zwykłej klasie
Wybór metody pracy w zależności od
zakwalifikowania trudnego zachowania
ADHD
ODD
Agresja
45
• „okulary” (opcje ułatwienia)
• Budowanie struktury
• Chwalenie,
• Zasady i konsekwencje
• Pochwały, nagrody
• Strategie radzenia sobie z agresją impulsywną
• Trening zastępowania agresji
za Baranowska 2010
• „W codzienności szkolnej oznacza to [brak
umiejętności odróżniania objawów ADHD od
trudnych zachowań], że zarówno objawy
ADHD, jak i zachowania ucznia będą
traktowane jako efekt wolnego wyboru ucznia
i prawdopodobnie surowo karane.”
za Baranowska 2010
• „Założenie, że zachowanie ucznia z ADHD
zależy od jego woli może sprowokować
nastawienie nauczyciela: „gdyby chciał to by
mógł, sprawię więc by chciał”, lokując tym
samym oczekiwania wobec niego na wysokim,
nieadekwatnym do jego możliwości poziomie.
• I odwrotnie – skrajne stwierdzenie – „choć się
stara to niewiele może”, wyrażając również
udział intencji dziecka, owe oczekiwania może
zaniżyć.”
Obserwuję
zachowanie
ucznia
Rozpoznaję
zachowanie
jako objaw ADHD
Rozpoznaję zachowanie
jako celowe
łamanie zasady
Próbuję zastosować
„Okulary na ADHD”
Przypominam zasadę,
ewentualnie przechodzę
do wyciągnięcia
konsekwencji
Objawom ADHD
mogą towarzyszyć
celowe zachowania
niepożądane
Rozpoznaję
zachowanie jako
objaw ADHD
Próbuję zastosować
„Okulary na ADHD”
Dziecko wróciło do
wykonywania zadania
Chwalę,
stosuję wzmacnianie
pozytywne
Pojawiło się zachowanie
opozycyjne („NIE”)
Przypominam zasadę,
ewentualnie przechodzę
do wyciągnięcia
konsekwencji
Różne rodzaje pracy terapeutycznej w
szkole nie objęte tym szkoleniem
Agresja
• Trening
zastępowania
agresji
• Zasady i
konsekwencje
• Strategie na agresję
impulsywną
Brak motywacji
• Urozmaicenie
programu
• Korzystanie z wielu
pomocy
• Pochwały i dobre
stopnie
• Nagrody
ODD, łamanie
zasad
• Zasady i
konsekwencje
behawioralne
wpisane w statut /
regulamin szkoły
• Pakiet przywilejów i
nagród wpisany w
statut szkoły
Specyficzne
trudności
szkolne
• Reedukacja na
terenie szkoły
• Dostosowywanie
zadań do
możliwości dziecka
Elementy pracy z ADHD
Akceptacja i zrozumienie sposobu funkcjonowania dziecka
Stosowanie specyficznych metod radzenia sobie z objawami
Badanie Baranowska i in. 2008
• 71 % badanych uczniów z ADHD jest
krytykowanych przez nauczycieli
• 50 % uczniów nie jest nagradzanych za
postępy w nauce i zachowaniu
Badanie Baranowska i in. 2008
• Zbyt mało czasu na klasówkach
• Zbyt długie sprawdziany
• „przeładowane klasówki” – liczące nawet 10 –
20 zadań edukacyjnych zawierających
mnóstwo szczegółów trudnych do uchwycenia
przez dziecko
• Nie wiadomo co jest zadanie
• Publiczne wytykanie bezradności rodziców
wobec funkcjonowania dziecka w szkole
Uczeń spełniający szkolne wymagania
społeczne to (za Dudzikowa 2001)
• Dziecko spokojne
• Siedzące w ławce
• Reagujące natychmiast na polecenia
nauczyciela
• Jest w ciągłym kontakcie wzrokowym z
nauczycielem
„Złoty standard opieki nad dzieckiem z
ADHD w klasie”
• Ważne jest by każdy nauczyciel stosował w
przypadku każdego dziecka z ADHD pewną,
stałą grupę metod ułatwiających mu
funkcjonowanie w szkole i w klasie.
• Jeśli to okaże się niewystarczające dziecko
powinno otrzymać dalszą pomoc od
psychologa szkolnego lub być skierowane na
konsultacje i diagnozę poza szkołę (PPP)
Cele pracy z uczennicą / uczniem z
ADHD w szkole (wg Sandry Rief)
• Osiągnięcie lepszych, bardziej adekwatnych do
jej / jego możliwości, wyników w nauce,
• Skuteczne zadawanie i odrabianie pracy
domowej
• Poprawa samooceny
• Zmniejszenie ilości trudnych zachowań
Podstawowe zasady pracy z dzieckiem
z ADHD w szkole
• Postaraj się nie zakładać, że uczennica czy uczeń z
ADHD celowo nie wykonuje Twojego polecenia lub nie
kończy zleconego zadania. Często spowodowane jest to
objawami i zamiast konsekwencji potrzebna jest Twoja
pomoc.
• Objawy nie są winą dziecka, nauczyciela czy rodzica. Są
problemem z którym stale trzeba będzie pracować
• Uczeń z ADHD pracuje nierówno – jednego dnia może
poradzić sobie z zadaniami, drugiego nie.
• Postaraj się nie mylić objawów z lenistwem.
• Uczennica czy uczeń z ADHD stale wymaga wsparcia i
Twojej pomocy.
Okulary na „ADHD” – opcje ułatwienia
Przemek
• Przemek trafił na konsultację w drugim semestrze
I klasy – miał 8 lat. Powodem konsultacji były
trudności chłopca w opanowaniu czytania i
liczenia. Był jednym z najsłabszych uczniów w
klasie.
• W trakcie badania psychologicznego nie
znaleziono problemów – wysoka inteligencja
(WISC-R = 134), bez cech specyficznych trudności
szkolnych
• Mama odrabia z nim lekcje 3 – 4 godziny
dziennie.
Trudności w
rozpoczęciu
zadania
Brak
wytrwałości
Zapominanie
Kłopot w
pamiętaniu
kolejności
zadań
Słabe
dostrzeganie
szczegółów
Zaburzenia
uwagi
Śnienie na
jawie
Słabe
planowanie
Łatwe
rozpraszanie
się
Słabe
pamiętanie o
zadaniach
czekających w
przyszłości
Brown: Attention Deficyt Disorder, Yale University Press
Zaburzenia uwagi a matematyka
(Zentall 2007)
• Niepowodzenia w nauce matematyki wynikają
w głównej mierze ze
– słabego zrozumienia instrukcji zawartych w
regułach i poleceniach matematycznych
– niezrozumienia poleceń z zadań z treścią
– błędach w szeregowaniu liczb
– trudnościach z wyborem potrzebnych do
rozwiązania informacji
– złym porównywaniem, podporządkowywaniem i
odejmowaniem liczb
Typowe trudności szkolne
(za Baranowska 2009)
• Pisanie i przepisywanie z tablicy (66 %)
• Zapamiętywanie niezapisanych treści z lekcji
(50 %)
Niestałość objawów ADHD
Zad 1.
2 + 17 – (34 x 21 – 3) =
22 – 44 : 22 + 7 =
2 + (43 – 44 : 44) =
Zad. 2
Zosia dostała od mamy 4
złote. Kupiła 3 lizaki po 75
groszy. Ile ma jeszcze
pieniędzy?
• Każda osoba, która cierpi na zaburzenia uwagi
ma przynajmniej jedną czynność na której
dobrze się skupia.
Brown: Attention Deficyt Disorder, Yale University Press
2005
Różne podtypy ADHD, różne problemy
Na wyniki w nauce mają wpływ przede wszystkim zaburzenia
koncentracji uwagi.
To zaburzenia koncentracji dają największe powikłanie
widoczne w dorosłym życiu, jakimi jest brak możliwości
zdobycia odpowiedniego do możliwości intelektualnych
wykształcenia.
Elementy pracy z zaburzeniami uwagi
• Dziecko z zaburzeniami uwagi potrzebuje dużo
więcej instrukcji i przypominania niż jego
rówieśnicy, by z podobnym rezultatem,
doprowadzić zadanie do końca
Brown: Attention Deficyt Disorder, Yale University Press
2005
Sukces = Uwaga x Czas pracy x IQ
„Okulary” na zaburzenia koncentracji uwagi
dzielą się na 4 główne grupy:
Ograniczanie
rozpraszających
bodźców
Skracane zadań
do możliwości
koncentracji
68
Przywoływanie
uwagi
Budowanie
struktury
Zaburzenia
uwagi
Skracanie długości zadań
• Naukowcy zbadali, że dziecko z zespołem
nadpobudliwości psychoruchowej pracuje mniej
wydajnie niż jego rówieśnicy o około 30 – 40 %.
Mówiąc inaczej pracuje tak jak dziecko 2 lata młodsze.
Russell Barkley „ADHD– podjąć wyzwanie”
Skracanie zadań
do możliwości
koncentracji
69
Dzielenie zadań na etapy (1)
Dzielenie zadań na etapy
Przerwy
pomiędzy
zadaniami
Pocięcie wiersza
do nauki czytania
na zwrotki
Pocięcie tekstu
do czytania na
kawałki
Zaburzenia
uwagi
Podzielenie
klasówki – każde
zadanie na
oddzielnej kartce
Wykonaj jedynie
parzyste
ćwiczenia
z przykładów,
potem przerwa
71
Dzielenie zadań na etapy - klasówka
• Sprawdzian podziel na mniejsze partie,
a pomiędzy nimi daj uczniowi chwilę wytchnienia.
• Zawsze dopilnuj, by uczeń z ADHD sprawdził swoją pracę.
72
„Nie kończy zadań…”
• Dziecko z ADHD, które się rozproszy, rzadko powraca do
wykonywanego wcześniej zadania.
• Ważne by nauczyciel kontrolował ten proces np. kilkakrotnie
w czasie lekcji podchodził do dziecka i sprawdzał jego postępy
w pracy.
Przywoływanie
uwagi
73
Przywoływanie uwagi rozproszonej przez
zewnętrzne bodźce (1):
•
Co kilka minut monitoruj postępy pracy ucznia i ewentualnie
przywołuj jego uwagę, tak by pracował dalej:
– staraj się często podchodzić do ucznia, stawać obok
niego,
– nawiąż kontakt wzrokowy i fizyczny (np. ręka na
ramieniu), aby zwrócić uwagę ucznia, który przestał
uważać,
– umów się z uczniem na „prywatny sygnał”, którego
będziesz używać, gdy dziecko przerywa zadanie.
74
Przywoływanie uwagi rozproszonej przez
zewnętrzne bodźce (2):
• Wielu uczniom z ADHD pomaga w skupieniu, gdy mogą
trzymać w ręku jakiś niewielki przedmiot podczas słuchania
(np. miękka piłeczka, kawałek sznurka). Pozwól dziecku na
posiadanie takiej zabawki, lecz pod warunkiem, że znajduje
się ona tylko w rękach dziecka i nie przeszkadza innym.
• Stosuj system pozytywnych wzmocnień za skupianie
się na zadaniu (naklejki, punkty, karty indywidualne, itp.)
75
Stosuj techniki wzrokowe:
• używaj sygnałów wizualnych, np. włącz
i wyłącz światło, podnieś rękę
(umówiony sygnał, że teraz należy być
cicho i uważać),
• wykorzystuj obrazki, wykresy,
demonstracje, prezentacje PowerPoint, rzutnik,
• zapisz najważniejsze słowa na tablicy,
• usuwaj niepotrzebne już informacje z
tablicy, wykorzystane przypominajki,
itp.
76
Organizacja klasy z dzieckiem z
ADHD
Pierwszą linią pomocy uczennicom / uczniom
z ADHD będą metody przebudowania
środowiska klasowego i szkolnego. Są one
szybkie do wprowadzenia, ale korzyści dają
niezwykle długo.
Organizacja klasy z dzieckiem z
ADHD
Miejsce
dziecka w
klasie
Miejsce do
spokojnej
pracy
Ławka
ucznia z
ADHD
Porządek
w klasie
Miejsce do
odpoczynku
Ograniczanie ilości bodźców
w czasie wykonywania zadania (1):
•
Posadź dziecko w pierwszej ławce, ze spokojnym
uczniem, ale nie najlepszym przyjacielem.
•
Zadbaj, aby na ławce znajdowała się minimalna
ilość rzeczy. Im więcej rzeczy leży na ławce, tym
dziecko z ADHD łatwiej się rozproszy.
•
Ławka ucznia z ADHD powinna znajdować się z
dala od rozpraszających elementów: okna,
akwarium, kolorowej tablicy, drzwi.
Ograniczanie ilości bodźców w czasie
wykonywania zadania (2):
• Niektóre dzieci potrzebują dużo przestrzeni
– dla nich może być odpowiednie
posadzenie z tyłu klasy.
W takiej sytuacji jednak nauczyciel co 5
minut podchodzi do ucznia i sprawdza, jak
idą postępy w pracy
Puste biurko
• Przypomnienie i dopilnowanie uczennicy / ucznia z ADHD,
żeby biurku pozostały tylko 3 potrzebne przedmioty (np. zeszyt,
długopis, książka). Czasami tornister idzie do aresztu pod
biurko pani.
Ograniczanie
rozpraszających
bodźców
81
82
Brak
rozpraszającego
pająka
Gładka
ściana
Zasłonięte
i zamknięte
okno
Przyjaciele i
komputery
zostają za
drzwiami
Puste
biurko
83
Likwidacja bodźców rozpraszających w klasie
•
•
•
•
•
•
•
Okno
Akwarium
Choinka
Plansze na ścianie
Zabawki
Strój nauczyciela
Zamazana, źle starta tablica
84
Struktura dnia zajęć
• Dzieci z ADHD z powodu objawów mają trudności
z przewidywaniem i planowaniem, dlatego funkcjonują lepiej
w uporządkowanym i przewidywalnym środowisku.
• Jedną z najważniejszych technik pracy z dzieckiem z ADHD na terenie szkoły
jest zbudowanie jasnej, stałej i konsekwentnie powtarzanej struktury lekcji.
• Uczniowie muszą dokładnie wiedzieć, jakie są:
– oczekiwania nauczyciela,
– zasady panujące w czasie lekcji,
– konsekwencje – pozytywne i negatywne.
Budowanie
struktury
85
Prowadzenie lekcji w klasie z
dzieckiem z ADHD
Początek
lekcji
Praca
domowa
Struktura
Zmiana
zadania
Struktura vs. chaos
• Dzieci z ADHD potrzebują lekcji, które mają
jasną i dokładnie zaplanowaną strukturę –
muszą dokładnie wiedzieć, jakie są
oczekiwania nauczyciela od chwili, gdy rano
przekroczą próg klasy aż do momentu, gdy idą
do domu pod koniec dnia.
Efektywne zarządzanie klasą wymaga:
• Prowadzenia angażujących uczniów,
interesujących zajęć (ważna jest motywacja,
zainteresowanie)
• różnorodnych metod nauczania (zróżnicowanych
poleceń, instrukcji) i utrzymywania dobrego
tempa lekcji, aby uniknąć frustracji i znudzenia
zajęciami
• zminimalizowania okresów „przestoju” w czasie
lekcji (chwil gdy uczniowie nie są zajęci i czekają,
by dowiedzieć się, co mają za chwilę robić)
Struktura dnia zajęć
• Zajęcia powinny mieć wyraźną, regularną, codziennie
tę samą strukturę.
• Główne, trudniejsze przedmioty powinny się znaleźć
w planie lekcji na początku dnia.
• Ćwiczenia fizyczne lepiej jest zaplanować pod koniec
dnia.
Struktura dnia zajęć
• Wskazane jest naprzemienne planowanie zajęć
cichych, lekcji wymagających aktywności, lektury,
zajęć grupowych i indywidualnych. Pomiędzy
lekcjami wskazane są krótkie zajęcia ruchowe. Pozwól
dzieciom na swobodne przemieszczanie się w
przerwach między zajęciami.
Dzieci z ADHD lepiej reagują na wskazówki
wizualne niż na słowne wskazówki i
przypomnienia.
• plan lekcji uzupełniamy rysunkami
• zapisujemy na tablicy ogłoszeń (lub innym
stale dostępnym i widocznym miejscu)
wszystkie prace, które uczniowie mają
wykonać w szkole i w domu
• wywieszamy na specjalnej tablicy wszystkie
dzienne czy tygodniowe zobowiązania
uczniów
Budowanie struktury lekcji
• Przy planowaniu lekcji należy brać pod uwagę
zdolność do koncentracji uwagi oraz czas jej trwania.
• Etapy lekcji powinny być krótkie.
• Czas koncentracji jest zwykle najkrótszy w
dydaktycznej, zespołowej fazie lekcji. Okres aktywnej
uwagi trwa niekiedy tylko pięć minut lub nawet
mniej.
• W sytuacji „sam na sam" czas koncentracji jest
zazwyczaj znacznie dłuższy.
• Indywidualne zadania i zajęcia praktyczne potrafią
przykuć uwagę dziecka z ADHD.
Rozpoczynanie lekcji
• Zapoznaj dzieci z planem lekcji
– plan powinien być wywieszony na ścianie (może
być w formie rysunkowej)
– indywidualny plan dla dziecka z ADHD – na kartce,
która przyczepiona jest do ławki
• Przekaż dzieciom, o czym będą się dzisiaj
uczyły, jakie są konkretne oczekiwania
nauczyciela
Latarnie morskie w
klasie
Każda lekcja ma określoną strukturę:
 Przywitanie się
 Sprawdzenie pracy domowej
 Nowy temat
 Praca w grupkach
 Zadanie pracy domowej.
Każda z tych części lekcji ma swoją planszę
(latarnie) tak by dziecko w każdym momencie
wiedziało, na jakim etapie lekcji jesteśmy
94
Kartka z przypomnieniem na ławce dziecka
Pamiętaj:
• siedź w ławce,
• skup się na zadaniu,
• podnieś rękę, gdy chcesz coś powiedzieć.
Nauczyciel wskazuje uczniowi rysunek z
zachowaniem, którego w danej chwili od niego
oczekuje.
95
Przechodzenie do innych aktywności
podczas lekcji
• Dzieci z ADHD mają często problemy z
zaprzestaniem jednej aktywności i przejściem
do następnej.
• Trudności z samoregulacją i hamowaniem
swojego zachowania często skutkują
wpadaniem w kłopoty w czasie przerw,
czekania w kolejce po lunch, itp.
Przechodzenie do innych aktywności
podczas lekcji (2)
• Daj uczniom jasny i wyraźny komunikat, kiedy
mają rozpocząć i kiedy zakończyć pracę.
• Ucz dzieci odpowiednich procedur
postępowania, np. jak szybko i cicho przejść z
ławek na dywan, jak sprawnie wyjmować i
chować potrzebne materiały, itd.
• Zapewnij dostateczną ilość czasu na
sprzątnięcie niepotrzebnych materiałów i
przygotowanie się do następnego zadania.
Przechodzenie do innych aktywności
podczas lekcji (3)
• Używaj sygnałów słuchowych lub wizualnych do
pokazania uczniom, że powinni kończyć swoje
zadanie i przygotować się do innych aktywności:
• Stosuj 5-minutowe, 3-minutowe lub 1-minutowe
ostrzeżenie, że czas pracy się kończy – na
wszystkich poziomach wiekowych.
• Krótkie ćwiczenia ruchowe, na rozciąganie
pomiędzy kolejnymi zadaniami. Szczególnie
takimi, które wymagają długiego siedzenia,
intensywnej pracy i wysiłku.
Praca dziecka z ADHD w grupie
• Optymalna formacja dla uczniów z ADHD to
praca w parach.
• Jeśli uczniowie mają pracować w grupach,
dzieci z ADHD powinny być umieszczone w
grupie, w której są wspierający rówieśnicy,
tolerancyjni, będący pozytywnymi modelami
dla innych.
Praca dziecka z ADHD w grupie
• Zadania i zakres odpowiedzialności dla ucznia
z ADHD w takiej grupie powinny być
dostosowane do możliwości ucznia, jego
zainteresowań – wówczas są oni
zmotywowani do pracy i mogą odnieść sukces.
• Każdy przejaw współpracy należy zauważyć i
nagrodzić.
Praca dziecka z ADHD w grupie
• Podobnie jeśli uczeń nie współpracuje, oddala się
od grupy i wędruje po klasie, używa
nieodpowiedniego języka wobec kolegów, itp.
należy zastosować przewidziane konsekwencje.
• W sytuacji, gdy uczeń bardzo przeszkadza w pracy
swojej grupie, można go czasowo zabrać z grupy,
lecz nadal jest odpowiedzialny za przydzieloną
mu część zadania (może chwilowo wykonywać je
indywidualnie, na osobności).
Pomoc dla ucznia z ADHD w utrzymaniu uwagi na
zadaniu podczas pracy indywidualnej (1)
• podaj jasną instrukcję i upewnij się, że uczeń
wie, co ma robić
• przyklej na ławkę „Listę rzeczy do zrobienia”,
poproś ucznia, aby zaznaczał na niej, co już
zostało wykonane
• sprawdź czy dziecko ma wszystkie potrzebne
pomoce
Pomoc dla ucznia z ADHD w utrzymaniu uwagi na
zadaniu podczas pracy indywidualnej (2)
• powiedz, jak może cię przywołać nie wstając z ławki,
jeśli będzie potrzebował twojej pomocy
• upewnij się, że uczeń „nie krąży wokół przedmiotu”,
stań przy jego ławce, aby mieć pewność, że szybko
rozpoczął zadanie (dzieci z ADHD często opóźniają
rozpoczęcie mniej interesującego zadania stosując
różnego rodzaju taktyki – ostrzą kredki, przeglądają
plecak w poszukiwaniu niepotrzebnych rzeczy, itp.)
• podejdź do ucznia co jakiś czas, by sprawdzić, co już
zrobił (szczególnie, gdy widzisz, że przestał pracować),
pochwal ucznia, jeśli skupia się na zadaniu
Pomoc dla ucznia z ADHD w utrzymaniu uwagi na
zadaniu podczas pracy indywidualnej (3)
• możesz wprowadzić różne techniki, które pomogą
dziecku wykonać zadanie w rozsądnym czasie:
– np. „Pokonaj zegar” z użyciem timera (dobrze jest
podzielić zadanie na kilka części, każda do wykonania
w odpowiednim, niezbyt długim przedziale
czasowym)
– przygotuj kolejne partie materiału na osobnych
kartkach, dawaj uczniowi tylko jedną kartę w jednym
czasie; daj mu następną dopiero, gdy skończy tę część
zadania (w ten sposób redukujesz poczucie
zniechęcenia i frustracji jakie odczuwa uczeń z ADHD,
gdy widzi bardzo długie zadanie, które wydaje się go
przerastać)
Zakończenie lekcji
1.
2.
Zasada „złotego standardu wyjścia dziecka
z klasy”.
Pozytywne podsumowanie lekcji.
105
Kończenie lekcji (1)
• Zakończ dzień 5-minutową częścią
organizacyjną:
– sprawdź czy dzieci spakowały wszystkie swoje
rzeczy,
– upewnij się czy zapisały zadane prace domowe,
itp.
– porozmawiaj z nimi na przyjemne dla nich tematy
(uwaga dorosłego).
Kończenie lekcji (2)
Check-lista na koniec lekcji
prace klasowe i materiały do zwrotu
sprawdzamy notatki w zeszycie
praca domowa zapisana w zeszycie
wszystkie potrzebne książki i przybory
spakowane w plecaku
• Kto ma cztery plusy może wyjść na przerwę
Kończenie lekcji (3)
• Pozytywne podsumowanie lekcji
Zadawanie pracy domowej
Nie mogłem odrobić pracy domowej,
ponieważ mój komputer ma wirusa,
podobnie jak wszystkie moje długopisy i ołówki.
„Złoty standard wyjścia dziecka z klasy”
– zadania nauczyciela
1. Dziecko ma zapisaną całą notatkę oraz uzupełniony cały materiał przerabiany
na lekcji (jeśli nie jest w stanie szybko pracować, materiał dla niego może być
skrócony na samym początku lekcji).
2. Ma wyraźnie zapisaną pracę domową zarówno ustną i pisemną. Jeśli nic nie
jest zadane, pojawia się wpis: „Nic nie jest zadane”.
3. Ma zapisane wszelkie informacje o sprawdzianach, ich zakresie.
4. Ma zapisane informacje o tym, kiedy jest wycieczka, co trzeba przynieść na
następną lekcję itp.
5. Ma wpisaną pochwałę!!!
110
Zeszyt korespondencji
Lekcja
Co i na kiedy jest zadane Czy będzie klasówka
(data i zakres
materiału)
1
2
3
4
5
6
7
Podpis rodzica
Pochwała
Podpis
nauczyciela
Ważne!
•
•
Nie każ dziecku z ADHD uzupełniać w domu prac, których
nie udało mu się skończyć w klasie. Wprowadź
modyfikacje, które pozwolą na kończenie prac
w czasie lekcji.
Praca domowa nie może być zadawana jako kara lub
konsekwencja złego zachowania w szkole.
112
Okulary na „ADHD” – opcje ułatwienia
Nadruchliwość - podsumowanie
1. Zagospodaruj, ukierunkuj ruch (daj zadanie do
wykonania)
2. Nadaj ramy (ustal, gdzie wolno się poruszać)
3. Pozwól
4. Zaakceptuj
5. Zastąp innym zajęciem ruchowym
Założenia
• Podstawą pracy z nadruchliwością jest jej
zaakceptowanie.
• Dzieci z ADHD nie mają możliwości
długotrwałego, spokojnego siedzenia.
• Konieczne staje się zaakceptowanie tego, że
dziecko musi się ruszać i stworzenie mu takich
warunków, w których jego niepokój jak
najmniej przeszkadza w funkcjonowaniu
otoczenia.
Czy dziecko może chodzić po klasie?
1. Jaki rodzaj niepokoju ruchowego dziecka w
klasie (w obrębie ławki, w klasie) jest dla
nauczyciela możliwy do zaakceptowania?
2. Lista pomysłów dla nauczycieli do
wykorzystania.
3. Sytuacje szczególne np. szkolny apel
Regulowanie możliwości poruszania się po
klasie w czasie lekcji
• Ustal zasady poruszania się w klasie w czasie
lekcji: kiedy można wstać, napić się, zaostrzyć
ołówki, itd.
• Ustal kiedy i jak długo należy zachowywać się
cicho.
Regulowanie możliwości poruszania się po
klasie w czasie lekcji
• Wprowadź wizualny sygnalizator ruchu,
• kolor czerwony – siedzimy na swoich
miejscach,
• zielony – można cicho poruszać się po klasie,
jeśli jest taka potrzeba.
Siedzenie w ławce
• Pozwól dziecku na niewielki niepokój ruchowy
w czasie odrabiania lekcji, uczenia się do
klasówki lub czytania trudnej dla niego książki,
np. lektury
• Kiedy dziecko skupia się na tym, by siedzieć
nieruchomo, oznacza, że zazwyczaj nie może
skoncentrować się na wykonywaniu innych
czynności, np. uważaniu na lekcji
Zapewnij uczniowi możliwość poruszania się w
czasie lekcji:
• Wprowadź do nauczania dużo zadań, które umożliwiają
poruszanie się.
• Wprowadzaj przerwy na ćwiczenia zwłaszcza po zadaniach,
które wymagały długiego siedzenia w ławce.
• Wyślij dziecko po potrzebne rzeczy lub z poleceniem w
imieniu nauczyciela, co pozwoli mu na chwilę opuścić klasę.
• Nie zabieraj dziecku przerwy jako konsekwencji za
nieodpowiednie zachowanie lub za niedokończenie pracy.
Nauka na stojąco
•
Wiele dzieci z ADHD nie potrafi usiedzieć
w jednym miejscu przez cały czas niezbędny do
wykonania zadania.
•
Jeżeli nie stanowi to dodatkowego czynnika
utrudniającego im skupienie się i nie przeszkadza
innym uczniom, należy od czasu do czasu
pozwolić im stać w trakcie pracy.
Strefa odpoczynku i turlania
Nadruchliwe dziecko na przerwie
Opieka
Bieganie
Bezpieczeństwo
124
Okulary na „ADHD” – opcje ułatwienia
By móc zastosować się do zasady
trzeba móc o niej pamiętać
Dziecko we właściwym momencie nie jest w
stanie przypomnieć sobie zasad, mimo że zna
reguły i chce się do nich stosować. Pomoc
musi zatem polegać na przypominaniu w
odpowiednim momencie, że dana reguła
istnieje
Przypominanie zasad
• Osoby z ADHD potrzebują dodatkowych
komunikatów by pamiętać co w danej chwili
powinny robić
Przypominanie
zasad
Słowne
Graficzne
127
Instrukcja
PRZYPOMINANIE ZASADY
1. Podejdź do dziecka i skoncentruj jego uwagę na
sobie (spójrz mu w oczy, lekko dotknij)
2. Przypomnij zasadę w krótkich słowach np. „obiad
jemy siedząc przy stole”, „komputer włączają dzieci,
które odrobiły lekcje”
3. Przypomnij zasadę tyle razy ile zazwyczaj
potrzebuje tego dziecko, gdy ma średni dzień (np. 3
razy)
4. Pozostań przy dziecku tak długo aż zastosuje się do
zasady lub przejdź do instrukcji „Konsekwencje”
PRZYPOMINANIE ZASADY:
Nauczycielka: Zróbmy wspólnie kilka zadań z dzieleniem
dużych liczb. Zanim zaczniemy, czy ktoś może
przypomnieć, jaką regułę stosujemy w czasie
wspólnej pracy? (Ustanawianie reguł ze
współudziałem uczniów).
Jaś: Trzeba podnieść rękę.
Nauczycielka: Tak jest. Obowiązuje reguła podnoszenia
ręki. Dobrze, oto nasze pierwsze zadanie: ile wynosi
968 podzielone przez 4? (Zapisuje zadanie na tablicy).
Jaki jest pierwszy krok? (Angażuje ucznia).
LINDA J. PFIFFNER, WSZYSTKO O ADHD,
Przypominanie
graficzne
zasad
130
Algorytm
Podejdź do Wojtka
Spraw by patrzył
Ci w oczy
Zasada w 3 słowach
„piszemy w zeszycie
Wojtek przestaje pisać w
zeszycie i zaczyna rysować na
marginesie chomiki
OK. – Pochwała „Pracujesz, dziękuję”
Brak reakcji – powtarzam polecenie
OK. – Pochwała „pracujesz dziękuję”
Brak reakcji – algorytm Konsekwencje
Impulsywność zwiększa ryzyko
wypadku
Innym rodzajem okularów jest przewidywanie
sytuacji, w których impulsywność dziecka może
okazać się dla niego niebezpieczna
•
•
•
•
•
Kwestia zabezpieczenia klasowych sprzętów
Gorąca herbata na brzegu stołu na stołówce
Dziecko na ulicy przed szkołą, na wycieczce
Dziecko na lekcji WF
Dziecko na przerwie
Ćwiczenie
W jakich sytuacjach w klasie lub na przerwie
impulsywność dziecka z ADHD może okazać się
trudna do zaakceptowania lub wręcz
niebezpieczna?
Jak poradzić sobie z takimi sytuacjami?
Polecenia
podejdź do dziecka
nawiąż kontakt wzrokowy
wydaj polecenie w 3 słowach
poproś o powtórzenie polecenia i ewentualnie
przypomnij mu je
poczekaj aż uczeń zacznie je wykonywać
134
Polecenia – dziecko z ADHD w grupie
Wydaje
polecenie
całej klasie
Staram się
by grupa
pracowała
Patrzę,
które
dzieci nie
pracują
Wydaję im
polecenie
wg
algorytmu
Monitoruję,
kto
przerywa
pracę
Źródło: Na podstawie Pfiffner.: Wszystko o ADHD, Poznań, Zysk i s-ka, 2004
135
Polecenia i instrukcje
• Gdy wydajesz polecenie, zapisz na tablicy kilka
kluczowych słów, numer strony, itp.
• Połóż na ławce dziecka z ADHD „kartę zadania” z prostą
instrukcją lub obrazkami, które będą przypominały, co
dziecko ma po kolei zrobić.
136
Język poleceń – podręcznik dla
nauczycieli USA
• Mów dzieciom, co chcesz aby zrobiły, a nie co
mają przestać robić (Spójrzcie na tablicę.
Podnieś ołówek, itp.)
• Używaj precyzyjnego języka. Nie mów
„Przygotujcie się”, „Proszę posprzątać”.
Zamiast tego, dokładnie określ czego
oczekujesz „Otwórzcie książki na stronie 24”,
„Wszystkie rzeczy z ławki sprzątnięte, oprócz
długopisu”.
Trening wykonywania poleceń
(za: Terry Illes)
• Wydaj polecenie i poczekaj około 10 sekund. Możesz głośno
odliczać do 10.
• Jeśli dziecko nie rozpoczyna wykonywania twojego
polecenia w ciągu tego czasu, zastosuj technikę
„precyzyjnego polecenia”:
„Małgosiu, musisz otworzyć książkę na stronie 24, zanim
doliczę do 10”.
Rozpocznij odliczanie. Nie dyskutuj z dzieckiem.
• Jeśli dziecko zareaguje poprawnie i wykona polecenie,
zastosuj nagrodę
• Jeśli nie, zastosuj negatywne konsekwencje (time-out,
utrata przywileju).
• Trening w ciągu dnia nie powinien przekraczać 10 sytuacji.
Język poleceń – podręcznik dla
nauczycieli USA
• Nie formułuj poleceń w postaci pytań (np.
„Czy moglibyście otworzyć książki na
stronie…?”).
• Jasno i autorytatywnie wyraź swoje
oczekiwania („Marek, wróć na swoje
miejsce”).
Język poleceń – podręcznik dla
nauczycieli USA
• Unikaj długich przemówień po wydaniu polecenia.
Wydaj polecenie, poczekaj ok. 10 sek. (nic nie mówiąc),
aby dać dzieciom czas na wykonanie. Jeśli dziecko nie
rozpoczyna wykonywania twojego polecenia w ciągu
tego czasu, zastosuj następującą technikę
„precyzyjnego polecenia”:
– (a) powiedz imię dziecka,
– (b) powtórz polecenie, lecz poprzedź je słowami „you need
to” (Marek, musisz/powinieneś usiąść na swoim miejscu,
natychmiast).
– Jeśli dziecko zareaguje poprawnie i wykona polecenie,
pochwal je. Jeśli nie, zastosuj negatywne konsekwencje.
Check-list nauczyciel dziecka z ADHD
• Wprowadzenie struktury
lekcji
• Skuteczne polecenia
• Zaplanuj i skracaj zadania
(30%)
• Pierwsza ławka
• Puste biurko – 3 rzeczy
• Przejrzysta tablica
• Klasowa strefa do chodzenia
• Przypominajki na ławce (3)
• Technika zmiany aktywności
• Możliwość wyboru trudności
• Przypominajki graficzne dla
klasy
• Złoty standard wyjścia z
klasy
• Zeszyt do korespondencji
• Wyeliminuj obrazki z
przodu sali
• Prowadź ciekawie lekcje,
urozmaicaj
• Timer
• 5 ostatnich minut na
zadanie pracy domowej i
sprawdzenie
• Monitoruj co 5 minut
pracę dziecka z ADHD
• Przerwy w czasie lekcji
Check-list dla nauczyciela dziecka z ADHD
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
„Pierwsza ławka”
Maks 3 przedmioty na ławce
„Nudna sala”
Stosuj algorytmy poleceń - różne
Stosuj cheklisty zadań
Stwórz i wywieś plan lekcji
Złoty standard + zeszyt
korespondencji
Stosujemy pomoce wzrokowe
Stosuj algorytm „przypomnienie
zasady”
Monitoruj czy dziecko nie
rozproszyło się
Zmiana aktywności w czasie lekcji
• Krótkie etapy lekcji
• Warto stosować timer –
przypominanie ile czasu zostało
do końca zadania
• Zarezerwuj 5 minut na koniec
lekcji (procedura)
• Dawaj kilka krótkich zadań
zamiast jednego długiego
• Akcentuj wszystkie ważne
informacje
• Proś dziecko o powtórzenie
polecenia lub komunikatu
• Wywieś plan lekcji na tablicy
• Stosuj różne techniki pracy
• Wyraźnie zaznaczaj
przechodzenie z jednej
aktywności do drugiej
• Pozwól na ruch na lekcji
• Pomocnik nauczyciela
„Plan minimum – ADHD w klasie – Olsztyn”
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Tablica na pustej ścianie
Unikanie „rozpraszaczy”
Miejsce spokojnej pracy
Miejsce do turlania
„Pierwsza ławka”
3 rzeczy na ławce
Zeszyt korespondencji z
rodzicami
Tablica z zadaniami /
kalendarze dla ADHD
Przypominajki na ławkę
Zmiana technik nauczania
Skuteczne polecenia /
algorytm przypominania
• Ustalenie struktury lekcji
• Indywidualne karty pracy –
zmniejszanie ilości zadań
• Złoty standard wyjścia
dziecka z klasy
• Przypomnienia graficzne
• Unikanie hałasu
• Plan pracy zajęć
• Dzielenie zadań na etapy
• Check – lista na koniec lekcji
• Zakaz karania za objawy
„Plan minimum – ADHD w klasie – Rzeszów”
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
„Pierwsza ławka”
Zasada 3 rzeczy na ławce
To co rozprasza z tyłu klasy
Monotonny strój nauczyciela
Tablica – kreda, do 30 słów
Jasna struktura lekcji – plansze, plan
itp.
Miejsce do odpoczynku (ławka
dywan, piłka)
Sprawdzanie listy obecności w czasie
pracy grupowej
Zacznij zamiast przestań
Chodzenie po klasie
Przypominanie o czasie zadania
Skracanie zadań o 40 %
Złoty standard wyjścia z klasy
Systematyczne sprawdzanie prac
domowych
•
•
•
•
Sygnał – uważaj, teraz ważne
Miejsce spokojnej pracy
Najważniejsze zasady przeklejone na
ławce / naklejki przypominajki
Lekcja z klasą – jesteśmy różni
Dziecko z ADHD jako asystent
Skuteczne wydawanie poleceń
Instrukcja plan pracy na ławce
Przypominanie zasad
Skrócenie do minimum przestojów
Widoczne wywieszone zasady
Uczeń do pary jako opiekun dziecka z
ADHD
Dzielenie zadań na małe partie
Sprawdzamy czy dziecko rozumie
polecenie – ma je powtórzyć
Praca parami
•
Zakaz karania za objawy
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
„Plan minimum – ADHD w klasie – Poznań”
• Analiza konkretnych zaleceń PPP
(konsultacja z psychologiem
szkolnym)
• Usunięcie / ograniczenie bodźców
rozpraszających
• „Pierwsza ławka”
• Kolega – asystent
• Skuteczne wydawanie poleceń
• „3 rzeczy na ławce”
• Dzielenie zadań na etapy
• Monitorowanie pracy,
przywoływanie rozproszonej
uwagi.
• Skrócenie zadań o 30 – 40 %
• Wstawanie w czasie lekcji przerwy
• Powtarzanie do ucznia polecenia
wydanego do całej klasy
• Przypominanie zasad – słowne i
graficzne
• Złoty standard wyjścia dziecka z
klasy
• Stała struktura bycia w szkole
(lekcje, stołówka itp.)
• Opracowanie struktury lekcji
• Techniki poprawy motywacji –
różnorodnie. Ciekawie
• Pozwól na niewielki niepokój w
miejscu siedzenia – jeśli nie
przeszkadza innym
• Zakaz karania za objawy
„Plan minimum – ADHD w klasie – Bydgoszcz”
• Objawy muszą być – naucz się je
akceptować
• Nadaj lekcji strukturę – omawiaj
ją z dziećmi.
• Technika skutecznego wydawania
polecenia.
• Dłuższe zadania dziel na etapy –
mają być krótsze niż czas
koncentracji
• Zapisuj dziecku prace domowe i
terminy klasówek
• Przywołuj uwagę dziecko
umówionym sygnałem
• Nudna klasa
• Karty przypominajki na ławkach
• Ustal zasady chodzenia po klasie
• „pierwsza ławka”
• Sprawdzaj i monitoruj pracę
dziecka
• Zasada 3 rzeczy
• Zadania dla dziecka z ADHD mają
być krótsze o 30 – 40 %
• Sprawdzanie – usłyszał? Wie co
ma robić? Czy pracuje?
• Dodatkowe zadanie w klasie – by
dziecko odniosło sukces
• Pozytywna informacja zwrotna
• Lekcja ma być ciekawsza od
widoku za oknem
• Zawsze sprawdzamy prace
domowe.
• Kolega w ławce – asystent
nauczyciela
• Zakaz karania za objawy
WSH SZCZECIN
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
„pierwsza ławka” + kolega pomocnik
Puste biurko
Proszę spróbuj by otoczenie ucznia było
monotonne – tablica i nauczyciel mają
być najciekawsi.
Zasada Barkleya (30 – 40 % mniej)
Wyznaczenie zasad i miejsca aktywności
Ignoruj objawy, które nie przeszkadzają
Jasna dla dzieci struktura lekcji opowiadanie o niej
Stosuj krótkie polecenia, powtarzaj je
uczniowi z ADHD
Monitoruj co kilka minut pracę dziecka
Zasady „mają żyć” - powtarzamy
pilnujemy
Złoty standard wyjścia z klasy
Bezpieczne otoczenie (ryzyko wypadku)
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Robienie przerw (ruch) pomiędzy
monotonnymi zadaniami
Zaczynamy od trudniejszych rzeczy
Zadbaj o nierozpraszający strój i ciche
buty
Symbole – przypominajki
Ławka spokojnej pracy
Plan lekcji na ławce
Podział zadań na etapy
Zorganizuj dziecko chodzenie po klasie
Zasady pracy dziecka z ADHD w grupie
praca z timerem
NIE KARAMY ZA OBJAWY
Odpowiednie symbole
Przypominajka na łąwce
Umówiony sygnał wróć do pracy
Jedno plecenie na raz
Dziękuję za uwagę
[email protected]
[email protected]
Lista lektur trudne zachowania
149
Dziękuję za uwagę
[email protected]

Podobne dokumenty