pełen tekst - Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania

Komentarze

Transkrypt

pełen tekst - Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania
ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO
NR 761
FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 60
2013
KAROLINA BEYER
PROBLEMATYKA POMIARU KAPITAŁU INTELEKTUALNEGO
Słowa kluczowe: kapitał intelektualny, pomiar kapitału intelektualnego, klasyfikacja metod
pomiaru kapitału intelektualnego
Keywords: intellectual capital, measurement of intellectual capital, classification of methods
of intellectual capital measurement
Klasyfikacja JEL: D21, D24, M19, M49
Wprowadzenie
Pomiar kapitału intelektualnego odgrywa bardzo ważną rolę w procesie zarządzania
współczesnym przedsiębiorstwem, szczególnie ze względu na możliwość zobrazowania istoty
i znaczenia tak ważnych zasobów, jakimi są zasoby o charakterze niematerialnym. Umiejętność dostrzeżenia i pomiaru niewidocznego potencjału przedsiębiorstwa jest niezwykle trudnym zadaniem i pomimo dostępnych w literaturze tematu wielu koncepcji i metod pomiaru
kapitału intelektualnego, w praktyce to zagadnienie jest mało powszechne. Wynika to przede
wszystkim z braku usystematyzowania podstawowych pojęć i dostępnych narzędzi. Ponadto,
mnogość koncepcji pozwalających na wartościowanie kapitału intelektualnego nie wiąże się
z możliwością wykorzystania dostępnych metod przez każde przedsiębiorstwo.
Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na trudności związane z pomiarem kapitału intelektualnego, jak również próba usystematyzowania dostępnych metod jego
oceny i wartościowania.
Problem z pomiarem kapitału intelektualnego
Pomiar kapitału intelektualnego jest niezwykle istotny, gdyż nie istnieje możliwość
zarządzania działalnością, jeśli nie jest możliwy jej pomiar. Przytaczając słowa J. Roos,
stwierdzić można, że: „to, co daje się zmierzyć, staje się na ogół w przedsiębiorstwach
obiektem zagospodarowania. Jednak już A. Einstein mówił, że to, co mierzalne, nie zawsze
jest istotne – a to, co ważne, nie zawsze daje się zmierzyć”1.
1
J. Roos: Kapitał intelektualny przedsiębiorstwa, „Zarządzanie na Świecie” 1997, nr 5, s. 41.
602
Karolina Beyer
Podstawowym problemem pomiaru kapitału intelektualnego jest przede wszystkim
inne podejście do tej kategorii zasobów w porównaniu do zasobów o charakterze materialnym, szczególnie w kontekście sprawozdawczości finansowej. Co oznacza, że ocena kondycji podmiotu gospodarczego w oparciu o tradycyjne podejście nie uwzględnia zasobów
niematerialnych. Ma to miejsce na przykład w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo inwestuje
w zakup środka trwałego. W ujęciu rachunkowym zakup ten to wydatek środków pieniężnych, za którym odpowiednia wartość jest księgowana jako środek trwały. W tej sytuacji
nastąpił wydatek, ale nie koszt. Natomiast w sytuacji zainwestowania w zasób o charakterze niematerialnym (np. rozpoczęcie programu badań i rozwoju), wartość wydatkowana
nie ma swojego miejsca w bilansie. Inwestycja ta zostanie zaksięgowana jako wydatek oraz
poniesiony koszt. Dwa odmienne podejścia, a cel zasadniczo ten sam: przedsiębiorstwo
ponosi wydatek w celu zwiększenia swojej efektywności.
W związku z powyższym pomiar składników, które nie mają postaci materialnej jest
niezwykle trudny. Trudność ta wynika przede wszystkim z następujących przyczyn 2:
– stosowane współcześnie systemy rachunkowości zostały opracowane w okresie,
kiedy głównym czynnikiem konkurencyjności były zasoby rzeczowe i finansowe,
– w tradycyjnym systemie rachunkowości aktywa niematerialne mogą być kapitalizowane jedynie w sytuacji, gdy jest możliwe oszacowanie ich wartości rynkowej,
a składniki wartości niematerialnych ujmowane są w sprawozdaniu finansowym
tylko wtedy, gdy istnieje prawdopodobieństwo, że podmiot gospodarczy osiągnie
przyszłe korzyści ekonomiczne, które będą mogły być przyporządkowane konkretnemu składnikowi aktywów oraz możliwe jest wiarygodne ustalenie kosztu danego
składnika aktywów,
– brak uniwersalnego, jednolitego systemu pomiaru kapitału intelektualnego, który
uwzględniałby jego wielowymiarowość oraz występujące między jego elementami
zależności,
– zdecydowana większość wartości opisujących kapitał intelektualny ma postać jakościową,
– współczesne systemy rachunkowości nie sprawdzają się w sytuacji koncentrowania
się na wiedzę i aktywa niematerialne, gdyż przyjmują zbyt krótki okres perspektywy w porównaniu z zarządzaniem zasobami kapitału intelektualnego,
– koncentracja zarządzających przedsiębiorstwem na składnikach wymiernych, m.in.
kosztach i działaniach,
– konwencjonalny system rachunkowości nie oferuje niezbędnych narzędzi pomiaru
aktywów niematerialnych, dlatego konieczne jest poszukiwanie sposobów i systemów potwierdzających istotny wkład kapitału intelektualnego w osiągane przez
przedsiębiorstwo wyniki,
2
A. Sokołowska: Zarządzanie kapitałem intelektualnym w małym przedsiębiorstwie, PTE, Warszawa
2005, s. 68–69.
Problematyka pomiaru kapitału intelektualnego
603
– wydatki poniesione na aktywa niematerialne traktowane są jako koszty, a nie jako
inwestycje (w odróżnieniu do wydatków na zasoby materialne, które podlegają kapitalizacji i amortyzacji),
– przedsiębiorstwa odczuwające tzw. presję finansową zazwyczaj inwestują w aktywa rzeczowe kosztem aktywów niematerialnych,
– aby uchwycić pełny obraz kapitału intelektualnego konieczne jest uchwycenie
wszystkich jego wymiarów.
Zainteresowanie koncepcją kapitału intelektualnego oraz jego pomiarem pojawiło się
wraz obserwacją występowania dysproporcji pomiędzy historycznym kosztem wartości
aktywów netto a wartością rynkową przedsiębiorstw notowanych na giełdzie. Dlatego często wartość kapitału intelektualnego przedsiębiorstw określana jest jako różnica pomiędzy
wartością rynkową a księgową lub jako wskaźnik stosunku wartości rynkowej do wartości
księgowej.
Znaczące badania nad opracowaniem odpowiednich sposobów pomiaru zasobów
o charakterze niematerialnym, związane przede wszystkim z poszukiwaniem „właściwego
bilansu”, zostały podjęte przez grupę przedstawicieli przemysłu, nauki i polityki (Mill Valley koło San Francisco) w 1994 roku. Efektem tych badań było opublikowanie w 1994 roku
na łamach magazynu „Fortune” artykułu pod tytułem: Najbardziej wartościowy składnik
aktywów twego przedsiębiorstwa: kapitał intelektualny, którego autorem był T.A. Stewart.
W artykule wyciągnięte zostały następujące wnioski: „Dwa krótkie punkty. Po pierwsze:
wiedza może jest niematerialna, ale nie oznacza to, że nie można jej zmierzyć. Czyni to rynek. Wall Street wycenia akcje spółek high-tech ze znacznie wyższą premią ponad wartość
księgową niż w przypadku akcji w tych branżach, gdzie technologia jest już dojrzała. Reaguje również zwykle wyższymi cenami na ogłoszenia o wyższych nakładach na badania
i rozwój. Rynek pracy również wycenia wiedzę – dla większości ludzi dochody są w wyższym stopniu skorelowane z ilorazem inteligencji niż z umiejętnością robienia pompek. Po
drugie, to nie jest po prostu ćwiczenie. Owi strażnicy standardów rachunkowości słusznie
martwią się o wstawianie do raportów przedsiębiorstw niesprawdzonych i niepewnych danych. Ale dane te są bardzo istotne”3.
Niestety, mimo dużego zainteresowania pomiarem kapitału intelektualnego, nie
zostały opracowane jednolite narzędzia, które mogłyby zostać wykorzystane w każdym
przedsiębiorstwie. Ponadto, w literaturze przedmiotu brak jest spójnego usystematyzowania metod służących do pomiaru zasobów niematerialnych. Wielu autorów pojmuje różne
dostępne metody i miary w różny sposób, czego efektem jest z jednej strony traktowanie
pewnych metod jako narzędzi do zarządzania kapitałem intelektualnym, z drugiej strony
te same metody określane bywają jako narzędzia do jego pomiaru. Kompleksowość pewnych metod sprawia, że mogą one być wykorzystane zarówno do pomiaru czy wyceny, jak
3
T. Stewart: The coins in the Knowledge Bank, „Fortune”, za: L. Edvinsson, M.S. Malone: Kapitał
intelektualny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s. 17.
604
Karolina Beyer
też mogą stanowić narzędzie do skutecznego zarządzania kapitałem intelektualnym i jego
komponentami. Trudno określić ilość dostępnych metod pomiaru kapitału intelektualnego,
ponieważ wciąż tworzone są nowe koncepcje i propozycje oceny zasobów niematerialnych.
Jednakże, brak uniwersalnej metody sprawia, że w danej sytuacji i warunkach konkretny
instrument pomiaru może przynieść oczekiwane efekty, w innej natomiast może okazać się
niewłaściwy lub mało wydajny. Należy podkreślić, że wśród badaczy tematu (m.in. D. Andrissen, N. Bontis, B. Lev) jest zgoda na opracowanie uniwersalnej metody pomiaru kapitału intelektualnego, która dostarczałaby takie wyniki, które mogłyby zostać ujęte w sprawozdaniach finansowych przedsiębiorstw.
Kolejnym problemem związanym z kapitałem intelektualnym jest wybór odpowiedniej metody jego pomiaru. Wybór ten zależy od tego, do jakich celów ocena jest przeprowadzana (np. czy na potrzeby wewnętrzne, czy zewnętrzne, jako podstawowa informacja czy
jako szczegółowy instrument kontroli itp.). Wybór odpowiedniego narzędzia jest również
ściśle związany ze specyfiką działalności, rynku, strategii i potencjału przedsiębiorstwa.
Ponadto, pomiar kapitału intelektualnego, z racji swojego skomplikowanego, wielowymiarowego i niematerialnego charakteru, w wielu przypadkach powinien być dokonywany
przez zespół specjalistów w tej dziedzinie.
Dokonując wyboru odpowiedniego sposobu pomiaru kapitału intelektualnego należy
kierować się m.in. następującymi kryteriami4:
– przeznaczenie metody pomiaru – kto jest odbiorcą wyników pomiaru kapitału intelektualnego. Dla menedżerów średniego szczebla zalecane są metody szczegółowo
określające i wartościujące poszczególne komponenty kapitału intelektualnego. Dla
menedżerów wyższego szczebla przydatne będą te metody, które dostarczą informacje o wartości kapitału intelektualnego oraz będą stanowić podstawę do jego zarządzania. Natomiast, gdy odbiorcą wyników pomiaru są właściciele, to wykorzystane
powinny być metody, które wskażą wartość całego kapitału intelektualnego oraz jego
udział w wartości danego pakietu akcji lub udziałów przedsiębiorstwa,
– dostęp do informacji niezbędnych do wykorzystania w danej metodzie. Informacje
mogą być selektywnie udostępniane poszczególnym pionom funkcjonalnym, komórkom i pracownikom,
– zakres wymaganej informacji – w zależności od przyjętej metody, informacje o kapitale intelektualnym mogą być w różny sposób grupowane i przyporządkowane
poszczególnym komponentom kapitału intelektualnego,
– szczegółowość wymaganej informacji – zastosowanie precyzyjnych sposobów pomiaru kapitału intelektualnego wymaga posiadania szczegółowych danych na jego
temat,
A. Sopińska: Wiedza jako strategiczny zasób przedsiębiorstwa. Analiza i pomiar kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2008, s. 162; S. Kasiewicz, W. Rogowska,
M. Kicińska: Kapitał intelektualny, spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2006, s. 117.
4
Problematyka pomiaru kapitału intelektualnego
605
– sposób pozyskiwania informacji – dane i informacje mogą być pozyskiwane z różnych źródeł, m.in. na podstawie danych analitycznych uzyskanych w przedsiębiorstwie, w trakcie rozmów i wywiadów z pracownikami różnych szczebli oraz z otoczenia przedsiębiorstwa od podmiotów związanych z firmą, a także na podstawie
danych rynkowych prezentowanych przez odpowiednie instytucje,
– koszt pozyskiwania informacji – pozyskanie szczegółowych informacji często
wiąże się z dużym nakładem pracy i trwa dłużej, jak również wymaga wdrożenia
nowych procedur w procesie pozyskiwania danych i zmian w systemie informacyjnym wspomagającym proces zarządzania przedsiębiorstwem.
Cała trudność wyboru odpowiednich metod pomiaru kapitału intelektualnego wynika przede wszystkim z jego niematerialnego charakteru. Należy również podkreślić, że
przeważająca ilość metod opisujących kapitał intelektualny ma charakter jakościowy, a wiele elementów kapitału intelektualnego nie jest możliwych do kwantyfikacji i prezentacji
w wartościach pieniężnych, jak na przykład wiedza i doświadczenie5.
Systematyzacja metod pomiaru kapitału intelektualnego
Metody pomiaru kapitału intelektualnego mogą mieć różny charakter i dostarczać
rożnych informacji. I tak, pewne metody mogą dostarczać informacji ilościowej lub jakościowej, mogą być przeznaczone dla interesariuszy wewnętrznych lub zewnętrznych,
mogą mieć charakter statyczny lub dynamiczny, mogą opisywać poszczególne elementy
kapitału intelektualnego lub określać go jako całość, mogą być proste w kwantyfikacji lub
opierać się na skomplikowanych obliczeniach i wielu wskaźnikach, mogą wykorzystywać
powszechnie dostępne dane i informacje lub bazować na informacjach dostępnych jedynie
w ramach badanego przedsiębiorstwa.
K.E. Sveiby proponuje podzielić metody pomiaru kapitału intelektualnego na cztery
kategorie6:
1. Metody bezpośredniego pomiaru kapitału intelektualnego (Direct Intellectual
Capital Methods – DIC) – metody te pozwalają identyfikować poszczególne elementy kapitału intelektualnego oraz szacować wartość pieniężną zasobów niematerialnych. Do metod bezpośrednich zalicza się m.in.: model brokera technologii
(Technology broker), model odkrywcy wartości (The Value Explorer™), model
IVM™ (Inclusive Valuation Methodology), model IAV (Intangible Assets Valuation), model TVC (Total Value Creation), model AFTF (Accounting for the future).
5
S. Kasiewicz, W. Rogowska, M. Kicińska: Kapitał intelektualny, spojrzenie z perspektywy interesariuszy, op.cit., s. 101.
6
K.E. Sveiby: Methods for Measuring Intangible Assets, 2001, updated 2010, www.sveiby.com/articles/
IntangibleMethods.htm (8.02.2010); K.E. Sveiby: The New Organizational Wealth, Berrett-Koehler Publishers,
San Francisco 1997, s. 155–160; A. Ujwary-Gil: Kapitał intelektualny a wartość rynkowa przedsiębiorstwa,
C.H. Beck, Warszawa 2009, s. 54–59; Podstawy zarządzania przedsiębiorstwami w gospodarce opartej na
wiedzy, red. B. Mikuła, A. Pietruszka-Ortyl, A. Potocki, Difin, Warszawa 2007, s. 90–105.
606
Karolina Beyer
2. Metody kapitalizacji rynkowej (Market Capitalization Methods – MCM) – metody te służą do szacowania różnicy pomiędzy kapitalizacją rynkową przedsiębiorstwa a jego wartością księgową. Różnica ta stanowi wartość kapitału intelektualnego określonego przedsiębiorstwa. Wśród metod kapitalizacji rynkowej wymienia
się m.in.: MV/BV – wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej (Market
Value to Book Value), wskaźnik q-Tobina (Tobin’s „q”), model IAMV™ (Investor
Assigned Market Value)7.
3. Metody oparte na zwrocie z aktywów (Return on Assets Methods – ROA) – istotą
tych metod jest dzielenie średnich zysków przed opodatkowaniem danego przedsiębiorstwa w danym okresie czasu przez średnią wartość aktywów materialnych
w tym samym okresie. Następnie uzyskany wynik porównywany jest ze średnimi
wynikami sektora, w którym operuje przedsiębiorstwo. Uzyskaną różnicę mnoży się przez średnią wartość aktywów materialnych, aby uzyskać średnie roczne
dochody z aktywów niematerialnych. Kolejnym krokiem jest podzielenie tych dochodów przez średni koszt kapitału, co pozwala skalkulować wartość kapitału intelektualnego. Metody oparte na zwrocie aktywów obejmują m.in. wskaźniki takie,
jak: ekonomiczna wartość dodana EVA (Economic Value Added), skalkulowana
wartość niematerialna CIV (Calculated Intangible Value), dochód kapitału wiedzy
KCE™ (Knowledge Capital Earnings), współczynnik intelektualnej wartości dodanej VAIC™ (Value Added Intellectual Coefficient), model rachunkowości zasobów ludzkich HRA (Human Resources Costing).
4. Metody kart punktowych (Scorecard Methods – SC) – metody te służą do identyfikowania poszczególnych składników kapitału intelektualnego. Metody te składają się z wielu miar i wskaźników, które tworzą raporty o stanie kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa. Metody kart punktowych porównywane są często do
metod bezpośrednich, jednak rzadko pozwalają na wartościowanie pieniężne kapitału intelektualnego. Metody SC opierają się na wykorzystaniu miar jakościowych
do pomiaru kapitału intelektualnego. Do metod w tej kategorii zalicza się m.in.:
zrównoważoną kartę wyników (BSC – Balanced Scorecard), Nawigator Skandii (Skandia Navigator™), monitor aktywów niematerialnych (IAM – Intangible
Assets Monitor), model IC-Rating™, IC-Index, holistyczne podejście do pomiaru
wartości (HVA – Holistic Value Approach)8.
Cechą charakterystyczną metod opartych na kapitalizacji rynkowej oraz metod opartych na zwrocie z aktywów jest wartościowanie pieniężne kapitału intelektualnego. Mogą
7
T.A. Stewart, Intellectual Capital. The New Wealth of organizations, Doubleday, New York 1999,
s. 224–227.
8
W literaturze tematu za kompelksowe metody diagnozy i pomiaru kapitału intelektualnego uznaje się
przede wszystkim Nawigator Skandii autorstwa L. Edvinsson’a (zob. L. Edvinsson, M. Malone: Kapitał
Intelektualny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001) oraz IAM autorstwa K.E. Svieby’ego (zob.
K.E. Sveiby: The New Organizational Wealth...).
Problematyka pomiaru kapitału intelektualnego
607
być stosowane do ilustrowania finansowej wartości zasobów niematerialnych i wykorzystywane są często w relacjach rynkowych. Zaletą tych metod jest fakt, że wyniki mogą być
porównywane pomiędzy przedsiębiorstwami z tego samego sektora. Ponadto, w związku
z tym, że opierają się na informacjach i zasadach sprawozdawczości rachunkowej, są łatwe
do wyliczenia i komunikowania. Do podstawowych wad zaliczyć należy to, że wyrażanie
wszystkiego w kategorii pieniężnej może być powierzchowne.
Metody bezpośrednie i kart punktowych charakteryzują się przede wszystkim tym, że
budują bardzo obszerny i zrozumiały obraz przedsiębiorstwa i mogą zostać zaaplikowane
na rożnych poziomach organizacji. Metody te są również bardziej szczegółowe i dokładne
niż pomiar czysto finansowy. Cechą wyróżniającą tych metod jest możliwość ich zastosowania przez organizacje nienastawione na osiąganie zysków, ponieważ nie opierają swych
wyników na wskaźnikach finansowych. Do wad metod bezpośrednich i kart punkowych
zalicza się fakt, że używane wskaźniki są często zależne od kontekstu i muszą być dostosowywane do wymagań każdej organizacji i obranego celu. To niestety powoduje, że otrzymane wyniki nie mogą być porównywane między organizacjami. Metody te nie uzyskały
jeszcze szerokiej akceptacji przez zarządzających organizacjami, którzy zwykli spoglądać
na wszystko z perspektywy finansowej9. Ponadto, kompleksowość podejścia tych metod
generuje bardzo wiele informacji, które są trudne do analizowania, interpretowania i komunikowania.
Zestawienie metod pomiaru kapitału intelektualnego zgodnie z podziałem
K.E. Sveiby’iego prezentuje rysunek 1.
Należy podkreślić, że dostępne metody pomiaru kapitału intelektualnego w zachodniej praktyce gospodarczej są znane i częściej wykorzystywane niż ma to miejsce w przedsiębiorstwa polskich, które nie są jeszcze tak świadome istoty kapitału intelektualnego.
W związku z powyższym, ważne jest usystematyzowanie dostępnych koncepcji pomiaru
kapitału intelektualnego, by mogły zostać bliżej poznane i wykorzystywane przez polskie
podmioty gospodarcze. Na uwagę zasługuje równiez fakt, iż istota pomiaru kapitału intelektualnego stała się przedmiotem zainteresowania Komisji Europejskiej, co zaowocowało
wydaniem dokumnetu zatytułowanego „Study on the Measurement of Intangible Assets
and Associated Reporting Practices, ENTR/01/054”
Dokonując analizy dostępnych metod pomiaru kapitału intelektualnego można je pogrupować ze względu na kompleksowość pomiaru:
– metody diagnozy i pomiaru, dzięki którym dokonywana jest w pierwszej kolejności identyfikacja kapitału intelektualnego i jego poszczególnych komponentów.
Przy użyciu tych metod pomiar następuje w sensie jakościowym i ilościowym. Ce9
Koncentorwanie się zarządzających przedsiębiorstwami głównie na aspektach finansowych, a tym
samym często brak akceptacji z ich strony dla metod pomiaru jakościowego, jest zagadnieniem często opisywanym w literaturze tematu, zob. K.E. Sveiby: The Four Approaches for Measuring Intangibles, www.
sveiby.com (12.12.2012); P.H. Sullivan Jr, P.H. Sullivan Sr: Valuing Intangible companies. An Intellectual
Capital Approach, „Journal of Intellectual Capital”, Vol. 1, No. 4, 2006, s. 331.
608
Karolina Beyer
lem wykorzystania metod diagnozy i pomiaru jest pozyskanie informacji przede
wszystkim dla wewnętrznych potrzeb przedsiębiorstwa na temat stanu i kondycji
kapitału intelektualnego,
– metody wyceny pozwalają określić wartość pieniężną kapitału intelektualnego,
a tym samym wyceniają wartość przedsiębiorstwa. Wyniki metod wyceny stanowią podstawową informację dla interesariuszy zewnętrznych.
W związku z powyższym dostępne metody pomiaru kapitału intelektualnego z jednej strony służą do zewnętrznej prezentacji informacji o kapitale intelektualnym – w celu
przedstawienia przedsiębiorstwa właścicielom, potencjalnym akcjonariuszom, klientom,
bankom i innym podmiotom, na podstawie czego mogą oni oceniać jakość kierowania
przedsiębiorstwem. Z drugiej strony, metody mogą służyć do wewnętrznego pomiaru, dla
celów zarządzania przedsiębiorstwem, dzięki którym zwiększa się wiedzę na temat przedsiębiorstwa, co pozwoli monitorować jego rozwój i podejmować działania korygujące w sytuacjach tego wymagających.
Poziom całej organizacji
MV/BV
Q Tobina
KCE™
VAIC™
CIV
EVA™
IAMV™
Poziom poszczególnych
komponentów kapitału
intelektualnego
IC-Index™
IC-Rating™
IVM™
The Value
Explorer™
Nawigator
Skandii
Monitor
Aktywów
Niematerialny
Zrównoważona
karta wyników
VCI
Wartościowanie niepieniężne
TVC™
Broker
technologii
IAV
AFTF™
Wartościowanie pieniężne
metody kart punktowych
metody oparte na zwrocie z aktywów
metody bezpośrednie
metody oparte na kapitalizacji rynkowej
Rysunek 1. Metody pomiaru kapitału intelektualnego
Źródło: K.E. Sveiby, Methods for Measuring Intangible Assets, 2001 updated 2010, www.sveiby.com/articles/IntangibleMethods.htm (8.02.2010).
Problematyka pomiaru kapitału intelektualnego
609
Podsumowanie
Pomiar kapitału intelektualnego, tj. bardzo ważnego składnika współczesnych przedsiębiorstw, powinien być zagadnieniem szeroko rozpoznanym przez kadrę zarządzającą.
Niestety nie jest to zadanie łatwe, gdyż nie istnieje uniwersalna metoda pomiaru kapitału
intelektualnego dla wszystkich przedsiębiorstw. W literaturze dostępnych jest wiele koncepcji, natomiast wobec każdej można przedstawić pewne zastrzeżenia. Jedne metody są
bardziej skomplikowane w obliczeniach, inne mniej, jedne badają kapitał intelektualny jakościowo, inne ilościowo, a jeszcze inne wskazują jego wartość pieniężną. Wybór odpowiedniej metody związany jest m.in. z rodzajem prowadzonej działalności, potencjałem
przedsiębiorstwa, jak również wymaga określenia celu pomiaru. W związku z powyższym, niezbędna jest kontunuacja badań nad zagadnieniem pomiaru kapitału intelektualnego i stworzenie kanonu wiedzy w tym zakresie, stanowiacego podstawy teoretyczne, jak
i praktyczne. Jednocześnie konieczne jest propagowanie badań empirycznych w przedsiębiorstwach, gdyż dotychczas nieliczne firmy opracowują raporty na temat posiadanego kapitału intelektualnego.
W niniejszym artykule opisane zostały trudności związane z pomiarem kapitału intelektualnego oraz zaprezentowany został podział metod pomiaru kapitału intelektualnego
wg K.E. Svieby’ego na metody bezpośrednie, kart punktowych, oparte na zwrocie z aktywów i oparte na kapitalizacji rynkowej. Następnie przyjęto podział dostępnych metod
na dwie grupy: metody diagnozy i pomiaru oraz metody wyceny. Podział ten uwzględnia
z jednej strony kompleksowość dostępnych metod, z drugiej zaś cel, dla jakiego pomiar jest
dokonywany. Należy podkreślić, że słuszne wydaje się wykorzystanie kilku z dostępnych
metod, zarówno tych, które pozwalają na identyfikację komponentów kapitału intelektualnego w przedsiębiorstwie, jak i tych, które wskazują efektywność ich wykorzystania w generowaniu wartości dodanej oraz metod, dzięki którym możliwe jest określenie wartości
posiadanego kapitału intelektualnego.
Literatura
Edvinsson L., Malone M.: Kapitał intelektualny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001.
Kasiewicz S., Rogowska W., Kicińska M.: Kapitał intelektualny, spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Oficyna Ekonomiczna Kraków 2006.
Podstawy zarządzania przedsiębiorstwami w gospodarce opartej na wiedzy, red. B. Mikuła, A. Pietruszka-Ortyl, A. Potocki, Difin, Warszawa 2007.
Roos J.: Kapitał intelektualny przedsiębiorstwa, „Zarządzanie na Świecie” 1997, nr 5.
Sokołowska A.: Zarządzanie kapitałem intelektualnym w małym przedsiębiorstwie. PTE, Warszawa
2005.
Sopińska A.: Wiedza jako strategiczny zasób przedsiębiorstwa. Analiza i pomiar kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2008.
Stewart T.A.: Intellectual Capital. The New Wealth of organizations, Doubleday, New York 1999.
610
Karolina Beyer
Stewart T.: The coins in the Knowledge Bank, „Fortune”, za: Edvinsson L., Malone M.S.: Kapitał
intelektualny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001.
Sullivan P.H. Jr, Sullivan P.H. Sr: Valuing Intangible companies. An Intellectual Capital Approach,
„Journal of Intellectual Capital”, Vol. 1, No. 4, 2006.
Sveiby K.E.: Methods for Measuring Intangible Assets, 2001, updated 2010, www.sveiby.com/articles/IntangibleMethods.htm (8.02.2010).
Sveiby K.E.: The four Approaches for Measuring Intangibles, www.sveiby.com (12.12.2012).
Sveiby K.E.: The New Organizational Wealth, Berrett-Koehler Publishers, San Francisco 1997.
Ujwary-Gil A.: Kapitał intelektualny a wartość rynkowa przedsiębiorstwa, C.H. Beck, Warszawa
2009.
mgr Karolina Beyer
Uniwersytet Szczeciński
Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania
Streszczenie
Kapitał intelektualny stanowi podstawowy składnik współczesnych przedsiębiorstw, dlatego
konieczne jest dokonywanie jego pomiaru. Niestety pomiar ten jest zadaniem trudnym, szczególnie
ze względu na niematerialny charakter mierzonych komponentów przedsiębiorstwa. W literaturze
przedmiotu dostępnych jest wiele metod pomiaru kapitału intelektualnego, natomiast w przedsiębiorstwach są one rzadko wykorzystywane.
Niniejszy artykuł rozpatruje problem pomiaru kapitału intelektualnego, a także dokonuje usystematyzowania dostępnych metod jego oceny i wartościowania
ISSUES OF INTELLECTUAL CAPITAL MEASUREMENT
Summary
Intellectual capital is a key component of today’s enterprises, therefore it is necessary to measure it. Unfortunately, this measurement is a difficult task, especially because of the intangible nature
of the measured components. In the literature, there are many available methods of intellectual capital
measurement, but a universal method does not exist yet, therefore companies rarely measure their
intellectual capital.
The aim of this article is to examine the problem of measuring intellectual capital in enterprises, as well as to systematize available methods of IC measurement.

Podobne dokumenty