TEMATY DO OPANOWANIA NA EGZAMIN

Transkrypt

TEMATY DO OPANOWANIA NA EGZAMIN
dr Marek Wasiński, Prawo międzynarodowe publiczne
(wykład 2012/2013)
TEMATY DO OPANOWANIA NA EGZAMIN
(Kolejność prezentowania na wykładzie może różnić się od przedstawionej poniżej)
I. Cechy charakterystyczne prawa międzynarodowego i społeczności międzynarodowej
II. Źródła prawa międzynarodowego i zobowiązań międzynarodowych
1. Art. 38 Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości
2. Zwyczaj międzynarodowy
3. Ogólne zasady prawa uznane przez narody cywilizowane
4. Akty jednostronne państw (w tym problem acquiescence oraz estoppel)
5. Wiążące uchwały organizacji międzynarodowych
6. Umowy międzynarodowe – Prawo traktatów
- Zawarcie i wejście w życie traktatów
- Przestrzeganie, stosowanie i interpretacja traktatów
- Nieważność, wygaśniecie i zawieszenie działania traktatów
- Sukcesja państw w odniesieniu do zobowiązań traktatowych
Temat II.6 (Prawo traktatów) proszę przerobić samodzielnie. Pomocne będą:
a) podręczniki (zwłaszcza temat: Sukcesja państw),
b) ćwiczenia (te grupy, dla których ćwiczenia są prowadzone),
c) skrypt do ćwiczeń [http://www.grocjusz.edu.pl/skrypt_index.html]
III. Wzajemne relacje między poszczególnymi źródłami prawa
1. Problem hierarchii źródeł prawa międzynarodowego
2. Problem hierarchii norm prawa międzynarodowego
3. Zobowiązania erga omnes oraz dopuszczalność actio popularis w prawie
międzynarodowym
IV. Miejsce prawa międzynarodowego w polskim porządku prawnym
1. Status w polskim prawie ratyfikowanych umów międzynarodowych
2. Status w polskim prawie umów międzynarodowych innych, niż ratyfikowane
3. Status w polskim prawie wiążących uchwał organizacji międzynarodowych
4. Status w polskim prawie norm międzynarodowego prawa zwyczajowego
1
dr Marek Wasiński, Prawo międzynarodowe publiczne
(wykład 2012/2013)
Tematy: IV.1 oraz IV.2 proszę przerobić samodzielnie. Źródła: j.w.
V. Państwo jako podmiot prawa międzynarodowego. Jurysdykcja państwa
1. Elementy statuujące „państwowość”
2. Uznanie za państwo
3. Jurysdykcja legislacyjna państwa (w tym: problem zwierzchnictwa personalnego
państwa, oraz problem obywatelstwa osób fizycznych i prawnych na gruncie prawa
międzynarodowego)
4. Jurysdykcja wykonawcza państwa
5. Jurysdykcja sądownicza państwa
6. Ograniczenia zwierzchnictwa terytorialnego państwa:
- immunitet dyplomatyczny i konsularny
- immunitet wysokich urzędników państwowych
- immunitet państwa
VI. Odpowiedzialność państwa w prawie międzynarodowym publicznym
1. Zasady ponoszenia odpowiedzialności
2. Przesłanki bezprawności czynu
-
przypisanie czynu
-
naruszenie prawnomiędzynarodowego zobowiązania
3. Problem winy i szkody jako przesłanek odpowiedzialności państwa
4. Okoliczności wyłączające bezprawność
5. Konsekwencje aktu bezprawnego
VII. Międzynarodowe Sądownictwo Karne
VIII. Metody służące zapewnianiu przestrzegania prawa międzynarodowego
1.
Kompetencja
Międzynarodowego
Trybunału
Sprawiedliwości
w
zakresie
rozstrzygania sporów międzynarodowych (art. 36 Statutu MTS). Sądownictwo
międzynarodowe
2. Problem dopuszczalności użycia siły zbrojnej
-
użycie siły w samoobronie
-
interwencja na zaproszenie
2
dr Marek Wasiński, Prawo międzynarodowe publiczne
(wykład 2012/2013)
-
interwencja humanitarna
-
użycie siły na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ
-
działalność „sił pokojowych”
-
użycie siły w ramach wykonywania prawa do samostanowienia
3. Kontrola zbrojeń
4. Środki odwetowe
5. Środki nie polegające na użyciu siły zbrojnej a nakładane przez RB ONZ na
podstawie art. 41 Karty Narodów Zjednoczonych
IX. Pokojowe rozstrzyganie sporów międzynarodowych
1. Mediacja, koncyliacja, dobre usługi
2. Sądownictwo międzynarodowe a arbitraż międzynarodowy
Temat ten proszę przerobić samodzielnie. Źródła j.w.
X. Status prawny obszarów morskich
1. Wody wewnętrzne,
2. Morze terytorialne,
3. Strefa przyległa i wyłączna strefa ekonomiczna,
4. Morze pełne i szelf kontynentalny (w tym: prawo wizyty i rewizji, prawo pościgu)
Temat ten proszę przerobić samodzielnie. Źródła j.w.
XI. Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka z 1950 roku
1. Charakter Konwencji,
2. Procedura składania skargi indywidualnej,
3. Wybrane postanowienia materialne.
Ten temat wyłącznie w grupach, dla których prowadzone są ćwiczenia.
3
dr Marek Wasiński, Prawo międzynarodowe publiczne
(wykład 2012/2013)
SUGEROWANE PODRĘCZNIKI
(do wyboru, jednak wydane nie wcześniej, niż w 2000 roku)
L. Antonowicz, Podręcznik prawa międzynarodowego,
J. Barcik, T. Srogosz: Prawo międzynarodowe publiczne,
J. Białocerkiewicz, Prawo międzynarodowe publiczne. Zarys wykładu,
R. Bierzanek, J. Symonides: Prawo międzynarodowe, (szczególnie polecane)
W. Góralczyk: Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie,
A. Łazowski, A. Zawidzka: Prawo międzynarodowe publiczne,
S. Sawicki, W. Góralczyk: Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie,
A. Wyrozumska, W. Czapliński: Prawo międzynarodowe publiczne (szczególnie polecane)
LEKTURA UZUPEŁNIAJĄCA
W. Czapliński, A. Wyrozumska: Sędzia krajowy wobec prawa międzynarodowego,
P. Filipek, B. Kuźniak: Prawo międzynarodowe publiczne. Testy, kazusy, tablice,
M. Frankowska: Prawo traktatów,
J. Horodyski (red.): Prawo międzynarodowe publiczne. Zbiór testów dla studentów,
J. Horodyski, Prawo międzynarodowe publiczne. Repetytorium,
B. Kuźniak, M. Marcinko, Organizacje międzynarodowe,
B. Liżewski: Prawo międzynarodowe w polskiej praktyce sądowej,
R.R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy,
M.N. Shaw: Prawo międzynarodowe,
J. Sutor: Prawo dyplomatyczne i konsularne,
A. Wyrozumska: Umowy międzynarodowe. Teoria i praktyka.
4
dr Marek Wasiński, Prawo międzynarodowe publiczne
(wykład 2012/2013)
PRZYKŁADOWY TEST
....................................................
………………………………
(imię i nazwisko oraz nr indeksu) (liczba punktów z wykładu)
Gwiazdka przed pytaniem (*) oznacza, że w danym pytaniu wchodzi w grę wybór więcej niż
jednej odpowiedzi, tzn. poprawne mogą być: jedna, dwie bądź więcej odpowiedzi. W
pytaniach nieoznaczonych gwiazdką, poprawna jest zawsze tylko jedna odpowiedź.
Błędna odpowiedź na pytanie skutkuje odjęciem 1 pkt. (odpowiedź błędna to taka, w której
zaznaczono cokolwiek więcej lub cokolwiek mniej, niż należy)
 (*) Rezolucja merytoryczna Rady Bezpieczeństwa ONZ w przedmiocie nałożenia sankcji
ekonomicznych nie zostanie przyjęta, jeżeli: (a) przeciwko jej przyjęciu zagłosuje Francja
(pozostałe głosy są „za”); (b) przeciwko jej przyjęciu zagłosuje siedem państw nie będących
stałymi członkami RB (pozostałe głosy są „za”); (c) dwóch stałych członków RB wstrzyma
się od głosu (pozostałe głosy są „za”).
 (*) Jednostki (np. osoby fizyczne) mogą wszczynać postępowania przeciwko państwom:
(a) przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości; (b) przed Europejskim
Trybunałem Praw Człowieka; (c) w systemie rozstrzygania sporów Światowej Organizacji
Handlu; (d) na platformie Międzynarodowego Centrum Rozstrzygania Sporów
Inwestycyjnych.
 Państwo X każdego roku jest zdolne wyeksportować 100 jednostek gazu ziemnego. Na
podstawie traktatu zawartego w 2000 roku między państwami X, Y i Z, państwo X
zobowiązało się dostarczać każdego roku przez dziesięć kolejnych lat: państwu Y-70
jednostek gazu ziemnego, państwu Z -30 jednostek gazu ziemnego. W 2003 roku państwo X
zawarło jednak kolejny traktat z państwami Y oraz A, na podstawie którego zobowiązało się
dostarczać każdego roku przez siedem kolejnych lat: państwu Y-90 jednostek gazu, państwu
A-10 jednostek gazu. Biorąc pod uwagę art. 30 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, w
2004 roku państwo X prawnie zobowiązane było do wyeksportowania następujących ilości
gazu do: (a) Y-90, Z-30, A-10; (b) Y-90, Z-0, A-10; (c) Y-70, Z-30, A-0, (d) Y-0, Z-0, A-0.
 MTS w sprawie Barcelona Traction z 1970 roku wskazał, że zobowiązania państwa w
zakresie przestrzegania pewnych podstawowych praw człowieka mają charakter erga omnes.
To stwierdzenie oznacza, że: (a) te prawa człowieka powinny być przestrzegane w stosunku
do wszystkich osób znajdujących się na terytorium danego państwa; (b) prawa człowieka są
niezbywalne; (c) każde państwo może wszcząć postępowanie przed MTS przeciwko państwu,
które narusza zobowiązania erga omnes; (d) wszystkie powyższe odpowiedzi są błędne.
 W związku z rozpadem byłej Jugosławii państwa członkowskie Wspólnoty Europejskiej
sformułowały następujące, „dodatkowe” kryterium uznania: (a) uznawane państwo akceptuje
jurysdykcję MTS; (b) uznawane państwo jest członkiem ONZ; (c) uznawane państwo ma
efektywny rząd; (d) wszystkie powyższe odpowiedzi są błędne.
 (*) Chcąc wykazać, że tzw. zbrodnia katyńska stanowiła zbrodnię ludobójstwa w
rozumieniu definicji przyjętej w art. II konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni
ludobójstwa, wykazać należałoby, że: (a) liczba ofiar była większa niż 15.000 osób, (b) liczba
ofiar była większa niż 50.000 osób, (c) ofiary były jeńcami wojennymi, (d) mord został
5
dr Marek Wasiński, Prawo międzynarodowe publiczne
(wykład 2012/2013)
popełniony w zamiarze zniszczenia w całości lub w części grupy narodowej, etnicznej,
rasowej lub religijnej; (e) ofiary miały status kombatantów.
 (*) Prawo międzynarodowe nie pozwala sądom francuskim na orzekanie w sprawie
karnej (ze względu na brak jurysdykcji sądowniczej), w której oskarżonym jest przebywający
we Francji: (a) obywatel polski, który na terytorium Węgier zabił obywatela francuskiego; (b)
obywatel ChRL, który na terytorium Stanów Zjednoczonych prowadził działalność
szpiegowską, skierowaną przeciwko interesom Francji; (c) obywatel Jemenu, podejrzany o
próbę zamachu terrorystycznego na ambasadę Stanów Zjednoczonych w Bagdadzie.
 Z rozporządzenia Rady WE nr 44/2001 (tzw. „Bruksela I”) wynika, że polski
przedsiębiorca (zamieszkały w Polsce), któremu kontrahent mający siedzibę na terytorium
Belgii stawia zarzut niewykonania kontraktu handlowego: (a) co do zasady może być
pozywany przed sąd belgijski (od tej zasady są wyjątki); (b) co do zasady nie może być
pozywany przed sąd belgijski (od tej zasady są wyjątki); (c) w żadnym przypadku nie może
być pozywany przed sąd belgijski; (d) może być pozywany przed sąd belgijski tylko wtedy,
gdy zastosowanie znajduje zasada jurysdykcji uniwersalnej.
 (*) Immunitet nie przysługuje obcemu dyplomacie, który przed sądem polskim [w
pytaniu zakładamy, że państwo wysyłające nie zrzekło się immunitetu]: (a) oskarżony jest (w
sprawie karnej) o popełnienie na terytorium RP czynu zabronionego, zagrożonego w polskiej
ustawie karą wyższą, niż dwa lata pozbawienia wolności; (b) oskarżony jest (w sprawie
karnej) o popełnienie na terytorium RP czynu zabronionego niemającego związku z
funkcjami urzędowymi; (c) pozwany jest (w sprawie cywilnej) o zapłacenie czynszu z tytułu
najmu lokalu przeznaczonego na prywatną rezydencję w Polsce; (d) immunitet przysługuje
we wszystkich wskazanych przypadkach.
 (*) Typem aktu jednostronnego jest (są): (a) zrzeczenie się; (b) protest; (c) uznanie; (d)
przyrzeczenie; (e) rekwizycja; (f) substytucja; (g) notyfikacja.
 (*) Art. 2 ust. 4 Karty Narodów Zjednoczonych narusza: (a) prowadzenie przez rząd
danego państwa operacji zbrojnych przeciwko działającym na jego terytorium ugrupowaniom
terrorystycznym; (b) użycie sił zbrojnych do zastosowania blokady morskiej portów lub
wybrzeży innego państwa; (c) nałożenie na inne państwo sankcji ekonomicznych; (d) żadne z
opisanych działań nie narusza wskazanego przepisu.
 Zgodnie z poglądem przedstawionym w toku wykładu, samoobrona prewencyjna
(preemptive self-defence) jest w świetle prawa międzynarodowego: (a) niedozwolona; (b)
dozwolona wyraźnie przez art. 51 Karty Narodów Zjednoczonych; (c) dozwolona pod
warunkiem, że państwu zagraża bezpośrednio atak zbrojny na wielką skalę, istnienie
niebezpieczeństwa jest ponad wszelką wątpliwość udowodnione i nie można mu inaczej
zapobiec, jak tylko używając siły zbrojnej.
 MTS w opinii doradczej w sprawie legalności groźby i użycia broni jądrowej (1996 rok)
stwierdził, że: (a) prawo międzynarodowe bezwzględnie zakazuje groźby użycia broni
jądrowej; (b) prawo międzynarodowe bezwzględnie zakazuje użycia broni jądrowej; (c) nie
można z całą pewnością ocenić legalności użycia broni jądrowej w szczególnych przypadkach
wykonywania prawa do samoobrony; (d) użycie broni jądrowej jest dopuszczalne wyłącznie
6
dr Marek Wasiński, Prawo międzynarodowe publiczne
(wykład 2012/2013)
na podstawie uprzedniej autoryzacji Rady Bezpieczeństwa ONZ (na podstawie art. 42 Karty
Narodów Zjednoczonych).
 Fundamentalnym założeniem Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej jest: (a)
zakaz rozmieszczania broni jądrowej w przestrzeniach niepodlegających suwerenności
żadnego państwa; (b) redukcja ilości strategicznych głowic jądrowych; (c) zobowiązanie
państw posiadających broń jądrową do jej nieprzekazywania komukolwiek; (d) Układ nie
wszedł w życie, ponieważ jego stronami nie są: Rosja i Stany Zjednoczone.
 Dnia 2 czerwca 2008 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję nr 1816.
Zgodnie z pkt. 7 tego aktu, okręty wojenne państw obcych mogą wpływać na wody
terytorialne (tj. wody wewnętrzne i morze terytorialne) Somalii w pościgu za piratami.
Wskazany fragment rezolucji: (a) odzwierciedla obowiązujące prawo zwyczajowe i
postanowienia Konwencji o prawie morza z 1982 roku, które pozwalają każdemu państwu
ścigać piratów na wodach terytorialnych państw obcych bez zgody tych ostatnich; (b) nie
odzwierciedla obowiązującego prawa zwyczajowego i postanowień Konwencji o prawie
morza z 1982 roku, które nie pozwalają ścigać piratów na wodach terytorialnych państw
obcych bez zgody tych ostatnich; (c) jest pierwszą we współczesnym prawie
międzynarodowym regulacją odnoszącą się do problemu piractwa (w szczególności:
Konwencja o prawie morza z 1982 roku nie odnosi się do problemu piractwa); (d) wszystkie
odpowiedzi są błędne.
 Funkcjonariusz policji państwa X bez zgody swoich przełożonych (i z naruszeniem prawa
państwa X) torturował przesłuchiwanego terrorystę: (a) państwo X nie ponosi
odpowiedzialności za naruszenie normy prawa międzynarodowego, zakazującej stosowania
tortur, ponieważ nie można mu przypisać aktu policjanta; (b) państwo X ponosi
odpowiedzialność za naruszenie normy prawa międzynarodowego zakazującej stosowania
tortur, ponieważ państwu można przypisać akty jego organów nawet wówczas, gdy
wykroczyły one poza posiadane uprawnienia, o ile w danym przypadku organ występuje –
wedle wszelkich oznak (jak w rozpatrywanej sprawie) – w charakterze kompetentnego organu
państwa; (c) państwo X ponosi odpowiedzialność za naruszenie normy prawa
międzynarodowego zakazującej stosowania tortur, o ile można mu przypisać winę w nadzorze
nad funkcjonariuszem.
 Podmiot świadczący tzw. dobre usługi w sporze międzynarodowym: (a) przedstawia
konkluzje co do faktów lub prawa, ewentualnie niewiążące zalecenia dla stron, propozycje
rozstrzygnięcia etc.; (b) sporządza raport z badania stanu faktycznego sporu; (c) jest doradcą i
udziela zaleceń; (d) wszystkie powyższe odpowiedzi są błędne.
 Wyłączna strefa ekonomiczna: (a) rozciąga się maksymalnie do 350 mil morskich od linii
podstawowej; (b) jest obszarem, w którym statkom wszystkich państw przysługuje „prawo
nieszkodliwego przepływu” na takich samych zasadach, jak przez morze terytorialne; (c)
obejmuje także dno morskie i podziemie; (d) jest obszarem, w którym wszystkie państwa
korzystają z wolności żeglugi i przelotu, układania podmorskich kabli i rurociągów.
 (*) W przypadku utworzenia przez Polskę (na morzu terytorialnym RP) sztucznej wyspy
w pobliżu Sopotu: (a) dojdzie do naruszenia prawa międzynarodowego, które zabrania
tworzenia sztucznych wysp; (b) wyspa „wygeneruje” własne morze terytorialne; (c) wyspa
7
dr Marek Wasiński, Prawo międzynarodowe publiczne
(wykład 2012/2013)
nie „wygeneruje” własnego morza terytorialnego, ale wpłynie na kształt dotychczasowej
granicy polskiego morza terytorialnego; (d) wszystkie powyższe odpowiedzi są błędne.

Z ratyfikowanego przez Polskę traktatu (opublikowanego w Dzienniku Ustaw)
wynika, że państwa „uznają, że należy udzielić jak najszerszej ochrony i pomocy rodzinie”.
To postanowienie nie może stanowić podstawy dochodzenia przed sądem polskim przez
jednostkę prawa do zasiłku socjalnego (tzn. postanowienie nie może być bezpośrednio
stosowane przez sąd polski), ponieważ: (a) powołana regulacja nie jest samowykonalna; (b)
prawa człowieka nigdy nie są bezpośrednio stosowane w krajowych porządkach prawnych;
(c) normy zawarte w traktatach nigdy nie są bezpośrednio stosowane w polskim porządku
prawnym; (d) normy prawa międzynarodowego nigdy nie są bezpośrednio stosowane w
polskim porządku prawnym.
System oceny:
Za każdą poprawną odpowiedź: +1 pkt. Za każdą błędną
odpowiedź: -1 pkt. Brak odpowiedzi: 0.
Ocena dostateczna: 12 pkt. Ocena bardzo dobra: 20-19 pkt.
Do punktacji egzaminacyjnej zaliczane są punkty z
wykładów (tzn. punkty zdobyte za rozwiązywanie
problemów prezentowanych podczas wykładu), według
następującego schematu:
- W semestrze Student może uzyskać maksymalnie 12 pkt.
(w czasie jednych zajęć wykładowych może zdobyć
maksymalnie 3 pkt.);
- Jeżeli Student uzyskał na egzaminie mniej niż 12 pkt.,
dolicza się do punktacji egzaminacyjnej uzyskane przezeń
punkty z wykładu tak, by suma punktów z egzaminu i
wykładu dała 12. Pozostałe punkty z wykładu dodaje się do
12 wg wzoru: [Liczba punktów z wykładu:2]-1.
8
dr Marek Wasiński, Prawo międzynarodowe publiczne
(wykład 2012/2013)
Przykład I: Student na wykładzie uzyskał 11 pkt., na
egzaminie zaś 10 pkt. Postępujemy następująco: 10 (punkty z
egzaminu) + 2 (punkty z wykładu) =12
Następnie dodajemy pozostałe 9 punktów z wykładu wg
powyższego wzoru, tj. 12+[(9:2)-1]=12+3,5=15,5pkt.
Przykład II: Student na wykładzie uzyskał 12 pkt., na
egzaminie zaś 13 pkt.: 13+[(12:2)-1]=18 pkt.
Przykład III: Student na wykładzie uzyskał 12 pkt., na
egzaminie zaś 0 pkt.; 0+12= 12 pkt.
9