Ziemia Głogówecka

Komentarze

Transkrypt

Ziemia Głogówecka
Ziemia
Głogówecka
Głogówek 2009
1
REDAKCJA:
Autorzy
KOREKTA TEKSTÓW WŁAŚCIWYCH:
Stanisław Młynarski
TŁUMACZENIE STRESZCZEŃ:
Justyna Cuber-Janik
NA OKŁADCE:
Panorama Głogówka – widok z wieży ratuszowej, fot. Robert Wahl, 2004 r.
OPRACOWANIE GRAFICZNE I DRUK:
Katarzyna Malkusz, Drukarnia SADY Krapkowice
FOTOGRAFIE WYKORZYSTANE W PUBLIKACJI POCHODZĄ ZE ZBIORÓW:
autorów, Lucjana Wójcika, Jacka Fidota, Archiwum Urzędu Miejskiego,
Muzeum Regionalnego, Parafii p.w. Św. Bartłomieja i Klasztoru OO. Franciszkanów
w Głogówku.
Publikacja sfinansowana przez Urząd Miejski w Głogówku
© Towarzystwo Miłośników Głogówka
ISBN 978-83-928597-0-3
Spis treści
Aleksandra Derkacz, Łukasz Szała, Marek Szała
Z przeszłości miasta … … … … … … … … … … … … … . . . . . . . . . … … . . . . … … . .
Aus der Vergangenheit der Stadt (Zusammenfassung) … … … … … . . . . . . . . . . … … …
Henryka Młynarska
Zwyczaje i tradycje Głogówka … … … … … . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . … … …
Oberglogauer Bräuche und Traditionen (Zusammenfassung) … … … … . … … … …
Aleksander Devosges Cuber
Historia zabytkiem pisana … … … … … . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . … … …
Geschichte, die mit dem Denkmal geschrieben wurde (Zusammenfassung) … …
Elżbieta Romanowska
Przyroda głogóweckiej Ziemi … … … … … . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . … … …
Natur der Oberglogauer Erde (Zusammenfassung) … … … . . . . . . . . . . . . . . … … … … …
Dominik Wawrzyniak, Ilona Więckowska
Krajobraz kulturalnych wydarzeń … … … . . . . . . . . . . . . . . . . … … … … …
Landschaft kultureller Ereignisse (Zusammenfassung) … … … … … … . . . . . . . . . . … …
Plan Gminy
ALEKSANDRA DERK ACZ, ŁUK ASZ SZAŁA, MAREK SZAŁA
Aleksandra Derkacz, Łukasz Szała,
Marek Szała
Z przeszłości miasta
Nazwa miasta
Głogówek. Jego nietuzinkowy portret
tworzą wyjątkowe miejsce, gdzie zmienne koleje losu spisały specyficzną, lecz
interesującą historię. Niewielkie miasto
splata ze sobą niezwykłe przygody. Dzisiejszy Głogówek przez wieki zmieniał
swoją nazwę w zależności od tego, jak
w ciągu dziejów przesuwały się granice
i wpływy polityczne władców tej części
Śląska. Miasto w starych polskich dokumentach widnieje jako Mały Głogów lub
Górny Głogów, źródła czeskie wymieniają
Horny Hlohov a niemieckie Klein Glogau
lub Ober-Glogau czy nawet Kraut Glogau, od uprawianej tu podobno niegdyś
kapusty. W średniowiecznych źródłach
pojawiają się także łacińskie nazwy, takie
jak Minor Glogovia czy Superior Glogovia.
Po wojnie miasto było złośliwie nazywane „Małym Berlinem”. Pierwszy tego
sformułowania użył cesarz Wilhelm II,
urzeczony pięknem miasta podczas wizyty w roku 1892. Górnośląski Głogówek często bywa mylony z Dolnośląskim
Głogowem. W rzeczywistości obie miejscowości nie mają ze sobą wiele wspólnego, poza podobną nazwą i epizodem
z XV wieku, kiedy to Henryk IX Starszy,
pan Głogowa, wystąpił o prawa do Głogówka (przyznane mu zresztą przez
■ Panorama Głogówka na jednym z najstarszych
rysunków- XVI w.
■ Głogówecki Tymf. Kiedy w Głogówku przebywał
Jan Kazimierz powstała w mieście mennica, w której bito monetę z królewską podobizną. Monetę
nazwano Tymfem, od nazwiska dzierżawcy mennic
koronnych - Andrzeja Tymfa. Monety nie odznaczały się dużą dbałością o jakość i były produkowane
w ogromnych ilościach, często z błędami w nazwach. Stąd wzieło się powiedzenie „Dobry żart
tymfa wart”.
■
Kościół oo. Franciszkanów pw. św. Franciszka
z Asyżu
6
Z PRZESZŁOŚCI MIASTA
czeskiego Króla Wacława IV w Prima
Aprilis, 1 kwietnia 1418). W istocie
Głogówek nazwę swą zawdzięcza rosnącym niegdyś w jego okolicach krzewom
głogu, rośliny używanej w medycynie
do leczenia chorób serca.
Pierwsi mieszkańcy
Dogodne warunki naturalne i sąsiedztwo Bramy Morawskiej spowodowały,
że osadnictwo na tych terenach rozwijało
się prawdopodobnie już w okresie środkowego paleolitu (100 - 40 tys. lat p.n.e.).
W obszarze gminy Głogówek rozmieszczone są stanowiska archeologiczne,
które potwierdzają obecność osadników
na naszych ziemiach już w epoce brązu.
Największe stanowiska archeologiczne
znajdują się w Głogówku, Mochowie,
Głogowcu oraz Dzierżysławicach. Odnalezione cmentarzyska kultury łużyckiej
dają pogląd na obrządek pogrzebowy oraz
umożliwiają rekonstrukcję zagadnień społecznych. Bowiem w odkrytych grobach
z epoki brązu wraz ze szczątkami kostnymi znaleziono narzędzia, broń, ozdoby oraz naczynia z jedzeniem. Według
swych pierwotnych wierzeń Prasłowianie
odprawiali rytuały związane z pochówkiem w celu zapewnienia bytu zmarłym
członkom rodu w innym świecie.
■ W historii Głogówka zapisał się również znany
wszystkim autor średniowiecznej literatury – Mikołaj z Koźla (ok. 1390 – 1423). W Głogówku spędził
część swego życia, przebywając tu w pierwszej
połowie XV w., kształcąc się w szkole prowadzonej
przez głogóweckich franciszkanów. Świadectwem
wysokiego poziomu wiedzy Mikołaja z Koźla stał
się jego diariusz, napisany w latach 1414-1417.
Pisany był w każdym miejscu, w którym przebywał
autor, także w Głogówku. Zawiera on 151 kart,
spisujących najróżniejsze dziedziny życia, miedzy
innymi: modlitwy, rozprawy teologiczne, medyczne, legendy, zagadki oraz pieśni. Wśród spisanych
zapisów nutowych należałoby by wymienić pieśń
z wielogłosową ewangelią o Marii i Marcie – „hoc
et pulchrum evangelium” czy pieśń świecką „Chcy
na pannu żałować” z 1417 r. napisaną w języku
polskim. Stwierdzić można, iż twórczość Mikołaja,
zapoczątkowana w średniowieczu, rozpoczęła tradycje muzyczne w Głogówku.
Trzy sierpy i kiście winogrona
Pierwsza wzmianka o osadzie widniejącej pod nazwą Glogov pojawia się
w jednym z dokumentów biskupich
7
ALEKSANDRA DERK ACZ, ŁUK ASZ SZAŁA, MAREK SZAŁA
■ W 1989 r. odbyła się w głogóweckim klasztorze kapituła krakowskiej prowincji franciszkańskiej, mającej
na celu przyszłość minoryckiego zakonu.
w roku 1226. Akt lokacji miasta natomiast przypada na drugą połowę XIII
wieku. Wtedy miasto posiada już dwa
kościoły, plac targowy oraz drewnianą
zabudowę mieszkalną otoczoną wałami.
Założycielami grodu byli członkowie
rodziny Larischów i to prawdopodobnie
od ich herbu pochodzi ten, którym posługuje się obecnie miasto. Roślinno-rolniczy głogówecki herb ma kształt trzech
sierpów, pośród których występują trzy
kiście winogron. Domniemywać można, że miejscowe godło jest pochodną
zamiłowania mieszkańców tych okolic
do uprawy winnej latorośli na słonecznych stokach doliny Osobłogi.
Głogóweccy Bracia Mniejsi
Z Głogówkiem ściśle związana
jest historia ojców franciszkanów. Miasto powitało franciszkańskich minorytów już w 1264 roku, z pomocą księcia
opolskiego Władysława. Wówczas powstał klasztor pw. św. Franciszka z Asyżu, a rozwój franciszkańskiego zakonu
dokonywał się podobnie jak w pozostałych konwentach minoryckich. Bracia, utrzymując się z jałmużny, rozwijali swoją szeroką działalność, nie tyle
w mieście, ile w pobliskich miejscowościach. Przez kolejne stulecia klasztor
franciszkanów nie omieszkały dotknąć
ciężkie momenty.
8
Z PRZESZŁOŚCI MIASTA
Na dziejach głogóweckich minorytów odcisnęło się piętno życiowych
wyborów Bolka V Husyty. Ten książe
opolski urodził się około roku 1400.
Kształcił się na uniwersytecie w Pradze,
gdzie zapoznał z religijnymi poglądami
reformatora Jana Husa. W 1424 roku
otrzymał na własność od ojca (Bolesława IV Opolskiego) okręg Prudnicki
oraz miasto Głogówek, które po roku
obrał na swoją stolicę. Trzy lata później,
pod nieobecność Bolka, do bram miasta
docierają odziały husyckie, zdobywając je i plądrując. Bolko, chcąc uchronić
swoje włości przed dalszym zniszczeniem, zgodził się na warunki najeźdźców. Zniósł fundację, ustanowioną przez
Bolka IV względem głogóweckiej kolegiaty, przyjął nauki Husa oraz przystąpił
do wrogich wojsk. W konsekwencji najazd husytów w 1428 roku spowodował
wygnanie głogóweckiego duchowieństwa z miasta, w tym i zakonników.
Czasy reformacji natomiast przeniknęły głęboko do klasztoru, czyniąc
go w XVI wieku własnością luterańskich kaznodziei. Tymczasem, kiedy
w Głogówku zaczynają panować Oppersdorffowie, minoryci powracają
na swą placówkę, by z pomocą Georga
III odbudować ponownie kościół i klasztor. Dalsze wieki to zarówno dobrobyt
klasztoru sprzyjający franciszkanom,
jak i klęski miasta, co wpływało negatywnie na zakon. Dodatkowo początek
XIX wieku, a dokładnie rok 1810, przy-
■ Kopia cudownego obrazu Madonny z Dzieciątkiem w kościele oo. Paulinów w Mochowie. Obraz
ufundowany został przez Władysława Opolczyka w
1384 r. Przed nim modlił się, przebywający w Głogówku w czasie najazdu szwedzkiego w 1655 r.,
król Jan Kazimierz wraz ze swą małżonką Ludwiką
Marią Gonzagą.
■ Jan Kazimierz Waza. Został ugoszczony na zamku podczas potopu szwedzkiego przez hrabiego
Franza Eusebiusa Oppersdorffa. Gest hrabiego wynikał z zażyłości rodu Oppersdorffów z Wazami, ponieważ w czasie wojny 30-letniej król Władysław IV
udzielił schronienia Oppersdorffom na Wawelu.
9
ALEKSANDRA DERK ACZ, ŁUK ASZ SZAŁA, MAREK SZAŁA
■ Kościół WNMP w Racławicach Śląskich. W XVI w. w Racławicach dominował protestantyzm. Za sprawą
rodziny Oppersdorfów, właścicieli również tej wsi, wiek XVII stał już pod znakiem katolicyzmu. W 1661 r.
z polecenia Franza Eusebiusa Oppersdorffa sprowadzono do Racławic Śląskich pierwszego proboszcza.
nosi sekularyzację. Wśród wielu zniesionych śląskich klasztorów znalazł się
także i głogówecki. Rok później ostatni
zakonnicy opuszczają miasto, które było
ich domem przez prawie sześć wieków.
W 1945 roku, po 135 latach, franciszkanie powracają do Głogówka
po najdłuższej, jak do tej pory, przerwie,
zamieszkując w jednym skrzydle klasztoru. Lata powojenne postawiły przed
franciszkanami niełatwe zadanie, ponieważ życie zakonne należało tu zbudować
od podstaw. Bracia rozpoczęli prace przy
dwóch kościołach, obejmując tym samym administrację parafii w 1946 roku,
a prowadząc ją do roku 1992. W latach
1948-52 mieściło się w klasztorze niższe seminarium duchowne, rozwiązane
przez władze komunistyczne. W roku
1963 erygowano ponownie głogówecki
klasztor i ustanowiono wspólnotę zakonną. W latach 80-tych całość klasztoru franciszkanów stała się na powrót
własnością zakonników. Od 1996 r. mieści się w klasztorze prenowicjat, czyli
wstępny etap formacji zakonnej. Poprzez
szereg podejmowanych prac i inicjatyw
kulturalnych, społecznych, lecz przede
wszystkim religijnych, franciszkanie
zjednali sobie sympatię mieszkańców,
wpisując się w kulturalno-konfesyjną
mozaikę miasta.
10
Z PRZESZŁOŚCI MIASTA
Bracia paulini
Dzieje klasztoru ojców paulinów
w Mochowie ściśle związane są z księciem Władysławem Opolczykiem. Klasztor w Mochowie Paulinach był bowiem
drugą fundacją księcia po Jasnej Górze,
a dokumentem fundacyjnym z 20 stycznia 1388 r. ustanowił paulinów właścicielami ziem w okolicy rzeki Osobłogi
oraz klasztoru pw. Św. Trójcy. Początkowo w XIII wieku, na „łąkach Marii Panny” stała jedynie drewniana kapliczka.
Z czasem został wybudowany kościół
i klasztor, który stał się domem pierwszej
paulińskiej wspólnoty oraz cudownego
obrazu Marii z Dzieciątkiem. Klasztor
został zniszczony w 1428 roku podczas
najazdu husytów, natomiast zostaje odbudowany na nowo przez częstochowskich
współbraci w 1578 roku. Po wielu latach
istnienia zostaje rozwiązany podczas
sekularyzacji, w roku 1813. Natomiast
w pierwszej połowie XIX wieku roku
hrabia Oppersdorff ratuje obiekt, dokonuje remontów oraz podarowuje go diecezji. Klasztor zostaje również prawnie
użytkowany przez siostry boromeuszki,
które urządzają tu szpital i prowadzą
prace charytatywne. W 1972 roku paulini przejmują parafię w Mochowie, która wcześniej należała do Wierzchu, zaś
siostry boromeuszki opuszczają klasztor
w 1998 roku.
■ Kamienna renesansowa chrzcielnica. Wyryty na
niej napis mówi, że ufundował ją w 1558 r. Marcin
Saita, polski propagator protestantyzmu.
■ Synagoga w 1930 r. Widok na ścianę wschodnią.
Architektura budynku powstałego w 1864 r. zaprojektowana została przez urodzonego w Głogówku
wiedeńskiego architekta Wilhelma Frankela.
11
ALEKSANDRA DERK ACZ, ŁUK ASZ SZAŁA, MAREK SZAŁA
Inne wyznania
Protestantyzm dotarł do Głogówka
w XVI wieku, w wyniku objęcia naszych
ziem przez Jerzego Hohenzollerna, który był gorliwym wyznawcą nauki Lutra.
W roku 1553 księstwo opolsko-raciborskie zostało oddane w zarząd królowej
węgierskiej Izabeli Jagiellonki. Będąc
katoliczką nie czyniła trudności innowiercom. Zezwoliła głogóweckim protestantom na zbudowanie kościoła ewangelickiego, powoływanie pastorów oraz
założenie szkoły.
Pierwsze wzmianki o głogóweckiej
gminie żydowskiej pochodzą z XVI wieku, a dokładniej z 1543 roku. Wówczas
zagrożono miejscowym Żydom, że zostaną wygnani z miasta, co miało miejsce
w czasach zarazy, w latach 1631-1633.
Wtedy też udali się oni do pobliskiej
Białej Prudnickiej, by znów móc wrócić
do Głogówka. Pomimo niewielkiej liczby założyli tu małą gminę żydowską, zapewne w połowie XVIII wieku. Ze spisu
ludności, z 1858 roku wynika, iż połowie
XIX wieku było w Głogówku 158 Żydów. Z ich inicjatywy, w roku 1864 zbudowana zostaje synagoga, o dość interesującej architekturze. W latach 30-tych
XX wieku budynek został gruntownie
przebudowany. Głogówecka synagoga
przestała spełniać swoje przeznaczenie
po dojściu Hitlera do władzy. Podczas
nocy kryształowej w 1938 roku hitlerowskie bojówki spaliły ją. Miejscowi Żydzi,
zdając sobie sprawę z grożącego im nie-
■
Komunalny cmentarz żydowski zamknięty
w 1958 r. Większość grobowców pochodzi z XIX w.
■
Dzwon ordynacki, nazywany Dzwonem Ósmej
Godziny. Znalazł się w Głogówku dzięki Georgowi
III Oppersdorffowi w 1649 r. Dźwięki dzwonu rozbrzmiewały przez trzy wieki, do czasów II wojny
światowej. Po wojnie został odnaleziony w Niemczech. Powrócił do Głogówka 6 czerwca 2001 r.
i ponownie zawisł w kościele klasztornym.
12
Z PRZESZŁOŚCI MIASTA
■ Majorat głogówecki pozostawał w rękach właścicieli z rodu Oppersdorffów. Po śmierci Franza
Eusebiusa II Głogówek przechodzi w posiadanie
morawskiej linii rodu. Bezpotomność ordynatów tej
linii powoduje przekazanie miasta w 1781 r. czeskiej
linii Oppersdorffów.
■
Sklepienie biblioteki zamkowej, założonej przez
Georga III Oppersdorffa. Poszczególne pola sklepienia
zdobią sztukaterie zawierające 24 łacińskie paradoksy
zaczerpnięte z ksiąg Nowego Testamentu. Odnoszą
się do określonych dziedzin wiedzy zgromadzonej
w księgach rozmieszczonych na ścianach przestronnej
biblioteki. Zbiory Oppersdorffów uchodziły za jedne
z najbogatszych w tej części Śląska. Około 13 tys.
woluminów zostało w czasie ostatniej wojny uratowanych. Zdeponowano je w Bibliotece Śląskiej
w Katowicach.
■ Pałacyk w Kazimierzu z XVI w. Należał w XVII stuleciu do rodziny Oppersdorffów. Natomiast w XIX w.
stał się własnością probostwa (zwanego Damasko)
należącego do rodu von Prittwitz.
13
ALEKSANDRA DERK ACZ, ŁUK ASZ SZAŁA, MAREK SZAŁA
■ Baszta. Pełniła niegdyś rolę miejskiej strażnicy. Jak głosi legenda, wieża basztowa została ufundowana
z pieniędzy pewnej zamożnej mieszkanki Kierpnia, która zachodząc w ciążę przed ślubem, urodziła dziecko,
po czym je zamordowała i rzuciła świniom na pożarcie. Zbrodnia wyszła na jaw. Kobieta była pierwszym
więźniem, który zginął przykuty łańcuchami do murów baszty, a jej duch w postaci białej damy ponoć
straszy do dziś.
14
Z PRZESZŁOŚCI MIASTA
■ Kościół parafialny pw. św. Bartłomieja Apostoła w Głogówku.
15
ALEKSANDRA DERK ACZ, ŁUK ASZ SZAŁA, MAREK SZAŁA
■
■ Kościół pw. św. Jadwigi w Szonowie. Pierwsze
Wśród wielu licznych fundacji Georga III Oppersdorffa znalazł się sławny Domek Loretański
ufundowany w 1630 r., znajdujący się w kościele
oo. Franciszkanów w Głogówku.
wzmianki o kościele pochodzą z 1335 r.
■ Oberglogauer Wochenblatt. W latach 1845-1847
■
Kamienna tablica z łacińskim tekstem metalowych liter w kościele św. Franciszka w Głogówku.
Za tablicą spoczywają w urnach serca małżonek hrabiego Georga III Oppersdorffa: hrabiny Benigmy von
Promnitz i Estery Barbary von Meggau.
raz w tygodniu ukazywało się pierwsze głogóweckie czasopismo. Czterostronicowa gazeta zawierała
informacje z życia społeczno-kulturalnego, ogłoszenia oraz terminarze. Jego kontynuacją był „OberGlogauer Stadtblatt”.
16
Z PRZESZŁOŚCI MIASTA
bezpieczeństwa porzucili swoje głogóweckie domy. Historyczną pamiątką
po nich jest cmentarz żydowski, którego
pozostałości znajdują się w Olszynce.
Cmentarz, dziś już bardzo zniszczony,
mieści kilkadziesiąt płyt grobowych.
Po II wojnie światowej nie odrodziła się
już gmina żydowska, a budynek dawnej
synagogi został gruntownie wyremontowany oraz przebudowany z przeznaczeniem na magazyn. Dzisiaj w dawnych
murach synagogi znajdują się lokale
mieszkalne.
Ród Oppersdorffów
Głogówek swój obecny kształt zarówno na płaszczyźnie architektonicznej
jak i kulturowej zawdzięcza rodzinie
Oppersdorffów, wywodzącej się z hrabstwa Tierstein w Szwajcarii. Ówczesne
przetasowania wśród wyższych sfer spowodowały, iż mało znane rody zaczęły
zajmować miejsca starej arystokracji.
Jednym z nich był ród Oppersdorffów.
Przedstawiciele rodziny, wcześniej znanej jako Ebersdorf, pojawili się na Śląsku
w XV wieku. Głogówek stał się ich własnością w 1595 roku.
Pierwszym ordynatem zamku w Głogówku był marszałek i baron Hans von
Oppersdorff, uczestnik wielu wypraw
wojennych. W wyniku ożenku z Christie von Zedlitz, córką ówczesnego właściciela głogóweckiego zamku, baron
zebrał głogóweckie dobra wraz z Koźlem. Ze względu na brak potomstwa,
■
Pieniądze zastępcze (Notgeld) wydane przez
magistrat Głogówka w 1921 r. Wykorzystywane
jako forma walki propagandowej w okresie plebiscytowym.
■ W 1929 r. odsłonięty został pomnik poświęcony
poległym w czasie I wojny światowej mieszkańcom
Głogówka.
17
ALEKSANDRA DERK ACZ, ŁUK ASZ SZAŁA, MAREK SZAŁA
majątek Hansa odziedziczył jego bratanek, Georg II. Dzięki jego staraniom
powstało w mieście wiele urządzeń użyteczności publicznej, w tym wieża wodna z 1597 roku, która zgodnie z legendą
miała zostać zbudowana według projektów Mikołaja Kopernika. Z kolei potomstwo Georga II rozpoczyna trzecią
linię rodu Oppersdorffów, a jego przedstawiciele z czasem stają się prawowitymi właścicielami Głogówka.
Z racji, iż ród Oppersdorffów wyznawał wiarę katolicką, nowi właściciele Głogówka rozpoczęli walkę z protestantami.
Zaraz po śmierci polskiego kaznodziei
Saity, zwolennika nauki Lutra, Hans Oppersdorff powołał na dziekana głogóweckiej kolegiaty katolickiego duchownego
oraz samą kolegiatę restytuował. Od tego
momentu zabroniono korzystania protestantom z kolegiaty, jak również z opuszczonego w 1565 roku kościoła franciszkańskiego. W tej sytuacji byli zmuszeni
odprawiać swoje nabożeństwa w domach
prywatnych. Kolejnym krokiem w walce
przeciw wyznawcom luteranizmu było
powołanie rady miejskiej, złożonej wyłącznie z katolików, mimo iż 75% mieszkańców Głogówka było protestantami.
Rada miała nie dopuszczać niekatolików
do obywatelstwa miejskiego, mistrzostwa
cechowego oraz do korzystania z przywileju piwowarskiego. Zezwolono jednak
protestantom wybrać 8-osobową komisję, która miała prawo reprezentować
ich w ratuszu i na zamku.
■ W 1802 roku założono w Głogówku katolickie
seminarium nauczycielskie. W latach 1818-1872
mieściło się ono w obecnym klasztorze oo. Franciszkanów, a od roku 1872 w budynku dzisiejszego
Zespołu Szkół. Seminarium zlikwidowano w roku
1925. Jednym z absolwentów seminarium był Karol
Miarka, organizator wielu polskich organizacji społecznych i gospodarczych na Górnym Śląsku, które
sprzeciwiały się germanizacji.
■ Zamek na początku XX w. Widok na bramę zamkową.
■ Budynek głogóweckiej poczty w XIX w.
18
Z PRZESZŁOŚCI MIASTA
■ Kapliczka w Nowych Kotkowicach. Dzwon, znajdujący się w kapliczce poświęcony został w 1921 r. i od
tego momentu co roku dzwonił nawołując mieszkańców na nabożeństwa majowe. Obecnie służy jedynie
jako „dzwon zmarłych”.
19
ALEKSANDRA DERK ACZ, ŁUK ASZ SZAŁA, MAREK SZAŁA
Cały majątek Georga II odziedziczył
najmłodszy jego syn – Rudolf. Będąc nieletnim (odziedziczył Głogówek w wieku
10 lat), pozostawał pod opieką najstarszego brata – Georga III, który według
zamysłu ojca miał zostać duchownym.
Jednak losy zamku i jego dziedziców potoczyły się zupełnie inaczej. Zaraz po zyskaniu pełnoletniości Rudolf w dziwnych
okolicznościach sprzedał wszystkie dobra najstarszemu bratu, po czym wkrótce
umarł w wieku 23 lat.
Odkupienie od brata Rudolfa całego
głogóweckiego dominium wyszło miastu
na dobre. Hans Georg III Oppersdorff
(1588-1651) okazał się najwybitniejszym
przedstawicielem rodu. Za jego panowania(1617-1651) rozbudowano głogówecki zamek do dzisiejszych rozmiarów,
powstała biblioteka i drukarnia, w której
wydrukowano między innymi przewodnik po domku loretańskim czy „Podręcznik
dobrej śmierci”. W tym czasie Głogówek
został przekształcony w majorat (czyli majątek, który może być dziedziczony
przez najstarszego syna) a Hans Georg
III został jego pierwszym ordynatem.
Wybitny Oppersdorff zasłynął również wielodzietnymi małżeństwami.
Dziesięcioro potomstwa pozostawił
z pierwszego małżeństwa z Benigną
Polyxeną von Promnitz. Z drugą żoną,
Barbarą Esther Reichsgraf von Maggau miał pięcioro dzieci. Po jej śmierci
60-letni ordynat ożenił się po raz trzeci
z Marią Elżbietą von Pötting.
■ Oberża, w której wedle miejscowych legend
miód pili panowie Kmicic oraz Zagłoba nad smutnym losem ojczyzny deliberując.
■ Na posiedzeniu Rady Miejskiej w 1908 r. radni
wyrażają zgodę na budowę budynku sądu rejonowego (Amtsgericht).
■ Kościół cmentarny pw. Krzyża św. Zbudowany
został w 1705 r. z fundacji głogóweckiej mieszczki
- Anny Pietruszki z Oraczy.
20
Z PRZESZŁOŚCI MIASTA
■ Panorama Głogówka.
■ Drewniany kościółek w Rzepczech pw. św. Jakuba Starszego, wzmiankowany w XV w.
21
ALEKSANDRA DERK ACZ, ŁUK ASZ SZAŁA, MAREK SZAŁA
Za panowania Georga III, silnie zakorzeniona w Głogówku kontrreformacja stała się manifestem orientacji
katolickiej głogóweckich Oppersdorffów. Będąc żarliwym katolikiem, wykształconym przez jezuitów, był sprawcą
pogorszenia się sytuacji protestantów.
Wtenczas ostatecznie zburzona została
świątynia, a duchowni ewangeliccy mieli
w ciągu 3 tygodni opuścić miasto. Głogówek znowu przez kolejne wieki stał się
silnym ośrodkiem katolicyzmu.
Głogówecki mecenas sztuki, pisarz
i aktor w wyjątkowy sposób zamanifestował swoje odejście. Po śmierci, zgodnie ze swoją prośbą, niesiony podczas pogrzebu na desce przez najbiedniejszych
obywateli miasta zostaje pochowany
w stroju żebraka pod głównym ołtarzem
kościoła parafialnego.
Kolejnym ordynatem ziemi głogóweckiej zostaje syn Georga III - Franz
Eusebius Oppersdorff. W czasie „potopu
szwedzkiego”, daje schronienie królowi Polski – Janowi Kazimierzowi oraz
Marii Ludwice. Gości ich wraz z całym
dworem na zamku w 1655 roku. Wówczas małe i urokliwe miasteczko przez
dwa miesiące było „stolicą Polski”, choć
na uchodźstwie.
Ziemie Głogóweckie pozostały własnością rodu Oppersdorffów przez wiele
pokoleń i gdy jedna linia rodu wymierała,
jej majątek przechodził do rąk kolejnej.
Oficjalnie przestali zarządzać miastem
w 1808 roku.
■ Straż pożarna w Biedrzychowicach na przedwojennej pocztówce.
■ Kaplica na głogóweckim cmentarzu.
22
Z PRZESZŁOŚCI MIASTA
■ Racławicki most kolejowy nad Osobłogą oddany do użytku w 1905 r. Dziś uznawany jest za
skarb architektury kolejowej dawnego Śląska.
Z X głogóweckim ordynatem – Hansem Georgiem Oppersdorffem związane
są lata plebiscytowe. Zamężny z Dorotą Radziwiłłówną związał się rodzinnie
z Polakami. Opowiedział się również
za przyłączeniem Głogówka w granice Polski. Tym samym rozbudził wobec
swej rodziny antypolskie nastroje, które
w tym okresie szerzyły się w Głogówku.
Ostatnim, XI ordynatem Głogówka
był Wilhelm Karl Hans Oppersdorff,
który wraz z rodziną opuścił zamek
w 1945 roku, uchodząc przed radziecką
ofensywą w głąb Niemiec.
jenne starały się zaleczyć wojenne rany,
mijając pod znakiem licznych prac
remontowych, usuwaniu szkód. Głogówek w miarę upływu czasu, pozbawiony jakichkolwiek władz administracyjnych, zaczyna się zmieniać
i zaludniać. Do miasta napływają autochtoni, jeńcy wojenni, powracający
z Rzeszy Polacy. Przybywają także repatrianci zza Buga (m.in. do Szonowa
czy Racławic Śląskich – miejscowości
leżących w okolicach Głogówka) wraz
z całym dobytkiem. Zajmują gospodarstwa pozostawione przez wysiedlonych na Zachód Niemców. Powojenne
migracje różnicują Głogówek i okolice
pod względem społecznym oraz kulturowym, ubogacając tym samym głogówecką gminę.
Powojenne losy miasta
Druga wojna światowa zaskoczyła
Głogówek dopiero w 1945 roku, poczynając dotkliwe straty. Lata powo23
ZUSAMMENFASSUNG
skaner sind, unterstützt von dem Oppelner
Herzog Wladislaus, seit 1264 in Oberglogau
ansässig. Die religiöse Geschichte der Stadt
wird seit 1388 durch das Paulinerkloster im
naheliegenden Mochau bereichert, in dem
das Bild der Muttergottes aus Tschenstochau
verborgen wurde. Der Protestantismus gelangte im 16. Jh. nach Oberglogau, und dank
der ungarischen Königin Isabella Jagiellonica
wurde hier eine evangelische Kirche erbaut.
Die jüdische Gemeinde bildete sich wahrscheinlich in der Mitte des 18. Jhs. Auf ihre
Initiative hin wurde 1864 die Synagoge erbaut. Als Erinnerung an die diese Gemeinde
ist bis heute der jüdische Friedhof erhalten
geblieben, der sich in der Waldanlage „Olszynka“ befindet.
Sein heutiges architektonisches wie kulturelles Antlitz verdankt Oberglogau der
Herrschaft des Adelsgeschlechtes der Oppersdorffer, die aus der Grafschaft Tierstein
aus der Schweiz stammen. Eine neue Stammeslinie dieses Geschlechts entstand nach
Ankunft seiner Vertreter in Schlesien und
Erwerb des Dorfes Oppersdorff zu Beginn
des 15. Jhs. Zahlreiche Zugehörige dieses
Adelsgeschlechtes stifteten künstlerische
Werke, die noch heute das Antlitz der Stadt
prägen; federführend war jedoch Georg III.
Oppersdorff. Die Oberglogauer Oppersdorffer unterstützten als Katholiken die Gegenreformation. Wilhelm Karl Hans Oppersdorff,
der elfte und sogleich letzte Majoratsherr,
verließ mit der Familie 1945 das Schloss, um
vor der russischen Offensive zu fliehen. Nach
dem 2. Weltkrieg veränderte sich die Stadt
beachtlich. Die durch den Krieg verursachten
Bevölkerungsverschiebungen bereicherten
die gesamte Oberglogauer Gemeinde sozial
und kulturell.
Aleksandra Derkacz, Łukasz Szała,
Marek Szała
Aus der Vergangenheit
der Stadt
Oberglogau ist eine einzigartige Stätte,
in der sich historische Wechselfälle zu einer
spezifischen und interessanten Geschichte kristallisieren. Die Kleinstadt durchlebte
viele Umbrüche und änderte mehrfach ihren
Namen aufgrund politischer und territorialer
Verschiebungen in diesem Teil Schlesiens. In
den mittelalterlichen Quellen sind die Namen
Mały Głogów, Horni Hlohov, Klein Glogau
oder Superior Glogovia zu finden. Die Stadt
verdankt diese Bezeichnungen dem Weißdorn, der in der polnischen Sprache „głóg”
heißt. Die Pflanze, die in der Medizin gegen
Herzkrankheiten angewendet wird, wuchs
früher häufig im Umkreis von Oberglogau.
Vorteilhafte Umweltbedingungen und
die Nähe der Mährischen Pforte führten
dazu, dass das Gebiet wahrscheinlich schon
im mittleren Paläolithikum (100 - 40 Tausend Jahre v. Chr.) besiedelt wurde. Erstmal
erwähnt wird der Ort unter dem Namen
Glogov in einem bischöflichen Dokument
aus dem Jahr 1226. In der zweiten Hälfte
des 13. Jahrhunderts besaß die Stadt schon,
durch Dämme geschützt, zwei Kirchen,
einen Marktplatz und eine hölzerne Wohnhausbebauung. Die Gründer der Stadt waren
Mitglieder der Familie Larisch, und höchstwahrscheinlich wurde das heutige Stadtwappen von ihrem Wappen abgeleitet. Das
Wappen zeigt drei Sicheln, zwischen denen
sich drei Büschel Weintrauben befinden. Die
Geschichte des Franziskanerklosters ist eng
mit der der Stadt verbunden. Die Franzi-
24
ZWYCZAJE I TRADYCJE GŁOGÓWK A
Henryka Młynarska
Zwyczaje i tradycje
Głogówka
Język
Położenie geograficzne, typowo przygraniczne oraz procesy historyczne sprawiły, że ludność zamieszkała na tych
terenach posługiwała się specyficznym
językiem, archaicznym i bogatym w zapożyczenia czeskie i niemieckie. Po wojnie mozaikę językową wzbogaciła mowa
nowych mieszkańców „przesiedleńców”
ze wschodu.
„Mowę śląską należy uznać za jedną
z najbardziej archaicznych gwar polskich”
(prof. Jan Miodek), gdyż zachowało się
w niej wiele cech, które zanikły w języku
ogólnym. Dialekt głogówecki ma wiele
odmian lokalnych. W jednej wsi „godają”, w innej „rządzą”, nie należy się tym
przejmować, bowiem ta różnorodność
języka świadczy o jego bogactwie. W ramach edukacji regionalnej młodzież poznaje historię swojej małej ojczyzny, bierze udział w konkursach gawędziarskich,
redaguje słowniczki, w których zapisuje
słownictwo powoli wychodzące z użycia. Gwara z życia codziennego przeszła
do mediów i literatury, przestała być
czymś wstydliwym, stała się świadectwem tożsamości regionalnej.
■ Okładka Słowniczka Gwary PG nr 1 w Głogówku.
25
HENRYK A MŁYNARSK A
Strój ludowy
Ubiory noszone w końcu XIX w.
i w pierwszych dziesiątkach lat XX w.
ulegały licznym przemianom. Dzielono
je na odzież codzienną (na beztyjdzień)
i uroczystą (niedzielną), wykonaną
z droższych i ozdobnych materiałów.
Strój kobiety składał się z jupy (kaftanu) o rozkloszowanym kroju, z przodem
zapinanym na haftki. Stójka przy szyi
i mankiety na rękawach ozdobione były
koronkowymi aplikacjami i naszywanymi
guzikami. Na mazelonkę ze stanikiem
(spódnicę) uszytą z tego samego materiału
co jupka, nakładano fortuch, ten codzienny zwano zopauską. Głowę zakrywano
szatką (chustką) z jedwabnymi frędzlami,
zimą noszono ocieplaną barankiem. Ramiona opatulano plejtuchem, tuszkiem
(kocem, pledem) tureckim albo tybetowym. Na nogi zakładano pończochy
i czarne trzewiki sznurowane, oczywiście
tylko od święta, bo na co dzień chodziło
się w trepach albo boso. Uroczysty strój
kobiety wyróżniał się zarówno gatunkiem,
kolorem, wzornictwem i przeznaczeniem.
Ważną rolę odgrywała biżuteria w postaci korali, broszek, krzyżyków, orynglów
(kolczyków w kształcie koszyka, węża
czy gruszki) oraz korale. Mieszkanki Głogówka i okolic czesały dawniej swe długie
włosy „na gładko”, splatały w warkocze,
zwijały w jeden lub dwa koki i umacniały
harnadlami (spinkami).
Strój męski składał się z płóciennej koszuli, galołtów (spodni) o zróżnicowanej
■ Mężczyźni z rodziny Kycia w Biedrzychowicach.
Początek XX w.
■ Augusta Gocz po chłopsku
26
ZWYCZAJE I TRADYCJE GŁOGÓWK A
formie, westy (kamizeli) granatowej lub
czarnej, gejroka (surduta), a zimową porą
ibercyjera (płaszcza) uszytego z grubej
tkaniny wełnianej na watolinie i podszewce z aksamitnym kołnierzem. Na nogi
zakładano buty z cholewami, a na głowie noszono czarne, filcowe kapelusze,
zaś zimą czapki z baraniego futra. W XX
wieku modne stały się cylindry, fraki, rękawiczki, ubiory te stały się powszechne
i naśladowały wielkopańską modę.
Na początku XX wieku datuje się
masowe wychodźstwo za pracą, migracje do miast. To spowodowało, iż powoli
przestawał obowiązywać śląski strój, nastała moda na przechodzenie z „chłopskiego” na „pański” ubiór.
Na ulicach naszego miasta coraz rzadziej spotykamy ludzi ubranych w ludowy
strój, podziwiamy go w czasie uroczystości
dożynkowych, występów zespołów ludowych w zbiorach muzeum. Panie z głogóweckiego Koła Gospodyń Śląskich reprezentują nasz region w zmodyfikowanych,
pięknych strojach, nawiązujących do archaicznej formy ubioru górnośląskiego. (
fotki nr 2,3 4-zbior. Gocz, wspoł.)
■ Augusta Gocz po pańsku pocz. XX w.
Kuchnia
Współczesne przemiany dokonujące
się pod wpływem różnych czynników:
demograficznych, kulturowych i socjologicznych zmieniają charakter kuchni
śląskiej. Wzajemne przenikanie zwyczajów odbywa się m.in. drogą przenoszenia
ich przez członków małżeństw miesza-
■
Śląski Tyjater - uczniowie w zmodyfikowanych
głogóweckich strojach śląskich.
27
HENRYK A MŁYNARSK A
■ Potrawy z głogóweckiego wielkanocnego stołu.
28
ZWYCZAJE I TRADYCJE GŁOGÓWK A
nych. Powoli zaciera się też różnica miedzy kuchnią miejską i wiejską. Jedynie
w zestawieniach świątecznych potraw
widzimy, że największy tradycjonalizm
przekazywany z pokolenia na pokolenie
zachowują rodziny mieszkające na wsi.
Charakterystyczną cechą jest przestrzeganie kalendarza świąt i uroczystości
rodzinnych. Specjalny jadłospis obowiązuje także w okresie zabaw odpustowych
i kiermaszy. Panie domu w tygodniu
przygotowują skromniejsze potrawy,
w niedzielę zaś serwują : nudelzupę ( rosół), rolady z kluskami śląskimi polanymi
pyszną zołzą (sosem) i koniecznie blaukraut (niebieską kapustę) oraz domowej roboty kompot. Na deser musi być
szpajza (krem) cytrynowa bądź czekoladowa. Popołudniu rodzina spotyka się
po to, by wypić kafej i (kawę) zjeść kołacz
z makiem, serem czy jabłkiem.
W głogóweckim menu mamy wiele smacznych potraw, takich, jak np.:
smażone krupniołki, żymlołki, kartofle
z maślanką, wodzionkę i tradycyjne „Śląskie Niebo”. Składa się na nie wędzonka
wcześniej ugotowana z jarzynami, a potem przypieczona na patelni oraz buchty
oblewane sosem budyniowym z dodatkiem suszonych owoców. Aż chciałoby
się powiedzieć: „Niebo w gębie!”
szość z nich związana jest z kalendarzem
świąt kościelnych i zmianą pór roku. Są
częścią kultury Górnego Śląska i stanowią cenną tradycję, przekazywaną z pokolenia na pokolenie.
OKRES WIOSENNO- LETNI
Wielki Tydzień
Środa. To wyjątkowy dzień. Młodzież
zapala ogniska, pochodnie i biega po polach, łąkach „goniąc Judasza”, którego
dawniej przedstawiała kukła ze słomy.
W każdej okolicznej wsi ten dzień nazywa się „żurową środą”, bo dawniej palono
postny żur na znak końca postu.
Czwartek. W tym dniu milkną w kościołach dzwony, a ministranci obchodzą
wieś z „klekotkami”. W wielu rodzinach
po uroczystej mszy świętej rodzina zasiada do wspólnej kolacji. Najmłodsze
dzieci myją nogi dziadkowi albo tacie,
za co otrzymują „coś” słodkiego, dawniej
była to pomarańcza.
Piątek. W tym dniu obowiązuje ścisły
post. Rodziny razem z dziećmi modlą się
w kościołach, potem nawiedzają Boży
Grób, by pocałować figurę Chrystusa leżącą w Grobie. Całowanie „Ponbóczka”,
to ważna chwila dla dzieci, które pamiętają, że w tym ciemnym zakątku znowu
czeka na nie słodka niespodzianka, która
spada z „nieba”. Tradycją jedyną w naszym regionie jest pasyjna procesja mężczyzn, niosących ulicami miasta rzeźbę,
przedstawiającą Chrystusa upadającego
pod ciężarem krzyża.
Zwyczaje obrzędy rodzinne
Śląskie zwyczaje i obrzędy doroczne
praktykowane na ziemi głogóweckiej
są bardzo bogate i urozmaicone. Więk29
HENRYK A MŁYNARSK A
Czasami wielkanocne gniazdko znaleźć
można w czasie rodzinnego spaceru.
Poniedziałek. Zwany „lanym” jest naprawdę mokry, na pobliskich wsiach młodzież nie żałuje wody, którą leje się z wiader, butelek. O perfumach myślą tylko
mali chłopcy, którzy tego dnia za polewanie zbierają kroszonki – malowane
jajka, czekoladki, owoce.
Wtorek. Tego dnia dziewczęta mszczą się na płci męskiej i w niejednej wsi
biją czym się da tych, którzy nie żałowali
wody na śmigusa - dyngusa.
Majówki
W każde niedzielne popołudnie majowe, mieszkańcy Głogówka mogą wziąć
udział w nabożeństwie odprawianym
na łonie natury. Rodzinne majówki odprawiane są w pobliskiej Olszynce, w kościółku na „Glinianej Górce”, koło Głogowca przy „ Dalnej Kapliczce” czy przed
kapliczkami na Hellbergu i Oraczach.
Te spotkania wypełniają majowe pieśni
maryjne. Rolnicy pamiętają o procesjach
krzyżowych wśród pól i modlitwie o dobre urodzaje.
■ Głogówecka monstrancja z XV w. niesiona
w czasie procesji Boiżego Ciała.
Sobota. Rankiem kończy się całonocne czuwanie modlitewne i rozpoczyna
święcenie pokarmów wielkanocnych.
Wieczorną porą u franciszkanów można
powitać Zmartwychwstałego Chrystusa
w czasie mszy rezurekcyjnej. Niektórzy
zgodnie ze starym zwyczajem, radosnym
„Alleluja!” witają Go rano w niedzielę.
Niedziela. Początek wielkanocnego
świętowania. W rodzinnym gronie maluchy czekają na przyjście „zajączka”.
Ten zawsze obdarowuje je słodyczami.
Boże Ciało
Coroczna Msza Święta i procesja
ulicami miasta, modlitwy przy udekorowanych ołtarzach, kolorowo zdobionych
w tym dniu oknach. Poświęcone gałązki
brzozy, zerwane w czasie procesji przynosi się do domu, by chroniły rodzinę
cały rok.
30
ZWYCZAJE I TRADYCJE GŁOGÓWK A
■
Żywa szopka franciszkańska.
OKRES JESIENNO-ZIMOWY
Dożynki
Adwent
Gdy kończy się lato, rolnicy po zwiezieniu wszystkiego z pola dziękują Bogu
za plony. Każda wieś, co roku organizuje swoje „żniwniołki”, zabawy, pochody
w których biorą udział barwni przebierańcy. Zaczyna się czas biesiad, muzykowania i tańców.
Grudniowy czas wyciszenia, dzieci
każdego dnia otwierają słodkie okienko w kalendarzu adwentowym, modlą
się w czasie roratnich nabożeństw, czekają na Mikołaja a przede wszystkim
na Święta.
Wigilia
Odpusty i kiermasze organizuje każda miejscowość w dniu świętego patrona
danej parafii. Co roku kultywuje się te
zwyczaje, rodziny z zaproszonymi gośćmi
uczestniczą w uroczystej Mszy Świętej,
a zanim rozpocznie się ucztowanie przy
stole, dzieci cieszą się z zakupów w „budach” pełnych kolorowych świecidełek.
Święty Wieczór, to podobnie jak
na całym Śląsku uroczysta kolacja
w gronie rodziny. Mężczyźni z dziećmi
ubierają żywą choinkę, kobiety pracują
w kuchni, na stole siano, opłatek i Pismo
Święte. O północy Pasterka, a po niej
świętowanie przy suto zastawionym sto31
HENRYK A MŁYNARSK A
le. Nie tylko, ale też podziwianie szopek,
szczególnie tej żywej u braci prenowicjuszy. Ważne jest odwiedzanie rodziny, prezenty, „kolędowanie” sąsiedzkie
i przygotowania do powitania Nowego
Roku.
Ostatki
Karnawałowy okres zimowych balów, maskarad i kuligów rozpoczyna
się w Święto Trzech Króli i kończy
w środę popielcową. Czas mięsopustu w naszym regionie to organizowanie imprez, takich, jak: golonkowa,
ostatki, śledzik, babski comber i tłusty
czwartek.
■ Młodzi misyjni kolędnicy ze Szkoły Podstawowej
nr 1.
Obrzędy rodzinne
Tak jak piyrwyj (dawniej) i dziś
nie zaniechano świętowania okrągłych
rocznic w gronie rodzinnym. Szczególnie uroczyście obchodzi się srebrne, złote i diamentowe gody rodziców
i dziadków. Przeżyte półwiecze stanowi o zakończeniu ważnego etapu życia, jubileuszowe świętowanie „Abrahama”, to biesiada samych mężczyzn.
Kobieta- Sara nie zawsze obchodzi
50 urodziny. Charakterystycznym
obrzędem weselnym jest u nas polterabend, tłuczenie szkła w przeddzień
ślubu, wysyłanie kołaczy z okazji komunii czy wesela. Trzydniowe modlitwy za zmarłego członka rodziny gromadzą wszystkich sąsiadów, czasami
jeszcze w domu żałoby.
■ Młodzi misyjni kolędnicy ze Szkoły Podstawowej
nr 1.
32
ZWYCZAJE I TRADYCJE GŁOGÓWK A
W rodzinach wiejskich wiele starych
zwyczajów przekazuje się młodym gospodarzom. Na przykład szkubanie pierza, kiszenie kapusty, świniobicie, malowanie kruszonek, andrzejkowe wróżenie
i inne.
Bogactwo obyczajów i obrzędów łączy ze sobą Ślązaków mieszkających
na ziemi głogóweckiej. Sprawia, że wyróżniają się oni spośród innych nacji
kulturowych i z tej odrębności są bardzo
dumni. Jednocześnie zaś są otwarci, gościnni i serdeczni dla ludzi odwiedzających ten zakątek śląskiej ziemi.
■ Tradycją Polterabend jest zabawa w przebierańców i tłuczenie szkła.
■ Wszystkich Świętych.
33
ZUSAMMENFASSUNG
werden. Die meisten sind eng mit dem Kirchenkalender und dem landwirtschaftlichen
Jahreskreis verbunden. Sie sind ein Teil der
Oberschlesischen Kultur und bilden eine
kostbare Tradition, die von einer zu anderen Generation übermittelt wird. Unzweifelhaft gehört hierzu das „Judasjagen“ oder
die Fußwaschung der Familienältesten am
Gründonnerstag, das Küssen der Figur in der
Kapelle des Heiligen Grabes, die Männerprozession mit der Jesusfigur am Karfreitag,
das Suchen des Osterhasen oder die lebende
Weihnachtskrippe am Franziskanerkloster,
an der unter anderem ein Lama, ein Esel und
Polnische Pferdchen mitwirken.
Henryka Młynarska
Oberglogauer Bräuche
und Traditionen
Sprache. Auf dem Oberglogauer Boden
gibt es große sprachliche Unterschiede. Zahlreiche Eigennamen und der lokale Dialekt
unterscheiden sich sogar zwischen den einzelnen Dörfern. Man sollte dies erfreut hinnehmen, da eben diese Verschiedenheit vom
Reichtum der Sprache zeugt.
Volkstracht. Die Kleidung, die am Ende
des 19. Jhs. und in ersten Dekaden des 20.
Jhs. getragen wurde, durchlief zahlreiche Änderungen. Im Allgemeinen unterschied man
zwischen Alltags- und Festtagskleidung, die
aus kostbaren und schmückenden Materialien hergestellt wurde.
Familienbräuche. So wie früher werden
auch heute noch Jubiläen im Familienkreis
gefeiert. Zu den charakteristischen Hochzeitsbräuchen gehören der Polterabend und
das Beschenken mit vorerwähntem Streuselkuchen bei Hochzeit oder Kommunion.
Kultiviert wird auch das Federrupfen, Krautsäuern, Schweineschlachten oder Verzieren
der Ostereier, das Wahrsagen am Andreastag
und anderes
Küche. Während der Woche bringen die
Hausfrauen bescheidene Gerichte auf den
Tisch, aber am Sonntag gibt es ein typisches
Menü der Region: Nudelsuppe, Rouladen
mit schlesischen Klößen, übergossen mit
leckerer Soße und unbedingt mit Blaukraut.
Zusätzlich gibt es ein Kompott und als Dessert eine Zitronen- oder Schokoladenspeise.
Am Nachmittag trifft sich die Familie zum
Kaffeetrinken, wobei sie die sogenannte „Golatsche“ genießen. Es ist ein gefüllter Streuselkuchen, der traditionell mit Mohn, Quark
oder Apfel gefüllt wird. Bemerkenswert ist,
dass bei den meisten Gerichten bis heute der
Name einen deutschen Ursprung verrät.
Der Reichtum an Bräuchen und Ritualen
verbindet alle Schlesier, die auf dem Oberglogauer Gebiet ansässig sind und führt
dazu, dass sie sich von anderen Kulturnationen unterscheiden - und darauf sehr stolz
sind. Zugleich sind sie jedoch sehr offen,
gastfreundlich und herzlich gegenüber Besuchern Schlesiens.
Bräuche. Sehr reich und vielfältig sind
die Schlesischen Bräuche und jährliche Rituale, die im Oberglogauer Gebiet betrieben
34
HISTORIA ZABYTKIEM PISANA
Aleksander Devosges Cuber
Historia
zabytkiem pisana
Ewolucja struktury społecznej jaka
następuje na Śląsku w XII i XIII wieku,
zróżnicowanie społeczne oraz uniwersalizm głoszony przez rosnący w znaczenie
Kościół, wprowadzają nieznane dotychczas motywy artystyczne oraz osiągnięcia techniki i kultury materialnej. Systematyczny rozwój dokonuje się poprzez
wprowadzanie nowego systemu prawnoadministracyjnego, które prowadzi do powstawania nowych, zakładanych często
„na surowym korzeniu” miejscowości.
Proces ten uwidocznia się także w okolicach dzisiejszego Głogówka, gdzie stopniowo następująca chrystianizacja sprowadza zakony cystersów i franciszkanów.
Kilkusetletnia historia wojen, pożarów a także wielu przebudów stała się
powodem dziś już nielicznie zachowanych zabytków tamtego czasu. Szczątki murów, przęsła sklepień czy wycinki
detalu architektonicznego, pozwalają
jednak odczytać świadectwa materialnej pozostałości czasów średniowiecza.
To wtedy powstają prepozytury klasztoru lubiąskiego w Kazimierzu, Kierpniu i Pisarzowicach. Regulacja budowania kościołów ascetycznie prostych,
głoszona przez opata cysterskiego
św. Bernarda z Clairvaux, była bezspornie początkiem murowanej architektu-
■ Kościół w Kierpniu, dawna prepozytura klasztoru
lubiąskiego.
ry w regionie. Do dzisiaj zachował się
typ sześciodzielnego sklepienia, jakie
odnajdujemy w prezbiterium kościoła
w Kierpniu, które jest bezpośrednim
nawiązaniem do formuły wykorzystanej
w cysterskich świątyniach w Trzebnicy
i Henrykowie. Podobnego pochodzenia
są także podpory w postaci podciętych
służek w sklepieniu krzyżowym kościoła w Pisarzowicach. Stopniowo ewoluują także okoliczne wioski, a w XIII
wieku po raz pierwszy wzmiankowane
są kościoły w Twardawie, Wierzchu,
Racławicach Śląskich, Naczęsławicach
i Mochowie.
35
ALEKSANDER DEVOSGES CUBER
■ Pamiątką czasów reformacji są płyty nagrobne
w kościołach w Klisinie i Pisarzowicach.
■ Fragment obrazu Georga Hofmanna Ukrzyżowanie (ok. 1603) z kościoła w Twardawie.
■
Fragment XVII-wiecznej sceny Zwiastowania
w Racławicach Śląskich.
36
HISTORIA ZABYTKIEM PISANA
W 1264 roku do Głogówka sprowadzeni zostają minoryci, gdzie zakładają klasztor. W tym okresie Głogówek
obrany zostaje przez księcia opolskiego
Bolesława I na drugą – po Opolu – rezydencję. Mniemać więc można, że miasto
posiadało już wtedy twierdzę w postaci
monumentalnej wieży z tzw. podzamczem i otoczone było wałami ziemnymi
z fosą. Pod nieobecność Piasta władza
sprawowana była w mieście przez wójta,
urzędującego w wieży basztowej. W XIV
wieku miasto otoczono wysokimi murami. Z fundacji księcia Henryka powstaje w miejscu XIII-wiecznej fary nowa,
p.w. św. Bartłomieja, która w 1379 roku
podniesiona zostaje do rangi kolegiaty.
Do północnej ściany prezbiterium dostawiono na początku XV wieku kaplicę
przykrytą sklepieniem sieciowym zwichrowanym o bogatym programie ikonograficznym zespołu wsporników
i zworników piaskowcowych, których
proweniencję formy można wprost wywieść z praskich dokonań Piotra Parlera. Niecałe dwieście lat później kaplica
ta zostaje zaadaptowana na mauzoleum
rodowe, gdzie do dzisiaj spoczywają złożone w trumnach ciała kolejnych Oppersdorffów. Miejsce to jest wyjątkowe
ze względu na bogactwo form plastycznych i artystycznych zespołu rzeźbiarskiego, jakim jest nagrobek Hansa Georga, zwanego Georgiem III. Zamówiony
w latach trzydziestych, jeszcze za życia
hrabiego pomnik, powstawał w dwóch
■ W drugiej połowie XVI wieku Hans von Oppersdorff buduje w Głogówku nową rezydencję w duchu renesansu.
■ Do połowy XVII wieku Georg III rozbudował rodową siedzibę o tzw. zamek dolny. Reprezentacyjny
portal przypisuje się Jacobo Schwabe i Salomonowi
Steinhoff.
37
ALEKSANDER DEVOSGES CUBER
■
Fragment z rzeźbą Św. Jana Chrzciciela z dekoracji portalu zamkowego.
38
HISTORIA ZABYTKIEM PISANA
etapach. Autorami realizacji byli - znany
wrocławski rzeźbiarz Gregor Hahn oraz
związany z dworem polskim Sebastiano
Sala. Centralnie usytuowana figura leżącego Oppersdorfffa skomponowana została w typie posansovinowskim z gestem
ręki wskazującym herb rodowy. Po bokach
flankowana jest klęczącymi postaciami
symbolizującymi Virtuti (męstwo) i Honori (prawość), bezpośrednio przywołując antyczne przedstawienia Herkulesa.
Interpretacja ideowa nagrobka wskazuje
Georga III jako pełnego cnót rycerza –
protoplastę rodu. Pod kątem formalnym,
monument stał się wspaniałym przykładem zespolenia koncepcji włoskiego renesansu i manieryzmu niderlandzkiego.
■ Ołtarz św. Antoniego w kościele św. Franciszka.
■ Jeszcze za życia Georg III ufundował sobie okazały nagrobek. Prace nad realizacją monumentu
rozpoczął Gregor Hahn, a ukończył je Sebastiano
Sala.
■
XVII-wieczna grupa Ukrzyżowania w kościele
Podwyższenia św. Krzyża.
39
ALEKSANDER DEVOSGES CUBER
XVI wiek ściśle rozgranicza dwie epoki w dziejach Głogówka. Wraz ze śmiercią ostatniego Piasta opolskiego, księcia
Jana, Głogówek wraz z całym księstwem opolsko-raciborskim przechodzi
pod bezpośrednią władzę Habsburgów.
W rozwoju sztuki przełom następuje
około połowy stulecia. Wtedy to pojawiają się pośrednie inspiracje sztuką
Italii, następnie z Niderlandów, które
stopniowo zastępują, mocno zakorzenione w tradycji, formy gotyku. Naczelny
wpływ na charakterystykę treści i funkcji ideowych sztuki tego okresu wywarł
spór konfesyjny. Luteranizm, odrzucając
celebrację i teatralność liturgii, sprowadził obrządek do komentowania Pisma
Św. i wspólnego śpiewania psalmów. Jednocześnie zniwelował podział świątyni
na część kapłańską i przeznaczoną dla
wiernych. Protestanci szanowali jednak
dawne przyzwyczajenia, pozostawiając
wszystkie niemal dawne ołtarze, świeczniki czy szaty liturgiczne. Pamiętano
więc o przestrodze Martina Lutra – „jede
Neuerung schadet bei dem Volke”. Nierzadko adaptowano wnętrza do nowego
porządku, bądź budowano - najczęściej
na obszarach wiejskich - całkowicie
nowe kościoły, jak w Racławicach Śląskich, Twardawie i Wierzchu.
Gdy w 1561 roku Głogówek zostaje wydzierżawiony tytułem zastawu,
a w latach dziewięćdziesiątych nabyty
na własność przez Oppersdorffów, następuje powolny proces rekatolizacji
■ Kościół parafialny św. Bartłomieja. Barokizację
świątyni w latach 1775-1781 zlecił prałat Antoni
Borek Johannowi Schubertowi i Frantzowi Antonemu Sebastiniemu.
40
HISTORIA ZABYTKIEM PISANA
41
ALEKSANDER DEVOSGES CUBER
oraz fala przebudowy miasta. W czerwcu 1557 roku zawarł Hans (Johann) von
Oppersdorff umowę o przebudowę zamku w Głogówku z Francesco Parrem,
który średniowieczną wieżę mieszkalną
przeobraził w trójskrzydłową rezydencję
w stylu północnowłoskiego renesansu.
Rozbudowę pałacu w XVII wieku kontynuowali jego potomkowie - Georg
Maximilian, Georg III i Franz Eusebius.
Z zachowanych przekazów wiemy,
że znajdowało się w jego wnętrzu wiele
reprezentacyjnych pomieszczeń, m.in.
salon zdobiony w bogaty plafon, dwie
galerie obrazów, reprezentacyjne sale:
teatralna, muzyczna, balowa oraz słynąca
z oryginalnego wystroju łaźnia – zwana
Muschelbad. Najokazalsza z zamkowych
kaplic poświęcona św. Karolowi Boromeuszowi, zwana srebrną, posiadała
niespotykanie bogaty wystrój i wyposażenie. Założona na planie elipsy, posiadała wykonaną z czarnego i białego
marmuru posadzkę. Jej ściany obite były
czerwonym jedwabiem i adamaszkiem,
natomiast mensę ołtarza głównego,
jak i sprowadzone z Augsburga figury
dwunastu apostołów, wykonano ze srebra. Ołtarz boczny zdobiły wykonane
z bursztynu figury czternastu świętych,
a całość zwieńczona była kopułą, której
okna przyozdabiały witraże, ukazujące
sceny z życia patrona kaplicy. Wymiar tej
realizacji potęguje treść odpisu z 25 maja
1715 roku, którego autorami byli Franz
Karl von Gaschin i prałat Franz Albrecht
■ Prezbiterium kościoła klasztornego z ołtarzem
głównym, dziełem Josefa Luxa i Johanna Schuberta.
■ Barokowy ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem w kościele w Racławicach.
42
HISTORIA ZABYTKIEM PISANA
Tentschin. Wymieniają oni inwentarz
kaplicy w postaci dwudziestu siedmiu
relikwii, w tym m.in. świętych Jakuba,
Jerzego, Leopolda, Marcina z Tours,
Apoloni, Pawła, Ignacego Loyoli oraz
Franciszka Ksawerego.
Restytuowany przez kontrreformację
kult obrazów, świętych i patronów, uwidaczniają także kolejne fundacje: malowane epitafia Oppersdorffów, budowa
Grobu Pańskiego oraz kaplic Matki
Boskiej z Loreto i św. Antoniego u franciszkanów, a także, powstałe po połowie
stulecia, barokowe kaplice św. Józefa
i św. Kandydy w kościele parafialnym.
Do tej ostatniej, pod koniec XVIII wieku,
Franz Anton Sebesta, zwany Sebastinim,
maluje „dziękczynny” obraz, na którym
przedstawia cudowne ocalenie Głogówka podczas pożaru w 1765 roku. Nad
płonącą zabudową panoramy miasta
ukazana została święta patronka.
Do realizacji morawskiego artysty
oraz jego krajana Johanna Schuberta
należy barokizacja wnętrz obu przyrynkowych świątyń. Morawianie czynni byli
także przy pracach modernizacyjnych
z 1608 roku w renesansowym ratuszu
a także w wielu budynkach publicznych
i prywatnych w Głogówku i okolicy. Pełne
przeobrażeń formalnych czasy nowożytne
wieńczy przeprowadzona w Racławicach
Śląskich realizacja Michała Clementa,
który w latach 1787-1789 zachowaną wieżę z XVI wieku wkomponowuje
w nowy korpus miejscowej świątyni.
■ Przeprowadzona na początku XX wieku rozbudowa kościoła w Wierzchu zaowocowała zleceniem
nowego wystroju ołtarzy, malowideł ściennych
i witraży.
43
ALEKSANDER DEVOSGES CUBER
go wg projektu Wilhelma Grapowa
(1856) i synagogi, autorstwa Wilhelma
Fränkel (1864) w Głogówku, budowy
bądź przebudowy kościołów – często
w stylu modnych w XIX wieku historyzmów – w Browińcu (1845), Szonowie
(ok. 1850), Twardawie (2 poł. XIX w.),
Wierzchu (1900-4) Mochowie (191011) czy Wróblinie. Świątynie te otrzymywały często nowy wystrój w duchu
sztuki Nazareńczyków, a także form
eklektycznych i secesyjnych.
Ostatnie lata przyniosły zakrojone
na szeroko skalę prace konserwatorskie
i restauratorskie. Odnowiono malowidła
kaplicy loretańskiej, do pełnej świetności przywrócono kościół i klasztor oo.
Paulinów w Mochowie, wnętrze kaplicy
Oppersdorffów. Trwają prace nad przywróceniem dawnego blasku polichromii w kościele św. Bartłomieja i wnętrz
pałacu w Pisarzowicach. Po zniszczeniach wojennych wciąż modernizowane są wnętrza ratusza, wieża basztowa
i budownictwo prywatne. Na opiekę
oczekuje natomiast okazała rezydencja
głogóweckich ordynatów oraz zamek
Prittwitzów w Kazimierzu. Krajobraz
zabytków ziemi głogóweckiej tworzony
był na przestrzeni przeszło siedmiuset
lat w sposób charakterystyczny dla całego Śląska. Transponowane formy i rozwiązania stylowe z modnych środowisk
Pragi, Wrocławia, Krakowa i Wiednia,
stanowią dziś bogactwo, o które dbają
kolejne pokolenia mieszkańców.
■ Przebudowana w latach 1910-11 świątynia
oo. Paulinów w Mochowie.
■ Po ostatniej wojnie modernizowano wnętrza
wielu świątyń. W prezbiterium kościoła w Klisinie
pracownia witraży Michała Cubera z Głogówka
wykonała nowe witraże do projektów Pawła Szneli
z Bytomia.
Ostatnie dwa stulecia charakteryzuje rozwój budownictwa publicznego
i mieszkaniowego. Zwracają niemniej
uwagę fundacje kościoła ewangelickie44
ZUSAMMENFASSUNG
Großen Einfluss auf Inhalt und Ideen
der Kunst hatte der Konfessionsstreit an
der Schwelle zur Neuzeit. Als 1561 Oberglogau als Pfand verpachtet und in den
neunziger Jahren durch die Oppersdorffer
erworben wurde, wurde die Stadt sukzessiv
wieder katholisch. Dies spiegelte sich auch
in der Stadtneugestaltung wider. Im Juni
1557 schloss Hans von Oppersdorff einen
Vertrag mit Francesco Parra über den Umbau
des Schlosses, bei dem der mittelalterliche
Wohnturm in eine dreiflügelige Residenz
im Stil der norditalienischen Renaissance
umgestaltet wurde. Den Schlossausbau setzten im 17. Jh. Georg Maximilian, Georg III.
und Franz Eusebius fort. Stiftungen setzten
sich im Zuge der Gegenreformation dafür
ein, den Kult um Heilige und Schutzheilige wieder aufleben zu lassen. Darunter war
die Bemalung der Oppersdorffer Epitaphien,
der Bau des Heiligen Grabes und der Loretto- und St. Antoniuskapelle bei den Franziskanern, aber auch die in der zweiten Hälfte
des Jahrhunderts entstandenen Kapellen St.
Joseph und St. Candida in der Pfarrkirche.
Die Oberglogauer Denkmäler hatten über
sieben Jahrhunderte hinweg für ganz Schlesien eine große Bedeutung. Transponierung
der Form und stilistische Lösungen aus Prag,
Breslau, Krakau und Wien sind heutzutage
ein Vermögen, das die nächsten Generationen der Oberglogauer zu pflegen und schätzen wissen.
Aleksander Devosges Cuber
Geschichte, die mit dem
Denkmal geschrieben
wurde
Die sich im 12. und 13. Jh. verändernde
Sozialstruktur Schlesiens und der universelle Machtanspruch der Kirche führten neue
künstlerische Motive, Errungenschaften der
Technik und materialer Kultur ein. Systematische Entwicklung fand durch die Einführung eines neuen Recht- und Verwaltungssystems statt, durch das auch auf „grüner
Wiese“ neue Ortschaften entstanden. Dieser Prozess wird auch in der Umgebung des
heutigen Oberglogaus erkennbar, wo die
Christianisierung Franziskaner- und Zisterziensermönche sich ansiedeln ließ. In dieser
Zeit entstehen die Propsteien des Leubusser
Klosters in folgenden Ortschaften: Kasimir,
Kerpen und Schreibersdorf. Stufenweise entwickeln sich auch die naheliegenden Dörfer. Im 13. Jh. werden zum ersten Mal die
Kirchen in Hartenau, Deutsch Müllmen,
Deutsch Rasselwitz, Groß Nimsdorf und
Mochau erwähnt.
1264 ließen sich in Oberglogau die Minoriten nieder und gründeten hier ein Kloster. In dieser Zeit wählte der Oppelner Herzog Boleslaus I. Oberglogau als seine zweite
Residenzstadt neben Oppeln. Gestiftet vom
Herzog Heinrich wird an Stelle der alten
Pfarrei aus dem 13. Jh. eine neue St. Bartholomäus Kirche errichtet. Im Jahr 1379 erhält
sie den Rang einer Stiftskirche. Nicht ganz
zweihundert Jahre später wird die Kapelle
als Nationalmausoleum genutzt, in dem sich
heute das Grabmal von Georg III. von Oppersdorff befindet.
45
ELŻBIETA ROMANOWSK A
■ Alejka spacerowa w przyzamkowj części parku.
Klimat miasta i okolicy cechuje przejściowość: wpływy oceaniczne są tu równie silne jak i kontynentalne. W okresie
lata zdarzają się gwałtowne ulewy i burze.
Przy długotrwałych opadach lub szybkich roztopach wody Osobłogi występują
z brzegów. Wpływ na klimat Głogówka
ma również sąsiedztwo Bramy Morawskiej. Wczesna i łagodna wiosna, ciepłe
lato, długa jesień oraz ciepła stosunkowo
zima, stwarzają najdogodniejsze w Polsce warunki do wegetacji roślin dziko
rosnących i aklimatyzowanych. Na terenie gminy Głogówek brak jest jezior
i większych zbiorników wodnych. Rzeka
Osobłoga (wraz z prawobrzeżnym dopływem Młynówką) jest największym
ciekiem wodnym terenu.
Elżbieta Romanowska
Przyroda
głogóweckiej Ziemi
Głogówek położony jest w południowym obszarze województwa opolskiego nad rzeką Osobłogą, która stanowi
lewobrzeżny dopływ Odry. Miasto leży
na skraju falistej równiny Płaskowyżu
Głubczyckiego, na wysokości 210 m
n.p.m. Równina od zachodu opadającą
stromo krawędzią przechodzi w dolinę Osobłogi. Na północ i wschód teren
miasta nieznacznie opada w kierunku
Odry, przechodząc w Nizinę Śląską.
Od południa łączy się przez Płaskowyż
Głubczycki z Przedgórzem Sudeckim.
46
PRZYRODA GŁOGÓWECKIEJ ZIEMI
Od początku XX wieku zasadniczym
elementem krajobrazu współczesnej gminy
Głogówek były pola uprawne z przewagą
łanów pszenicy, jęczmienia, buraka cukrowego i roślin przemysłowych, a w dolinie
Osobłogi - łąki i pastwiska. Lasy pozostały jedynie na niewielkich obszarach. W tej
sytuacji znaczenia nabierają enklawy leśne
wokół Głogówka, są to: las Leśnicki, las
Bażantka (projektowany jako rezerwat
leśny), las Olszynka, park przyzamkowy
oraz małe zagajniki, rozsiane na zboczach
doliny Osobłogi. Charakteryzują się dużą
różnorodnością gatunkową, a są to głównie
grądy i olsy, łęgów jest mało. Najbardziej
interesującymi, chronionymi i rzadkimi
gatunkami roślin występującymi w lasach
gminy Głogówek są: pióropusznik strusi,
mieczyk błotny, listeria jajowata, lilia złotogłów, pierwiosnka wyniosła, śnieżyczka
przebiśnieg, marzanka wonna, konwalia
majowa, kruszyna pospolita, i wężymord
niski. Wśród bogatej flory licznie reprezentowany jest świat zwierzęcy. Spośród owadów na uwagę zasługują przede
wszystkim gatunki ustawowo chronione:
kozioróg dębosz, trzmiele, biegacze i tęczniki. Licznie występują płazy: grzebiuszka
ziemna, ropuchy, żaby oraz ptaki: bocian
biały, myszołów zwyczajny, kuropatwa polna, sierpówka, sowa pójdźka, krętogłów,
wilga, szpak, kos, drozd śpiewak, pustułka,
sikorki. Natomiast ssaki reprezentowane
są przez nieliczne gatunki, a ciekawym
i chronionym jest nietoperz gacek wielkouch.
■ Bluszcz oplatający pień drzewa.
■ Bluszcz porastający pień drzewa.
■ Lipy i graby w jesiennej szacie.
47
ELŻBIETA ROMANOWSK A
■ Park w zimowej szacie.
Na szczególną uwagę i zainteresowanie zasługuje przyzamkowy Park Miejski – oaza przyrody w centrum miasta
Głogówka.
PARK MIEJSKI W GŁOGÓWKU
Krótka historia
głogóweckiego parku
Historia parku miejskiego, zwanego
w niektórych opracowaniach parkiem
przyzamkowym lub przypałacowym,
wiąże się nierozerwalnie z dziejami magnackiego rodu ordynatów Oppersdorfów. Park z trzema stawami powstał
w drugiej połowie XVI wieku, założony
przez pierwszego Oppersdorfa, a jego
następcy rozbudowali nie tylko rezyden-
■ Park zimą.
48
PRZYRODA GŁOGÓWECKIEJ ZIEMI
cję, ale dbali także o otoczenie zamku.
Założyli również w pobliżu miasta zwierzyniec z bażantarnią oraz letni pałacyk
w Głogowcu. Natomiast w obrębie fortyfikacji zamkowych początkowo istniał
niewielki ogród, a niezależnie od tej formy na skarpie zamkowej i u jej podnóża,
za murami obronnymi, powstał rozległy
park z pawilonami, winnicami i stawem.
W urbarium, czyli księdze powinności
gruntowych poddanych wobec pana z roku
1635 czytamy, iż park jest przestrzenią
wypoczynkowo-użytkową. Malownicze
altanki, dróżki spacerowe, groty i wodotryski sąsiadowały z obiektami przynoszącymi ekonomiczne korzyści. Koszoną
na polanach trawą karmiono dworskie
krowy, a sady i winnice rodziły owoce,
przeznaczone na pański stół. W stawach
hodowano ryby, a ogród przyzamkowy
służył jako psiarnia. Tam też usytuowano
specjalne pomieszczenia do przechowywania lodu. W ówczesnych czasach było
wiele takich charakterystycznych budowli
w parkach i ogrodach przyzamkowych.
Miedzioryt z 1785 roku przedstawia
już rozległy ogród wraz z regularnie
nasadzonymi drzewami, z pawilonami
i altanami. W XIX wieku największe zasługi w rozbudowie parku i kompozycji
zieleni wokół zamku położył IX ordynat
Edward Jerzy Maria, a kontynuował jego
wnuk. Korzystali oni prawdopodobnie
z rad wytrawnego miłośnika sztuki parkowo-ogrodowej, księcia Puckler von
Muskau. Park został wówczas skompo-
■ Platany na górnym tarasie parku.
■ Polana z syngieltonami.
■ Porosty proszkowate i glony na korze.
49
ELŻBIETA ROMANOWSK A
■ Staw w parku miejskim.
50
PRZYRODA GŁOGÓWECKIEJ ZIEMI
nowany w panującym powszechnie stylu
krajobrazowym i powstał w miejscu zlikwidowanych fortyfikacji zamkowych,
a także dawnego ogrodu barokowego
wraz ze stawem i winnicą. Prace związane z urządzaniem parku rozpoczęto prawdopodobnie około roku 1850,
o czym świadczy wiek większości drzew:
140 – 150 lat. Drzewa te stanowią pierwotne nasadzenia parkowe, o które poszerzono teren parku. Wśród rosnących
dotychczas drzew wytyczono naturalnie
biegnące aleje.
■ Staw w zimowej szacie.
Drzewostan
Drzewostan Parku Miejskiego tworzy
około 2500 dojrzałych drzew,. reprezentowanych przez 30 gatunków i odmian
ozdobnych. Wiele spośród nich, to tak
zwane drzewa okazałe lub cenne, które
są pomnikami przyrody lub powinny być
za takie uznane. Roślinność drzewiasta
parku skomponowana jest zgodnie z zasadami obowiązującymi w zalesieniach naturalistycznych. Drzewostan tworzą:
masywy na obrzeżach założenia, drzewa
występujące w formie grup i klombów oraz
jako syngieltony na polanach. Natomiast
geometryczne nasadzenia z drzew i krzewów występują jedynie w rejonie dawnej
oranżerii. Jest to szpaler żywotników.
Pod względem liczebności przeważają pospolite gatunki rodzime, na przykład klony, buki, dęby, lipy, olsze, graby.
Z drzew liściastych występują cztery
gatunki klonów: polny, jawor, srebrzy-
■ Staw z wysepką.
sty i zwyczajny oraz kasztanowiec biały,
grab pospolity, brzoza brodawkowata,
jesion wyniosły, buk pospolity, wiąz szypułkowy, robinia biała (potocznie zwana
akacją), wierzba biała, jarząb pospolity
(jarzębina), topola czarna, lipa drobnolistna, wierzba biała i wierzba krucha.
W drzewostanie parkowym znajdują się
też bardziej oryginalne i rzadziej wy51
ELŻBIETA ROMANOWSK A
■ Stawek i Aleja Dębów w zimowym okryciu.
Krzewy występują głównie pod dachem starych drzew i pochodzą przede
wszystkim z samosiewów. Są też pozostałości po pierwotnych i planowanych nasadzeniach, głównie dereń biały.
Oprócz tego krzewu, ozdobą parku są:
leszczyna, bluszcz, ligustr, czeremcha,
róża dzika i śnieguliczka biała oraz
krzewy iglaste: jałowiec skawiński i cis.
Jednak najliczniej występującym gatunkiem jest bardzo ekspansywny bez
czarny oraz śliwa ałycza. Na szczególną
uwagę zasługuje występujący w zacienionych miejscach, porastający płatami
grunt oraz pnie drzew – bluszcz pospolity. Na pniach drzew występują odmiany
bluszczu kwitnącego i owocującego, będące pod ścisłą ochroną gatunkową.
stępujące gatunki, takie jak bożodrzew
(ajlant) gruczołkowaty, buk – odmiana
czerwonolistna, tulipanowiec amerykański (jeden egzemplarz), trzy gatunki
dębów: błotny, szypułkowy i czerwony
oraz platan klonolistny i skrzydłoorzech
kaukaski. Swoją reprezentację mają też
drzewa iglaste: modrzew, świerk, sosna,
cis, żywotnik zachodni, choina kanadyjska oraz daglezja. Spośród gatunków
pochodzenia obcego do najciekawszych
zaliczyć można rosnące po północnej stronie zamku, na polanie – platany, a przy dawnym wejściu głównym
do zamku – tulipanowiec. W północno
– zachodniej części parku, w rejonie źródła rosną okazałe i różnowiekowe skrzydłoorzechy.
52
PRZYRODA GŁOGÓWECKIEJ ZIEMI
■ Tulipanowiec i klony przy wejściu głównym do parku.
wspomniany wcześniej bluszcz pospolity,
który płoży się szerokimi, zwartymi taflami w ulubionych, mało nasłonecznionych zakątkach. W maju, na trawnikach
położonych na górnym tarasie, masowo
występuje czosnek niedźwiedzi, którego
bardzo intensywny cebulowy aromat roznosi się już przy wejściu do parku, natomiast wzdłuż rzeczki Młynówki można
spotkać stanowiska żółto kwitnącej knieci błotnej, czyli popularnego kaczyńca.
Roślinność zielna
Polany parkowe i trawniki pokryte
są roślinnością łąkową w skład, której
wchodzą między innymi takie gatunki traw jak rajgras wyniosły, kostrzewa
łąkowa i czerwona, wyczyniec łąkowy, kupkówka pospolita oraz trzcinniki i sitowie. Skład gatunkowy zależny
jest od położenia w odległości od cieków
wodnych, rowów melioracyjnych oraz
pielęgnacji. Spośród roślinności dwuliściennej runo parkowe wzbogacają mniszek lekarski, przytulia łąkowa i czepna,
białe i różowe jasnoty, żółte jaskry oraz
podagrycznik. Bardzo niska lub płożąca roślinność zielna to dąbrówka rozłogowa i bluszczyk kurdybanek. W wielu
miejscach rośliny te zagłuszane są przez
Ciekawe obiekty
przyrodnicze parku
Niezaprzeczalną atrakcją parku
jest jego naturalna rzeźba terenu. Górną część, na której stoi zamek, okala
stroma skarpa z murami miejskimi,
53
ELŻBIETA ROMANOWSK A
■ Urokliwe miejsce nad stawem w dolnej części parku.
dolną wyznaczają rozległe polany, aleje
spacerowe i staw z malowniczymi wysepkami.
Niewątpliwie szczególnie urzekające
są występujące w centralnej części parku platany klonolistne. Wysokość tych
okazałych drzew przekracza 30 metrów,
a średnica pnia wynosi często ponad
dwa metry. Platany wytwarzają potężną
szerokorozłożystą koronę z silnymi konarami. Stara korowina odpada dużymi
cienkimi płatami i ukazuje żółtą warstwę
młodszej, dlatego też pień ma wygląd
łaciaty. Jest to bardzo charakterystyczna
i ułatwiająca rozpoznanie cecha. W głogóweckim parku pnie platanów pokryte
są zielonkawoszarym nalotem glonów
i porostów proszkowatych, co doda-
je im dodatkowego uroku, szczególnie
w okresie zimowym. Natomiast w pełni krasy prezentują się w maju, kiedy
to wypuszczają liście podobne do liści
klonu i zakwitną, a potem szybko pojawiają się kuliste owocostany, często
na pierwszy rzut oka przypominające
kasztany. Owocem platanów są orzeszki. Platany są bardzo cennymi drzewami
dla miejskich terenów zieleni, ponieważ
dobrze znoszą zapylone i zadymione
powietrze.
Wyjątkową
ciekawostką
parku
są drzewa syngieltonowe, tym bardziej,
że w dostępnych źródłach nie znaleziono wzmianki o takich kompozycjach
w innych parkach Śląska i Opolszczyzny.
Na uwagę zasługują syngieltony zrosło54
PRZYRODA GŁOGÓWECKIEJ ZIEMI
drzewowe składające się z umieszczonego centralnie dębu szypułkowego oraz
wrośniętych w jego pień czterech klonów
polnych. Dąb jest dużo starszy od klonów,
co świadczy o powstaniu tej kompozycji
w wyniku dosadzania kolejnych egzemplarzy klonów. W trakcie wzrostu drzew
doszło do zrośnięcia się ich pni i powstaniu jednolitego organizmu. Są to okazy
o niezmiernie intrygującym, osobliwym
i niespotykanym wyglądzie.
Pomniki przyrody
To cenne obiekty przyrody ożywionej
i nieożywionej o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historycznej i krajobrazowej. W głogóweckim parku, w jego
dolnej części, nad rzeką Młynówką,
znajduje się Aleja Dębów uznana za pomnik przyrody. Występujące tutaj drzewa mają po kilkaset lat i są pozostałością
po rosnącym tu jeszcze w średniowieczu
lesie. Te długowieczne, mogące dożywać
tysiąca pięciuset lat drzewa, tworzą potężne pnie dorastające do czterdziestu
metrów i szeroką, rozłożystą, nieregularną koronę o grubych konarach. Aleja dębowa obejmuje około dwadzieścia drzew
w wieku 200 – 300 lat, o obwodach pni
180 – 580 cm i wysokości do 27 metrów. W przypałacowym parku rośnie
jeszcze dziewięć indywidualnych form
dębów uznanych za pomniki przyrody,
są to drzewa w wieku 250 – 450 lat, obwodach pni 412 – 647 cm i wysokości
do 33 metrów.
■ Żerowiska owadów.
■ Żerowisko kozioroga dębosza.
55
ELŻBIETA ROMANOWSK A
i pomarańczowo. Jednak najpiękniejszą ozdobę drzewa stanowią ogromne, zielono -białe z pomarańczowymi
smugami kwiaty, kształtem podobne
do kwiatów tulipana, które pojawiają
się na przełomie maja i czerwca. Wówczas w pobliżu drzewa unosi się słodki,
pralinkowy zapach.
Na obszarze chronionej prawnie alei
żeruje kozioróg dębosz – największy
z koziorogów środkowoeuropejskich
– osiąga długość ponad pięciu centymetrów. Owad upodobał sobie głogóweckie dęby i zasmakował w nich, dlatego też 40 procent alei nosi ślady jego
działalności. Osobniki dorosłe spotyka
się od maja do czerwca na pniach wiekowych dębów. Larwy rozwijając się
wewnątrz pni drążą długie chodniki,
niszcząc powoli i systematycznie całe
drzewo. Kozioróg dębosz to piękny
owad, bardzo rzadki i również, jak dąb
objęty ochroną prawną. Od wielu lat
przyrodnicy próbują odpowiedzieć
na pytanie: kozioróg czy dąb? Istnieje problem, komu należy się ochrona:
unikalnej alei dębowej czy zagrożonemu gatunkowi chrząszcza, który
wybrał sobie to miejsce na prawdopodobnie jedyne stanowisko na Opolszczyźnie.
Wartość i znaczenie parku
Głogówecki park jest na stałe wpisany w architekturę, krajobraz i panoramę
miasta. Ten obiekt przyrodniczy wyznacza zachodnie granice miasta i stanowi
naturalne przejście z krajobrazu zurbanizowanego do terenów rozległych łąk
i pól, rozciągających się w kierunku północno-zachodnim.
Zabytkowy park wraz z zamkiem
stanowią bezcenny składnik historyczny i kulturowy dla naszego regionu.
Ogromne i często niedoceniane są walory przyrodnicze, zdrowotne i wypoczynkowe parku. Bardzo duże bogactwo
botaniczne stanowi kopalnię wiedzy zarówno przyrodniczej, jak i dydaktycznej.
Wielkie są tu możliwości obcowania
z dostojnymi i wiekowymi drzewami,
nauczenia się ich rozpoznawania oraz
delektowania niespotykaną różnorodnością i pięknem, nie tylko dla dzieci
i młodzieży, ale również dla dorosłych.
Park posiada niezaprzeczalne zalety
wypoczynkowe. Mogą z nich korzystać
zarówno mieszkańcy jak i turyści odwiedzający Głogówek.
Tulipanowiec amerykański
Jako jedyny egzemplarz tego gatunku ozdabia główne wejście do parku.
To ponad stuletnie drzewo jest swoistą
ciekawostką botaniczną i estetyczną
drzewostanu parkowego, szerokość
jego pierśnicy wynosi około 90 cm,
szerokość korony ponad 12 metrów,
a wysokość 16 metrów. Wiosną i latem
liście tulipanowca są na górnej stronie
ciemnozielone, dołem niebieskawobiałe; jesienią przebarwiają się na żółto
56
ZUSAMMENFASSUNG
■ Widok skarpy i wieży zamkowych z dolnej polany parku.
ist der Schlosspark – eine Naturoase im
Stadtzentrum.
Der Baumbestand des Stadtparkes besteht aus 2500 grandiosen Bäumen, die
30 verschiedene Gattungen repräsentieren.
Viele von ihnen sind prachtvolle und kostbare Naturdenkmäler und wachsen auf der
Eichenallee entlang dem Mühlgraben. Zu
den Besonderheiten gehören die Ahornblättrige Platane, Tulpenbäume wie die Singletonexemplare und - aus der Insektenfauna
- der Große Eichenbock.
Der denkmalgeschützte Park samt Schloss
ist ein wertvolles Element der Geschichte
und Kultur unserer Region. Oft zu wenig gewürdigt ist der Wert seiner Grünanlagen für
die Gesundheit und Erholung der Menschen.
Außerdem bietet sein großer botanischer
Reichtum einen Schatz der biologischen
Wissensvermittlung. Nicht nur für Kinder,
auch für die Jugend und Erwachsene ist das
Kennenlernen der würdevollen und bejahrten
Bäume, ihre Bestimmung und das Genießen
ihrer erstaunlichen Vielfalt und Schönheit
wichtig. Der Park besitzt einen großen Erholungswert sowohl für die Bewohner als auch
für Oberglogauer Touristen.
Elżbieta Romanowska
Natur
der Oberglogauer Erde
Oberglogau liegt im südlichen Teil der
Oppelner Woiwodschaft an der Hotzenplotz, die linksseitig in der Oder mündet.
Die Stadt liegt am Rande des Flachlandes
der Leobschützer Hochebene auf 210 m ü.
NN. Das Flachland sinkt steil zum Hotzenplotztal hin ab. Im Norden und im Osten
sinkt das Stadtgebiet in die Oderrichtung
und übergeht ins Schlesische Flachland. Im
Süden wiederum verbindet es sich durch die
Leobschützer Hochebene mit dem Vorgebirge der Sudeten.
Die Landschaft wird seit Anfang des
20 Jhs. durch den landwirtschaftlichen Anbau vor allem von Weizen, Gerste, Zuckerrüben und Industriepflanzen geprägt. Im
Hotzenplotztal gibt es mehr Wiesen und
Weiden und weniger Wald. Dadurch fallen
die Wälder um Oberglogau wie „Leśnicki“,
„Bażanta“ und „Olszynka“, der Schlosspark
und kleine Gehölze auf den Hängen des
Hotzenplotztales auf. Besonders sehenswert
57
DOMINIK WAWRZYNIAK, ILONA WIĘCKOWSK A
■ Edycja Głogóweckiego Festiwalu im. Ludwika van Beethovena odbyła się we wrześniu 2008
roku. Koncerty i recitale odbywały się w Sali Beethovena na Zamku, kościele Franciszkanów
i kościele św. Bartłomieja. Głogówek jest jedynym miejscem na ziemiach polski, które odwiedził w 1806 roku
znany niemiecki kompozytor, zadedykował on swoja IV Symfonię hrabiemu Franzowi Oppersdorffowi, właścicielowi Głogóweckiego zamku. Koncerty eksponują twórczość patrona festiwalu oraz innych artystów.
Głogówecki Festiwal
im. Ludwiga van Beethovena
Dominik Wawrzyniak, Ilona Więckowska
Krajobraz
kulturalnych
wydarzeń
Jednym z głównych wydarzeń kulturowych w roku jest Festiwal im. Ludwiga van Beethovena, który organizowany
jest od siedemnastu lat na pamiątkę pobytu genialnego kompozytora w murach
miasteczka w 1806 roku. Beethoven,
zaproszony przez ordynata zamku Franza Wenzla von Oppersdorff, miał pisać
w Głogówku takty V Symfonii, natomiast
w dwa lata później dedykuje hrabiemu
swoją IV Symfonię. Koncerty festiwalowe odbywają się we wnętrzach Zamku,
zabytkowych kościołach Franciszkanów
Bogate w wydarzenia kulturowe dzieje Głogówka, są przyczyną przywiązania
mieszkańców do regionu i aktywności
społecznej. Czar miasteczka intrygował
artystów i pisarzy, stanowił tło wydarzeń
historycznych dla powieści Henryka
Sienkiewicza i Andrzeja Sapkowskiego,
oraz fabuły filmu „Jasminum” Jana Jakuba Kolskiego.
58
KRAJOBRAZ KULTURALNYCH WYDARZEŃ
i św. Bartłomieja. W corocznych odsłonach festiwalu Głogówek gościł wybitnych artystów, m.in. Kaję Danczowską,
Janusza Olejniczaka, Konstantego Kulkę,
Renatę Smendziankę, Urszulę Kryger,
Romualda Tesarowicza, Beatę Bilińską...
Barwne osobistości
ziemi Głogóweckiej
Jedną z najbardziej postaci związanych z regionem był Jan Cybis (18971971), zdolny malarz, pedagog i krytyk
sztuki. Mówi się o nim „Wielki Pan Polskiego Malarstwa”. Przyszedł na świat
we Wróblinie w miejscowości niedaleko
Głogówka. Zasłynął jako malarz – kolorysta, współtwórca grupy kapistów. Rafał
Urban (1893-1972) to kolejny rodzimy
twórca, doskonały pisarz i działacz plebiscytowy. Urodził się na Winiarach dzielnicy Głogówka. W historii zapisał
się jako wielki miłośnik regionu, który
zainteresowania tradycjami i kulturą
Ślązaków zapisywał na kartach swoich
dzieł. W celu utrwalenia pamięci Rafała Urbana literaci co rok spotykają się
na tzw. „Spotkaniach Urbanowych”. Kolejną postacią, która niewątpliwie wpłynęła na wymiar życia kulturalnego miasta
był witrażysta i architekt Tomasz Cuber
(1912-1987). Z jego inicjatywy powołano Towarzystwo Miłośników Głogówka, skupiające rdzeń inteligencji lokalnej,
którego zasługą stały się na przestrzeni
lat renowacje licznych zabytków oraz
promocja historyczna miasta, objawia-
■
Wiosną 2005 roku reżyser Jan Jakub Kolski zdecydował się na kręcenie swojego nowego filmu pt. Jasminum właśnie w Głogówku.
Z tego powodu przybyli do miasta sławni aktorzy
między innymi Bogusław Linda, Krzysztof Pieczyński i Janusz Gajos, Ich obecność wywołała niemałe
poruszenie wśród mieszkańców.
■
Krzysztof Penderecki na koncercie w kościele
św. Bartłomieja. Dyrygował młodą orkiestrą złożoną z muzyków trzech krajów: Czech, Niemiec
i Polski. Junges Klangforum Mitte Europa, bo tak
nazywa się orkiestra, powstała pod patronatem
prezydentów tych trzech krajów: Vaclava Havla,
Richarda von Weizsäckera i Lecha Wałęsy.
59
DOMINIK WAWRZYNIAK, ILONA WIĘCKOWSK A
■
We wrześniu 1976 przy istniejącym Muzeum
Regionalnym utworzono Muzeum Jana Cybisa,
kolekcja prezentowała bogate zbiory ponad 80
obrazów olejnych i ponad 800 szkiców, rysunków
i akwarel artysty. Zbiory Jana Cybisa można oglądać w Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, które
powróciły tam w 1993 roku. Dziś istnieje sala Jana
Cybisa, która znajduje się w Bramie Zamkowej
w sąsiedztwie Baszty.
■
Izba Śląska znajduje się w Publicznym Gimnazjum Nr 1 w Głogówku. Tworzona była od 2000r.,
a jej uroczyste otwarcie nastąpiło w październiku
2005r. Ukazuje ona wystrój dawnej pralni, sypialni,
kuchni oraz salonu. Wyeksponowano tam zbiory
przeróżnych antyków wiejskich między innymi narzędzi rolniczych, starych telewizorów oraz maszyn
krawieckich.
■ Tomasz Tomaszewski, solista i koncertmistrz
Deutsche Oper w Berlinie, występował 11 sierpnia
2006 roku w Parafii Świętego Bartłomieja w Głogówku, wraz z orkiestrą Junges Klangforum Mitte
Europa, pod batutą Jana Krzysztofa Pendereckiego.
■ Farska Stodoła powstała w 2002r, usytuowana jest tuż obok plebani w Biedrzychowicach. Budynek,
niegdyś stodoła, została wyremontowana, a pomieszczenia zaadoptowane na potrzeby muzeum wiejskiego.W niej organizowane są tematyczne wystawy,związane z historią wsi. Zobaczyć w niej można pełne
wyposażenie dawnego śląskiego domu.
60
KRAJOBRAZ KULTURALNYCH WYDARZEŃ
jąca się w licznych publikacjach naukowych, organizowanych konferencjach,
a także wskrzeszeniu Muzeum.
Instytucje i wydarzenia
kulturalne
Muzeum Regionalne ulokowane
jest w jednym ze skrzydeł zamku Oppersdorffów oraz budynku i wieży basztowej. Posiada bogatą kolekcję zbiorów,
związanych z historią miasta i regionu.
Jest współorganizatorem wielu konferencji naukowych i krajoznawczych,
organizatorem Festiwalu Beethovenowskiego oraz zajmuje się obsługą ruchu turystycznego w mieście. Cennymi zbiorami etnograficznymi, wartymi zwiedzenia,
pochwalić się mogą również - mieszcząca się przy Gimnazjum nr 1 w Głogówku Izba Śląska, a także „Farska Stodoła”
w Biedrzychowicach. Obie powstały
z inicjatyw społecznych, promując wiedzę o regionie na zajęciach lekcyjnych
i specjalnie organizowanych konkursach.
Największą placówką kulturalną
w gminie jest Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury, oferujący nie tylko młodzieży możliwość rozwijania zainteresować i talentów na zajęciach z muzyki,
plastyki i teatru. Przy niej aktywnie działają - Młodzieżowa Orkiestra Dęta, chór
„Glogovia” i liczne grupy teatralne. Wiele wydarzeń kulturalnych dla uczniów
organizowanych jest także w szkołach.
Do tradycji Zespołu Szkół w Głogówku
należy Dzień Teatru Szkolnego „Pierrot”,
■
Na zdjęciu witrażysta Tomasz Cuber, był on
założycielem i pierwszym prezesem Towarzystwa
Miłośników Głogówka. Odznaczył się nie tylko jako
artysta ale również jako wielki miłośnik miasta,
zakładał ochronę zabytków, promował kulturę miasta oraz wspierał założenie muzeum regionalnego
w Głogówku. Witraże Tomasza Cubera można
podziwiać między innymi w Kościele Parafialnym
św. Urbana w Paniówkach.
61
DOMINIK WAWRZYNIAK, ILONA WIĘCKOWSK A
■ Pantomima to rodzaj przedstawienia, w którym aktor nie używa głosu, tylko odgrywa przedstawienie
używając ruchu, mowy ciała i gestów. Na zdjęciu znajduje się grupa teatralna prowadzona przez Wojciecha
Węglowskiego, w swoich występach porusza tematy ważne dla współczesnego społeczeństwa oraz prowokuje refleksję nad sensem życiowych zaangażowań człowieka.
■ Na zdjęciu członkowie Głogóweckiego Bractwa Strzeleckiego, opiekującego się gminą strzelnicą. Pierwsze wzmianki o istnieniu Bractwa Strzeleckiego w mieście sięgają XVII wieku.
62
KRAJOBRAZ KULTURALNYCH WYDARZEŃ
podczas którego uczniowie mogą pochwalić się umiejętnościami aktorskimi,
wykazać pomysłowością, a często także,
po raz pierwszy zaprezentować się przed
licznie zgromadzoną publicznością.
Sport
Ważną dziedziną życia mieszkańców
Głogówka i gminy jest sport. W mieście
znajduje się wiele obiektów sportowych,
takich jak basen, stadion piłkarski, hala
sportowa, korty tenisowe czy miejska
strzelnica, gdzie organizowane są rozmaite
turnieje i zawody. Największą popularnością cieszy jest piłka nożna, a derbowe mecze między drużynami z Głogówka, Racławic, Biedrzychowic, Kazimierza, Rzepcza
oraz Zawady, są prawdziwymi sportowymi
świętami. Gdy runda się kończy, w okresie
zimowym organizowana jest liga futsalu,
gdzie o Puchar Burmistrza stara się kilkanaście drużyn z całej gminy, które reprezentują zakłady pracy i stowarzyszenia.
■
Na zdjęciu wychowankowie przedszkola nr.4 w
Głogówku na wymianie, podczas festiwalu zdolności
dziecięcych w Czechach. Impreza odbywa się sześć
razy w roku, po trzy razy w każdym mieście, dzieci
mają okazję poznać nową kulturę, zwiedzić Czechy,
poznać czeskich rówieśników oraz pochwalić się
swoimi umiejętnościami przed obcą publicznością.
■
Młodzieżowa Orkiestra Dęta na II Przeglądzie
zespołów, chórów i orkiestr Powiatu Prudnickiego
popularyzującego kulturę niemiecką w Miejsko
Gminnym Ośrodku Kultury.
Jarmarki i festyny
Jarmarki i festyny są nierozłącznie
zakorzenione w historii Głogówka. Imprezą cieszącą się największą popularnością są organizowane przez samorząd
Dni Gminy. W programie tej kilkudniowej imprezy przewidziane są koncerty
znanych zespołów estradowych, liczne
turnieje sportowe i inne atrakcje, przyciągające natenczas do miasteczka rzesze ludzi. Aktywnie działa Parafia Św.
Bartłomieja, organizująca m.in. w święto
■
Kółko Plastyczne prowadzone przez p. Annę
Wyszyńską zachęca wszystkie dzieci garnące się do
malowania i niekoniecznie mające do tego talent,
ponieważ na zajęciach plastycznych mogą poprawić swoje umiejętności manualne. Zajęcia odbywają się w dwóch grupach wiekowych.
63
DOMINIK WAWRZYNIAK, ILONA WIĘCKOWSK A
■ We wrześniu 2008 roku odbyła się impreza kolejowa w Racławicach Śląskich,organizowana była po to,
aby przypomnieć, że dawniej znajdował tu się unikalny i rozbudowany węzeł kolejowy, z zachowanymi do
dziś obiektami inżynierii kolejowej. Zjawiło się wielu miłośników kolei z całej Polski a największa atrakcją
był czynny parowóz.
■
Na Hali Sportowej w Głogówku odbywają się
amatorskie rozgrywki gminnego futsalu, czyli halowej piłki nożnej. Impreza trwa od listopada do
końca lutego i cieszy się popularnością zarówno
wśród młodzieży jak i starszych .Zwycięskie drużyny
nagradzane są medalami oraz pucharami.
■ Spektakl teatralny grup teatralnej „nie bardzo” reżyserowany przez Pana Waldemara Lankaufa. Sztuka
została uhonorowana nagrodą prezydenta Poznania
i nagrodą specjalna Krzysztofa Zanussiego.
64
KRAJOBRAZ KULTURALNYCH WYDARZEŃ
■
■ Galeria Twój Styl, gromadzi liczne zbiory artystyczne. Ponadto w galerii są organizowane liczne
wernisaże i wystawy takich artystów jak:
Zdjęcie przedstawia uczestników Biegu Trzeźwości, historia kampanii profilaktycznej „Zachowaj
Trzeźwy Umysł” sięga 2001 roku. Akcja ta ma na celu
zwrócenie uwagi na problem alkoholowy, rozwiązywanie jego problemów oraz profilaktykę. Zachęca
również do aktywnego i zdrowego trybu życia.
Bożego Ciała festyn rodzinny. Z ciekawą inicjatywą wychodzą również bracia
mniejsi z kościoła franciszkanów, szykujący w okresie Bożego Narodzenia żywą
szopkę oraz w okresie letnim, kiedy organizują bogaty w konkursy i zabawy festyn z okazji Dnia Dziecka.
Akademia Wiedzy
Bogatą historię i liczną grupę słuchaczy posiada także Głogówecka Akademia Wiedzy. Wykłady odbywają się
permanentnie od roku 1999, w co drugi piątek. „Studenci” Akademii wysłuchują na każdym zjeździe treści trzech
wykładów, których tematyka związana
jest z medycyną, teologią, historią, literaturą, ekologią, oraz innymi naukami.
W sumie, odbyły się już 335 wykłady,
a w gronie prelegentów znaleźli się między innymi: arcybiskup Alfons Nossol,
czy biskup Jan Kopiec.
■
Dni Gminy Głogówek po raz pierwszy świętowano w 2008 roku, na głogóweckim rynku, gdzie
odbywały się koncerty, występy grup artystycznych
oraz gry i zabawy dla całej rodziny. Impreza zakończyła się tańcami do białego rana.
65
ZUSAMMENFASSUNG
Siedlung Winiary geboren. Urban schrieb
sich als großer Liebhaber der Region in die
Stadtgeschichte ein und interessierte sich für
Bräuche und Kultur der Schlesier, denen er
sein Schrifttum größtenteils widmete. Um
das Gedenken an Rafał Urban fortzusetzen,
treffen sich alljährlich Literaten auf sogenannten „Urban-Zusammenkünften”.
In der Gemeinde werden das ganze Jahr
über zahlreiche Veranstaltungen organisiert.
Zu den bedeutendsten gehört unbestreitbar
das Erntedankfest, bei dem die Bewohner für
die Ernte danken und um reiche Erträge im
nächsten Jahr beten.
Zu einer Tradition in Oberglogau wurde mittlerweile
der Tag des Schultheaters „Pierrot”, an dem
die Schüler ihr schauspielerisches Talent
und ihren Ideenreichtum präsentieren können. Auch sonst wird der Jugend durch die
Städtische Kulturstätte eine große Auswahl
an interessanten kulturellen Angeboten ermöglicht. Auf dem Stadtgebiet wirken außerdem zahlreiche Chöre und die Vereine,
von denen der älteste, der Schützenverein,
schon 1612 entstand.
Unter vorerwähnter Ansammlung von Veranstaltungen, findet auch die Oberglogauer
Wissensakademie ihren Platz. Seit 1999 finden in ihrem Rahmen alle zwei Wochen allgemeinbildende Vorlesungen statt. Seitdem
gab es 114 Zusammenkünfte mit 335 Vorlesungen. Unter den Referenten fanden sich
Persönlichkeiten, deren Berühmtheit weit
über die Grenzen unserer Woiwodschaft
hinaus reicht, wie Erzbischof Alfons Nossol
oder der Bischöf Jan Kopiec.
Dominik Wawrzyniak, Ilona Więckowska
Landschaft kultureller
Ereignisse
Unter den interessanten Veranstaltungen
Oberglogaus verdient das Festival zu Erinnerung an den Aufenthalt Ludwig von Beethovens in dieser Stadt besondere Beachtung.
Beethoven, bekanntlich einer der größten
Komponisten aller Zeiten, kam auf Einladung des Majoratsherren Franz Wenzel von
Oppersdorff hier her. Ihm wollte er auch die
V. Symphonie widmen, deren erste Takte er
hier komponierte; letztendlich widmete das
Musikgenie der Familie Oppersdorff die IV.
Symphonie.
Das Festival zu Beethovens Ehren findet
seit 15 Jahren statt und gewinnt immer mehr
an kultureller Bedeutung. Konzerte und Rezitale finden im Schloss, der prunkvollen
Franziskanerkirche und der sehenswerten
Bartholomäuskirche statt. Der Boden, auf
dem noch vor zwei Jahrhunderten der großartige Komponist promenierte, heißt nun
jedes Jahr zeitgenössische Künstler herzlich
willkommen.
Oberglogau ist eine Stadt, in der hervorragende Menschen nicht nur gastierten, sondern auch geboren wurden. Als Beispiel sei
hier Jan Cybis erwähnt (1897-1971). Dieser
talentierte Maler, Pädagoge und Kunstkritiker wurde als „Großherr der polnischen
Malkunst” bezeichnet. Er wurde im nahe
liegenden Dorf Fröbel geboren und ist als
Kolorist weltberühmt geworden. Eine andere bemerkenswerte Persönlichkeit der Stadt
ist gewiss Rafał Urban (1893-1972), der als
hervorragender Schriftsteller und PlebiszitAktivist bekannt wurde. Er wurde auf der
66
Plan miasta
67

Podobne dokumenty