P 8. przybyłem, zObaczyłem i..., czyli prOpOzycje pOznania przyrOdniczych

Komentarze

Transkrypt

P 8. przybyłem, zObaczyłem i..., czyli prOpOzycje pOznania przyrOdniczych
153
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
152
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
8. Przybyłem, zobaczyłem i...,
czyli propozycje poznania
przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Przeszedł wydarty puszczy szmatek pól uprawnych i zanurzył
się w las, który był świetlisty, pełen złotych połysków i drżenia.
Wilgotna ścieżka wiła się ku górze, wśród zapachu ziół, rozgwaru dzięciołów, kukułek, ptaszęcego drobiazgu (...)
Zofia Kossak, Wielcy i mali
Na Czantorii
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
Fot. W. Suchta
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
155
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
154
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
Niniejsza książka nie jest typowym przewodnikiem turystycznym po gminach Beskidzkiej 5, nie
aspiruje także do bycia przyrodniczą encyklopedią
czy kompendium wiedzy o przyrodzie tego regionu.
Cel książki jest znacznie skromniejszy - jej lektura ma
zachęcić do bliższego i bezpośredniego poznania
przyrody Beskidzkiej 5, wyruszenia na szlaki i bezdroża tego regionu na spotkanie żyjących tu roślin
i zwierząt, poznania niezapomnianego beskidzkiego krajobrazu oraz mniej lub bardziej znanych zakątków beskidzkich gór i pogórza.
Oczywiście nie sposób dotrzeć do wszystkich
opisanych we wcześniejszych rozdziałach miejsc,
zwłaszcza że dotarcie do części z nich jest niewskazane lub wręcz prawnie zabronione. Nasze odwiedziny przede wszystkim zaburzyłyby spokój należny
prawowitym i odwiecznym mieszkańcom tej ziemi
- wszystkim żyjącym tu roślinom i zwierzętom. Wiele z opisanych, cennych przyrodniczo i krajobrazowo miejsc jest objętych różnymi formami ochrony,
a obowiązujące na ich terenie zakazy uniemożliwiają zwiedzanie czy wręcz wstęp na ich obszar (poza
na przykład wyznaczonymi ścieżkami czy szlakami).
Nie sposób także spotkać czy zaobserwować wszystkich opisanych gatunków roślin i zwierząt. Powodem tego może być na przykład ich rzadkość, gdyż
w tym regionie występuje bardzo nieliczna populacja jakiegoś gatunku, często licząca zaledwie kilka czy kilkadziesiąt okazów bądź osobników. Wiele
gatunków roślin występuje w miejscach trudno dostępnych lub wręcz niedostępnych, szereg gatunków
zwierząt jest aktywnych w nietypowych dla nas porach dnia czy nocy albo szczególnie unika człowieka
i stroni od miejsc przez niego odwiedzanych. Mamy
również świadomość, że osoba bez przynajmniej
podstawowej wiedzy przyrodniczej będzie miała
kłopoty na przykład z rozpoznaniem typów zbiorowisk leśnych bądź dostrzeżeniem różnic i„niuansów”
w fizjonomii różnych zespołów łąkowych. Książka,
którą trzymacie Państwo w ręce raczej nie spełni
w tym przypadku funkcji klucza do rozpoznania gatunków roślin i zwierząt, zbiorowisk roślinnych czy
rodzajów skał budujących beskidzkie stoki i wzniesienia Pogórza Cieszyńskiego. Ma na celu jedynie
uświadomienie Czytelnikowi bogactwa i różnorodności świata ożywionego i nieożywionego Beskidzkiej 5, przyrodniczych niezwykłości, jakie na tym
terenie możemy spotkać. Przede wszystkim ma zachęcić do świadomego, uważnego i odpowiedzialnego zwiedzania tego regionu, do poznania jego
przyrodniczego oblicza.
* * *
Na różny sposób można poznawać uroki i atrakcje przyrody Beskidzkiej 5. Pod tym względem oferta
tego regionu jest bogata i zróżnicowana.
Na terenie gmin Beskidzkiej 5 poprowadzone
są znakowane szlaki turystyczne o łącznej długości
374 km. Ponadto można wybrać się na spacer ponad
20 trasami spacerowymi o łącznej długości blisko
130 km, a także licznymi ścieżkami tematycznymi.
Bogata jest sieć tras rowerowych - przez gminy Beskidzkiej 5 przebiega między innymi międzynarodowa trasa Greenways. Osoby ceniące sobie wygodę
i możliwość szybkiego dotarcia do celu samochodem
lub autobusem także nie powinny narzekać czy poczuć się zawiedzione brakiem możliwości dotarcia w
pobliże miejsc atrakcyjnych widokowo, krajobrazowo
czy przyrodniczo. Popularną formą zwiedzania Beskidu Śląskiego są autokarowe i samochodowe objazdy
tak zwaną Beskidzką Pętlą, na trasie której położone
są gminy Beskidzkiej 5. Wiele atrakcji oferuje Szlak
Architektury Drewnianej, na którym znajduje się 11
obiektów położonych w gminach Beskidzkiej 5. Może
się wydawać, że drewniane kościoły, chaty i inne budowle nijak się mają do przyrodniczych walorów Beskidu Śląskiego i Pogórza Cieszyńskiego; pamiętajmy
jednak, że obiekty te zostały wykonane z drewna,
z drzew najczęściej wycinanych w beskidzkich lasach, są więc swoistymi pamiątkami po dawno już
minionych czasach i krajobrazach zmienionych nie
do poznania. Są również dowodem, że człowiek potrafił niegdyś zręcznie i niezbyt nachalnie wpisywać
dzieła swych rąk w krajobraz Beskidu Śląskiego. Są
wreszcie świadectwem niezłomnej wiary i przekonania niegdysiejszych mieszkańców gmin Beskidzkiej
5, że to jest ich miejsce na Ziemi, z którym związali
się na dobre i na złe.
Niejako w uzupełnieniu tej bogatej oferty zwiedzania Beskidzkiej 5 zaproponowane zostały w niniejszym rozdziale trasy i obiekty, które powinny zainteresować osoby nastawione na poznanie przede
wszystkim beskidzkiej przyrody i krajobrazu. Propozycje te są w istocie ograniczone do zaledwie kilku
punktów widokowych, z których rozpościerają się
wspaniałe widoki oraz ścieżek przyrodniczych czy
ośrodków edukacji ekologicznej, a więc obiektów
oferujących bardzo skonkretyzowaną wiedzę o tematyce przyrodniczej i leśnej. Dodatkowo przygotowane zostały propozycje tras zwiedzania i poznania
przyrodniczych atrakcji każdej z gmin Beskidzkiej 5
z osobna oraz wszystkich razem, przy założeniu,
że do dyspozycji mamy zaledwie jeden dzień.
* * *
Każdy może oczywiście wybrać własny sposób
poznania przyrody Beskidzkiej 5, wyznaczyć własny
szlak i kolejność zwiedzania. A czy zdołamy poznać
wszystkie uroki przyrody i krajobrazu tego regionu
- to już zupełnie odrębna sprawa. Udając się na wędrówkę po gminach Beskidzkiej 5 - bez względu na
to, jaką formę zwiedzania i trasę wybierzemy - warto pamiętać, że tutejszą przyrodę należy poznawać
dosłownie wszystkimi dostępnymi nam zmysłami.
Wzrok pozwoli dostrzec malownicze beskidzkie krajobrazy, barwy kwiatów i jesienną paletę liści drzew, iskrzące się pióra zimorodka czy gibkość
spłoszonej sarny. Słuch pozwoli docenić śpiewaczy
talent wielu gatunków ptaków, niezwykłe kompozycje tworzone przez drzewa kołysane wiatrem
czy wodę szumiącą na skalnych progach, poczuć
prawdziwy zew natury w „graniu” jeleni podczas rykowiska. Smak jest niezbędny, by docenić rześkość
wody zaczerpniętej z górskiego strumienia, słodycz
poziomek, borówek i jeżyn zbieranych na górskich
polanach czy choćby kwaskowaty smak delikatnych listków szczawika zajęczego, zwanego zajęczą koniczyną lub zajęczą kapustą, który spotkamy
w wielu lasach Beskidzkiej 5. Dotykiem możemy poznać chropawość kory świerka i gładkość pnia buka,
strukturę powierzchni skalnej wychodni z godulskiego piaskowca czy delikatność kęp mchów na dnie
świerkowego boru. Zapach będzie nam towarzyszył
Widok z Zebrzydki na Bucze
w każdej wędrówce po polanach i lasach Beskidzkiej 5 - czy to będzie zapach łąki w pełni kwitnienia,
zapach leśnego powietrza przesyconego olejkami
eterycznymi wydzielanymi przez drzewa, czy wreszcie pachnąca grzybnią ściółka bukowego lasu.
Wyostrzmy więc zmysły i ruszajmy na poznanie
przyrody Beskidzkiej 5!
8.1. Punkty widokowe
Bucze - punkt widokowy jest usytuowany pomiędzy I i II odcinkiem ścieżki przyrodniczo-dydaktycznej „Góra Bucze”. Na pierwszy plan wysuwa się
szeroka dolina rzeki Brennicy (płynącej przez Górki
Wielkie, Górki Małe oraz Brenną), z widocznymi na
jej końcu szczytami Małego Skrzycznego, Malinowa,
Kotarza i Starego Gronia. Na lewo od rzeki Brennicy
widać szczyty pasma Klimczoka i Błotnego (Cisowy,
Łazek, Czupel, Zebrzydka) i dalej po lewej stronie
fragment Beskidu Małego i wzgórza Górka, zaliczanego do Pogórza Śląskiego. Po prawej widać natomiast szczyty Równicy z Lipowskim Groniem oraz
nieco dalej - pasmo Czantorii, kończące się stromym
progiem od strony widocznych grzbietów Pogórza
Cieszyńskiego - Tułu, Jasieniowej i Chełmu. Na dalszym planie widoczne są położone na terenie Czech
pasma Beskidu Morawsko-Śląskiego z najwyższym
szczytem - Łysą Górą.
Fot. M. Śniegoń
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
157
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
156
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
Widok z Błotnego w kierunku południowo-zachodnim
Dojście/dojazd: z centrum Górek Wielkich za znakami ścieżki przyrodniczej „Góra Bucze”.
Błotny - ze szczytu w kierunku północnym można
zobaczyć rozległy widok na dolinę Wapienicy, miasto
Bielsko-Biała oraz w oddali Zbiornik Goczałkowicki.
Od strony wschodniej rozciąga się panorama najwyższych szczytów Beskidu Śląskiego - Skrzycznego
(z charakterystyczną wieżą przekaźnika telewizyj-
Widok ze Starego Gronia na dolinę Brennicy
Fot. T. Jonderko
nego), na prawo od niego pasma baraniogórskiego
z kulminacją Baraniej Góry oraz szczytami Malinowskiej Skały, Zielonego Kopca i Malinowa.
Na ostatnim planie, przy dobrej widoczności, widoczne jest pasmo Małej Fatry, położone na terenie
Słowacji. W kierunku południowym i zachodnim
na pierwszym planie widoczne jest pasmo Kotarza i Starego Gronia w Brennej, dalej pasma Stożka
i Czantorii oraz położone bliżej Orłowa i Równica
Fot. M. Śniegoń
Widok z Kiczor na Ochodzitą Fot. A. Klimek
z Lipowskim Groniem, a na odległym planie szczyty
Beskidu Morawsko-Śląskiego - Kozubowa, Ropica
i Łysa Góra.
Dojście/dojazd: z Brennej Centrum czarnym,
a później zielonym szlakiem turystycznym; możliwe
również dojście żółtym szlakiem turystycznym od
strony Klimczoka oraz szlakiem „Harcerskim” (oznakowanym dużą literą H) lub czerwonym z Jaworza
Nałęża.
Widok ze Skrzycznego na Kotlinę Żywiecką
Stary Groń - ze szczytowych polan Starego Gronia rozpościera się rozległy widok „na cztery strony
świata”. Począwszy od strony wschodniej widać pasma Skrzycznego, Baraniej Góry, Kotarza i na ostatnim planie pasmo słowackiej Małej Fatry. Dalej na
południe i zachód zauważyć można pasmo Stożka
i Czantorii oraz Orłowej i Równicy, a na końcu szczyty Beskidu Morawsko-Śląskiego po stronie czeskiej:
Ostry, Jaworowy i Łysa Góra. Całkiem na północ
Fot. M. Śniegoń
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
159
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
158
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
widać pasmo Klimczoka i Błotnego, kończące się
w okolicach Górek Wielkich. Na końcu pasma w oddali można dostrzec górę Bucze, położoną już na
Pogórzu Cieszyńskim.
Dojście/dojazd: zielonym szlakiem turystycznym
z Brennej Centrum, z przystanku autobusowego
Brenna Leśnica I lub z Przełęczy Salmopolskiej przez
Grabową.
Ochodzita - z bezleśnego szczytu można zobaczyć w kierunku północno-zachodnim Kiczory, Przełęcz Kubalonkę, a na dalszym planie pasma Czantorii
oraz Równicy. W kierunku północnym rozciąga się
pasmo Malinowa i dalej na wschód masyw Baraniej
Góry, następnie Pilsko, a w oddali przy dobrej widoczności - Tatry. W kierunku południowym rozciąga
się panorama z Małą i Wielką Rycerzową, następnie
na dalszym planie ukazuje się Mała Fatra na Słowacji,
a dalej na południe - Wielka Racza. W kierunku południowo-zachodnim można podziwiać panoramę
Beskidu Morawsko-Śląskiego z Łysą Górą.
Dojście/dojazd: ścieżką od Karczmy „Ochodzita”
w Koniakowie.
Skrzyczne - ze szczytu roztacza się rozległa panorama; w kierunku południowo-zachodnim na
najdalszym planie widoczny jest Beskid Morawsko-
Widok z Równicy na Czantorię
Śląski z Łysą Górą, Trawnym, Smerekiem, Kniehynią, Ropicą, Jaworowym, Ostrym i Kozubową oraz
Wielki i Mały Połom i Girowa. Nieco bliżej położone są pasma górskie należące do Beskidu Śląskiego: Czantorii i Stożka oraz najbliżej leżące pasmo
Równicy i pasmo Kotarza. Na południowy wschód,
na najdalszym planie widoczne są Tatry od Gerlachu po Hawrań i Rohacze, „rozdzielone” położonym
w Beskidzie Żywieckim szczytem Pilska. Bliżej widoczna jest Babia Góra i Polica oraz pasmo Jałowieckie, Przed Pilskiem, Romanka, potem Rysianka
i Lipowska, Kotlina Żywiecka z Grojcem, pasmo Pewelsko-Ślemieńskie oraz Beskid Mały od Laskowca
aż po Czupel nad Lipnikiem.
Dojście/dojazd: ze Szczyrku niebieskim lub zielonym szlakiem turystycznym bądź wyciągiem krzesełkowym.
Równica - miejscem, z którego rozciąga się szczególnie atrakcyjny widok, są polany pod szczytem
Równicy, o południowej i południowo-zachodniej
wystawie, położone 850-880 m n.p.m. Można stąd
podziwiać panoramę bliżej położonych wzniesień
Beskidu Śląskiego (z Orłową, Bukową, Stożkiem,
Małą i Wielką Czantorią), a w dalszej perspektywie
widoczna jest Barania Góra. Przy dobrej pogodzie
można także zobaczyć Tatry na Słowacji. Wyróżnia
Fot. W. Suchta
Widok z polany Bąkula w kierunku północno-wschodnim
Fot. M. Mijal
się Łysa Góra - najwyższy szczyt Beskidu MorawskoŚląskiego w Czechach. W kierunku zachodnim, od
Małej Czantorii dobrze widoczny jest teren Pogórza
Cieszyńskiego z najwyższym wzniesieniem Tułem,
a dalej można dostrzec m.in. Ostrawę, Jastrzębie,
Wodzisław i Rybnik.
Widok z Trzech Kopców Wiślańskich w kierunku północnym
Dojście/dojazd: dojazd samochodem z Ustronia przez wiadukt położony w Ustroniu Brzegi lub
z doliny Jaszowca; dojście czerwonym szlakiem turystycznym z centrum Ustronia lub z Jaszowca oraz
zielonym szlakiem turystycznym z Brennej Centrum.
Fot. T. Jonderko
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
161
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
160
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
Trzy Kopce Wiślańskie - wspaniały widok od zachodu na wschód na masyw Czantorii, dolinę Wisły
w Ustroniu, Orłową i Równicę, dolinę Brennej Leśnicy. Ze szczytu dobrze widoczne Zbiornik Goczałkowicki, pasmo Błotnego, Klimczok, masyw Skrzycznego i Baraniej Góry. Wędrówka na Trzy Kopce od
strony Ustronia Dobki jest urozmaicona, prowadzi
przez lasy bukowe i świerkowe oraz łąki i górskie
polany, z których również możliwe jest podziwianie
beskidzkiego krajobrazu.
Dojście/dojazd: zielonym szlakiem turystycznym
z przystanku autobusowego Brenna Leśnica I przez
Gronik, żółtym szlakiem turystycznym z Wisły Centrum lub czarnym, a następnie niebieskim szlakiem
turystycznym z Ustronia Dobki.
Widok spod Baraniej Góry w kierunku zachodnim
Polana Stokłosica - położona na wysokości 775855 m n.p.m. na zboczu Czantorii (na niej zlokalizowano górną stację kolejki linowej). Wspaniały widok
roztacza się w kierunku północnym, wschodnim
i południowym. Od północy widać miasta Górnego
Śląska: Żory, Łaziska, Pszczynę oraz dolinę Wisły ze
Zbiornikiem Goczałkowickim. Od wschodu - pasmo
Fot. M. Mijal
Lipowskiego Gronia, Równicy, Orłowej i Bukowej,
na dalszym planie pasmo Klimczoka i Kotarza, a dalej w kierunku południowym - masyw Skrzycznego
i Baraniej Góry. Przy dobrej pogodzie można stąd
podziwiać skaliste grzbiety słowackich Tatr.
Dojście/dojazd: z Ustronia Polany kolejką linową
lub czerwonym szlakiem turystycznym.
Barania Góra - ze szczytu wieży widokowej rozpościera się jedna z najrozleglejszych panoram beskidzkich. Na wschodzie widnieje charakterystyczny
kształt Babiej Góry i kopa Pilska wraz z okolicznymi
szczytami Romanki i Lipowej. Dalej na odleglejszym
planie, przy dobrej widoczności, można zobaczyć
pasmo Tatr. Bardziej w prawo, na południe wznosi się „gniazdo” Rycerzowej i Muńcuła oraz nieco
w prawo od nich Wielka Racza, spoza której wyglądają orawsko-lipowskie hale ze stożkowatym Choczem,
a dalej w prawo położony jest łańcuch Małej Fatry.
W kierunku zachodnim panorama obejmuje rozległą
krainę gór Beskidu Morawsko-Śląskiego z Łysą Górą
i Smrekiem oraz bliższe, na tle gór Zaolzia, ciągnące
się pasmo graniczne od Stożka po Czantorię. Ku północnemu zachodowi, północy i wschodowi widać
grzbiety od Równicy po Malinowską Skałę, a w prawo
od nich Skrzyczne nad rozległą Kotliną Żywiecką.
Dojście/dojazd: od strony Czarnej Wisełki czarnym, a następnie czerwonym szlakiem turystycznym. Od strony Białej Wisełki, od przystanku Wisła
Czarne Fojtula, niebieskim szlakiem turystycznym
(szlak im. J. Lipowczana).
Stożek - spod budynku schroniska rozciąga się
widok od północnego wschodu, gdzie można zobaczyć Magurę i Kotarz, następnie Skrzyczne, Malinowską Skałę i Zielony Kopiec, a na pierwszym
planie Kozińce, dalej na wschodzie masyw Baraniej
Góry, w oddali bardziej na południe można zauważyć Romankę i Pilsko.
Dojście/dojazd: zielonym lub niebieskim szlakiem turystycznym od doliny potoku Łabajów (Wisła Głębce) lub czerwonym szlakiem turystycznym
od przełęczy Kubalonka.
Panorama ze Stożka w kierunku wschodnim
Fot. A. Klimek
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
163
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
162
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
8.2. Ścieżki przyrodnicze
Ścieżka przyrodniczo-leśna Brenna Bukowa
- Karkoszczonka
Początek: na parkingu przy „Karczmie pod Skalicą”
lub na przystanku autobusowym w Brennej Bukowej.
Koniec: Przełęcz Karkoszczonka (723 m n.p.m).
Długość: ok. 3 km.
Czas zwiedzania: ok. 1 godziny.
Oznakowanie: ścieżka poprowadzona wzdłuż żółtego szlaku turystycznego.
Opis: tablice informacyjne (6) oraz przewodnik
,,Ścieżka przyrodniczo-leśna Brenna Bukowa - Karkoszczonka” (wyd. 2002), dostępny w Nadleśnictwie
Ustroń lub w Regionalnym Leśnym Ośrodku Edukacji Ekologicznej „Leśnik” w Ustroniu Jaszowcu.
Ścieżka prowadzi z parkingu w Brennej Bukowej
na przełęcz Karkoszczonka przez lasy jodłowo-bukowo-świerkowe podlegające Nadleśnictwu Ustroń.
Trasa ścieżki biegnie początkowo ogólnodostępną
drogą wzdłuż rzeki Brennicy, następnie asfaltową,
ale zamkniętą dla ruchu samochodowego drogą leśną wzdłuż malowniczego potoku Połaczny, by na
ostatnim odcinku prowadzić stromą drogą gruntową. Na całej długości ścieżka wiedzie wzdłuż żółtego szlaku turystycznego. Wariantowo fragment trasy poprowadzono leśną dróżką biegnącą na drugim
(prawym) brzegu potoku Połaczny, przez stary, 160letni las świerkowo-jodłowy.
Wędrówka ścieżką pozwala na poznanie wielu
gatunków roślin i zwierząt występujących w Beskidzie Śląskim. Trasa ścieżki jest podzielona na
cztery odcinki, na których są rozmieszczone tablice informacyjne. Znajdziemy na nich informacje
o występujących tu gatunkach roślin i zwierząt oraz
o ochronie lasu i gospodarce leśnej. Do najciekawszych gatunków roślin chronionych, jakie możemy
spotkać na ścieżce należą: dziewięćsił bezłodygowy,
goryczka trojeściowa, widłak goździsty. W okresie
letnim można m.in. obserwować kwitnące okazy
naparstnicy purpurowej, gatunku charakterystycznego dla lasów w Brennej. Spotkać możemy także
mniej lub bardziej znane gatunki zwierząt, na przykład: sarnę, jelenia, kruka, myszołowa, sójkę, jaszczurkę żyworodną i jaszczurkę zwinkę, zaskrońca.
Szczególnie cennym obiektem na trasie ścieżki jest
160-letni las jodłowy pochodzenia naturalnego,
o wysokości pojedynczych drzew przekraczającej
40 m. Jest to powierzchnia badawcza przeznaczona
do zbioru nasion z drzew stojących. Potok Połaczny,
wzdłuż którego prowadzi trasa ścieżki, jest typowym
górskim potokiem z licznymi kaskadami i potężnymi głazami piaskowca. Wraz ze swymi dopływami,
z których największym jest potok Niedźwiedzi, potok Połaczny zachował praktycznie niezmieniony
przez człowieka, naturalny charakter.
Spacer ścieżką umożliwia podziwianie wspaniałych widoków, w tym pasma Kotarza i doliny Brennicy, a z przełęczy Karkoszczonka można zobaczyć pasmo Klimczoka, Szczyrk i - przy dobrej widoczności
- Jezioro Żywieckie. Trasa ścieżki prowadzi szlakiem
pielgrzymek z Brennej do sanktuarium na Górce
w Szczyrku.
Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna „Góra Bucze” w Górkach Wielkich
Początek: centrum Górek Wielkich, przed mostem
na rzece Brennicy, obok ronda i przystanku autobusowego Górki Spółdzielnia.
Koniec: jak wyżej.
Długość: ok. 4 km.
Czas zwiedzania: ok. 1,5 godziny.
Oznakowanie: biało-czerwone znaki szlaku spacerowego.
Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna
„Góra Bucze”
Fot. T. Jonderko
Opis: tablice informacyjne (7), przewodnik „Ścieżka
przyrodniczo-dydaktyczna Góra Bucze w Górkach
Wielkich” (wyd. 2004 r.), dostępny w Urzędzie Gminy
Brenna.
Trasa ścieżki przebiega w przedziale wysokości
330-417 m n.p.m. i prowadzi przez różne zbiorowiska leśne i nieleśne występujące na górze Bucze
w Górkach Wielkich. Wśród zbiorowisk wiele jest
typowych i charakterystycznych dla zachodniej części Pogórza Śląskiego, czyli Pogórza Cieszyńskiego.
Najlepszą porą do zapoznania się z różnorodnością
przyrodniczą ścieżki jest okres wiosenny, od marca do czerwca, w czasie kwitnienia większości najbardziej interesujących gatunków roślin. W trakcie
spaceru możemy spotkać szereg roślin rzadkich
w skali regionu i kraju, związanych z żyznymi lasami
lipowo-dębowo-grabowymi, czyli z zespołem grądu
subkontynentalnego.
Na trasie ustawionych jest 7 tablic dydaktycznych, zawierających informacje o walorach przyrodniczych ścieżki, podzielonej na 6 odcinków.
Do najciekawszych występujących tu gatunków
roślin należą m.in. storczyki - storczyk blady, storczyk męski nakrapiany, buławnik wielkokwiatowy,
Ścieżka przyrodniczo-leśna Brenna Bukowa - Karkoszczonka
listera jajowata, podkolan biały oraz cieszynianka
wiosenna, goryczka orzęsiona, miesiącznica trwała, obrazki alpejskie. Płazy reprezentują kumak
górski, ropucha szara, rzekotka drzewna, żaba
trawna, salamandra plamista; gady: padalec, jaszczurka zwinka, zaskroniec zwyczajny. Do najciekawszych ptaków, które możemy spotkać podczas
wędrówki należą: kobuz, puszczyk, dzięcioł zielony, paszkot, strumieniówka, pustułka, derkacz
i gąsiorek. Spośród ssaków najliczniej występują
w rejonie ścieżki: zając szarak, sarna, borsuk, lis, kuna
leśna, wiewiórka, jeż wschodni; rzadka i trudna do
zaobserwowania jest natomiast popielica.
W partii szczytowej góry Bucze, po lewej stronie
ścieżki, możemy zobaczyć kilkumetrowej głębokości doły. Według legendy (upamiętnionej przez
urodzonego w Górkach pisarza regionalnego Walentego Krząszcza w opowiadaniu „O zapadniętym
kościele na Buczu”) doły te powstały po zapadnięciu
się starego kościoła. Była to kara dla mieszkańców za
zabawy i tańce w dzień Wszystkich Świętych. Zachowując ciszę podczas wędrówki przez las na Buczu,
można ponoć jeszcze dziś usłyszeć dźwięk dzwonu
z zapadniętego kościoła.
Fot. T. Jonderko
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
165
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
164
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
Ścieżka przyrodniczo-edukacyjna „Olza”
Początek: pod Ośrodkiem Edukacji Ekologicznej
w Istebnej Dzielecu.
Koniec: parking Istebna Prądowiec.
Długość: ok. 1,5 km.
Czas zwiedzania: ok. 40 minut.
Oznakowanie: niebieskie znaki trasy spacerowej.
Opis: tablice informacyjne (10) oraz przewodnik
„Ścieżka przyrodniczo-edukacyjna »Olza«” (wyd.
2000 r.), dostępny w Nadleśnictwie Wisła (mapkę
trasy przejścia można pobrać ze strony internetowej
Nadleśnictwa Wisła).
Spacer ścieżką „Olza” można połączyć ze zwiedzaniem Ośrodka Edukacji Ekologicznej w Istebnej
Dzielcu. Trasa ścieżki jest łatwa i dostępna dla osób
w różnym wieku i o różnej kondycji fizycznej.
Ścieżka przebiega malowniczą doliną Olzy, przez
zróżnicowany wiekowo las świerkowy z domieszką innych gatunków drzew. Na ścieżce znajduje się
dziesięć przystanków z tablicami, w kilku miejscach
umieszczono również ławy i stoliki, gdzie można
usiąść i odpocząć. Wędrując wyznaczoną trasą możemy zapoznać się przede wszystkim z problematyką
zamierania beskidzkich lasów, poznać różne czynniki
wpływające na kondycję lasu - abiotyczne, takie jak
wiatr, śnieg czy zanieczyszczenia chemiczne oraz
biotyczne, do których zaliczyć należy głównie owady
z rodziny kornikowatych. Wzdłuż ścieżki łatwo również zauważyć nowe pokolenie sadzonych przez
Ścieżka przyrodniczo-edukacyjna „Olza”
leśników drzew. Zamierające drzewa świerkowe zastępowane są sadzonkami buka, jodły oraz mniejszej
ilości świerka i innych gatunków, tak aby w przyszłości monokulturę świerkową zastąpił zdrowszy i odporniejszy na szkodliwe czynniki las mieszany.
Bardzo ciekawą częścią ścieżki, zarówno pod
względem przyrodniczym, jak i geograficznym,
jest fragment przebiegający w korycie rzeki Olzy.
Umożliwia on zapoznanie się z budową geologiczną regionu, gdyż fliszowy układ warstw widoczny
jest na dnie i brzegach rzeki. Spacer ścieżką pozwoli
również zapoznać się z piętrową budową lasu i podstawowymi gatunkami drzew i roślin runa, zobaczyć
żyjące w Olzie ryby (pstrągi i głowacze), zaobserwować szereg gatunków zwierząt związanych z górami
i rzekami, jak choćby żabę trawną, salamandrę plamistą, traszkę karpacką czy zaskrońca, wygrzewające
się czasem na kamieniach żmiję zygzakowatą i jaszczurkę zwinkę. Z ptaków można zauważyć pluszcza
i zimorodka, ale także i pospolite gatunki, takie jak
np. sikorki, kowaliki, dzięcioły; bywa też tutaj rzadki
bocian czarny. Ssaki w okolicy, w której przebiega
ścieżka, reprezentowane są głównie przez rodzinę
jeleniowatych, czyli sarny i jelenie, ale występuje tu
także chroniona wydra.
Beskidzka Ścieżka Planetarna
Początek: obok kościółka na Kubalonce.
Koniec: przy Muzeum „Na Grapie” w Jaworzynce.
Fot. A.Klimek
Beskidzka Ścieżka Planetarna
Fot. A. Klimek
Długość: ok. 12 km.
Czas zwiedzania: ok. 5,5 godziny.
Oznakowanie: kwadrat z paskiem koloru czerwonego po przekątnej; żółte znaki trasy spacerowej.
Opis: tablice informacyjne (9 - po jednej dla każdej
planety) oraz przewodnik „Beskidzka Ścieżka Planetarna”, dostępny w Muzeum „Na Grapie” w Jaworzynce.
Ścieżka powstała według pomysłu Jerzego Ruckiego, wielkiego miłośnika góralskiej kultury oraz
inicjatora i fundatora Muzeum „Na Grapie”, w którym
znajduje się stała ekspozycja tradycyjnego wyposażenia góralskiej chaty.
Przejście trasą ścieżki pozwala uświadomić sobie, że takie terminy, jak natura, warunki życia, środowisko przyrodnicze mają także swój kosmiczny
wymiar, przypomina ponadto o miejscu, jaki zajmuje Ziemia w Układzie Słonecznym.
Na trasie ścieżki ustawiono symbole i modele
Słońca oraz dziewięciu planet z Układu Słonecznego, przy czym stanowiska te umiejscowiono
w odległościach proporcjonalnych do rzeczywistego oddalenia od Słońca. Czas przejścia ścieżki wynosi ok. 5,5 godziny, czyli tyle, ile potrzebuje światło
słoneczne na pokonanie odległości od Słońca do
Plutona (od 2006 roku Pluton nie jest już planetą
Układu Słonecznego, ale jest częścią ścieżki). Ścieżka biegnie wzdłuż szlaku spacerowego im. Jerzego
Kukuczki oraz obok izby pamięci poświęconej temu
sławnemu alpiniście.
Ścieżka przyrodnicza Nadleśnictwa Bielsko
Początek: przystanek autobusowy (komunikacja
miejska, linia 16) w Wapienicy (dzielnicy miasta Bielsko-Biała).
Koniec: jak wyżej.
Długość: ok. 18 km.
Czas zwiedzania: ok. 8 godzin (cała ścieżka).
Oznakowanie: ścieżka poprowadzona wzdłuż szlaków turystycznych; na odcinku przechodzącym
przez obszar Beskidzkiej 5 biegnie żółtym szlakiem
turystycznym.
Opis: tablice informacyjne znajdują się jedynie
w wariancie ścieżki wokół Doliny Wapienicy; przewodnik „Ścieżka dydaktyczna w grupie Klimczoka
Beskidu Śląskiego” (wyd. 1996 r.), dostępny w Nadleśnictwie Bielsko (nakład praktycznie wyczerpany).
Fragment ścieżki przebiega przez teren gminy
Szczyrk. Odcinek ten rozpoczyna się na szczycie
Klimczoka, skąd kierujemy się żółtym szlakiem turystycznym na południowy zachód. Początkowo ścieżka prowadzi przez teren porośnięty kwaśną buczyną, w której w miarę zbliżania się do Trzech Kopców
zwiększa się udział świerka. Przed kulminacją Trzech
Kopców mamy do czynienia z dolnoreglowym borem mieszanym, a od strony północnej szczytowe
partie porośnięte są przez bór świerkowy o charakterze górnoreglowym. Świadczy o tym masowe występowanie w runie wietlicy alpejskiej. Północne stoki
chronione są w formie rezerwatu „Stok Szyndzielni”.
Oprócz świerczyny można w nim spotkać dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy, kwaśną buczynę
górską, żyzną buczynę karpacką, a wzdłuż potoku
Barbara jaworzynę górską z miesiącznicą trwałą.
W rezerwacie można dostrzec martwe drzewa, zarówno w postaci posuszu stojącego, jak i leżących
kłód. Martwe drzewa pełnią w lesie ważną rolę biocenotyczną: stanowią miejsca żerowania larw wielu
gatunków owadów, gniazdowania ptaków (np. strzyżyka i śpiewaka), a często pierwsze miejsca pojawiania się młodego pokolenia drzew; są również najlepszym typem podłoża dla grzybów mikoryzowych.
Leżące kłody zabezpieczają glebę przed osuwaniem
oraz stanowią naturalny rezerwuar wody.
Ścieżka przyrodniczo-leśna Czantoria
Początek: górna stacja kolejki linowej na Czantorię.
Koniec: I wariant - Ustroń Brzegi, II wariant - pole
biwakowe na ,,Kępie u Jonka”.
Długość: I wariant - ok. 3 km, II wariant - ok. 4 km.
Czas zwiedzania: ok. 3-4 godziny (każdy z wariantów).
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
167
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
166
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
Oznakowanie: ścieżka poprowadzona wzdłuż szlaków
turystycznych - czerwonego, niebieskiego, czarnego.
Opis: tablice informacyjne (10) oraz przewodnik
„Ścieżka przyrodniczo-leśna Czantoria” (wyd. 1999
r.), dostępny w Nadleśnictwie Ustroń lub w Regionalnym Leśnym Ośrodku Edukacji Ekologicznej „Leśnik” w Ustroniu Jaszowcu.
Ścieżka poprowadzona została wzdłuż szlaków
turystycznych: czerwonego od górnej stacji kolejki
linowej na szczyt Czantorii, a następnie czarnego
wzdłuż granicy polsko-czeskiej do schronisk górskich
po stronie Polski i Czech. Dalej ścieżka przebiega
w dwóch wariantach: niebieskim szlakiem turystycznym do Ustronia Brzegów lub czarnym, przez Małą
Czantorię do pola biwakowego na „Kępie u Jonka”.
Na trasie ścieżki urządzono przystanki z 10 tablicami informacyjnymi. Wędrujący ścieżką mogą poznać bogactwo występujących tu gatunków drzew
i krzewów oraz roślin zielnych lasów i łąk górskich.
Ponadto mogą zaobserwować wiele gatunków
zwierząt lub dostrzec ślady ich obecności (pozostawione tropy, wydawane głosy itp.). Ścieżka pozwala również zobaczyć przykłady gospodarki leśnej,
m.in. uprawy leśne, urządzenia do odłowu owadów,
skrzynki lęgowe dla ptaków, pozyskane drewno.
Wędrówka ścieżką umożliwia ponadto podziwianie
pięknych krajobrazów Beskidu Śląskiego po polskiej
Ścieżka przyrodniczo-leśna Czantoria
i czeskiej stronie; szczególnie godne polecenia są
punkty widokowe: na polanie Stokłosica, na szczycie Wielkiej Czantorii (wieża widokowa po stronie
czeskiej), na Małej Czantorii (z widokiem na północną część Śląska Cieszyńskiego oraz Górny Śląsk).
Na odcinku prowadzącym na szczyt Wielkiej
Czantorii, po północno-wschodniej stronie ścieżki, znajduje się rezerwat przyrody „Czantoria”. Natomiast idąc szlakiem czarnym od schronisk na
Czantorii w kierunku Małej Czantorii, mijamy po
stronie zachodniej, już na terytorium Czech, rezerwat przyrody „Čantoria” o powierzchni około 40 ha.
W grzbietowej części pasma Czantorii dostrzec można wiele drzew o dziwacznych kształtach, szczególnie buki, świerki i jawory, uformowane tak przez
wiatry i mrozy. Na łąkach pomiędzy Wielką a Małą
Czantorią występuje dziewięćsił bezłodygowy i ciemiężyca zielona, a pod wieczór i wczesnym rankiem
można zobaczyć pasące się sarny i jelenie.
Ścieżka przyrodniczo-leśna Skalica
Początek: obok Regionalnego Leśnego Ośrodka
Edukacji Ekologicznej „Leśnik”, Ustroń Jaszowiec, ul.
Turystyczna 7.
Koniec: jak wyżej.
Długość: ok. 4 km.
Czas zwiedzania: ok. 3 godziny.
Fot. L. Mijal
Ścieżka przyrodniczo-leśna Skalica Fot. L. Mijal
Oznakowanie: tablice informacyjne na trasie, plan
trasy przy RLOEE „Leśnik”.
Opis: tablice informacyjne (10) oraz przewodnik
„Ścieżka przyrodniczo-leśna Skalica” (wyd. 1996 r.),
dostępny w Nadleśnictwie Ustroń lub w Regionalnym Leśnym Ośrodku Edukacji Ekologicznej „Leśnik”
w Ustroniu Jaszowcu.
Ścieżka prowadzi od Regionalnego Leśnego
Ośrodka Edukacji Ekologicznej „Leśnik” przez las
świerkowy wzdłuż brzegu Wisły na szczyt wzgórza Skalica, a następnie w dwóch wariantach: do
starego kamieniołomu przez las lub drogą asfaltową - ulicą Skalica. W obu wariantach po przejściu
przez most na Wiśle kierujemy się na południe
i nadrzecznym wałem dochodzimy do kładki dla
pieszych, przez którą możemy powrócić do RLOEE
„Leśnik”.
Na trasie ścieżki możemy zobaczyć m.in. posadzone świerczyny oraz buczyny - naturalne dla obszarów górskich zbiorowiska leśne. Bezpośrednio
nad Wisłą rosną pozostałości po występujących tu
dawniej naturalnych, wielogatunkowych lasach łęgowych, z obfitym stanowiskiem efektownej paproci - pióropusznika strusiego.
Lasy porastające Skalicę reprezentują zarówno
zbiorowiska charakterystyczne dla piętra pogórza,
jak i regla dolnego. Obok buka, świerka, jawora i jo-
dły rosną tutaj sosny, graby, dęby szypułkowe, lipy
drobnolistne, topole i wierzby. Z gatunków roślin
chronionych, oprócz wspomnianego pióropusznika,
występują m.in. barwinek pospolity, bluszcz zwyczajny, parzydło leśne, śnieżyczka przebiśnieg, lilia
złotogłów. Często można spotkać wyjątkowe gatunki zwierząt: strzeblę potokową, śliza, piskorza, pstrąga potokowego, salamandrę plamistą, kumaka górskiego, ropuchę szarą, rzekotkę, jaszczurkę zwinkę
i jaszczurkę żyworodną, padalca, zaskrońca i żmiję.
Ciekawostką jest możliwość obserwowania zarówno ptaków leśnych, takich jak myszołów, jastrząb,
kowalik, dzięcioł duży, dzięcioł czarny, jak i związanych ze środowiskiem wodnym - śmieszka, rybitwa,
czapla siwa, pluszcz, zimorodek i kaczka krzyżówka.
Na Skalicy i na brzegach Wisły pojawiają się również sarny, jelenie, kuny, borsuki i rzadkie popielice.
W rzece występują również wydry, piżmaki oraz bobry. Środowisko wodne i żyzne gleby nadrzeczne
sprawiły, że pojawiły się nad Wisłą rośliny gatunków
obcego pochodzenia, tzw. neofity, z których można
zobaczyć na przykład znany wszystkim barszcz Sosnowskiego, rdestowiec ostrokończysty, niecierpek
Roylego, nawłoć kanadyjską i mozgę trzcinowatą.
Spacer ścieżką daje także możliwość poznania budowy geologicznej regionu dzięki licznym odkrywkom skalnym oraz położonemu na trasie dawnemu
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
169
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
168
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
kamieniołomowi piaskowców godulskich. Trasa
ścieżki jest bardzo urozmaicona - przebiega po leśnych ścieżkach i drogach, ulicami i alejkami asfaltowymi, są na niej odcinki płaskie, łagodne oraz strome podejścia i zejścia.
Ścieżka Rycerska (,,Rytířská stezka”) na zboczach Wielkiej Czantorii po stronie polskiej i czeskiej
Początek: dolna stacja wyciągu krzesełkowego na
Czantorię.
Koniec: dolna stacja wyciągu krzesełkowego na
Czantorię.
Długość: ok. 20 km.
Czas zwiedzania: ok. 4 godziny po stronie polskiej
oraz ok. 5 godzin po stronie czeskiej.
Oznakowanie: biało-zielone znaki szlaku spacerowego.
Opis: tablice informacyjne przy dolnej i górnej stacji
wyciągu krzesełkowego na Czantorię; przewodnik
po ścieżce - nakład wyczerpany.
Ścieżka pozwala poznać przyrodnicze i kulturowe walory regionu, a jej nazwa nawiązuje do legendy o rycerzach śpiących w jaskini ukrytej w Czantorii,
gotowych na wezwanie zbudzić się i ruszyć do walki
ze złem i niesprawiedliwością. Legendę tę utrwalił
m.in. Józef Ondrusz w swoich „Godkach śląskich”.
Po polskiej stronie ścieżka rozpoczyna się przy
dolnej stacji wyciągu krzesełkowego na Czantorię,
Ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza na Baranią Górę
skąd można wyjechać lub wyjść na polanę Stokłosica,
a następnie przejść na szczyt Wielkiej Czantorii. Następnie szlak biegnie wzdłuż granicy polsko-czeskiej
przez polanę Bąkula, dolinę Poniwca, obok kamieniołomu Poniwiec do Suchego Potoku, kończąc się ponownie przy dolnej stacji kolei. Wariantowo na szczycie Czantorii można pójść czeskim odcinkiem ścieżki,
kończącym się w Nydku. Łączna długość trasy polsko-czeskiej wynosi około 20 km, po 10 km po stronie
czeskiej i polskiej. Po drodze można podziwiać piękne
krajobrazy beskidzkie, zobaczyć lasy, łąki i potoki górskie. Na wielu odcinkach przebieg ścieżki pokrywa się
z trasą ścieżki przyrodniczo-leśnej Czantoria.
Ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza na Baranią Górę
Początek: na parkingu przy leśniczówce Leśnictwa
Czarne (przystanek autobusowy Czarne I).
Koniec: Strażnica OSP Wisła Czarne (przystanek autobusowy Wisła Czarne Fojtula).
Długość: ok. 16 km.
Czas zwiedzania: ok. 8 godzin.
Oznakowanie: ścieżka poprowadzona wzdłuż szlaków turystycznych - czarnego, następnie czerwonego
na szczyt Baraniej Góry i ze szczytu do Strażnicy OSP
w Wiśle Czarnem niebieskim szlakiem turystycznym.
Opis: tablice informacyjne (25) oraz przewodnik
„Ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza na Baranią
Górę” (wyd. 2003 r.), dostępny w Nadleśnictwie Wi-
Fot. A. Klimek
Ścieżka edukacyjna Nadleśnictwo Wisła
Fot. A. Klimek
sła (mapkę trasy można pobrać ze strony internetowej Nadleśnictwa Wisła).
Ścieżka umożliwia zapoznanie się z walorami
przyrodniczymi Baraniej Góry, zwraca uwagę na
osobliwości przyrodnicze tego terenu, jakie można zobaczyć nie schodząc ze szlaku turystycznego,
pokazuje wpływ człowieka na las, a także pozwala
zapoznać się z pracą leśników, mającą wpływ na wygląd i funkcjonowanie biocenoz leśnych na terenach
objętych gospodarką leśną, jak i na takich, gdzie
typowej gospodarki leśnej się nie prowadzi, czyli
w rezerwacie przyrody „Barania Góra”.
Ścieżka biegnie doliną Czarnej Wisełki na szczyt
Baraniej Góry, po czym schodzi do doliny Białej Wisełki. Początek ścieżki znajduje się na parkingu przy
leśniczówce Leśnictwa Czarne. Przejście całej trasy
wymaga przygotowania turystycznego z uwagi na
jej długość, czas zwiedzania oraz różnicę wzniesień
wynoszącą około 650 m n.p.m. Początek trasy znajduje się na wysokości 550 m n.p.m., natomiast najwyższym punktem jest szczyt Baraniej Góry o wysokości 1220 m n.p.m., na którym w 1991 r. wybudowano wieżę widokową. Z wieży można obserwować
panoramę łańcuchów górskich (opis w rozdziale
8.1). Trasę ścieżki można dowolnie zmodyfikować można iść w odwrotnym kierunku lub przejść tylko
jej fragment. Dwadzieścia pięć przystanków ścieżki
oznaczonych jest specjalnymi tablicami informacyjnymi, a wzdłuż jej trasy rozstawiono ławki i wiaty,
gdzie można odpocząć lub zjeść posiłek. Na trasie
ścieżki znajduje się polana Przysłop, gdzie mieści
się schronisko PTTK, Muzeum Turystyki - Ośrodek
Kultury i Turystyki Górskiej PTTK, a także Izba Leśna
oraz Chatka, będące obiektami edukacyjnymi Nadleśnictwa Wisła.
Podążając ścieżką można spotkać liczne gatunki
chronionych roślin, takie jak tojad morawski, podrzeń
żebrowiec, paprotka zwyczajna, omieg górski, widłaki
- goździsty, wroniec i jałowcowaty, ciemiężyca zielona,
parzydło leśne, goryczka trojeściowa, liczydło górskie.
Z chronionych gatunków zwierząt bywają tutaj niedźwiedź, wilk, ryś, występuje również kilka
gatunków nietoperzy, m.in. podkowiec mały. Ptaki
występują bardzo licznie, a z charakterystycznych
gatunków można zaobserwować bociana czarnego
czy występującego nad górskimi potokami pluszcza.
Z gadów i płazów spotkamy kumaka górskiego, traszkę karpacką, salamandrę plamistą, jaszczurkę zwinkę,
padalca zwyczajnego czy żmiję zygzakowatą.
Ścieżka edukacyjna Nadleśnictwo Wisła
Początek: pole biwakowe przy Nadleśnictwie Wisła
(Wisła Czarne).
Koniec: przy źródełku niedaleko przystanku autobusowego Czarne Wylęgarnia.
Długość: ok. 2 km.
Czas zwiedzania: ok. 0,5 godziny.
Oznakowanie: brak.
Opis: tablice informacyjne (10) oraz przewodnik
„Ścieżka edukacyjna Nadleśnictwo Wisła”, dostępny
w Nadleśnictwie Wisła (mapkę trasy można pobrać
ze strony internetowej Nadleśnictwa Wisła).
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
171
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
170
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
8.3. Ośrodki edukacji
ekologicznej
Ośrodek Edukacji Ekologicznej w Istebnej
Fot. A. Klimek
Ścieżka jest krótka i łatwo dostępna dla zwiedzających w każdym wieku. Przy trasie ścieżki znajduje
się budynek Nadleśnictwa Wisła, a także duża wiata,
gdzie można odpocząć, miejsce na ognisko oraz niewielkie boisko piłkarskie. Na ścieżce wyznaczono 10
przystanków oznaczonych tablicami informacyjnymi.
Na początku ścieżki można zapoznać się z niewielką szkółką leśną, w której produkowane są sadzonki drzew leśnych. Ciekawym przystankiem jest
kolekcja świerków, tworzona obecnie przez drzewa
14 gatunków z rodzaju świerk (z około 35 występujących na świecie). Na trasie ścieżki mijamy również rzekę powstałą z połączenia dwóch Wisełek
- Czarnej i Białej, ale nie będącej jeszcze rzeką Wisłą, gdyż za początek Wisły uznaje się jej połączenie
z potokiem Malinka, kilka kilometrów poniżej. W niewielkiej odległości znajduje się zapora wodna przy
utworzonym w 1973 roku zbiorniku retencyjnym,
zwanym Jeziorem Czerniańskim. Wędrując przez
las obserwować można dużą różnorodność biologiczną tych terenów - występują tu lasy świerkowe,
bukowe i mieszane, w których możemy poznać różne gatunki roślin rodzimych i obcych (np. daglezję)
oraz szereg gatunków zwierząt.
Dworek myśliwski w Brennej „Konczakówka”
Adres: Brenna, ul. Głębiec 26
Telefon: 0 33 85 36 496
Strona: www.katowice.lasy.gov.pl/brenna
adres mailowy: [email protected]
Godziny otwarcia: zwiedzanie wnętrz obiektu możliwe w okresach, kiedy nie ma gości, po uprzednim telefonicznym uzgodnieniu z gospodarzem ośrodka.
Dworek myśliwski położony jest na południowo-zachodnim stoku Czupla, na wysokości 600 m
n.p.m. Wybudowany został w 1924 roku przez Brunona Konczakowskiego. Do budowy użyto drewna
modrzewiowego, a do wystroju wnętrz drewna limbowego, sprowadzonego z Austrii i Włoch. Podmurówki i podpiwniczenia wykonano z piaskowca godulskiego, pochodzącego z położonego niedaleko
kamieniołomu. Wnętrza dworku zdobią trofea myśliwskie, przede wszystkim parostki sarny i wieńce
jeleni (wśród nich imponujące wieńce o rozmiarach
i wadze rzadko już dziś spotykanych). Malowniczo
prezentuje się stojąca obok dworku, zbudowana
z piaskowca godulskiego, kapliczka św. Huberta
z barwnym witrażem przedstawiającym patrona myśliwych (wykonanym w Krakowskich Zakładach Witraży prowadzonych przez znanego artystę Stanisława Gabriela Żeleńskiego). W okolicach dworku rośnie
wiele gatunków drzew, w tym okazałe modrzewie,
Dworek myśliwski „Konczakówka”
Fot. D. Staś
I Stacja Terenowa Karpackiego Banku Genów Wyrchczadeczka
dęby i daglezje, a w ogrodzie wokół obiektu występuje wiele roślin charakterystycznych dla górskich
łąk i hal. Miejsce to stanowi również doskonały punkt
widokowy na grzbiet Równicy i dolinę Brennicy.
Ośrodek Edukacji Ekologicznej w Istebnej
Adres: Istebna Dzielec, Istebna 749
Telefon: 0 33 85 56 014
Strona: www.katowice.lasy.gov.pl/wisla/edukacja
adres mailowy: [email protected]
Godziny otwarcia: wtorek - sobota 9.00- 16.00
Ośrodek powstał w byłej świetlicy Klubu Leśnika i Drzewiarza przy Nadleśnictwie Wisła w ramach
działalności Leśnego Kompleksu Promocyjnego
„Lasy Beskidu Śląskiego”. Można tu zobaczyć tzw.
panoramę beskidzką, która prezentuje spreparowane zwierzęta zamieszkujące okoliczne lasy,
wkomponowane w tło gór i dostojnych świerków,
ubarwione montażem słowno-muzycznym. Ośrodek dysponuje salą wykładową na ok. 100 miejsc,
wyposażoną w sprzęt audiowizualny oraz materiały
edukacyjno-dydaktyczne. W ośrodku poza działalnością edukacyjną odbywają się też zajęcia Szkółki
Malarskiej Iwony Konarzewskiej, ćwiczy także znany
zespół folklorystyczny „Wałasi”.
I Stacja Terenowa Karpackiego Banku Genów
Wyrchczadeczka
Adres: Jaworzynka Wyrchczadeczka, Jaworzynka
812, przy zielonym szlaku turystycznym biegnącym
z Jaworzynki Trzycatka przez Zapasieki do niebie-
Fot. A. Klimek
skiego szlaku turystycznego łączącego Zwardoń
z Baranią Górą.
Telefon: 0 33 85 56 313
Strona: www.katowice.lasy.gov.pl/wisla/kbg
adres mailowy: [email protected]
Godziny otwarcia: poniedziałek - piątek w godzinach 7.00-15.00 (po wcześniejszym telefonicznym
umówieniu się).
Podstawowym zadaniem I Stacji Terenowej Karpackiego Banku Genów w Nadleśnictwie Wisła jest
objęcie ochroną cennych drzewostanów świerkowych rasy istebniańskiej, ocena ich wartości w celu
ich prawidłowego zagospodarowania oraz przebudowy, umożliwiającej ich zachowanie. Poza tym
prowadzone są tu prace mające na celu wzmożenie
odporności świerczyn Beskidu Śląskiego poprzez
zwiększenie udziału w drzewostanie innych gatunków, takich jak: jodła, buk oraz inne gatunki drzew
liściastych. Stacja zajmuje się m.in. typowaniem najcenniejszych drzewostanów świerkowych i wnioskuje o nadanie im statusu Wyłączonych Drzewostanów Nasiennych, a ponadto prowadzi działania
ochronne najbardziej odpornych na czynniki środowiska drzewostanów zachowawczych iglastych
(w wieku powyżej 150 lat) i liściastych (powyżej 200
lat). Gromadzi także zapasy nasion z drzewostanów
zagrożonych, a uznanych za cenne pod względem
genetycznym, zakłada archiwa, plantacje i plantacyjne uprawy nasienne, testuje potomstwo drzewostanów i drzew matecznych oraz zabezpiecza
nasienny materiał odnowieniowy dla potrzeb przebudowy drzewostanów. Ponadto Stacja prowadzi
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
173
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
172
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
Wolierowa Hodowla Głuszców
Fot. A. Klimek
nadzór nad drzewostanami nasiennymi na terenie
swego działania, nad powierzchniami zachowawczymi jodły i buka oraz nad tzw. archiwum klonów cisa pospolitego. Stacja obejmuje zasięgiem
działania osiem górskich Nadleśnictw: Andrychów,
Bielsko, Jeleśnia, Sucha, Ujsoły, Ustroń, Wisła i Węgierska Górka. W skład Karpackiego Banku Genów
wchodzą: archiwum potomstwa 45 drzewostanów
nasiennych z terenu Nadleśnictwa Wisła (założone
w 1994 r.), archiwum rodowe potomstwa 42 drzew
doborowych z terenu Nadleśnictwa, stacja klimatyczna, szkółka leśna, kompleks wyłuszczarskoprzechowalniczy dla świerka i jodły, stacja kontroli
nasion, Wolierowa Hodowla Głuszców oraz obiekty
edukacyjne - Muzeum Świerka i Woliera Pokazowa
Głuszców.
Na terenie Stacji można zwiedzać:
•Muzeum Świerka - znajdują się w nim materiały naukowe i historyczne związane ze świerkiem
istebniańskim, poszerzone o eksponaty związane
z historią i kulturą Beskidu Śląskiego.
•Wolierową Hodowlę Głuszców - uruchomioną w celu przywrócenia głuszca (jego reintrodukcji) beskidzkim lasom. Głuszce w lasach Beskidu Śląskiego występowały od zawsze, jednak nie
wzbudzały większego zainteresowania ze strony
myśliwych. Przełomowa okazała się wizyta administratora lasów arcyksiążęcych, hrabiego Braidy
z Wiednia, w 1852 r. Od tego czasu zaczęto urządzać
polowania na głuszce oraz przystosowywać tereny
leśne, położone zwłaszcza w okolicy Baraniej Góry
i Kozińców, gdzie były największe tokowiska, zarówno do polowań, jak i do poprawy warunków bytowych tego pięknego ptaka. Wybudowano m.in. dro-
gę dolinową wzdłuż Czarnej Wisełki oraz wiele ścieżek podchodowych. Powstało wtedy wiele domków
myśliwskich, leśniczówek i zameczków myśliwskich.
Część istnieje do dziś, a jeden z nich - Zameczek na
Zadnim Groniu - jest oficjalną rezydencją Prezydenta RP. Te wszystkie zabiegi, połączone z racjonalną gospodarką leśną i ochroną lasów sprawiły,
że jeszcze w okresie międzywojennym na terenie
Nadleśnictwa Wisła występowała najliczniejsza populacja głuszca w granicach Polski. Stan taki trwał
do połowy XX wieku, kiedy zaczął się gwałtowny
regres populacji tego gatunku. Przyczyn regresu
należy upatrywać m.in. w intensyfikacji gospodarki
leśnej, coraz bardziej intensywnej penetracji lasów
przez ludzi, w zmianach środowiskowych, zaniechaniu działań wspierających ten gatunek. Na terenie
Beskidu Śląskiego zachowała się pod koniec XX wieku jedynie szczątkowa, bardzo nieliczna populacja
głuszca. Dla jej zachowania utworzono Wolierową
Hodowlę Głuszców; w efekcie jej działalności w latach 2002-2008 wypuszczono do naturalnych środowisk 227 głuszców. Ośrodek koordynuje również
wszelkie działania związane z poprawą warunków
bytowania głuszców w ich naturalnym środowisku,
w tym z ograniczaniem naturalnych drapieżników
dla tego gatunku. Z problematyką hodowli i restytucji głuszców można zapoznać się w Wolierze Pokazowej, gdyż zwiedzanie hodowli jest niemożliwe.
Ponadto w rejonie Stacji można również obejrzeć
przykłady różnych sposobów ochrony i zachowania
cennych drzewostanów, takie jak:
•Wyłączone Drzewostany Nasienne (WDN)
- czyli drzewostany o najlepszych cechach jakościowych, wysokiej wartości genetycznej i hodowlanej,
w których pozyskuje się nasiona z drzew rosnących.
Drzewostany te są wyłączone z wyrębu i użytkowania. W terenie oznacza się je żółtymi opaskami
na drzewach skrajnych i żółtą literą „N”. Najcenniejszym drzewostanem świerka istebniańskiego pod
względem historycznym jest drzewostan nasienny
w leśnictwie Bukowiec w oddziale 149h. Równie
piękny i cenny drzewostan rośnie w oddziale 108f,
znajdującym się naprzeciw bramy I Stacji Terenowej
Karpackiego Banku Genów na Wyrchczadeczce;
•Drzewa Mateczne - drzewa o najlepszej jakości, wybrane w Wyłączonym lub Gospodarczym
Drzewostanie Nasiennym (GDN). Jest to swoista
„superelita” drzew, z których pozyskuje się nasiona.
Można je rozpoznać po żółtej opasce i numerze na
pniu. W oddziale 108f (naprzeciw bramy Stacji) jest
19 drzew matecznych;
•Powierzchnie Zachowawcze Karpackiego
Banku Genów - są to powierzchnie, na których testuje się wartości genetyczne potomstwa drzewostanów karpackich jodły, buka i wiązu. Powierzchnia
bukowa znajduje się przy szkółce Stacji, a posadzono
na niej 19 pochodzeń (nasiona pozyskano w WDN
i GDN, w różnych miejscach w południowej Polsce),
reprezentujących 199 rodów (drzewa pochodzące
z nasion pozyskanych w tych drzewostanach) buka
pospolitego. Obok znajduje się powierzchnia zachowawcza wiązu górskiego, na której posadzono
10 pochodzeń tego gatunku.
Regionalny Leśny Ośrodek Edukacji Ekologicznej ,,Leśnik”
Adres: Ustroń, ul. Turystyczna 7
Telefon: 0 33 85 42 572 (lub 0 33 85 43 521 - Nadleśnictwo Ustroń)
Strona: www.katowice.lasy.gov.pl/ustron
adres mailowy: [email protected]
Godziny otwarcia: w dni robocze 9.00-14.00; dla grup
turystycznych termin należy uzgodnić telefonicznie.
W Ośrodku znajduje się ekspozycja przyrodnicza
poświęcona lasom Beskidu Śląskiego. W interesujący pod względem plastycznym sposób zaprezentowano podstawowe informacje o gatunkach drzew
leśnych, zbiorowiskach roślinnych i glebach wystę-
Regionalny Leśny Ośrodek Edukacji Ekologicznej ,,Leśnik”
pujących na obszarach leśnych, górskich i podgórskich Śląska Cieszyńskiego i charakterystycznej roślinności zielnej występującej w lasach. Przedstawione zostały również, w różnych formach inscenizacji,
wybrane gatunki zwierząt żyjących w Beskidach.
Urządzono ponadto ekspozycję o tematyce łowieckiej, prezentującą m.in. poroża zwierzyny łownej,
metody określania wieku saren i jeleni, tropy i modele urządzeń łowieckich. Ośrodek dysponuje salą
konferencyjną na 100 osób i salą komputerową do
prowadzenia edukacji ekologicznej. Ponadto znajduje się tu również sala wystawowa, w której odbywają się liczne wystawy prac z zakresu malarstwa
i fotografii, poświęcone tematyce przyrodniczej.
Izba Przyrodniczo-Historyczna Nadleśnictwa
Ustroń
Adres: Ustroń, ul. 3 Maja 108
Telefon: 0 33 85 43 565
Strona: www.katowice.lasy.gov.pl/ustron
adres mailowy: [email protected]
Godziny otwarcia: w dni robocze 9.00-14.00
Urządzona w pomieszczeniach administracyjnych Nadleśnictwa Ustroń, posiada salę konferencyjną na 50 osób oraz ekspozycję poświęconą
lasom Śląska Cieszyńskiego i gospodarce leśnej
w aspekcie historycznym i w czasach współczesnych.
Fot. L. Mijal
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
175
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
174
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
W Izbie można m.in. zobaczyć panoramę Beskidu
Śląskiego autorstwa Eugeniusza Białasa, zapoznać
się z istniejącymi na terenie lasów zarządzanych
przez Nadleśnictwo Ustroń formami ochrony przyrody, poznać miejscowe chronione gatunki roślin i
zwierząt. W salach eksponowane są również znakomite fotografie o tematyce przyrodniczej znanego
fotografika Marcina Karetty, jak również obrazy o
tematyce przyrodniczej artystów ze Stowarzyszenia
Twórczego ,,Brzimy”. Ośrodek dysponuje biblioteką
z wydawnictwami o tematyce przyrodniczej. Ponadto w obiektach Nadleśnictwa znajdują się plansze
informujące o walorach przyrodniczych i gospodarczych lasów Beskidu Śląskiego.
Leśny Park Niespodzianek w Ustroniu
Adres: Ustroń, ul. Zdrojowa 16
Strona internetowa: www.lesnypark.pl
Telefon: 0 33 851 35 63, 0 33 852 15 39
Godziny otwarcia: od kwietnia do października 9.00-18.00 (w okresie wakacji do zachodu słońca),
od listopada do marca - 10.00-16.00 (wstęp płatny).
Park - posiadający charakter ogrodu zoologicznego - zlokalizowany jest na zachodnich stokach
Równicy, pośród pięknego starodrzewia bukowego.
Odwiedzający mają możliwość obcowania z nieco ujarzmioną „dziką przyrodą”, przechadzając się
ścieżkami wytyczonymi na terenie parku. Do głównych atrakcji należy niewątpliwie stacja ptaków
drapieżnych oraz pokazy lotów tych ptaków prezentowane przez wykwalifikowanych sokolników.
W Leśnym Parku Niespodzianek w Ustroniu
W parku można zobaczyć m.in. gatunki występujące
w stanie dzikim na obszarze Beskidzkiej 5, np. myszołowy, jastrzębie czy niektóre gatunki sów, a także
sokoły i orły. Na terenie obiektu można spotkać ponadto różne gatunki ssaków, np. żyjące w beskidzkich lasach jelenie szlachetne, sarny oraz dziki, ale
również szereg zwierząt gatunków nierodzimych,
m.in. jelenie sika, daniele, muflony lub kozy karłowate. Wiele z tych zwierząt, przyzwyczajonych do
tłumu zwiedzających, można dotknąć i pogłaskać
lub nakarmić zakupioną uprzednio karmą.
Sokolarnia „Anatum” - Ośrodek Rehabilitacji
Ptaków Drapieżnych
Adres: Ustroń, polana Stokłosica na Czantorii
Strona internetowa: www.sokolarniaczantoria.pl
Telefon: 0 606 317 049
Godziny otwarcia: czynna cały rok 9.00-17.30 (wstęp
płatny).
Sokolarnia znajduje się na polanie Stokłosica,
przy górnej stacji kolei linowej na Czantorię. Na jej
terenie można zobaczyć z bliska kilkadziesiąt różnych ptaków drapieżnych trzymanych w niewielkich wolierach. Sokolarnia zajmuje się rehabilitacją
i hodowlą ptaków drapieżnych - do lęgów składane
są m.in. sokoły wędrowne, rarogi stepowe, rarogi
górskie, sowy śnieżne oraz jastrzębie Harrisa, a także
występujące naturalnie na terenie gmin Beskidzkiej
5 pustułki i pójdźki. Prezentowane są także bieliki,
sokoły norweskie, sowy uszate oraz puszczyki (gatunek występujący w stanie dzikim na obszarze Be-
Fot. W. Suchta
Izba Leśna na Przysłopiu
Fot. A. Klimek
skidzkiej 5). Możliwe jest zwiedzanie obiektu samodzielne lub z przewodnikiem; dla zainteresowanych
organizowane są również pokazy lotów ptaków drapieżnych.
Izba Historyczna i Kancelaria Leśniczego przy
budynku Nadleśnictwa Wisła
Adres: Wisła, ul. Czarne 6
Telefon: 0 33 85 52 426
Strona: www.katowice.lasy.gov.pl/wisla/edukacja
adres mailowy: [email protected]
Godziny otwarcia: poniedziałek - piątek 7.00-15.00
Obiekt otwarto w 2007 roku na pamiątkę obchodów 10-lecia edukacji ekologicznej w Nadleśnictwie
Wisła. W Izbie Historycznej przedstawiono sylwetki
leśników, którzy byli związani z terenem obecnego
zasięgu terytorialnego Nadleśnictwa i którzy przyczynili się do rozsławienia piękna tutejszych lasów.
Jedną z takich osób jest Paweł Sikora, który zwrócił uwagę na piękne i gonne świerki istebniańskie,
a będąc inspektorem hodowli lasu w Rejonie Lasów
Państwowych w Cieszynie, w 1938 roku pokazał grupie szwedzkich naukowców na czele z prof. Enarem
Andersonem - las świerkowy w oddziale 149 w Leśnictwie Bukowiec. W historycznej Kancelarii Leśniczego
zgromadzono różnego rodzaju sprzęt i narzędzia,
które wykorzystywali dawniej leśnicy podczas pracy.
Izba Leśna i Chatka na Przysłopiu
Adres: Polana Przysłop
Telefon: --Strona: www.katowice.lasy.gov.pl/wisla/edukacja
adres mailowy: [email protected]
Godziny otwarcia: lipiec - sierpień codziennie
w godzinach 10.00-18.00, czerwiec i wrzesień sobota - niedziela 10.00-18.00
Obiekty edukacyjne Nadleśnictwa Wisła. Na Izbę
Leśną zaadaptowano budynek starej leśniczówki
z 1863 roku, będący najstarszym budynkiem w Wiśle. Leśniczówka była pierwszym obiektem na polanie Przysłop, a wybudowano ją jako miejsce noclegowe dla myśliwych polujących na głuszce. Później
jej rolę przejął wybudowany w 1898 roku Zameczek
Myśliwski - przeniesiony obecnie do centrum Wisły w rejon dworca autobusowego. W Izbie można
obejrzeć preparaty roślin i zwierząt żyjących w tutejszych lasach. Jedno z pomieszczeń poświęcono
problematyce ruchu turystycznego na Baraniej Górze, a kolejne związane jest z ekspozycją dotyczącą
ochrony lasu. Chatka na Przysłopiu jest natomiast
miejscem, gdzie mogą spędzić czas dzieci i młodzież podczas rajdów szkolnych czy akcji „Sprzątania Świata”.
góry moje Beskidy
najbardziej modre z drogocennych
szafirów tej ziemi,
góry, jeziora i źródła lecznicze
śpiewajcie przeze mnie pochwałę mojej
południowej Ojczyzny
Jan Leszcza, Słowa z dymu
8.4.
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
177
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
176
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
8.4. „Przyrodnicze” trasy
zwiedzania
Brenna
Trasa zwiedzania została podzielona na dwie części. Część I obejmuje miejsca położone na Pogórzu
Cieszyńskim. Zwiedzanie rozpoczynamy od parku
przy muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej w Górkach
Wielkich Sojce, w miejscu o szczególnych walorach
kulturowych, historycznych i przyrodniczych. Wielu
gatunków drzew rosnących w parku nie spotkamy
nigdzie indziej na terenie Beskidzkiej 5. Z tych samych
względów warto poświęcić kilka chwil na poznanie
parku przy Stanicy Harcerskiej pod Buczem, położonej ok. 500 m dalej, na końcu ulicy Stary Dwór.
Kolejnym etapem zwiedzania będzie przejście
ścieżki przyrodniczo-dydaktycznej „Góra Bucze”.
Najlepszym okresem na poznanie przyrody góry
Bucze jest wiosna, kiedy kwitnie tu wiele rzadkich
i interesujących roślin, np. cieszynianka wiosenna
czy storczyk blady.
Po przejściu ścieżki udajemy się na ulicę Szpotawicką, gdzie rośnie najgrubsze drzewo na terenie
Beskidzkiej 5 - dąb szypułkowy o obwodzie pnia
705 cm. Po drodze mijamy kościół p.w. Wszystkich
Świętych w Górkach Wielkich, który jest ostoją siedliskową nietoperzy w ramach sieci Natura 2000.
Część II trasy zwiedzania gminy Brenna została poprowadzona po obszarze Beskidu Śląskiego,
w dwóch wariantach:
• Brenna Centrum - Błotny - Stołów - przełęcz
Karkoszczonka - Brenna Bukowa (czas przejścia
ok. 4,5 godziny);
• Brenna Centrum - Kotarz - Grabowa - Stary Groń
- Brenna Centrum (czas przejścia ok. 4,5 godzi ny).
Wariant I
Trasa rozpoczyna się w Brennej Centrum i prowadzi najpierw czarnym, a później zielonym szlakiem
turystycznym na szczyt Błotnego i do schroniska
na Błatniej. Po drodze mijamy polanę Szarówka
z krzaczastym okazem starego cisa i dwiema urokliwymi kapliczkami. Ze szczytu Błotnego oraz z okien
schroniska roztacza się piękna panorama na okoliczne pasma Beskidu Śląskiego i Pogórze Śląskie.
Na zboczu opadającym w dolinę potoku Jasionka,
na północny zachód od schroniska, znajduje się teren proponowany do objęcia ochroną jako rezerwat
„Błatnia”. Od szczytu Błotnego idziemy szlakiem żółtym w kierunku Trzech Kopców. Po prawej stronie
znajduje się rozległa polana Stołówka porośnięta
w większości przez murawy bliźniczkowe. Po zejściu
ze szczytu góry Stołów, przed przełęczą pomiędzy
Stołowem a Trzema Kopcami, po prawej stronie są
zlokalizowane pomniki przyrody nieożywionej - Jaskinia w Stołowie oraz Jaskinia Głęboka. Na przełęczy skręcamy w prawo na oznakowany szlak narciarski, który doprowadzi nas do przełęczy Karkoszczonka, skąd żółtym szlakiem turystycznym udajemy się
do Brennej Bukowej. Po pokonaniu stromego zejścia
w pierwszej części szlaku dochodzimy do ścieżki
przyrodniczo-leśnej Brenna Bukowa-Karkoszczonka, której tablice tematyczne będą nam towarzyszyć
do końca naszej wędrówki. Wycieczkę możemy zakończyć na przystanku autobusowym Brenna Bukowa lub obok karczmy regionalnej „Pod Skalicą”.
Wariant II
Wyruszamy z Brennej Centrum niebieskim szlakiem turystycznym na Kotarz. Po drodze, w rejonie
osiedla Woźna przy ulicy Kotarz, mijamy piękne okazy buków pospolitych o wymiarach pomnikowych.
Za osiedlem Woźna drogą leśną podchodzimy na
Halę Jaworową. Jest to jedna z największych, a zarazem najciekawszych przyrodniczo hal w Beskidzie
Śląskim. Porastają ją łąki o dużym stopniu naturalności, takie jak pastwisko tomkowo-mietlicowe czy
murawa bliźniczkowa. Z hali rozpościera się piękny
widok na okoliczne pasma górskie. Po opuszczeniu
Hali Jaworowej dochodzimy do uroczyska „Kotarz”,
za którym szlak niebieski się kończy i dalej idziemy
szlakiem czerwonym.
Za szczytem góry Grabowa skręcamy w prawo
na szlak czarny, który prowadzi do Chaty na Grabowej. Po lewej stronie szlaku usytuowane jest proponowane stanowisko dokumentacyjne „Grabowa”.
Po minięciu Chaty na Grabowej do końca naszej
wędrówki będziemy się poruszać pasmem Starego
Gronia. Na łąkach wokół szlaku możemy zobaczyć
ciekawe kopce kamienne, tzw. gromadnice. W partiach szczytowych łąki, na stokach o ekspozycji południowej i południowo-zachodniej, są proponowane do ochrony jako użytek ekologiczny „Stary Groń”.
Ze szczytu Starego Gronia rozpościera się rozległa
panorama we wszystkich kierunkach. Po zejściu
ze szczytu Horzelicy skręcamy w prawo na zielony szlak turystyczny, którym zejdziemy do Brennej
Centrum.
Istebna
Poznanie przyrodniczych walorów gminy Istebna rozpoczynamy od odwiedzenia Ośrodka Edukacji
Ekologicznej na Dzielcu oraz przejścia ścieżki przyrodniczej „Olza”, która rozpoczyna się przy Ośrodku.
W OEE można zapoznać się z fauną występującą
na terenie Beskidu Śląskiego, ścieżka zaś prowadzi
malowniczą doliną Olzy. Z uwagi na półtorakilometrową trasę jest dostępna praktycznie dla każdego,
kto ma ochotę na spędzenie kilku chwil na łonie
natury, jej przejście zajmuje około 40 minut. Po
tym krótkim spacerze udajemy się autobusem lub
samochodem w stronę Koniakowa na Ochodzitą.
Zatrzymujemy się obok karczmy „Ochodzita”, zlokalizowanej przy drodze Koniaków - Milówka, skąd
podchodzimy ścieżką na szczyt (15 min). Z tego bezleśnego szczytu rozciąga się najciekawsza w okolicy
panorama na otaczające pasma Beskidu Śląskiego,
Żywieckiego, Morawsko-Śląskiego, a przy dobrej
widoczności - na Małą Fatrę oraz Tatry. Przez Ochodzitą przebiega europejski dział wodny.
Następnie udajemy się drogą - najwygodniej
samochodem lub autobusem - do Jaworzynki Trzycatka, aby odwiedzić tzw. Trójstyk, czyli miejsce,
w którym stykają się granice Polski, Czech i Słowacji.
Dojeżdżając do pętli autobusowej i parkingu w Jaworzynce Trzycatku, mijamy przy drodze z Istebnej
dwa pomniki przyrody - lipy drobnolistne rosnące
przy przydrożnych krzyżach. Do Trójstyku dochodzi
się od pętli pieszo (czas przejścia ok. 20 minut).
Z Jaworzynki Trzycatka łatwo dojechać przez
przysiółek Zapasieki do Szkółki Leśnej Wyrchcza-
Widok z Malinowa na Skrzyczne
deczka, gdzie zlokalizowana jest I Stacja Terenowa
Karpackiego Banku Genów. W jego skład wchodzi
między innymi Muzeum Świerka, kompleks wyłuszczarsko-przechowalniczy dla nasion świerka i jodły,
świerkowe drzewostany nasienne, powierzchnie
doświadczalne świerkowe, bukowa i wiązowa oraz
Woliera Pokazowa Głuszców. Jeżeli chcemy zapoznać się z całością działalności Banku Genów, musimy poświęcić na to ok. 3 godziny.
Szczyrk
Wycieczkę umożliwiającą zapoznanie się z osobliwościami przyrodniczo-krajobrazowymi Szczyrku
rozpoczynamy w centrum miejscowości, przy mapie
szlaków i drogowskazach turystycznych u wylotu
doliny Biłej.
Kierujemy się za znakami niebieskiego szlaku turystycznego, który wspólnie ze szlakiem zielonym
prowadzi nas ulicą Górską. Po lewej mijamy budynek
Domu Turysty PTTK o socrealistycznej architekturze
i nieco powyżej skręcamy w lewo w ulicę Wrzosową.
Po około 35 minutach dochodzimy do Sanktuarium
na Górce
i bijącego nieopodal źródełka.
Po kilkuminutowym zadumaniu i odpoczynku
ruszamy dalej szlakiem niebieskim w stronę Klimczoka. Minąwszy zabudowania osady wchodzimy
do lasu, w którym widoczne są ślady intensywnego
rozpadu drzewostanów świerkowych. Na szczęście
widać wszędzie „stożki” naturalnych odnowień buka
Fot. W. Suchta
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
179
8. Przyabyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
178
przeszłości izobaczyłem
nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
i świerka, a także jeszcze liczniejsze sztuczne odnowienia buka i jodły. Trawersując stoki Magury podziwiamy widoki poprzecinanego trasami narciarskimi Skrzycznego i przytulonego do niego Skalitego
z nowo wybudowaną skocznią narciarską. Po około
1 godzinie i 45 minutach docieramy do przełęczy
Siodło, zwanej również przełęczą Kowiorek, pomiędzy Magurą a Klimczokiem. Stąd w około 15 minut
docieramy na szczyt Klimczoka, by podziwiać rozpościerającą się z tego miejsca piękną panoramę.
Przez szczyt Klimczoka przebiega ścieżka edukacyjna Nadleśnictwa Bielsko, blisko stąd także do rezerwatu „Stok Szyndzielni”, położonego w granicach
miasta Bielsko-Biała. Okolice szczytów Klimczoka i
Magury, a także Trzech Kopców obfitują w liczne jaskinie (Jaskinia w Trzech Kopcach, Jaskinia Ali Baby
oraz Jaskinia w Klimczoku). Ze szczytu Klimczoka
powracamy na przełęcz, by za znakami czerwonego
szlaku turystycznego udać się w kierunku przełęczy
Karkoszczonka. Po drodze mijamy liczne polany powstałe wskutek cięć w drzewostanach świerkowych,
obecnie obsadzone nowymi pokoleniami drzew.
Przez przełęcz już od stuleci przebiega droga łącząca Brenną ze Szczyrkiem. Można stąd dalej za znakami czerwonymi kontynuować marsz przez Hyrcę
i Kotarz (mijając ołtarz europejski na Kotarzu) aż do
Przełęczy Salmopolskiej. My zaś za znakami żółtymi
kierujemy się w dolinę Biłej lub żółtym szlakiem rowerowym schodzimy do doliny Biłej przez osiedle
Beskid. Pamiętajmy, że w pobliżu znajduje się drzewostan daglezjowy oraz pomnik przyrody nieożywionej - Jaskinia u Jakubca. Poniżej pętli autobusowej w Biłej, po prawej stronie drogi, rośnie sporych
rozmiarów lipa, na której zawieszono kapliczkę. Po
około trzech godzinach marszu osiągamy centrum
Szczyrku, skąd za niebieskim szlakiem turystycznym
kierujemy się na Skrzyczne.
Po kolejnej godzinie i 30 minutach wędrówki
osiągamy Halę Jaworzyna. Hala ta, jak wszystkie
przyszczytowe i grzbietowe polany w Beskidach,
powstała przez wytrzebienie lasu pod gospodarkę
pasterską w XVI i XVII wieku i aż do dwudziestego
wieku była intensywnie wypasana. Dojście na Halę
można znacząco skrócić korzystając z wyciągu krzesełkowego.
W lesie, na wschód od Jaworzyny, znajduje się
wejście do Jaskini w Jaworzynie. W pobliżu znajduje
się także Jaskinia Pajęcza. Kontynuujemy wędrówkę
niebieskim szlakiem turystycznym na szczyt Skrzycznego, skąd możemy podziwiać rozległą panoramę.
Ze szczytu schodzimy kierując się zielonymi znakami
turystycznymi i po około 1 godzinie marszu dochodzimy na szczyt Malinowskiej Skały. W tym miejscu
warto obejrzeć wychodnie skalne zbudowane z tzw.
zlepieńców z Malinowskiej Skały (położone na terenie gminy Lipowa). Kolejne 1,5 godziny wędrówki
czerwonym szlakiem turystycznym i dochodzimy na
Przełęcz Salmopolską, mijając jaskinię Malinowską kolejny pomnik przyrody, położony na terenie gminy
Wisła. W pobliżu także jaskinia w Malinowie. Dotarłszy na Przełęcz Salmopolską ogarniamy wzrokiem
obszar naszej wędrówki, możemy posilić się lub zadumać pod stojącym tu „od zawsze” Białym Krzyżem,
a jeśli poczujemy się spragnieni, możemy jeszcze
pójść do źródeł Żylicy. Na Przełęczy Salmopolskiej
kończymy zwiedzanie Szczyrku. Z tego miejsca mo-
żemy dojechać autobusem z powrotem do centrum
Szczyrku lub pojechać do Wisły.
Ustroń
Zwiedzanie przyrodniczych i krajobrazowych
atrakcji gminy Ustroń rozpoczynamy wyjazdem kolejką linową z Ustronia Polany na polanę Stokłosica.
Podczas jazdy w górę można obejrzeć lasy świerkowe i bukowe, a przy wjeździe do lasu okazałe jodły.
W okresie letnim w leśnym runie dobrze widoczne
będą efektownie kwitnące rośliny: naparstnica purpurowa, goryczka trojeściowa i parzydło leśne. Polana Stokłosica to jeden z najlepszych punktów widokowych na Beskid Śląski. Na jej obrzeżach można
zobaczyć ciekawe formy drzew świerka z koronami
do ziemi.
Z polany czerwonym szlakiem turystycznym wyruszamy na szczyt Czantorii (około 30 minut). Szlak
pokrywa się ze ścieżką przyrodniczo-leśną Czantoria. Po drodze, po lewej stronie mijamy las świerkowy, a po prawej las z przewagą buka, uznany za
rezerwat przyrody „Czantoria”. Ciekawostką są zniekształcone przez wiatry i przymrozki drzewa bukowe przybierające wraz ze wzrostem wysokości nad
poziomem morza fantastyczne kształty.
Będąc na szczycie Czantorii trudno nie wspiąć się
na wieżę widokową, położoną już po czeskiej stronie
granicy. Z wieży rozpościera się widok we wszystkich kierunkach, przy dobrej pogodzie możemy zobaczyć Babią Górę i Tatry, a w kierunku zachodnim
i północnym miasta Górnego Śląska. Możemy rozpoznać miejsca, gdzie kończą się Karpaty, a rozpoczyna
się Pogórze, a następnie obszar podgórskich kotlin.
Następnie udajemy się w kierunku schroniska na Czantorii, aby później niebieskim szlakiem
zejść do doliny potoku Poniwiec (około 30 minut).
W pobliżu szlaku, biegnącego na górnym odcinku
przez rezerwat „Czantoria”, spotykamy okazałe egzemplarze buków i jaworów oraz charakterystyczne
dla zbiorowisk buczyn górskich gatunki roślin zielnych. Możemy spotkać również niektóre gatunki
zwierząt żyjących w górach lub ślady ich obecności,
w postaci tropów lub żerowisk, posłuchać śpiewu
ptaków, z których większość jest stosunkowo łatwa
do zaobserwowania. Po zejściu do ulicy Akacjowej,
kierujemy się kilkadziesiąt metrów poniżej na drogę
prowadzącą do nieczynnych wyrobisk piaskowca
godulskiego. Wizyta w zarastających kamieniołomach pozwala na poznanie budowy geologicznej
Karpat Zachodnich oraz zjawiska sukcesji ekologicznej, czyli wkraczania na ten teren roślinności zielnej
i drzewiastej. Następnie udajemy się do przystanku
autobusowego na ulicy 3 Maja lub na parking pod
dolną stacją kolejki na Czantorię, skąd wyruszamy
do Regionalnego Leśnego Ośrodka Edukacji Ekologicznej „Leśnik” w Ustroniu Jaszowcu. Tu możemy zobaczyć ekspozycję przyrodniczą poświęconą
lasom Beskidu Śląskiego oraz wystawy artystyczne
o tematyce związanej z przyrodą. Spod budynku
Ośrodka możemy zejść około 300 metrów ścieżką
przyrodniczą Skalica przez las na brzeg rzeki Wisły to jedno z najpiękniejszych i najbardziej zacisznych
miejsc w Ustroniu.
W dalszą trasę zwiedzania udajemy się samochodem lub autobusem i kierujemy się na ulicę Szpitalną, na parking koło Szpitala Reumatologicznego lub
Widok z Ustronia Zawodzia na masyw Czantorii
Fot. G. Winiarska
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
181
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
180
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
parking obok Szpitala Uzdrowiskowego Równica,
skąd już pieszo dochodzimy do Źródła Żelazistego
(odległość 200-300 m) lub do Źródła Karola (odległość ok. 1 km), dojście ulicami Sanatoryjną, Leczniczą i Źródlaną. Przejeżdżając przez centrum Ustronia warto podjechać na ulicę Daszyńskiego, aby
przed budynkiem nr 51 podziwiać okazały pomnik
przyrody, zwany Dębem Sobieskiego.
Ostatnim etapem wycieczki jest wyjazd na Równicę, skąd z podszczytowych polan rozpościera się
wspaniała panorama. Będąc na Równicy możemy
zejść w dół ok. 300 m szlakiem turystycznym i zobaczyć miejsce kultu religijnego, jeden z leśnych kościołów - Kamień na Równicy. Udając się natomiast
czerwonym szlakiem turystycznym w kierunku Jaszowca zobaczymy wspaniałe dwustuletnie buki
o dziwacznych kształtach, uformowane przez ekstremalne warunki klimatyczne. Na Równicy kończymy zwiedzanie Ustronia.
Wisła
Najlepszym sposobem na spędzenie na terenie
miasta Wisła jednego dnia poświęconego na zapoznanie się z najciekawszymi przyrodniczymi atrakcjami tej gminy, jest przejście trasy ścieżki przyrodniczej na Baranią Górę. Wędrówka ścieżką zajmuje
około 8 godzin i jest typowym turystycznym wyjściem w góry, wymaga więc odpowiedniego przygotowania kondycyjnego, ubrania, wygodnego
obuwia i innego wyposażenia turystycznego.
Udając się z centrum Wisły do punktu, skąd wyruszymy na trasę ścieżki, możemy zobaczyć okazały
Wisła - widok z Partecznika
pomnik przyrody - dąb szypułkowy rosnący obok
Domu Handlowego „Świerk”. Jadąc drogą Wisła Istebna skręcamy na rondzie w lewo, w stronę Wisły Czarnego. Przy przystanku Wisła Nowa Osada
II można przyjrzeć się zlepieńcom malinowskim
w korycie rzeki Wisły. Na moście w lewo odbija droga
prowadząca przez Przełęcz Salmopolską do Szczyrku, skręcamy jednak w prawo, by po przejechaniu
4 kilometrów dotrzeć do zapory wodnej i zbiornika retencyjnego zwanego Jeziorem Czerniańskim.
Powstał on w miejscu połączenia Czarnej Wisełki
i Białej Wisełki. Jest to dobre miejsce do zrobienia
urokliwych fotografii.
Możemy wybrać sobie punkt wyjścia na Baranią Górę i kierunek poruszania się ścieżką przyrodniczą. Może to być strażnica OSP w Wiśle Czarnem
i wówczas wędrujemy najpierw doliną Białej Wisełki.
Jeżeli zatrzymamy się na parkingu przy leśniczówce
Leśnictwa Czarne, ruszamy w dalszą trasę malowniczą
doliną Czarnej Wisełki, kierując się za znakami czarnego szlaku turystycznego w kierunku Polany Przysłop.
Polana Przysłop to zarówno teren proponowanego użytku ekologicznego z uwagi na walory przyrodnicze, jak i miejsce o walorach kulturowych. Na
Polanie znajduje się budynek Izby Leśnej z ciekawą
ekspozycją, Muzeum Turystyki Górskiej oraz stara leśniczówka (a także schronisko PTTK o zupełnie
„nieschroniskowej” architekturze). Polanę porastają
m.in. ziołorośla omiega górskiego, wietlicy alpejskiej
i ciemiężycy zielonej. Opuszczając polanę udajemy
się czerwonym szlakiem turystycznym w kierunku
szczytu Baraniej Góry. Wchodzimy na teren najwięk-
Fot. W. Suchta
Wiosna na górze Bucze
Fot. M. Śniegoń
szego w Beskidzie Śląskim rezerwatu przyrody „Barania Góra”, mijając po drodze świerkowo-jodłowe bory
dolnoreglowe, przechodzące wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza w świerczynę górnoreglową. Po niecałej godzinie wędrówki dochodzimy
do szczytu Baraniej Góry, gdzie z wieży widokowej
można zobaczyć przepiękną i rozległą panoramę.
Schodząc w dół niebieskim szlakiem turystycznym przechodzimy przez fragment 200-letniego
lasu, w którym rosną jodły, buki i świerki. W runie
leśnym pojawia się tojad morawski, goryczka trojeściowa, omieg górski, podrzeń żebrowiec oraz wietlica alpejska. Opuszczamy rezerwat, a dalsza trasa
wędrówki biegnie wzdłuż Białej Wisełki. Po niezbyt
długim schodzeniu w dół napotykamy Kaskady Rodła, czyli kompleks malowniczych wodospadów,
uważany za najpiękniejszy w Beskidach.
Cała dolina Białej Wisełki jest w istocie malowniczą i rozległą odkrywką geologiczną, której przejście umożliwia poznanie skomplikowanej budowy
geologicznej Beskidu Śląskiego. Schodząc ze szczytu Baraniej Góry najpierw napotykamy piaskowce
warstw istebniańskich, które w okolicy Kaskad Rodła przechodzą w głębiej położone warstwy godulskie. Pod sam koniec trasy, zbliżając się już do Wisły
Czarnego, można również wypatrzyć położone na
zboczu i grzbiecie skały grzybowe, będące pomnikiem przyrody nieożywionej. W wodach Białej Wisełki można zauważyć czasem pstrąga potokowego
- dla zachowania siedlisk tego gatunku utworzono
rezerwat „Wisła”, obejmujący doliny Białej Wisełki,
Czarnej Wisełki oraz Malinki.
Na parkingu przy strażnicy OSP kończymy zwiedzanie ścieżki przyrodniczej na Baranią Górę, a tym samym
poznawanie przyrodniczych osobliwości gminy Wisła.
Beskidzka 5
Trudne zadanie staje przed kimś, kto dysponując
zaledwie jednym dniem zamierza poznać największe atrakcje i osobliwości przyrodnicze wszystkich
gmin Beskidzkiej 5. Nie proponujemy w tym przypadku dokładnie wytyczonej trasy zwiedzania,
a jedynie podpowiadamy, na jakie obiekty na terenie poszczególnych gmin warto zwrócić uwagę
i jakie miejsca odwiedzić, aby… zacząć żałować, iż
pobyt w tym regionie trwał tak krótko, zaledwie kilka czy kilkanaście godzin!
Brenna
Koniecznie trzeba udać się na górę Bucze, aby
w rosnących tu grądowych lasach obejrzeć cieszyniankę wiosenną. To bodaj jedyny gatunek rośliny
w Polsce, który swą nazwą mocno związał się z regionem, w którym najliczniej rośnie (Cieszyn, Śląsk
Cieszyński). Warto poznać park przy Muzeum Zofii
Kossak-Szatkowskiej z rosnącymi tu drzewami gatunków egzotycznych. Na terenie Brennej rośnie
wiele okazałych rozmiarów drzew - pomników przyrody. Spośród nich trzeba poświęcić nieco uwagi
takim drzewom, jak dąb szypułkowy o obwodzie
pnia 705 cm, rosnący w Górkach Wielkich przy ul.
Szpotawickiej, jarząb szwedzki o obwodzie pnia 245
cm, rosnący na skraju lasu na górze Bucze oraz jodła
pospolita z pniem o obwodzie 416 cm, rosnąca na
stokach góry Kotarz w Brennej Hołcynie.
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5
183
8. Przybyłem,
i..., czyli
propozycje
poznania przyrodniczych
atrakcji Beskidzkiej 5
Pamiątki
182
przeszłościzobaczyłem
i nie tylko, czyli
istniejące
i projektowane
formy ochrony
Istebna
Nie sposób będąc w Beskidzie Śląskim, a zwłaszcza w Istebnej, ominąć drzewostanów świerka zwanego istebniańskim właśnie. Warto obejrzeć słynny
oddział leśny 149h, położony w Istebnej, obok przysiółka Bystre Dolne, na terenie Leśnictwa Bukowiec,
z powalonym świerkiem noszącym imię prof. Andersona. Koniecznie należy odwiedzić Wolierę Pokazową Głuszców na Wyrchczadeczce (przy stacji Karpackiego Banku Genów) - to jedyna taka okazja, aby
z bliska poznać ptaki typowe dla Beskidu Śląskiego.
Również na terenie Istebnej znajdują się źródła rzeki
Olzy - trzeba je odwiedzić, by, nucąc słynne strofy
Jana Kubisza „Płyniesz Olzo po dolinie, płyniesz jak
przed laty (…)”, zadumać się choć przez chwilę nad
nieuchronnym upływem czasu.
Szczyrk
Szczyrk jest miejscowością niezwykle atrakcyjną
dla turystów, kuszącą pięknem panoram i szumem
lasów, a zimą stającą się rajem dla narciarzy. Jednak
w naszej przyrodniczej eskapadzie Szczyrk tak naprawdę jaskiniami stoi. Można podejść niebieskim
Świerki istebniańskie
Fot. A. Klimek
szlakiem turystycznym ze Szczyrku, z Hali Jaworzyna około 100 m w stronę Skrzycznego, aby przynajmniej rzucić okiem na otwór wejściowy Jaskini
w Jaworzynie. Jej zwiedzanie jest trudne, a wręcz
niewskazane z uwagi na chroniące się w niej nietoperze. Można jednak poznać jej sale i korytarze,
powstałe w wyniku ruchów odprężeniowo-grawitacyjnych w skalnym masywie, uruchamiając swą
wyobraźnię. Warto także udać się na Malinowską
Skałę, aby podziwiać wychodnie skalne zbudowane
ze zlepieńców malinowskich.
Ustroń
Choć Ustroń kojarzy się z uzdrowiskiem i miejscowością wypoczynkową, to znajdziemy tu kilka
miejsc typowo pogórniczych. Kamieniołomy na
Poniwcu i na Skalicy pozwolą poznać budowę geologiczną Beskidu Śląskiego (piaskowce godulskie),
a wyrobiska na Kopieńcu i na Jelenicy - wapienie
i łupki cieszyńskie, budujące podłoże Pogórza Cieszyńskiego. Warto wyjechać na polanę Stokłosica,
skąd widać wszystkie gminy Beskidzkiej 5 jak na
dłoni. Można w tym miejscu także zastanowić się
przez chwilę nad ekspansją człowieka na górskie
zbocza i szczyty. Aby odegnać czarne myśli, należy
przejść się kawałeczek w kierunku szczytu Czantorii, by spojrzeć na piękny bukowy las w rezerwacie
„Czantoria”.
Wisła
Nie sposób ominąć źródeł rzeki Wisły. Skoro nie
można jednak do nich dotrzeć, to warto przynajmniej przejść się doliną Białej Wisełki, by podziwiać
Kaskady Rodła - urokliwy i malowniczy kompleks
wodospadów. Niejako przy okazji można dojść do
wspaniałych lasów świerkowych, aby przynajmniej
uzmysłowić sobie, jak dawniej wyglądać mogła
puszcza porastająca całe Karpaty.
Niestety, nie możemy zagwarantować, że nawet
ktoś o żelaznej kondycji, przemieszczający się na dodatek samochodem, zdoła w jeden dzień obejrzeć
tę skromną listę przyrodniczych atrakcji Beskidzkiej 5. Możemy natomiast z całą odpowiedzialnością
zapewnić, że chyba nawet nie warto tego próbować.
Zdecydowanie lepiej jest przyjechać do Beskidzkiej 5 na dłużej, zostać tu przynajmniej kilka dni i poświęcić więcej czasu na spokojne poznanie uroków
tutejszej przyrody i krajobrazu. A kiedy już pozna się
beskidzką przyrodę, można wrócić do domu tylko
po to, aby… ponownie odwiedzić Beskidzką 5 i później do niej wielokrotnie powracać. Zapewniamy, że
warto!
Kaskady na Białej Wisełce Fot. M. Śniegoń
Veni, Vidi... or Suggestions
about Exploring the Natural
Attractions of B5
This book is not a typical tourist guidebook of
the municipalities of Beskidzka 5, nor does it aspire to be an encyclopedia or compendium of knowledge about the natural environment of the area.
Its aim is much more modest – it should encourage
people to explore the nature of Beskidzka 5, to wander the trails and pathless tracts of the region, to
meet its plants and animals, to traverse its unforgettable landscape and the more- or less-well-known
corners of the Beskidian mountains and foothills.
The diverse attractions of Beskidzka 5 for tourists (tourist tracks, walking tracks, bicycle trails, the
Woo- den Architecture Trail) are completed by trails
and sites that should be of particular importance to
those who are interested mainly in exploring the
natural environment and landscape of the Beskids.
There are many scenic viewpoints offering splendid
views, like Bucze, Błotny and Stary Groń (in Brenna), Ochodzita (Istebna), Skrzyczne (Szczyrk), Równica and the clearing of Stokłosica (Ustroń), as well
as Trzy Kopce Wiślańskie, Barania Góra and Stożek
(Wisła), that are definitely worthy of attention. The
charms of the Beskidian nature and landscape are
better appreciated while following marked nature
trails, among others: the forest nature trail of Karkoszczonka in Brenna Bukowa, the didactic trail of
Olza in Istebna, the natural forest trails of Czantoria
and Skalica in Ustroń, the didactic trails of Barania
Góra and the Forest Department of Wisła in Wisła
Czarne or the nature trail of the Forest Department
of Bielsko, which is located partially (the surroundings of Klimczok and Trzy Kopce) in Szczyrk. The
Beskidian Planet Trail in Istebna and the Knight’s
Trail (Rytirska stezka) up and down the slopes of
Wielka Czantoria on the Polish (Ustroń) and Czech
(Nydek) border complete the attractions.
Another, more static attraction has been prepared for those who are a bit lazy or tired of the exploration of Beskidzka 5: the centers of ecological
education in Istebna Dzielec, the Forest Regional
Centre of Ecological Education “Leśnik” (“the Forester”) in Ustroń Jaszowiec, the Forest Department’s
Chamber of Nature and History in Ustroń, the Chamber of History and the Forester’s Office at the Forest
Department of Wisła and the Chamber of Forest
and the Hut on Przysłopie in Wisła. The didactic offer of the 1st Field Station of the Carpathian Gene
Bank of Wyrchczadeczka in Istebna is vast, with the
Beech Museum, the external farm of the western
capercaille, precious tree stands and trees - Excluded Seed Stands, Mother Trees and the Preservative
Areas of the Carpathian Gene Bank. Konczakówka,
the hunting mansion in Brenna, is also a lovely
place to visit. Moreover, one can admire the animals
(and not only those native to the Silesian Beskids)
in the Forest Park of Surprises of Ustroń or at the
falcon center of “Anatum”, which is a Rehabilitation
Center for birds of prey, at the clearing of Stokłosica
on Czantoria.
Furthermore, there have been several tracks
planned in each municipality of Beskidzka 5. They
have been traced in a way that allows the exploration of the biggest number of beautiful and charming sites of the region.
Osobliwości i atrakcje przyrodnicze Beskidzkiej 5

Podobne dokumenty

OsObliwOści i atrakcje przyrOdnicze Beskidzkiej 5

OsObliwOści i atrakcje przyrOdnicze Beskidzkiej 5 skierowane do wąskiej grupy profesjonalistów lub omawiają wybrane aspekty środowiska przyrodniczego Pogórza Śląskiego i Beskidu Śląskiego. Natomiast interesujące publikacje o charakterze popularyza...

Bardziej szczegółowo