Wstęp do psychologii i teorii komunikacji ARTELUX maj 2010

Komentarze

Transkrypt

Wstęp do psychologii i teorii komunikacji ARTELUX maj 2010
Wstęp do psychologii
i teorii komunikacji
ARTELUX
maj 2010
Psychologia
- Naukowe badanie zachowania się
człowieka i procesów psychicznych
Psychologia naukowa – zbiór twierdzeń, zawierający
opis i wyjaśnienie faktów, naleŜących do sfery psychiki
i stanowiących podstawę do przewidywania nowych
zjawisk
Psychologia potoczna – mniej lub bardziej
powszechne społeczne przekonania, dotyczące natury
ludzkiej i mechanizmów zachowania. Jest to
psychologia precedensu i osobowości
Główne kierunki
Psychodynamiczny
Behawiorystyczny
Humanistyczny
Poznawczy
Cele
- Naukowe badanie zachowania się
człowieka i procesów psychicznych
Opisywanie tego, co się dzieje
Wyjaśnianie tego, co się dzieje
Przewidywanie tego, co się wydarzy
Kontrolowanie tego, co się dzieje
Polepszanie jakości Ŝycia
Koncepcje człowieka
w psychologii
(Definicja według Łukaszewskiego 2000)
Idea promowana przez dany nurt
teoretyczny w psychologii. Zbiór
załoŜeń na temat tego, co w ludziach
uniwersalne i ponadczasowe
Kim jest człowiek
Czy jest układem prostym, czy złoŜonym
Jakie mechanizmy napędzają ludzkie działanie, jakie interesy realizuje człowiek
Jakimi strategiami, według danego ujęcia, posługują się ludzie podczas realizacji waŜnych
interesów?
Czy natura ludzka zaleŜy od czynników biologicznych, czy od doświadczenia?
Czy w naturze ludzkiej jest wolny wybór, czy podleganie konieczności?
Jaka jest rola przeszłości, teraźniejszości i przyszłości
Czy natura ludzka jest stabilna, czy zmienna?
Jakimi metaforami moŜna opisać człowieka?
.
.
Psychoanaliza klasyczna
Sigmunda Freuda
Wiedeń 1856-1939
Paradygmat psychodynamiczny
Świadomość – niewielka cześć psychiki
Nieświadomość – rezerwuar, w większości
nieakceptowanych myśli, Ŝyczeń, uczuć i wspomnień.
Wywierają potęŜny wpływ na świadome myśli i
zachowania ludzi
Przedświadomość – zbiór informacji, które nie są
aktualnie uświadamiane, lecz mogą być przywrócone
świadomości
Psychoanaliza klasyczna
Sigmunda Freuda
świadomość
przedświadomość
treści wyparte
Psychoanaliza klasyczna
Sigmunda Freuda
Struktura
osobowości:
SUPEREGO – „wyŜsze ja” – uwewnętrznione ideały;
sumienie i aspiracje
EGO – „ja” zarządzająca część osobowości,
pośredniczy między potrzebami id, superego i
rzeczywistości – w duŜej mierze świadoma
ID – „to” zbiornik nieświadomej energii psychicznej,
która dąŜy do zaspokojenie popędów seksualnych i
agresywnych. Działa zgodnie z tzw. zasadą
przyjemności, domagając się zaspokojenia „tu i teraz”
Psychoanaliza klasyczna
Sigmunda Freuda
Dynamika
osobowości:
Popęd Ŝycia – „erotyczny, eros” – prowadzi do łączenia,
tworzenia, wzmacniania. SłuŜy przetrwaniu jednostki i
rozmnaŜaniu gatunku.
Popęd śmierci – „agresywny, thanatos” zaspokajany, gdy
doprowadzamy do rozpadu, zniszczenia, sprowadzenia do
formy prostszej; popęd destrukcyjny. Celem wszelkiego Ŝycia
jest śmierć, agresywność to destrukcja zwrócona na
zewnątrz, przeciw obiektom zastępczym.
Nie zaspokojone popędy kumulują się i szukają wyrazu
symbolicznego
Psychoanaliza klasyczna
Sigmunda Freuda
Stadia psychoseksualne
Osobowość tworzy się w dzieciństwie – problemy
dorosłych maja tam swoje źródło. DZIECKO JEST OJCEM
CZŁOWIEKA
Dziecko przechodzi cykl stadiów psychoseksualnych: energie ID
skupiają się na róŜnych sferach przyjemności ciała – sfery erogenne,
Fiksacja: zahamowanie rozwoju w danym stadium (przesyt lub
frustracja)
Fiksacja
stadium
ośrodek
cechy
Oralne
(1 rok Ŝycia))
Przyjemność skupia się na
ustach: ssaniu, gryzieniu, Ŝuciu
Osoba łatwowierna „przełknie
wszystko”
Ufność, zaleŜność, optymizm
Analne
(do 2 roku Ŝycia)
Przyjemność koncentruje się na
wypróŜnianiu jelit i pęcherza –
zmaganie się z potrzebami
kontroli
Osoby chwalone za wypróŜnianie,
twórcze ( a jeśli wstrzymują –
oszczędne)
Porządny, oszczędny, uparty
Falliczne
(3-6 lat)
Sferą przyjemności sa narządy
płciowe – zmaganie się z
kazirodczymi uczuciami
seksualnymi; kompleks Edypa
MęŜczyźni: egoiści, uwodziciele
Kobiety: agresywne, apodyktyczne
U 12% brak stymulacji poznawczej z
nudów a u 8% z głodu
emocjonalnego (80% dobrze)
Latencja
(6 lat – do dojrzewania)
Uśpione uczucia seksualne
Genitalne
(od okresu dojrzewania)
Dojrzewanie zainteresowań
seksualnych, realizacja tych
potrzeb w kontakcie społecznym
Psychoanaliza klasyczna
Sigmunda Freuda
Mechanizmy ochrony EGO – sposoby
zmniejszania lęku przez nieświadome
zniekształcanie rzeczywistości:
Wyparcie – wyrzucenie ze świadomości do nieświadomości treści
(wspomnienia, myśli, odczucia), budzących lęk.
Regresja – w obliczu lęku osoba powraca do wcześniejszego stadium
psychoseksualnego, gdzie została zafiksowana energia psychiczna
Projekcja – przypisywanie własnych niepokojących impulsów innym
ludziom
Racjonalizacja – mechanizm podsuwający samousprawiedliwienia w
miejsce rzeczywistych przyczyn postępowania
Przemieszczenie – ukierunkowanie agresywnych lub seksualnych
impulsów w stronę łatwiej akceptowanych lub budzących mniejszy
niepokój obiektów (przedmiotów lub osób)
Sublimacja – zaspokojenie popędów w akceptowany społecznie sposób
Konwersja – przełoŜenie problemu psychicznego na ciało
Psychoanaliza klasyczna
Sigmunda Freuda
Metody pracy:
Hipnoza – (porzucona)
Swobodne kojarzenia: pacjent mówi wszystko, co pojawia się w jego
świadomości – prowadzi do wspomnień z dzieciństwa – diagnoza
struktury osobowości i je późniejszego rozwoju
ZałoŜenie, Ŝe – kaŜda wypowiedź łączy się z poprzednią (nieprzerwany
łańcuch skojarzeń), odkrywamy nieuświadamiane powiązania,
Analiza snów – wariant metody swobodnych skojarzeń: od snów do
skojarzeń z nimi.
Psychologia behawiorystyczna
Warunkowanie klasyczne
Bodziec bezwarunkowy
Bodziec warunkowy
Wzmocnienie bodźca warunkowego
Psychologia behawiorystyczna
Warunkowanie instrumentalne
Organizm uczy się, ze osiągnięcie lub uniknięcie bodźca jest moŜliwe,
dopiero po wykonaniu pewnej reakcji. Wzmocnienie pozytywne –
nagroda, negatywne – brak kary.
Wyuczona bezradność (Maier, Seligman, Solomon)
Badano dwie grupy psów, które uwięzione w hamakach otrzymywały wstrząsy elektryczne.
Grupa A miała wpływ (mogła wyłączyć prąd naciskając przycisk nosem), grupa B – nie.
Druga cześć badania: psy w skrzynkach są raŜone prądem – mogą go wyłączyć, przeskakując
na drugą stronę skrzynki. Grupa A nauczyła się, grupa B nigdy.
Psychologia humanistyczna
ZałoŜenia:
O naturze człowieka: KaŜdy człowiek ma pozytywny potencjał, który
moŜe rozpoznać i urzeczywistniać (samorealizacja)
O roli społeczeństwa: kultura i społeczeństwo przez swoje wymagania
ograniczają naturalny rozwój człowieka i narzucają, jaki powinien być.
O całości: psychika – ciało . Organizm – środowisko (Holizm)
Psychologia humanistyczna
Zalecenia psychoterapii
śyj teraz – zajmuj się tym co jest teraz, a nie przeszłością lub przyszłością.
śyj tutaj. Radź sobie z tym, co jest obecne.
Przestań sobie wyobraŜać. Doświadczaj rzeczywistego.
Powstrzymaj niepotrzebne myślenie. Smakuj i postrzegaj.
WyraŜaj, zamiast manipulować, wyjaśniać, oceniać i osądzać.
Oddawaj się nieprzyjemności i bólowi tak samo, jak przyjemności. Nie
ograniczaj świadomości.
Nie akceptuj innego ‘muszę” i ”powinienem”, niŜ twoje własne.
Weź pełną odpowiedzialność za swoje czyny, uczucia i myśli.
Poddaj się byciu takim, jakim jesteś.
Teoria potrzeb Abrahama Maslowa
PrzeŜywanie szczytowego doświadczenia
POTRZEBY TRANSCEDENCJI
Posiadanie celów, spełniania swojego potencjału, estetyczne, poznawcze
POTRZEBY SAMOREALIZACJI
Zaufanie do siebie, poczucie własnej wartości, kompetencja, powaŜanie
POTRZEBA SZACUNKU I UZNANIA
Więzi: afiliacja, miłość, bycie kochanym
POTRZEBY MIŁOŚCI I PRZYNALEśNOŚCI
ZaleŜność, opieka i oparcie, protekcja, wygoda, spokój wolność od strachu
POTRZEBY BEZPIECZEŃSTWA
Jedzenie woda, tlen, potrzeby seksualne, brak napięcia, sen
POTRZEBY FIZJOLOGICZNE
Kierunek poznawczy
Głównym przedmiotem zainteresowania jest myśl ludzka oraz
procesy, związane z gromadzeniem wiedzy – uwaga, myślenie,
rozwiązywanie problemów.
Zachowanie jest częściowo zdeterminowane przez poprzednie
zdarzenia bodźcowe lecz niektóre z najbardziej istotnych
zachowań wyłaniają się z nowych sposobów myślenia.
W behawioryzmie: BODZIEC - REAKCJA
TU: BODZIEC – MYŚL(ocena) - REAKCJA
Kierunek poznawczy
Psychoanaliza: nerwice
W behawioryzmie: FOBIE
TU: terapia w depresji (błędy w myśleniu a od myślenia zaleŜą emocje)
Jean Piaget
Jean Piaget (1896-1098) – psycholog, biolog i epistemolog szwajcarski.
Znany przede wszystkim z teorii rozwoju poznawczego, która zrewolucjonizowała
sposób myślenia o dziecięcym umyśle:
1 faza – [0 do 2 roku Ŝycia] SENSOMOTORYCZNA – dzieci uczą się przez zmysły,
ich świat jest doświadczeniem fizycznym.
2 faza – [2 do 7 roku Ŝycia] PRZEDOPERACYJNA – dzieci starają się uaktywnić
swoją wyobraźnię; mają bardzo egocentryczne spojrzenie na świat (w tym
przypadku egocentryzm oznacza niemoŜność zrozumienia punktu widzenia
innych ludzi).
3 faza – [7-11 lat] FAZA OPERACJI KONKRETNEJ – stosowanie logiki i
alternatywnych perspektyw, pomaga dziecku pojąć związki przyczynowo
skutkowe; dzieci mają problem z pojęciami abstrakcyjnymi.
4 faza – [ od 12 roku Ŝycia] FAZA OPERACJI FORMALNYCH – dzieci zaczynają
myśleć abstrakcyjnie pozwala ona przekroczyć granicę czasu i przestrzeni.
Piaget uwaŜał, Ŝe moment przechodzenia z jednej fazy na drugą jest indywidualny.
Piaget podkreślał, Ŝe istoty ludzkie uŜywają świadomości, aby
zaadaptować się lepiej do otaczającego ich środowiska.
NajwaŜniejsze pojęcia wprowadzone przez Piageta:
schemat, akomodacja, asymilacja, równowaga.
Schemat poznawczy to podstawowy element wiedzy o świecie społecznym, to
organizacja uprzednich doświadczeń z jakimś rodzajem zdarzeń, obiektów lub
osób.
Schemat zawiera wiedzę uogólnioną i wyabstrahowaną z konkretnych
doświadczeń.
Forma trwałej reprezentacji poznawczej, obejmująca sens typowej sytuacji, jak i
znaczenie typowych form zachowania, które powinny zostać wygenerowane w
reakcji na tę typową sytuację.
Istnieją dwa rodzaje struktur poznawczych:
Związana z wyobraźnią. Odbierane przez nią wraŜenia zmysłowe zazwyczaj są
deformowane przez nasze oczekiwania, potrzeby, uczucia i mechanizmy obronne, uruchamiane
przez podświadomość.
Związana z inteligencją. Koryguje ona doznania zarejestrowane w naszej wyobraźni.
Piaget podkreślał, Ŝe istoty ludzkie uŜywają świadomości, aby
zaadaptować się lepiej do otaczającego ich środowiska.
NajwaŜniejsze pojęcia wprowadzone przez Piageta:
schemat, akomodacja, asymilacja, równowaga.
Akomodacja – Oznacza zmianę istniejących lub utworzenie nowych
struktur poznawczych w celu lepszego dopasowania się do
środowiska.
Piaget podkreślał, Ŝe istoty ludzkie uŜywają świadomości, aby
zaadaptować się lepiej do otaczającego ich środowiska.
NajwaŜniejsze pojęcia wprowadzone przez Piageta:
schemat, akomodacja, asymilacja, równowaga.
Asymilacja to włączanie świata zewnętrznego do juŜ ukształtowanych
struktur poznawczych; proces ten jest obecny we wszystkich okresach
rozwoju intelektualnego.
Inaczej mówiąc, asymilacja następuje w momencie, kiedy spotykamy
się z nowym doświadczeniem podobnym do czegoś, co przeŜyliśmy
wcześniej i moŜemy je dopasować do istniejących schematów. Proces
ten ma na celu doprowadzenie do równowagi psychicznej
(ang. equilibrium).
Świadomość jest zbyt ogólnym pojęciem. Piaget nie
zajmował się rozwojem świadomości, ale rozwojem
myślenia, inteligencji, ostatecznie rozwojem poznawczym.
Równowaga
Homeostaza
– zdolność do utrzymania
stanu równowagi dynamicznej środowiska,
w którym zachodzą procesy biologiczne.
Kierunek systemowy
W psychoterapii
np. Jak rodzina wpływa, jaka hierarchia, jakie systemy powinny działać,
Aby dziecko nie zostało oddelegowane, aby być chorym…
Komunikacja
Komunikacja to wymiana informacji między jej uczestnikami.
Nośnikami danych mogą być słowa, gesty, teksty, obrazy,
dźwięki czy teŜ sygnały elektryczne albo fale radiowe. WaŜne
jest, aby były one zrozumiałe dla nadawcy i odbiorcy
Warunki
Do aktu komunikacji dojdzie jedynie wtedy, gdy spełnione zostaną
następujące warunki:
informacja zostanie przekazana w języku zrozumiałym dla obu
komunikujących się stron,
zaistnieje skuteczny nośnik tej informacji,
przekaz pozostanie czysty od zniekształceń przez czynniki
zewnętrzne (tzw. szum),
przekaz spotka się z odbiorem,
informacja w załoŜeniu będzie przeznaczona dla danego odbiorcy.
Bariery komunikacyjne
Czynniki, które utrudniają zrozumienie przekazu, zawartego w wypowiedzi (o charakterze
fizycznym i psychologicznym).
utrudnienia percepcyjne:
•
•
•
•
•
•
wybiórczość uwagi
brak umiejętności decentracji (przyjęcie perspektywy rozmówcy)
róŜnice kulturowe
stereotypy (chętniej słuchamy osób o wysokim statusie społecznym)
samopoczucie
komunikacja równoległa (rozmówcy prowadzą równocześnie dwa wątki
rozmowy, nie słuchając siebie nawzajem)
Bariery utrudniające słuchanie
1. filtrowanie – słuchamy wybiórczo, filtrujemy informacje
2. porównywanie – oceniamy czy porównujemy siebie z rozmówcą
3. skojarzenia – treść wypowiedzi rozmówcy wywołuje skojarzenie, w które się zagłębiamy
4. przygotowywanie odpowiedzi – myślimy, co za chwilę odpowiedzieć, choć staramy się
wyglądać na zainteresowanych
5. domyślanie się – usiłujemy zgadnąć, co rozmówca ma "naprawdę" na myśli
6. osądzanie – w trakcie rozmowy osądzamy i reagujemy schematycznie
7. utoŜsamienie się – cokolwiek mówi rozmówca, odnosimy do własnego Ŝycia i osądzamy w
kontekście własnych doświadczeń
8. udzielanie rad – słuchamy tylko początku, szukając rady dla rozmówcy
9. sprzeciwianie się
a. gaszenie – wygłaszamy sarkastyczne uwagi, które zniechęcają rozmówcę do
kontynuowania rozmowy
b. dyskontowanie – słyszymy komplement i wyliczamy wszystko co moŜe obniŜyć jego
wartość
10. przekonanie o swojej racji – podnosimy głos, atakujemy, by obronić własne stanowisko;
przejawia się w tym niezdolność do przyjmowania krytyki, i brak zgody na inny punkt widzenia
11. zmiana toru – obracamy wypowiedź rozmówcy w Ŝart lub zmieniamy temat
12. zjednywanie – słuchamy na tyle by nie zgubić wątku, ale tak naprawdę w ogóle się nie
angaŜujemy
Cztery kroki skutecznego
słuchania
1. aktywne słuchanie
parafrazowanie (definiowanie swoimi słowami tego, co druga osoba do nas mówi)
precyzowanie przez zadawanie pytań
informacja zwrotna (dzielenie się odczuciami i doświadczeniami bez osądzania (natychmiast,
szczerze i wspierająco)
2. słuchanie empatyczne
słuchanie z nastawieniem na zrozumienie emocji rozmówcy
3. słuchanie otwarte
nie ocenia się rozmówcy, by osądy nie zasłaniały nam naszego rozmówcy
4. słuchanie świadome
zwracanie uwagi na integrację słów i emocji
Komunikacja niewerbalna
Tu
eksperyment
Na razie tyle na ten temat

Podobne dokumenty