Arabowie i świat islamu

Komentarze

Transkrypt

Arabowie i świat islamu
Historia starożytna
A.6
Arabowie i świat islamu
Ewa Ronowska
U20509
Pomysł na ciekawą lekcję
Temat lekcji
Arabowie i świat islamu.
Cel ogólny
Zainteresowanie dziejami i kulturą świata arabskiego oraz problematyką związaną z narodzinami islamu i kształtowaniem się imperium
arabskiego.
Cele szczegółowe
Uczeń:
✓ zna podstawowe pojęcia związane z kulturą Arabów, takie jak:
islam, Koran, sura, muzułmanin, dżihad, hidżra, kalif, kalifat,
meczet, minaret;
✓ wskazuje podstawowe założenia i symbole islamu;
✓ umiejscawia w czasie i przestrzeni kierunki i zasięg podbojów
arabskich;
✓ wyjaśnia rolę Arabów w przekazywaniu dorobku kulturowego
pomiędzy Wschodem a Zachodem.
Kształcone
umiejętności
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
Metody, techniki
i formy pracy
✓
Środki dydaktyczne
✓
Czas trwania zajęć
czytanie ze zrozumieniem
analiza różnych typów źródeł historycznych
hierarchizacja informacji
dobieranie argumentów niezbędnych do uzasadnienia swojej
odpowiedzi
posługiwanie się pojęciami właściwymi dla danego tematu
posługiwanie się mapą
komunikowanie się i współpraca w grupie
podająca – objaśnienie
praca w grupach
✓ praca z różnymi źródłami informacji
✓
karty pracy dla każdego ucznia (zadania 1–2)
✓ słowniki pojęć, symbole islamu oraz mapa ukazująca podboje
arabskie (załączniki 1–3)
✓ atlasy historyczne
✓ mapa ścienna przedstawiająca Półwysep Arabski
45 minut
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
8105_Historia_A6.indd 1
s. 1
09-04-20 15:26
Historia starożytna
A.6
Przebieg zajęć
E
Etapy
l k ji
lekcji
Czynności
C
ś i nauczyciela
i l i uczniów
ió
4
Podajemy temat lekcji. W ramach krótkiego wprowadzenia omawiamy położenie geograficzne i warunki
naturalne Półwyspu Arabskiego (korzystamy z atlasu lub
mapy ściennej). Wskazujemy Mekkę i Medynę.
Badanie (I)
i przekształcanie (I)
8
Dzielimy uczniów na cztery grupy. Prosimy, aby zapoznali się z treścią tekstów źródłowych i poleceń przypisanych ich grupie (zadanie 1). Każdemu zespołowi
przydzielamy również mapę ukazującą podboje arabskie (załącznik 3).
Gdy uczniowie pracują w grupach, rozdajemy kserokopie słowniczka zawierającego objaśnienia podstawowych pojęć związanych z islamem (załącznik 1).
Prezentacja (I)
8
W tej części lekcji następuje prezentacja wyników
pracy poszczególnych grup. Prezentacja grupy IV musi
odbywać się przy użyciu atlasów lub mapy ściennej.
Jeśli zajdzie taka potrzeba, uzupełniamy odpowiedzi
uczniów i wyjaśniamy podstawową terminologię związaną z islamem.
Badanie (II)
i przekształcanie (II)
15
Prezentujemy i objaśniamy symbole islamu (załącznik 2).
Następnie przedstawiamy krótko osiągnięcia nauki arabskiej oraz podkreślamy rolę, jaką Arabowie odegrali
w przekazywaniu osiągnięć cywilizacji starożytnych
i dalekowschodnich średniowiecznym Europejczykom
(np. cyfry arabskie).
Polecamy uczniom, aby zapoznali się z tekstem źródłowym (wyznaczony uczeń może odczytać tekst na głos)
i przygotowali się do ustnej odpowiedzi na pytania
(zadanie 2).
Prezentacja (II)
4
Chętni uczniowie odpowiadają na pytania.
Podsumowanie
6
Na koniec zajęć prosimy uczniów, aby wymienili najważniejsze cechy islamu. Pozwalamy wypowiedzieć się
chętnym osobom.
Jako pisemną pracę domową polecamy przygotowanie
zestawienia zawierającego najważniejsze osiągnięcia
kultury arabskiej.
U20509
Wprowadzenie
s. 2
8105_Historia_A6.indd 2
C as
Czas
w minutach
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
09-04-20 15:26
Historia starożytna
A.6
Zadania dla ucznia
1. Pracując w grupach, wykonajcie polecenia.
GRUPA I
Przeczytajcie tekst i przygotujcie plan ustnej wypowiedzi na temat życia i działalności
Mahometa. Na notatki wykorzystajcie miejsce pod tekstem.
Mahomet
(ur. ok. 570 r. w Mekce, zm. w 632 r. w Medynie)
U20509
Reformator społeczny i religijny, twórca islamu i prawodawca arabski. Urodził się
w rodzinie kupieckiej, ale w dzieciństwie zaznał biedy. Kiedy miał około 40 lat doznał,
jak wierzył, objawienia od Boga Allaha za pośrednictwem Archanioła Gabriela. Od
tego czasu uznawał się za proroka Allaha i głosił nową religię mono-teistyczną (islam)
wśród Arabów, którzy dotąd wierzyli w istnienie wielu bóstw. Jednak mieszkańcy
Mekki odrzucili jego religię, dlatego Mahomet musiał opuścić rodzinne miasto i wraz
z grupą zwolenników schronił się w Medynie. Data tej ucieczki, zwanej hidżrą (rok
622 ery chrześcijańskiej), przyjęta została potem za pierwszy rok ery muzułmańskiej.
Począwszy od niej liczone są kolejne lata w kalendarzu islamskim.
W Medynie Mahomet szybko zdobył licznych wyznawców; miasto stało się centrum
nowej religii. W założonej przez Mahometa pierwszej gminie muzułmańskiej (islamskiej) powstały nowe przepisy prawne i zasady życia społecznego, które następnie
zostały spisane w Koranie i zaczęły obowiązywać wszystkich wyznawców Allaha.
W 630 roku Mahomet zdobył Mekkę, gdzie zniszczył posągi wszystkich bogów,
zachowując jednak kult Czarnego Kamienia w świątyni Kaaba. Do dziś jest to najważniejsze święte miejsce islamu. Wyznawcy innych religii nie mają tam wstępu.
Mekka stała się z woli Mahometa stolicą nowego państwa arabskiego.
Po śmierci Mahometa na czele muzułmanów stanął jego teść, który przyjął tytuł
kalifa, czyli następcy proroka.
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
8105_Historia_A6.indd 3
s. 3
09-04-20 15:26
Historia starożytna
A.6
GRUPA II
Na podstawie informacji umieszczonych poniżej uzupełnijcie tabelę – wypiszcie podstawowe zasady islamu.
Monoteizm – według muzułmanów istnieje tylko jeden Bóg – Allah, który jest
wszechwiedzący, doskonały, jest źródłem wszelkiej wiedzy i sprawiedliwości. Jest
niepodobny do nikogo i niczego nie można z nim porównywać (islam zabrania przedstawiania go w jakiejkolwiek postaci). Święta księga mówi o nim w następujący sposób:
On jest Bogiem jedynym, Bogiem wiekuistym! Nie zrodził nikogo, ani też nie został
zrodzony, a nikt nie jest Jemu równy.
Koran, sura al-Ichlas
Pięć filarów islamu
1) Wyznanie wiary – Zaświadczam, że nie ma boga prócz Allaha, a Mahomet jest Jego
sługą i wysłannikiem.
2) Modlitwa – musi być odprawiana pięć razy dziennie, z twarzą zwróconą w stronę
Mekki.
3) Jałmużna – obowiązek oddawania biednym części swego majątku.
U20509
4) Post – w ciągu dziewiątego miesiąca roku muzułmańskiego (ramadanu) wyznawcy
islamu muszą powstrzymywać się od jedzenia i picia oraz od palenia tytoniu od
wschodu do zachodu słońca.
5) Pielgrzymka do Mekki – muzułmanin musi ją odbyć przynajmniej raz w życiu, jeśli
pozwala mu na to sytuacja materialna.
ISLAM
………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………
FILAR I
FILAR II
FILAR III
FILAR IV
FILAR V
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
.........................
s. 4
8105_Historia_A6.indd 4
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
09-04-20 15:26
Historia starożytna
A.6
GRUPA III
Na podstawie ilustracji wskażcie charakterystyczne cechy meczetu. Przygotujcie planszę, na której przedstawicie wyniki pracy.
U20509
Meczet to budynek, w którym muzułmanie oddają cześć Allahowi: tutaj wspólnie
się modlą, tu się spotykają, a nawet kształcą. Zwróćcie uwagę na minarety – smukłe
wieżyczki, z których pięć razy dziennie wzywa się wiernych do modlitwy.
Meczet w Istambule (fot. Cem Topçu, GNU Free
Documentation License, Version 1.2)
Meczet w Gdańsku (fot. Topory, GNU Free Documentation
License, Version 1.2)
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
8105_Historia_A6.indd 5
Meczet w Erumeli, Indie (fot. Dinesh
Dalke, Creative Commons Attribution
ShareAlike 2.0 License)
s. 5
09-04-20 15:26
Historia starożytna
A.6
GRUPA IV
Na podstawie mapy Podboje Arabów (załącznik 3) uzupełnijcie tabelę.
Ch
Chronologia
l i
do roku 632
Terytorium
T t i
opanowane przez Arabów
A bó
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
1. połowa VII w.
...........................................................................................
...........................................................................................
U20509
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
2. poł. VII w. – 2. poł. VIII w.
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
...........................................................................................
s. 6
8105_Historia_A6.indd 6
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
09-04-20 15:26
Historia starożytna
A.6
2. Przeczytaj tekst źródłowy, a następnie odpowiedz na pytania z nim związane.
[...] Posłał [kalif] Abu Dżafar al-Mansur poselstwo do króla Rumu [cesarza bizantyńskiego], z prośbą, aby mu użyczył ksiąg naukowych w tłumaczeniu. Ten posłał mu
księgę Euklidesa i niektóre pisma przyrodnicze. Muzułmanie przeczytali je, zgłębili
ich treść i nabrali tym większej ochoty, by posiąść ich resztę. [...] [Kalif] al-Mamun
[...] wyprawił poselstwa do królów Rumu dla robienia wyciągów z dzieł greckich
i kopiowania ich pismem arabskim, w którym to celu wysłał tłumaczy. Materiały te
wzięli od niego uczeni muzułmańscy, studiowali je i ślęczeli nad nimi. Nabrali biegłości we wszystkich ich dziedzinach. [...] W tych kwestiach napisali dzieła, w czym
przewyższyli jeszcze swych poprzedników.
Ibn Chaldun, Historia powszechna, cyt. za: M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard,
Wiek V–XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych do nauki historii, Warszawa 1997, s. 28.
a) Jak Arabowie odnosili się do osiągnięć naukowych przedstawicieli innych kultur?
U20509
...………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………...
…...……………………………………………………………………………………………
…...……………………………………………………………………………………………
b) Czyje osiągnięcia studiowali uczeni arabscy?
………………………………………………………………………………………………...
…...……………………………………………………………………………………………
…...……………………………………………………………………………………………
c) Jakie dziedziny nauki interesowały Arabów?
………………………………………………………………………………………………...
…...……………………………………………………………………………………………
…...……………………………………………………………………………………………
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
8105_Historia_A6.indd 7
s. 7
09-04-20 15:26
Historia starożytna
A.6
Test sprawdzający
Wersja A
...........................................................
imię i nazwisko
1. Opisom podanym w tabeli przyporządkuj właściwe pojęcia – wpisz odpowiednie
liczby do prawej kolumny.
A
W języku arabskim słowo to oznacza poddanie się woli Boga.
………….......…..
B
Ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny, początek ery muzułmańskiej.
………….......…..
C
Według tradycji europejskiej jest to tzw.
………….......…..
1. dżihad
2. islam
3. hidżra
2. Obok zdań w tabeli napisz prawda, gdy zdanie jest prawdziwe, lub fałsz, gdy zdanie
jest fałszywe.
W V wieku Arabowie opanowali Półwysep Iberyjski.
…………………………….
B
Dawanie jałmużny jest jednym z pięciu podstawowych
obowiązków każdego muzułmanina.
…………………………….
C
Minarety to smukłe wieżyczki, z których pięć razy dziennie wzywa się wiernych do modlitwy.
…………………………….
U20509
A
3. Zaznacz na mapie miasto, które po roku 622 stało się centrum nowej religii i w którym Mahomet zdobył licznych wyznawców.
s. 8
8105_Historia_A6.indd 8
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
09-04-20 15:26
Historia starożytna
A.6
4. Uzupełnij zdania.
Po śmierci Mahometa została spisana święta księga islamu – a) …………………….. .
Zawiera ona nauki, które, jak wierzą muzułmanie, zostały objawione b) …………………..
za pośrednictwem Archanioła Gabriela. Następcy Mahometa, którzy nosili tytuł
c) …………………………, byli przywódcami arabskich wspólnot państwowo-religijnych nazywanych d) ………………………… .
5. Przeczytaj tekst i odpowiedz na pytania z nim związane. Pamiętaj, by nie przepisywać tekstu źródłowego dosłownie.
U20509
Tak o wpływie kultury arabskiej na chrześcijan zamieszkujących Półwysep Iberyjski
pisze w IX wieku biskup Kordoby (na terenie dzisiejszej Hiszpanii):
Liczni moi współbracia czytają wiersze i bajki arabskie, studiują utwory muzułmańskich filozofów i teologów nie po to, by je krytykować, ale studiują te dzieła jako wzory
prawidłowej i wytwornej mowy arabskiej. A gdzież znaleźć można teraz chociażby jednego umiejącego czytać łacińskie komentarze do Pisma Świętego? Kto spośród nich czyta
Ewangelie i Proroctwa? Niestety wszyscy młodzi i zdolni ludzie zachwycają się tylko
językiem i literaturą arabską [...].
J. Hauziński, Kraje i kultury śródziemnomorskie, Poznań 1990.
a) Jaką postawę wobec kultury arabskiej zajmowali iberyjscy chrześcijanie?
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
b) Jak biskup Kordoby zareagował na postawę chrześcijan opisaną w źródle?
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
6. Wskaż symbol islamu – przy odpowiednim rysunku wstaw znak X.
A. .............
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
8105_Historia_A6.indd 9
B. .............
C. .............
s. 9
09-04-20 15:26
A.6
Test sprawdzający
Wersja B
...........................................................
imię i nazwisko
1. Opisom podanym w tabeli przyporządkuj właściwe pojęcia – wpisz odpowiednie
liczby do prawej kolumny.
A
Budynek, w którym muzułmanie oddają cześć Allahowi.
………….......…..
B
W języku arabskim słowo to oznacza poddanie się woli Boga.
………….......…..
C
Według tradycji europejskiej jest to tzw. święta wojna.
………….......…..
1. dżihad
2. meczet
3. islam
2. Obok zdań w tabeli napisz prawda, gdy zdanie jest prawdziwe, lub fałsz, gdy zdanie
jest fałszywe.
Post jest jednym z pięciu podstawowych obowiązków
każdego muzułmanina.
…………………………….
B
W V wieku Arabowie opanowali Półwysep Iberyjski.
…………………………….
C
W islamie modlitwa musi być odprawiana pięć razy
dziennie, z twarzą zwróconą w stronę Mekki.
…………………………….
U20509
A
3. Zaznacz na mapie rodzinne miasto Mahometa, z którego prorok musiał uciec w 622 r.
s. 10
8105_Historia_A6.indd 10
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
09-04-20 15:26
Historia starożytna
A.6
4. Uzupełnij zdania.
Następcy Mahometa, którzy nosili tytuł a) …………………………, byli przywódcami
arabskich wspólnot państwowo-religijnych nazywanych b) …………………………... .
Po śmierci Mahometa została spisana święta księga islamu, c) czyli ………………….. .
Zawiera
ona
nauki,
które,
jak
wierzą
muzułmanie,
zostały
objawione
d) …………………...……….. za pośrednictwem Archanioła Gabriela.
5. Przeczytaj tekst i odpowiedz na pytania z nim związane. Pamiętaj, by nie przepisywać tekstu źródłowego dosłownie.
Tak o wpływie kultury arabskiej na chrześcijan zamieszkujących Półwysep Iberyjski
pisze w IX wieku biskup Kordoby (na terenie dzisiejszej Hiszpanii):
U20509
Liczni moi współbracia czytają wiersze i bajki arabskie, studiują utwory muzułmańskich filozofów i teologów nie po to, by je krytykować, ale studiują te dzieła jako wzory
prawidłowej i wytwornej mowy arabskiej. A gdzież znaleźć można teraz chociażby jednego umiejącego czytać łacińskie komentarze do Pisma Świętego? Kto spośród nich czyta
Ewangelie i Proroctwa? Niestety wszyscy młodzi i zdolni ludzie zachwycają się tylko
językiem i literaturą arabską [...].
J. Hauziński, Kraje i kultury śródziemnomorskie, Poznań 1990.
a) Jaką postawę wobec kultury arabskiej zajmowali chrześcijanie na Półwyspie Iberyjskim?
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
b) Jak biskup Kordoby zareagował na opisaną w źródle postawę chrześcijan iberyjskich?
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
6. Wskaż symbol islamu – przy odpowiednim rysunku wstaw znak X.
A. .............
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
8105_Historia_A6.indd 11
B. .............
C. .............
s. 11
09-04-20 15:26
Historia starożytna
A.6
Klucz do testu
Wersja
Zadanie
Poprawna odpowiedź i schemat punktowania
Punktacja
A – 2; B – 3; C – 1
0–3
2
A – fałsz; B – prawda; C – prawda
0–3
3
wskazanie prawidłowe – Medyna
0–1
4
a) Koran; b) Mahometowi; c) kalifa; d) kalifatami
0–4
0–2
5
a) Np. Iberyjscy chrześcijanie z zamiłowaniem studiowali literaturę i filozofię
arabską, podziwiając dokonania Arabów w różnych dziedzinach nauki.
b) Np. Biskup Kordoby krytykuje postawę chrześcijan, jest też oburzony
zanikiem umiejętności posługiwania się łaciną przez uczonych chrześcijańskich.
6
C
0–1
1
A – 2; B – 3; C – 1
0–3
2
A – prawda; B – fałsz; C – prawda
0–3
3
wskazanie prawidłowe – Mekka
0–1
4
a) kalifa; b) kalifatami; c) Koran; d) Mahometowi
0–4
0–2
5
a) Np. Iberyjscy chrześcijanie z zamiłowaniem studiowali literaturę i filozofię
arabską, podziwiając dokonania Arabów w różnych dziedzinach nauki.
b) Np. Biskup Kordoby krytykuje postawę chrześcijan, jest też oburzony
zanikiem umiejętności posługiwania się łaciną przez uczonych chrześcijańskich.
6
C
0–1
A
B
U20509
1
Propozycja schematu oceniania:
0–4 p.
– niedostateczny
5–6 p.
– dopuszczający
7–8 p.
– dostateczny
9–10 p. – dobry
11–12 p. – bardzo dobry
13–14 p. – celujący
s. 12
8105_Historia_A6.indd 12
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
09-04-20 15:26
Załącznik 1. Słowniczek pojęć
A.6
Dżihad – w tradycji muzułmańskiej są to starania podejmowane w celu szerzenia
i umacniania islamu, zarówno pokojowe, jak i zbrojne. W tradycji europejskiej dżihad tłumaczy się zwykle jako ’święta wojna’.
Hidżra – ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny w 622 roku ery chrześcijańskiej.
Islam – nazwa religii monoteistycznej, której twórcą był Mahomet. W języku arabskim słowo to oznacza poddanie się woli Boga (Allaha).
Kalif – tytuł następców Mahometa. Kalifowie byli przywódcami arabskich wspólnot państwowo-religijnych, które nazywamy kalifatami.
Koran – spisana po śmierci Mahometa święta księga islamu. Zawiera ona nauki,
które, jak wierzą muzułmanie, zostały objawione Mahometowi za pośrednictwem Archanioła Gabriela.
Muzułmanin – wyznawca islamu. Słowo to wywodzi się od arabskiego określenia
muslim ’poddany’, czyli ten, kto poddaje się woli Allaha.
Sura – nazwa rozdziału Koranu. Sury dzielą się na aje (wersety). Koran składa się
ze 114 sur.
U20509
✂
Dżihad – w tradycji muzułmańskiej są to starania podejmowane w celu szerzenia
i umacniania islamu, zarówno pokojowe, jak i zbrojne. W tradycji europejskiej dżihad tłumaczy się zwykle jako ’święta wojna’.
Hidżra – ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny w 622 roku ery chrześcijańskiej.
Islam – nazwa religii monoteistycznej, której twórcą był Mahomet. W języku arabskim słowo to oznacza poddanie się woli Boga (Allaha).
Kalif – tytuł następców Mahometa. Kalifowie byli przywódcami arabskich wspólnot państwowo-religijnych, które nazywamy kalifatami.
Koran – spisana po śmierci Mahometa święta księga islamu. Zawiera ona nauki,
które, jak wierzą muzułmanie, zostały objawione Mahometowi za pośrednictwem Archanioła Gabriela.
Muzułmanin – wyznawca islamu. Słowo to wywodzi się od arabskiego określenia
muslim ’poddany’, czyli ten, kto poddaje się woli Allaha.
Sura – nazwa rozdziału Koranu. Sury dzielą się na aje (wersety). Koran składa się
ze 114 sur.
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
8105_Historia_A6.indd 13
s. 13
09-04-20 15:26
Załącznik 2. Symbole islamu
A.6
SYMBOLE ISLAMU
Szahada (šahādah) – wyznanie wiary, będące jednym z pięciu obowiązków każdego
muzułmanina. Składa się ono ze słów: nie ma Boga prócz Allaha, a Mahomet jest Jego
prorokiem.
Szahada jako kaligrafowany napis na fladze Arabii Saudyjskiej
U20509
Półksiężyc (hilal) – dawniej półksiężyc nie był emblematem religii, ale kalifatu, jednak
z biegiem czasu stał się głównym symbolem islamu.
s. 14
8105_Historia_A6.indd 14
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
09-04-20 15:26
A.6
Npdst. Atlas historyczny świata, Warszawa – Wrocław 1992, s. 32.
U20509
Załącznik 3. Mapa ukazująca podboje arabskie
Historia i WOS. Skuteczne nauczanie. Udany egzamin
8105_Historia_A6.indd 15
s. 15
09-04-20 15:26

Podobne dokumenty