ph 3-2012-wersja ost - Dolnośląska Izba Aptekarska

Komentarze

Transkrypt

ph 3-2012-wersja ost - Dolnośląska Izba Aptekarska
pharmakon
jelenia góra
Biuletyn Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej

legnica
ISSN 1640-9949
wałbrzych

Nr 3 (224)
ZAKAZ
REKLAMY
APTEK
AM O ZDROWIE
60
PLUS

wrocław
listopad 2012
CZ
3
2 01
XIII MIS
TR
ZO
OLSKI FARM
AP
AC
W
ST
PEJSKIM
K
A
RP
A
AL
IE
W
ÓW
T
EU
NARCIA
RS
TW
REFLEKSJE PREZESA
CO DALEJ Z NASZĄ
PRZYSZŁOŚCIĄ
W trakcie obrad marcowego
Okręgowego Zjazdu Aptekarzy DIA
w Jeleniej Górze delegaci podjęli
decyzję, aby na kolejnych posiedzeniach Okręgowej Rady Aptekarskiej
przeanalizowana została koncepcja
wydawania Biuletynu Pharmakon,
również w kontekście bardzo powszechnego obecnie korzystania
przez aptekarzy z mediów elektronicznych. Różne strategie i związane
z nimi koszty przedstawione zostały
członkom ORA DIA w trakcie posiedzenia w czerwcu b.r., a ostateczne
decycje podjęli członkowie Rady
na posiedzeniu w dniu 19 września
2012r. Przyjęte zostało założenie,
że działania informacyjne naszej
Izby będą się wzajemnie uzupełniały w mediach elektronicznych
oraz w Biuletynie wydawanym
w formie papierowej - w kolorze,
w formacie A4.
Ze względu na często bardzo dynamiczne zmiany dotyczące środowiska aptekarskiego, właściwie tylko media elektroniczne będą mogły
zapewnić odpowiednią szybkość
podawania informacji – zarówno
na zmodernizowanej stronie internetowej DIA, jak i w przesyłanym
drogą elektroniczną Newsletterze
DIA. Również komunikacja i dialog
z członkami DIA będzie najbardziej
efektywna z wykorzystaniem poprawionego i usystematyzowanego
Forum DIA oraz prostych do wdrożenia ankiet elektronicznych na nowej
stronie internetowej DIA. Modernizacja zarówno strony internetowej,
jak i Forum DIA są już na zaawansowanym poziomie i w najbliższym
czasie powinny być już dostępne dla
członków naszej Izby.
Natomiast cykl wydawniczy Biuletynu Pharmakon w formie papierowej będzie obejmował co najmniej
jedno wydanie w kwartale, a w uzasadnionych przypadkach mogą się
pojawić dodatkowe wydania Biuletynu. Biuletyn w formie papierowej
będzie zawierał przede wszystkim
informacje i opracowania zagadnień,
które nie „starzeją się” tak szybko, jak
również pewne podsumowania działań DIA w kluczowych dla środowiska
aptekarskiego tematach.
Po pierwszych dziewięciu miesiącach funkcjonowania ustawy refundacyjnej pojawia się coraz więcej
ekspertyz i artykułów dotyczących
konsekwencji obowiązującej od
pierwszego stycznia ustawy refundacyjnej. Analiza tych dokumentów
jest dla nas ważnym uzupełnieniem
prowadzonych przez DIA własnych
obliczeń, symulacji oraz monitorowania funkcjonowania rynku aptecznego. Niestety, dopiero teraz
wiele tych ekspertyz potwierdza
wyniki naszych własnych opracowań, jak również nasze wcześniejsze
przewidywania, które wielokrotnie
omawialiśmy szczegółowo w drugiej połowie ubiegłego roku, a które
to były wóczas dyskredytowane.
Jedną z najważniejszych zmian
w ustawie refundacyjnej było wprowadzenie od pierwszego stycznia
b.r. jednakowych cen i odpłatności
za wydawane leki refundowane
w każdej polskiej aptece. Niestety, wprowadzeniu tego tak bardzo
oczekiwanego przez środowisko
aptekarskie zapisu towarzyszyło
wejście w życie nowego, bardzo
niekorzystnego dla aptek, systemu
naliczania marż aptecznych tylko
pharmakon
do limitu refundacji. Liczne symulacje konsekwencji wejścia w życie
nowego systemu naliczania marż
aptecznych wykonane w naszej
Izbie w ubiegłym roku oparte były
na podstawie realnych danych
przekazanych przez kilkadziesiąt
dolnośląskich aptek. Chciałbym
w tym miejscu bardzo serdecznie
podziękować wszystkim aptekarzom, którzy udostępnili odpowiednie dane, ponieważ bez ich pomocy
wykonanie tych obliczeń nie byłoby
możliwe. Wyniki tych symulacji były
omawiane w trakcie comiesięcznych
zebrań w regionach, zostały również
opublikowane na stronie internetowej DIA. Dokładne obliczenia naszej
Izby pokazały, że miesięczny spadek
marży na lekach refundowanych
w przeciętnej dolnośląskiej aptece
będzie wynosić około 4-5 tysięcy
złotych. Wówczas były to obliczenia
wykonane w oparciu o przewidywania wartości limitów refundacyjnych, które będą obowiązywać od 1
stycznia 2012r.
W maju b.r. postanowiłem sprawdzić nasze wcześniejsze przewidywania z października 2011r. i wykonałem jeszcze raz symulacje konsekwencji wprowadzenia systemu
naliczania marż aptecznych tylko
do limitu refundacji – ale tym razem
wykorzystując do obliczeń limity
refundacji obowiązujące w maju
2012r. Niestety, wyniki najnowszych
obliczeń były prawie jednakowe
z wynikami naszych symulacji z końca ubiegłego roku. Wyniki tych obliczeń potwierdzały też informacje
na temat poważnego spadku marży
aptecznej na leki refundowane przekazywane przez aptekarzy w trakcie
3
ostatnich comiesięcznych spotkań
w regionach. Poprawność naszych
obliczeń dopiero teraz – czyli po
upływie roku od opublikowania
alarmujących wyników obliczeń
wykonanych przez Dolnośląską Izbę
Aptekarską - potwierdzają analitycy
IMS Health, którzy informują, że na
skutek obniżenia realnej marży aptecznej aptekarze utracą w tym roku
ponad 900 mln zł (źródło: Dziennik
Gazeta Prawna z dnia 1.10.2012r.).
Jeśli podzielimy tą kwotę przez ilość
aptek w Polsce oraz liczbę miesięcy
w roku, to okaże się, że symulacje
i alarmujące ostrzeżenia przedstawiane przez naszą Izbę były
w ubiegłym roku właściwe i w pełni
uzasadnione. Natomiast przedstawione w drugiej połowie ubiegłego
roku członkom Naczelnej Rady Aptekarskiej i opublikowane następnie na stronie NIA obliczenia IMS
Health wskazujące, że apteki w całej Polsce stracą w 2012r. zaledwie
około 37mln zł na marży na leki refundowane były całkowicie błędne.
Miejmy nadzieję, że w przyszłości
aptekarze uwierzą obliczeniom wykonywanym każdorazowo przez naszą Izbę z największą starannością, a
nie zewnętrznej firmie, która aż tak
bardzo się pomyliła.
Wielu aptekarzy miało w ubiegłym roku nadzieję, że spadki marży aptecznej na leki refundowane
zostaną w pewien sposób zrekompensowane przez zwiększoną liczbę
pacjentów. Miały to zapewnić stałe
ceny i zakaz reklamy aptek i ich
działalności. Tymczasem w trakcie
dyskusji podczas comiesięcznych
zebrań w regionach dominowały
stwierdzenia, że liczba pacjentów
w indywidualnych aptekach praktycznie nie uległa zwiększeniu. Można przypuszczać, że duży wpływ na
taki bieg wydarzeń ma wyjątkowo
duża liczba przypadków nieprzestrzegania zakazu reklamy aptek,
które praktycznie codziennie napływają do Biura DIA.
Jeszcze wiele miesięcy przed
wejściem w życie nowelizacji Pra-
4
wa farmaceutycznego dotyczącej
zakazu reklamy aptek zwracaliśmy
uwagę, że możemy oczekiwać poważnych problemów z wyegzekwowaniem tego zakazu. Niestety,
nasze obawy w tym zakresie były
- podobnie jak ostrzeżenia dotyczące spadku marż aptecznych
- praktycznie całkowicie ignorowane. Wielokrotnie byliśmy wręcz
ostro atakowani, również na forum
ogólnopolskim, że chcemy świadomie umniejszyć sukces wynikający
z wprowadzenia w życie ustawy refundacyjnej. Jednak naszym celem
było rzetelne poinformowanie aptekarzy i jak najlepsze przygotowanie
się do - być może decydującej walki
naszego samorządu - o utrzymanie się indywidualnych aptek i zapewnienie wysokiej pozycji zawodowej farmaceutów. Dzisiaj chyba
już wyjątkowo wyraźnie widać, że
nie należało bezkrytycznie chwalić nowych zapisów, ale do końca
walczyć o godziwe marże apteczne
i przygotować się na batalię o wyegzekwowanie zakazu reklamy aptek
już od 1 stycznia 2012r. Dzięki naszym symulacjom strona rządowa
zdecydowała się na podwyższenie
pierwotnie zaproponowanych marż
aptecznych. Zdajemy sobie sprawę,
że to podwyższenie jest daleko niewystarczające, ale z poziomu okręgowej izby aptekarskiej i tak można
to uznać za sukces, szczególnie, że
byliśmy w tej batalii osamotnieni.
Wyegzekwowanie zakazu reklamy aptek łączy się bardzo ściśle
z problemem wyjątkowo niskich
marż aptecznych na leki refundowane. W chwili obecnej ogromna ilość
polskich aptek zbliża się szybko do
niebezpiecznej granicy utraty płynności finansowej. W wielu przypadkach indywidualnych aptek około
80% - 90% obrotu tych aptek i wynikającej z tego marży aptecznej
służy jedynie do pokrycia kosztów
funkcjonowania apteki ( koszty lokalu aptecznego, mediów, personelu, sprzętu itd.). Tak więc dochód
aptekarza będącego właścicielem
pharmakon
apteki, w większości przypadków
po całym miesiącu pracy w tej aptece na stanowisku kierownika, stanowi marża apteczna wynikająca
z zaledwie 10% - 20% obrotu apteki.
W przypadku, kiedy większość z aptek należących do aptekarzy, dostosowała się do obowiązującego od
1 stycznia prawa i nie prowadzi reklamy swoich aptek, wyjątkowo bulwersujace i niebezpieczne są działania tych podmiotów, które nadal
taką reklamę prowadzą. Następuje
wówczas zjawisko nieuczciwej konkurencji i jeśli apteki przestrzegające obowiązujacego prawa utracą
w takiej sytuacji tylko wyżej wymienione 10% - 20% obrotu, to będzie
to oznaczało w dłuższym terminie
bezpośrednie zagrożenie ich istnienia, ponieważ większość z nich nie
ma już praktycznie żadnych możliwości redukcji kosztów.
Nie dziwi więc fakt, że uwzględniając wyżej wymienione aspekty,
problem wyegzekwowania zakazu
reklamy aptek był jednym z najważniejszych tematów dyskusji
w trakcie marcowego Okręgowego
Zjazdu Aptekarzy DIA, którego delegaci praktycznie jednogłośnie (98%
głosów „za”) zobowiązali Okręgową
Radę Aptekarską do podejmowania
zdecydowanych działań w zakresie
walki z reklamą aptek. Dlatego odpowiednie decyzje w tym zakresie
podejmowali członkowie naszej
Rady na kolejnych posiedzeniech
ORA DIA we Wrocławiu. Efekty tych
decyzji oraz sprawozdanie z posiedzenia naszej Rady, które odbyło się
w dniu 19 września b.r., przedstawione zostały w dalszej części Biuletynu.
Aby ułatwić członkom naszego
samorządu interpretację art. 94a
Prawa farmaceutycznego przygotowana została na zlecenie DIA niezależna opinia prawna opracowana
przez zewnętrzną kancelarię prawną, która została opublikowana na
stronie internetowej DIA oraz w poprzednim i bieżącym numerze naszego Biuletynu. Byliśmy pierwszą
Izbą w Polsce, która przedstawiła
wyczerpującą opinię prawną w tym
zakresie. Członkowie ORA DIA uznali, że pilne przygotowanie tej opinii
jest konieczne, ponieważ niektóre
podmioty prowadzące działania
marketingowe aptek przedstawiły
własne opinie prawne, które próbowały udowadniać, że ich działania
nie stanowią ani reklamy aptek ani
reklamy ich działalności.
Z przykrością muszę jednak
stwierdzić, że wielu kierowników aptek wezwanych w celu złożenia wyjaśnień przed Komisją Deontologii
i Etyki Zawodowej DIA oświadczyło,
że nie zapoznało się z tą opinią. Najczęściej kierownicy ci powoływali
się jedynie na opinie prawne przedstawione im przez pracodawców.
Wydaje mi się, że w zakresie przepisów dotyczących zakazu reklamy
aptek mamy do czynienia z kuriozalną sytuacją, ponieważ wielu kierowników aptek sieciowych twierdzi,
że nie jest w stanie wypowiadać się
na ten temat bez obecności prawnika. Czyżby treść art. 94a Prawa
farmaceutycznego była najbardziej skomplikowana ze wszystkich
ustaw i rozporządzeń dotyczących
funkcjonowania apteki? Zrobiliśmy
wszystko, co możliwe, aby przedstawić członkom naszego samorządu
jak najbardziej obiektywną opinię
prawną w tym zakresie. Działania
Komisji Deontologii i Etyki Zawodowej DIA są wyrazem dobrej woli
i chęci wyjaśnienia kierownikom aptek, że prowadzone przez nich działania są niezgodne ze znowelizowanym Prawem farmaceutycznym.
W tym miejscu chciałbym bardzo
podziękować członkom tej Komisji
za ich ciężką i często niewdzięczną
pracę na rzecz naszego środowiska.
Jednak do działań tych zobowiązali
nas Delegaci w trakcie ostatniego
Zjazdu naszej Izby. Celem Komisji
jest polubowne rozwiązanie problemu, jednak decyzją Zjazdu w przypadkach niedostosowania się podmiotów prowadzących apteki przy
bierności kierowników aptek, zaleca
się Komisji Deontologii i Etyki Zawodowej kierowanie spraw do Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności
Zawodowej. Bardzo bym chciał, aby
tego typu przypadków było jak najmniej.
Jednak działania naszego samorządu w zakresie wyegzekwowania
zakazu reklamy aptek i ich działalności to nie tylko postępowania prowadzone w celu wyjaśnienia zgłoszeń
kierowanych do Komisji Etyki, ale
również współpraca z Wojewódzkimi Inspektorami Farmaceutycznymi,
którzy z mocy ustawy zobowiązani
są do nadzoru przestrzegania tego
zakazu. Dlatego w dniu 1 czerwca 2012r. odbyło się w Święcicach
koło Warszawy spotkanie Głównego Inspektora Farmaceutycznego
i wojewódzkich inspektorów farmaceutycznych z przedstawicielami samorządu aptekarskiego. Naszą Izbę
reprezentowali w trakcie tego spotkania członkowie NRA: mgr Piotr
Bohater oraz mgr Paweł Łukasiński.
Było to trudne posiedzenie, w trakcie którego staraliśmy się ustalić jasne stanowisko w najbardziej istotnych kwestiach dotyczących zakazu
reklamy aptek. Niestety, oficjalny
komunikat z tego spotkania, który
zamieszczony został na stronie DIA,
nie oddaje oczywiście napiętej atmosfery w trakcie trudnych dyskusji,
jak i oczekiwań środowiska aptekarskiego. Główny Inspektor Farmaceutyczny Zofia Ulz przekazała w trakcie tego spotkania, że na dzień 1
czerwca prowadzonych było w całym kraju około 450 postępowań
związanych z naruszeniami zakazu
reklamy aptek i wydano już kilkanaście decyzji. Ponadto, w opinii Głównego Inspektora farmaceutycznego,
programy lojalnościowe spełniają
przesłanki reklamy apteki bądź jej
działalności. W swojej wypowiedzi
zamieszczonej w czerwcowym numerze Magazynu Aptekarskiego pani
Zofia Ulz stwierdziła także:
„… bardzo niepokoi mnie, zachowanie tych, którzy „podwieszają się” pod opiekę farmaceutyczną,
pharmakon
proponując programy lojalnościowe, bo jest to ukryta, wyrafinowana
forma reklamy działalności apteki.
Proponowanie opieki farmaceutycznej połączone z przyznawaniem
punktów oceniam jako zachowanie
skandaliczne. Inspekcja farmaceutyczna z uwagą analizuje wszystkie
tego typu przypadki.”
Komunikat ze spotkania w Święcicach zobowiązuje też samorząd
aptekarski, aby jego odpowiednie
organy wszczynały postępowania
przewidziane prawem korporacyjnym w stosunku do osób odpowiedzialnych za naruszenia zakazu reklamy aptek i punktów aptecznych.
Rozumiejąc skalę i złożoność
problemu związanego z wyegzekwowaniem zakazu reklamy aptek
oraz mając na uwadze ograniczone
możliwości inspekcji farmaceutycznej prowadzenia postępowań administracyjnych w tym zakresie, dla
której jest to jeden z wielu obszarów
działania, członkowie Okręgowej
Rady Aptekarskiej DIA we Wrocławiu podjęli na posiedzeniu w dniu
11 czerwca b.r. decyzję, że DIA powinna również wesprzeć działania
Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektoratu Farmaceutycznego, kierujac odpowiednie wnioski zarówno
w sprawie wszczęcia postępowań
administracyjnych w stosunku do
podmiotów łamiących zakaz reklamy aptek, jak również wystepować
o dopuszczenie DIA do udziału
w tych postępowaniach na prawach
strony. Dokumentacja działań naszej
Izby w tym zakresie zamieszczona
została w dalszej części Biuletynu.
Wkrótce powinniśmy otrzymać odpowiedzi w sprawie każdego ze złożonych wniosków. Mam nadzieję, że
będą to odpowiedzi pozytywne i po
trudnych początkach egzekwowania przestrzegania prawa w zakresie
reklamy aptek nastąpi wreszcie tak
bardzo oczekiwany przez aptekarzy
przełom w tym zakresie.
Piotr Bohater
Wrocław, 11 października 2012r.
5
Sprawozdanie z posiedzenia
Okręgowej Rady
Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej
W
dniu 19 września 2012 r. odbyło się posiedzenie Okręgowej Rady Aptekarskiej Dolnośląskiej
Izby Aptekarskiej we Wrocławiu. Do
najważniejszych zagadnień i problemów omawianych w trakcie tego
posiedzenia należały:
 łamanie przez niektóre podmioty
prowadzące apteki zakazu reklamy aptek
 postępowania prowadzone
przez Komisję Etyki i Deontologii
Zawodowej DIA w zakresie nieprzestrzegania zakazu reklamy
aptek
 wnioski złożone do DWIF w sprawie wszczęcia postępowań dotyczących łamania zakazu reklamy
aptek oraz wnioski o dopuszczenie DIA do udziału w tych postępowaniach na prawach strony
 odpowiedź DWIF w sprawie
przesłanych zgłoszeń
 oferta stałej współpracy przedstawiona przez Spółkę Adwokatów Lotz i Partnerzy Spółka
Partnerska
 dane IMS dotyczące strat marży
aptecznej na leki refundowane
w polskich aptekach w roku 2012
 pisma Prezesa NRA w sprawie łamania zakazu reklamy aptek
 posiedzenie NRA w dniu 13 września 2012r. w Warszawie
 pismo do DWIF w sprawie stwierdzenia rękojmi należytego prowadzenia apteki w przypadku
aptekarzy ukaranych prawomocnym wyrokiem sądu aptekarskiego
 wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca
6
2012r. w sprawie spółki Astra Zeneca
 straty aptek na przecenie leków
w dniu 1 lipca 2012r.
 problem walidacji recept po 28
maja 2012r.
 pisma w sprawie dostępności insulin
C
złonkowie Rady uznali, że najbardziej palącym problemem
ostatniego czasu jest łamanie art.
94a ustawy Prawo farmaceutyczne –
a więc zakazu reklamy aptek. Dlatego znaczna część posiedzenia ORA
poświęcona była omówieniu tego
problemu oraz podjęciu przez członków Rady decyzji dotyczących dalszych działań naszej Izby w tym zakresie. Członkowie Rady wysłuchali
sprawozdania z działalności Komisji
Etyki i Deontologii Zawodowej DIA,
której działania polegają w większości przypadków na dyscyplinowaniu
kierowników i właścicieli aptek, którzy nie przestrzegają zakazu reklamy
aptek. Jednak możliwości Izby są na
tym polu ograniczone a właściwym
organem powołanym do ścigania
tego typu wykroczeń jest Inspekcja
Farmaceutyczna, która wyposażona jest przez ustawodawcę w narzędzia kontrolne oraz jest władna
wydać zakaz prowadzenia reklamy
aptek z rygorem natychmiastowej
wykonalności i nałożyć przewidzianą w ustawie karę. Prezes Piotr Bohater poinformował członków Rady,
że mając na uwadze złożoność jak
i dużą ilość przekazywanych do Izby
zawiadomień o łamaniu ww. artykułu ustawy Prezydium DIA podjęło
pharmakon
w czerwcu decyzję o przygotowaniu
odpowiednich wniosków do DWIF
w sprawie wszczęcia i dopuszczenia
DIA do udziału w postępowaniach
administracyjnych dotyczących łamania zakazu reklamy aptek. Prezes
Piotr Bohater zapytał w trakcie posiedzenia Prezydium NRA w kwietniu b.r. czy Izba może brać udział
w takich postępowaniach na prawach strony. Prawnicy Biura Prawnego NIA odpowiedzieli wówczas,
że jest to możliwe po złożeniu odpowiednich wniosków. Wnioski takie zostały wstępnie przygotowane
przez Biuro Prawne NRA i następnie
w części zmodyfikowane i uzupełnione w naszej Izbie przy współpracy z kancelarią prawną Lotz i Partnerzy. Piotr Bohater poinformował
członków Rady, że w dniu 2 sierpnia
b.r. złożonych zostało do Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora
Farmaceutycznego 85 wniosków o
wszczęcie postępowania na skutek
łamania zakazu reklamy aptek oraz
85 wniosków o dopuszczenie DIA
do udziału w tych postępowaniach
na prawach strony. Do wniosków
tych dołączone zostało pismo przewodnie zawierające informację, że
w pierwszym półroczu b.r. udało się
w ponad 50 przypadkach rozwiązać
problem łamania zakazu reklamy
aptek na skutek działania Komisji Etyki i Deontologii Zawodowej
DIA, jednak w pozostałych przypadkach niezbędne są intensywne i skuteczne działania DWIF przy
wsparciu DIA. Zgodnie z Kodeksem
Postępowania Administracyjnego
Dolnośląski Wojewódzki Inspektor
Farmaceutyczny powinien w ciągu
30 dni odpowiedzieć na każdy złożony wniosek – czy wszczął postępowanie (a jeśli nie, to dlaczego)
oraz czy dopuścił DIA do udziału
w postępowaniu administracyjnym
na prawach strony (a jeśli nie, to dlaczego). Celem złożenia tych wniosków jest wsparcie działań Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektoratu Farmaceutycznego i szybsze
rozwiązanie tego bulwersującego
i groźnego dla środowiska problemu. Niestety do dnia posiedzenia
Rady DWIF nie podjął jeszcze decyzji w sprawie złożonych wniosków, a
jedynie przesłał 17 września b.r. wezwanie do uzupełnienia złożonych
przez DIA wniosków o statut Izby.
Piotr Bohater przedstawił członkom
Rady projekt pisma do DWIF w tej
sprawie, zawierający m.in. prośbę
o podanie ostatecznego terminu
rozpatrzenia złożonych przez DIA
wniosków. Nadal czekamy więc na
odpowiedź. Rada podejmując takie
działania ma świadomość jak ważne
jest w obecnej sytuacji finansowej
aptek zatrzymanie procederu nieuczciwej konkurencji polegające
na łamaniu zakazu reklamy aptek.
Niepokojące sygnały z innych regionów Polski pozwalają sądzić, iż
zaniechania na tym polu boleśnie
odczuje całe środowisko aptekarskie. Rada podjęła decyzję, że Izba
powinna podejmować wszelkie
możliwe działania w celu zwalczania przypadków łamania zakazu
reklamy aptek i kolejne zgłoszenia
do DIA w tym zakresie będą skutkowały również składaniem wyżej
wymienionych wniosków do DWIF.
N
astępnym punktem było zatwierdzenie stałej współpracy
Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej z zewnętrzną kancelarią prawną - Spółką Adwokatów Lotz i Partnerzy Sp.
p. Nasza Izba współpracuje już z tą
kancelarią od kilku miesięcy i członkowie Rady pozytywnie ocenili dotychczasowe wyniki tej współpracy.
Krok ten podyktowany jest dwoma
w zasadzie najważniejszymi aspektami. Po pierwsze wiele podmiotów
prowadzących apteki, które nie chcą
się podporządkować zakazowi reklamy aptek, zalecają kierownikom
tych aptek korzystanie z pomocy wynajętych przez te podmioty
prawników w trakcie posiedzeń
z udziałem Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej
oraz posiedzeń Okręgowego Sądu
Aptekarskiego. Konieczne jest więc
dodatkowe wsparcie prawne zarówno Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej jak i jego
zastępców oraz przewodniczącego
i członków Okręgowego Sądu Aptekarskiego, którzy nie są z wykształcenia prawnikami, ze strony kancelarii mającej duże doświadczenie
procesowe. Równie istotnym powodem rozpoczęcia takiej współpracy
jest otwierająca się w tym momencie jeszcze jedna droga obrony aptek przed nieuczciwą konkurencją.
Współpracująca z Izbą kancelaria
oferuje możliwość zgłoszeń na Policję oraz skierowania sprawy do sądu
przeciwko podmiotowi łamiącemu
zakaz reklamy aptek. Jest to działanie, które może być prowadzone
niezależnie od postępowania prowadzonego przez Inspekcję Farmaceutyczną, a mając na uwadze wyroki, które już zapadały w tej materii,
może być to droga szybsza. Koszty
prowadzenia takiej sprawy, szczególnie jeśli zostaną rozłożone na kilka
aptek, zgodnie z ofertą przedstawioną przez Kancelarię Lotz i Partnerzy,
nie byłyby wysokie.
K
olejnym ważnym zagadnieniem poruszonym w trakcie
posiedzenia Rady były niskie marże apteczne na leki refundowane. W przedstawionych członkom
Rady artykułach prasowych autorzy w alarmującym tonie donoszą
o bardzo dużych stratach, jakie
poniosą apteki w skutek realnego
spadku marży na leki refundowane
w roku 2012. Już w drugiej połowie ubiegłego roku nasza Izba, po
pharmakon
przeprowadzeniu szczegółowych
symulacji, ostrzegała o bardzo groźnych dla aptekarzy konsekwencjach
wprowadzenia nowego systemu
naliczania marż aptecznych tylko
do limitu refundacji. Niestety, nasze ostrzeżenia były wówczas przez
wielu ignorowane. Po pierwszych
ośmiu miesiącach obowiązywania
nowego systemu większość aptekarzy zdążyła się już przekonać, że
nasze przewidywania były właściwe.
Oczywiście nadal należy walczyć o
naliczanie marż aptecznych w oparciu o cenę hurtową leku, a nie limit
refundacji, ale w czasie zbliżającego
się znacznego spowolnienia gospodarczego w naszym kraju będzie to
wyjątkowo trudne. W ocenie członków Rady, pomijając zupełny brak
chęci ze strony rządzących w dobie kryzysu do podniesienia marż
aptecznych, nawet jej wzrost o 2
lub 3 punkty procentowe (co wydawałoby się maximum obecnych
możliwości) nie zrekompensowałby ponoszonych strat. Dlatego tak
ważne jest w tym świetle zatrzymanie zagrożenia, jakim jest łamanie
zakazu reklamy aptek. Zniesienie
zakazu reklamy, czego domagają
się wielkie sieci aptek, w połączeniu z bardzo niskimi marżami na
leki refundowane i wojną cenową
w segmencie leków OTC i leków
pełnopłatnych wydawanych z przepisów lekarza, może w krótkim
czasie doprowadzić do upadłości
i zamknięcia nawet kilku tysięcy aptek – w większości indywidualnych
aptek. Jako że na ich miejsce nie
powstaną nowe, nasze środowisko
może wówczas dotknąć poważny
problem bezrobocia.
C
złonkowie Rady zapoznali się
również z pismami Prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej Grzegorza
Kucharewicza w sprawie przewlekłego trybu rozpatrywania spraw
związanych z łamaniem zakazu reklamy aptek przez Wojewódzkich
Inspektorów Farmaceutycznych.
Na początku września zostały wy-
7
słane z Naczelnej Izby Aptekarskiej
pisma z prośbą o zajęcie stanowiska
w powyższej sprawie do Premiera
Rzeczypospolitej Polskiej, Ministra
Zdrowia, Rzecznika Spraw Obywatelskich i Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Czekamy na zajęcie stanowiska w tej sprawie.
N
astępnym zagadnieniem rozpatrywanym w trakcie posiedzenia Rady była konieczność
zwrócenia się do Dolnośląskiego
Inspektora Farmaceutycznego o
zajęcie stanowiska w sprawie rękojmi udzielanej osobom pełniącym
funkcje kierowników aptek, wobec
których zapadły prawomocne wyroki skazujące okręgowego Sądu
Aptekarskiego. W piśmie zwracamy
uwagę, iż powyższy fakt stanowi
negatywną przesłankę w świetle
par.4 pkt.3 Uchwały Nr IV/125/2007
z dnia 27 czerwca 2007r. Naczelnej
Rady Aptekarskiej w sprawie trybu
postępowania przy stwierdzaniu rękojmi należytego prowadzenia apteki przez kandydata na stanowisko
kierownika apteki i może zachodzić
konieczność powtórzenia procedury weryfikacji przez Inspekcję Farmaceutyczną.
C
złonkowie Rady zwrócili też
uwagę na problem przecen leków przy częstym (co dwa miesiące)
wprowadzaniu zmian na listach refundacyjnych. O ile podczas ostatniej zmiany nie były to straty znaczące dla większości aptek, to przecież
nie musi tak być zawsze a ich wielokrotność w ciągu roku daje lub może
dać już kwoty znaczące. Członkowie
Rady zwrócili uwagę, iż obciążanie
właścicieli aptek kolejnymi stratami
jest wysoce krzywdzące i wymaga
zajęcia stanowiska w tej sprawie.
Niestety wystąpienie Izby w tej sprawie byłoby znacznie skuteczniejsze,
jeśli do odpowiedniego pisma przewodniego byłoby dołączonych co
najmniej kilkadziesiąt (a najlepiej
kilkaset) dowodów poniesionych
strat z dolnośląskich aptek. Niestety w przypadku ostatniej zmiany na
listach refundacyjnych, po zamiesz-
czeniu na stronie internetowej DIA
prośby o przekazywanie przez apteki danych o poniesionych stratach,
do naszej Izby nadeszło zaledwie 12
odpowiedzi.
W trakcie posiedzenia Rady został także omówiony wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalający skargi kasacyjne
wniesione przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego oraz firmę
Astra Zeneca UK Limited. Wyrok
ten oznacza, iż Główny Inspektor
Farmaceutyczny jest właściwy do
oceny postępowania firmy Astra
Zeneca UK Limited w zakresie obrotu
hurtowego produktami leczniczymi
niezależnie gdzie znajduje się siedziba firmy a obrót odbywa się na terenie Polski. Daje to nadzieję na długo
oczekiwane zakończenie sprawy tzw.
dystrybucji bezpośredniej, którą próbuje się pokrętnie wprowadzić omijając krajowe przepisy regulujące obrót hurtowy produktami leczniczymi
ze szkodą dla aptekarzy.
Remigiusz Komarczewski
Z ostatniej chwili – komunikat centrali NFZ
Narodowy
Fundusz Zdrowia
Komunikat w sprawie zakazu reklamy
aptek i punktów aptecznych
Narodowy Fundusz Zdrowia przypomina o zakazie reklamy aptek i punktów aptecznych zapisanym w art.
94a ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne.
Zgodnie z art. 94a ust 1 Prawa farmaceutycznego zabroniona jest reklama aptek i punktów aptecznych
oraz ich działalności. Informacje o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego nie stanowią
reklamy.
Kto wbrew przepisom art. 94a prowadzi reklamę apteki lub punktu aptecznego oraz ich działalności podlega karze pieniężnej w wysokości do 50 000 złotych.
Informacje o stwierdzonych przez kontrolerów oddziałów wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia
przypadkach nieprzestrzegania zakazu reklamy będą przekazywane właściwym miejscowo wojewódzkim
inspektorom farmaceutycznym oraz przedstawicielom Okręgowych Izb Aptekarskich.
8
pharmakon
pharmakon
9
L. dz. …………/2012
………………….., dnia … lipca 2012 r.
Pani mgr Urszula Sławińska-Zagórska
Dolnośląski Wojewódzki
Inspektor Farmaceutyczny we Wrocławiu
pl. Powstańców Warszawy 1
50 – 951 Wrocław
Wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego
Strona:
podmiot posiadający zezwolenie i prowadzący aptekę
xxxxxxxxx (nazwa i adres) xxxxxxxxxx
Podmiot na prawach strony:
Dolnośląska Izba Aptekarska we Wrocławiu
Ul. Matejki 6, 50-333 Wrocław
W imieniu Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej we Wrocławiu, jako organizacji społecznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca
1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej jako k.p.a.) na podstawie art. 31 § 1 pkt 1
k.p.a. w zw. z art. 29 pkt 1 ,art. 7 ust. 1 pkt 1, 5, 6, 9 oraz ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (t. j. Dz. U. z 2008 r.
Nr 136, poz. 856, ze zm., dalej jako IzbAptU), ,art. 94a ust. 1, 2, 3, 4, art. 108 ust. 4 pkt 7 lit. b oraz art. 129b ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001
r. Prawo farmaceutyczne (t. j. Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, ze zm., dalej jako prawo farmaceutyczne), wnoszę o wszczęcie postępowania
administracyjnego w sprawie o zaprzestanie prowadzenia reklamy apteki xxxxxxxxx (nazwa i adres) xxxxxxxxxx oraz reklamy jej działalności
przez podmiot, który uzyskał zezwolenie na prowadzenie wyżej wymienionej apteki.
Uzasadnienie
Z informacji posiadanych przez Dolnośląską Izbę Aptekarską we Wrocławiu wynika, że podmiot prowadzący aptekę xxxxxxxxx (nazwa
i adres) xxxxxxxxxx prowadzi działania polegające na reklamowaniu apteki i jej działalności niezgodnie z obowiązującym prawem farmaceutycznym. Powyższe wskazuje, że istnieje - uzasadniona celami statutowymi okręgowej izby aptekarskiej oraz interesem społecznym,
konieczność zbadania w ramach postępowania administracyjnego, zgodnie z kompetencjami wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego,
zgodności z prawem postępowania ww. podmiotu w zakresie przestrzegania przepisów ustawy – Prawo farmaceutyczne dotyczących działalności reklamowej aptek.
Jako dowody przedkładam następujące dokumenty:
1)
2)
3)
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx ;
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx ;
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx ;
Zgodnie z przywołanym art. 31 § 1 ust. 1 k.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby wystąpić z żądaniem
wszczęcia postępowania, gdy spełnione są łącznie dwie przesłanki: po pierwsze wszczęcie postępowania jest uzasadnione celami statutowymi
organizacji, po drugie za wszczęciem przemawia interes społeczny.
Stosownie do art. 5 § 2 pkt 5 KPA, organizacja społeczna to organizacja zawodowa, samorządowa, spółdzielcza lub inna organizacja
społeczna.
Okręgowa izba aptekarska jest organizacją społeczną, której cele statutowe uzasadniają wszczęcie wnioskowanego postępowania administracyjnego.
W myśl art. 1 ust. 1 IzbAptU Naczelna Izba Aptekarska i okręgowe izby aptekarskie stanowią samorząd zawodu farmaceuty, jako reprezentację zawodowych, społecznych i gospodarczych interesów tego zawodu. Samorząd aptekarski posiada jednostki terenowe, którymi są
okręgowe izby aptekarskie. Uwzględniając kryteria wynikające z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (m. in. z postanowienia TK z dnia
30 maja 2000 r. U. 5/99 OTK ZU 2000/4 poz. 114), okręgowa izba aptekarska, stanowi organizację zawodową ponieważ:
1) zrzesza osoby fizyczne (kryterium podmiotowe); stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy o izbach aptekarskich, wpisowi na listę członków
okręgowej izby aptekarskiej podlegają wszystkie osoby wykonujące zawód farmaceuty na terenie danej izby;
2) jej członkowie stale i w celach zarobkowych wykonują kilka z wyodrębnionych zajęć, które są uznane za zawód farmaceuty (kryterium
przedmiotowe);
3) podstawowym celem i zadaniem okręgowej izby aptekarskiej jest reprezentowanie zawodowych, społecznych i gospodarczych interesów
zawodu farmaceuty (kryterium funkcjonalne) – (art. 7 ust. 2 pkt 11 ustawy o izbach aptekarskich stanowi, że zadaniem oia, reprezentowanej przez okręgową rade aptekarską, jest występowanie w obronie interesów indywidualnych i zbiorowych członków izby aptekarskiej).
Z przepisu art. 1 ust. 1 oraz art. 7 ust. 2 pkt 11 IzbApktU wynika, że celem ustawowym (statutowym) organizacji społecznej, jaką jest
okręgowa izba aptekarska, jest m. in. reprezentowanie oraz występowanie w obronie interesów indywidualnych i zbiorowych członków izby
aptekarskiej. Pojęcie interesów obejmuje interesy zawodowe, społeczne i gospodarcze.
10
pharmakon
Przestrzegania przepisów zakazujących reklamowania aptek i ich działalności uzasadnione jest przede wszystkim interesami zawodowymi farmaceutów, będących członkami okręgowej izby aptekarskiej. Zgodnie z art. 86 ust. 1 prawa farmaceutycznego apteka jest placówką,
w której osoby uprawnione świadczą w szczególności usługi farmaceutyczne. Osoby uprawnione to przede wszystkim farmaceuci, czyli
osoby wykonujące zawód zaufania publicznego. Powszechnie przyjętą i akceptowaną zasadą jest, że osoby wykonujące zawody zaufania
publicznego, w tym adwokaci, radcowie prawni, lekarze, nie reklamują swojej działalności. Norma ta wynika z istoty zawodu zaufania
publicznego. Należy pamiętać, że relacja farmaceuta – pacjent oparta powinna być na szczególnym zaufaniu. Prowadzenie reklamy
przez apteki lub punkty apteczne w oczywisty sposób podważa zaufanie pacjenta do świadczącej usługi farmaceutyczne placówki oraz
zatrudnionych w niej osób.
Do podstawowych zadań farmaceutów pracujących w aptekach należy udzielanie rzetelnych informacji i porad odnośnie do działania produktów leczniczych i stosowania wyrobów medycznych będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych. Obowiązek ten pozostaje w kolizji z celami oraz formami reklamy apteki. Sposób prowadzenia reklamy aptek i punktów aptecznych nie może być
skutecznie weryfikowany i modyfikowany przez farmaceutów, w przypadkach, gdy właścicielem apteki jest podmiot nie będący farmaceutą.
Do podstawowych zadań farmaceutów pracujących w aptekach należy także sprawowanie opieki farmaceutycznej. Okręgowa izba aptekarska, będąc zobowiązaną do nadzoru i pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu farmaceuty, za szczególnie niebezpieczne uznaje
inicjatywy, akcje, programy oraz wszelki podobne przedsięwzięcia, które poprzez odwoływaniem się do najważniejszych zadań zawodowych
farmaceutów (np. opieki farmaceutycznej), stanowiących o istocie tego zawodu, prowadzą w rzeczywistości do obejścia zakazu reklamy aptek
(punktów aptecznych) i ich działalności.
Zawarty w art. 94a prawa farmaceutycznego zakaz reklamowania aptek (punktów aptecznych) oraz ich działalności stanowi najważniejszą
podstawę i gwarancję prawidłowego funkcjonowania aptek, jako placówek ochrony zdrowia publicznego, oraz aptekarzy, jako przedstawicieli
medycznego zawodu zaufania publicznego.
Zakaz reklamy aptek (punktów aptecznych) oraz ich działalności stanowi efekt wieloletnich zabiegów samorządu aptekarskiego, dlatego
też samorząd aptekarski zobowiązany jest do podejmowania wszelkich, prawem przewidzianych działań, w celu skutecznego egzekwowania
ustanawianego zakazu.
Wszelkie zachowania, które naruszają lub mogą naruszać godność zawodu, a w szczególności zachowania aptekarzy, które wykraczają
poza dobro nadrzędne, jakim jest dobro pacjenta, jako sprzeczne z zasadami etyki i deontologii zawodowej, nie mogą pozostawać bez stosownej reakcji organów samorządu aptekarskiego
W związku z tym reklama aptek i ich działalności jest i powinna być zabroniona.
Za wszczęciem postępowania administracyjnego przemawia także ważny interes społeczny.
Użyte w art. 31 § 1 k.p.a. pojęcie interesu społecznego nie zostało ustawowo zdefiniowane, co oznacza, że pojęciu temu nadaje treść organ
administracji publicznej w procesie stosowania norm prawa materialnego w konkretnej sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym
przyjęto, interes społeczny może polegać na tym, aby organizacja społeczna mogła wypełniać swoje statutowe i ustawowe uprawnienia wobec członków, jak również podejmować działania w celu ochrony praw pewnej grupy ludności (wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2001 r., sygn, II SA
2464/2000). Natomiast, w postanowieniu składu siedmiu sędziów NSA z dnia 28 września 2009 r. II GZ 55/2009 (dostępne na stronie internetowej NSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreślono, że istotą udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym, nie
jest zaspokojenie partykularnych interesów samej organizacji, ale zapewnienie szeroko pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem.
W przedmiotowej sprawie okręgowa izba aptekarska występuje w celu ochrony interesu zbiorowego. Udział okręgowej izby aptekarskiej
w postępowaniu prowadzi do realizacji jej celów statutowych, nie stanowi formy popierania konkretnych interesów określonych podmiotów.
Z powyższego wynika, że skoro podstawą działalności organizacji społecznej z założenia jest interes publiczny, zaś organizacja zgłaszając
żądanie dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym zmierza do realizacji zadań mających znaczenie dla interesu ogólnospołecznego, o czym przekonuje ścisły związek celów statutowych tej organizacji z przedmiotem postępowania, to dopiero ustalenie przez
organ okoliczności wyłączających istnienie interesu społecznego organizacji w powyższym znaczeniu uprawnia do wydania postanowienia
odmownego na podstawie art. 31 § 2 kpa.
Bezsprzecznie, przestrzeganie prawa leży w interesie społecznym. W szczególności interes społeczny uzasadnia wszczęcie postępowania,
którego celem jest zbadanie przestrzegania przepisów wprowadzających normy chroniące pacjentów.
Ponownie godzi się wskazać, że zgodnie z art. 86 ust. 1 prawa farmaceutycznego apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego.
Z faktu bycia placówką ochrony zdrowia publicznego wynika podstawowy cel działalności każdej apteki, jakim jest ochrona zdrowia i życia
korzystających z ich usług pacjentów. Wymogom wynikającym z konieczności ochrony zdrowia pacjentów muszą być podporządkowane
cele przedsiębiorców prowadzących apteki, w tym dążenie do maksymalizacji zysku. Uzasadnionym jest, aby placówka chroniąca zdrowie
nie reklamowała swojej działalności. Korzystanie z usług aptek i punktów aptecznych, podobnie jak z innych placówek ochrony zdrowia publicznego, wynika w konieczności życiowej i z pewnością nie powinno być wynikiem reklamy lub promocji.
W konkluzji należy dodatkowo wskazać, że pomiędzy reprezentowanym interesem społecznym, a interesem strony występuje wyraźny
konflikt, co jednak jest pozostaje prawne irrelewantne dla wszczęcia wnioskowanego postępowania. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1339/09, skład orzekający wyeksponował niepodważalne w orzecznictwie i doktrynie
stanowisko, zgodnie z którym: „Konflikt między interesem strony ubiegającej się o decyzję - z jednej strony oraz interesem społecznym reprezentowanym przez organizację społeczną - z drugiej strony, niejednokrotnie może być pożądany dla adekwatnego wyjaśnienia okoliczności
faktycznych sprawy i w takich przypadkach za dopuszczeniem organizacji społecznej przemawia interes społeczny w rozumienia art. 31 § 1
KPA.”.
W konsekwencji powyższych ocen należy stwierdzić, że okręgowa izba aptekarska uprawdopodobniła, że przyczyni się do lepszego
wypełnienia przez postępowania administracyjne jego celów, a to z uwagi na zbieżność przedmiotu postępowania z zakresem statutowej
działalności izby i wyraźną koniecznością ochrony interesu społecznego.
pharmakon
11
L. dz. …………/2012
………………….., dnia … lipca 2012 r.
Pani mgr Urszula Sławińska-Zagórska
Dolnośląski Wojewódzki
Inspektor Farmaceutyczny we Wrocławiu
pl. Powstańców Warszawy 1
50 – 951 Wrocław
Wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym
Strona:
podmiot posiadający zezwolenie i prowadzący aptekę
xxxxxxxxx (nazwa i adres) xxxxxxxxxx
Podmiot na prawach strony:
Dolnośląska Izba Aptekarska we Wrocławiu
Ul. Matejki 6, 50-333 Wrocław
W imieniu Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej we Wrocławiu, jako organizacji społecznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca
1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej jako k.p.a.) na podstawie art. 31 § 1 pkt 1
k.p.a. w zw. z art. 29 pkt 1 ,art. 7 ust. 1 pkt 1, 5, 6, 9 oraz ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (t. j. Dz. U. z 2008 r.
Nr 136, poz. 856, ze zm., dalej jako IzbAptU), art. 94a ust. 1, 2, 3, 4, art. 108 ust. 4 pkt 7 lit. b oraz art. 129b ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001
r. Prawo farmaceutyczne (t. j. Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, ze zm., dalej jako prawo farmaceutyczne), wnoszę o wszczęcie postępowania
administracyjnego w sprawie o zaprzestanie prowadzenia reklamy apteki xxxxxxxxx (nazwa i adres) xxxxxxxxxx oraz reklamy jej działalności
przez podmiot, który uzyskał zezwolenie na prowadzenie wyżej wymienionej apteki.
Uzasadnienie
Z informacji posiadanych przez Dolnośląską Izbę Aptekarską we Wrocławiu wynika, że podmiot prowadzący aptekę xxxxxxxxx (nazwa
i adres) xxxxxxxxxx prowadzi działania polegające na reklamowaniu apteki i jej działalności niezgodnie z obowiązującym prawem farmaceutycznym. Powyższe wskazuje, że istnieje - uzasadniona celami statutowymi okręgowej izby aptekarskiej oraz interesem społecznym,
konieczność zbadania w ramach postępowania administracyjnego, zgodnie z kompetencjami wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego,
zgodności z prawem postępowania ww. podmiotu w zakresie przestrzegania przepisów ustawy – Prawo farmaceutyczne dotyczących działalności reklamowej aptek.
Jako dowody przedkładam następujące dokumenty:
1)
2)
3)
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx ;
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx ;
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx ;
Zgodnie z przywołanym art. 31 § 1 ust. 2 k.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby wystąpić z żądaniem
dopuszczenia do udziału w sprawie na prawach strony, gdy spełnione są łącznie dwie przesłanki: po pierwsze wszczęcie postępowania jest
uzasadnione celami statutowymi organizacji, po drugie za wszczęciem przemawia interes społeczny.
Stosownie do art. 5 § 2 pkt 5 KPA, organizacja społeczna to organizacja zawodowa, samorządowa, spółdzielcza lub inna organizacja
społeczna.
Okręgowa izba aptekarska jest organizacją społeczną, której cele statutowe uzasadniają wszczęcie wnioskowanego postępowania administracyjnego.
W myśl art. 1 ust. 1 IzbAptU Naczelna Izba Aptekarska i okręgowe izby aptekarskie stanowią samorząd zawodu farmaceuty, jako reprezentację zawodowych, społecznych i gospodarczych interesów tego zawodu. Samorząd aptekarski posiada jednostki terenowe, którymi są
okręgowe izby aptekarskie. Uwzględniając kryteria wynikające z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (m. in. z postanowienia TK z dnia
30 maja 2000 r. U. 5/99 OTK ZU 2000/4 poz. 114), okręgowa izba aptekarska, stanowi organizację zawodową ponieważ:
1) zrzesza osoby fizyczne (kryterium podmiotowe); stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy o izbach aptekarskich, wpisowi na listę członków
okręgowej izby aptekarskiej podlegają wszystkie osoby wykonujące zawód farmaceuty na terenie danej izby;
2) jej członkowie stale i w celach zarobkowych wykonują kilka z wyodrębnionych zajęć, które są uznane za zawód farmaceuty (kryterium
przedmiotowe);
3) podstawowym celem i zadaniem okręgowej izby aptekarskiej jest reprezentowanie zawodowych, społecznych i gospodarczych interesów
zawodu farmaceuty (kryterium funkcjonalne) – (art. 7 ust. 2 pkt 11 ustawy o izbach aptekarskich stanowi, że zadaniem oia, reprezentowanej przez okręgową rade aptekarską, jest występowanie w obronie interesów indywidualnych i zbiorowych członków izby aptekarskiej).
12
pharmakon
Z przepisu art. 1 ust. 1 oraz art. 7 ust. 2 pkt 11 IzbApktU wynika, że celem ustawowym (statutowym) organizacji społecznej, jaką jest
okręgowa izba aptekarska, jest m. in. reprezentowanie oraz występowanie w obronie interesów indywidualnych i zbiorowych członków izby
aptekarskiej. Pojęcie interesów obejmuje interesy zawodowe, społeczne i gospodarcze.
Przestrzegania przepisów zakazujących reklamowania aptek i ich działalności uzasadnione jest przede wszystkim interesami zawodowymi farmaceutów, będących członkami okręgowej izby aptekarskiej. Zgodnie z art. 86 ust. 1 prawa farmaceutycznego apteka jest placówką,
w której osoby uprawnione świadczą w szczególności usługi farmaceutyczne. Osoby uprawnione to przede wszystkim farmaceuci, czyli osoby
wykonujące zawód zaufania publicznego. Powszechnie przyjętą i akceptowaną zasadą jest, że osoby wykonujące zawody zaufania publicznego, w tym adwokaci, radcowie prawni, lekarze, nie reklamują swojej działalności. Norma ta wynika z istoty zawodu zaufania publicznego.
Należy pamiętać, że relacja farmaceuta – pacjent oparta powinna być na szczególnym zaufaniu. Prowadzenie reklamy przez apteki lub punkty
apteczne w oczywisty sposób podważa zaufanie pacjenta do świadczącej usługi farmaceutyczne placówki oraz zatrudnionych w niej osób.
Do podstawowych zadań farmaceutów pracujących w aptekach należy udzielanie rzetelnych informacji i porad odnośnie do działania produktów leczniczych i stosowania wyrobów medycznych będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych. Obowiązek ten pozostaje w kolizji z celami oraz formami reklamy apteki. Sposób prowadzenia reklamy aptek i punktów aptecznych nie może być
skutecznie weryfikowany i modyfikowany przez farmaceutów, w przypadkach, gdy właścicielem apteki jest podmiot nie będący farmaceutą.
Do podstawowych zadań farmaceutów pracujących w aptekach należy także sprawowanie opieki farmaceutycznej. Okręgowa izba aptekarska, będąc zobowiązaną do nadzoru i pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu farmaceuty, za szczególnie niebezpieczne uznaje
inicjatywy, akcje, programy oraz wszelki podobne przedsięwzięcia, które poprzez odwoływaniem się do najważniejszych zadań zawodowych
farmaceutów (np. opieki farmaceutycznej), stanowiących o istocie tego zawodu, prowadzą w rzeczywistości do obejścia zakazu reklamy aptek
(punktów aptecznych) i ich działalności.
Zawarty w art. 94a prawa farmaceutycznego zakaz reklamowania aptek (punktów aptecznych) oraz ich działalności stanowi najważniejszą
podstawę i gwarancję prawidłowego funkcjonowania aptek, jako placówek ochrony zdrowia publicznego, oraz aptekarzy, jako przedstawicieli
medycznego zawodu zaufania publicznego.
Zakaz reklamy aptek (punktów aptecznych) oraz ich działalności stanowi efekt wieloletnich zabiegów samorządu aptekarskiego, dlatego
też samorząd aptekarski zobowiązany jest do podejmowania wszelkich, prawem przewidzianych działań, w celu skutecznego egzekwowania
ustanawianego zakazu.
Wszelkie zachowania, które naruszają lub mogą naruszać godność zawodu, a w szczególności zachowania aptekarzy, które wykraczają
poza dobro nadrzędne, jakim jest dobro pacjenta, jako sprzeczne z zasadami etyki i deontologii zawodowej, nie mogą pozostawać bez stosownej reakcji organów samorządu aptekarskiego
W związku z tym reklama aptek i ich działalności jest i powinna być zabroniona.
Za wszczęciem postępowania administracyjnego przemawia także ważny interes społeczny.
Użyte w art. 31 § 1 k.p.a. pojęcie interesu społecznego nie zostało ustawowo zdefiniowane, co oznacza, że pojęciu temu nadaje treść organ
administracji publicznej w procesie stosowania norm prawa materialnego w konkretnej sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym
przyjęto, interes społeczny może polegać na tym, aby organizacja społeczna mogła wypełniać swoje statutowe i ustawowe uprawnienia wobec członków, jak również podejmować działania w celu ochrony praw pewnej grupy ludności (wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2001 r., sygn, II SA
2464/2000). Natomiast, w postanowieniu składu siedmiu sędziów NSA z dnia 28 września 2009 r. II GZ 55/2009 (dostępne na stronie internetowej NSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreślono, że istotą udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym, nie
jest zaspokojenie partykularnych interesów samej organizacji, ale zapewnienie szeroko pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem.
W przedmiotowej sprawie okręgowa izba aptekarska występuje w celu ochrony interesu zbiorowego. Udział okręgowej izby aptekarskiej
w postępowaniu prowadzi do realizacji jej celów statutowych, nie stanowi formy popierania konkretnych interesów określonych podmiotów.
Z powyższego wynika, że skoro podstawą działalności organizacji społecznej z założenia jest interes publiczny, zaś organizacja zgłaszając
żądanie dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym zmierza do realizacji zadań mających znaczenie dla interesu ogólnospołecznego, o czym przekonuje ścisły związek celów statutowych tej organizacji z przedmiotem postępowania, to dopiero ustalenie przez
organ okoliczności wyłączających istnienie interesu społecznego organizacji w powyższym znaczeniu uprawnia do wydania postanowienia
odmownego na podstawie art. 31 § 2 kpa.
Bezsprzecznie, przestrzeganie prawa leży w interesie społecznym. W szczególności interes społeczny uzasadnia wszczęcie postępowania,
którego celem jest zbadanie przestrzegania przepisów wprowadzających normy chroniące pacjentów.
Ponownie godzi się wskazać, że zgodnie z art. 86 ust. 1 prawa farmaceutycznego apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego.
Z faktu bycia placówką ochrony zdrowia publicznego wynika podstawowy cel działalności każdej apteki, jakim jest ochrona zdrowia i życia
korzystających z ich usług pacjentów. Wymogom wynikającym z konieczności ochrony zdrowia pacjentów muszą być podporządkowane
cele przedsiębiorców prowadzących apteki, w tym dążenie do maksymalizacji zysku. Uzasadnionym jest, aby placówka chroniąca zdrowie
nie reklamowała swojej działalności. Korzystanie z usług aptek i punktów aptecznych, podobnie jak z innych placówek ochrony zdrowia publicznego, wynika w konieczności życiowej i z pewnością nie powinno być wynikiem reklamy lub promocji.
W konkluzji należy dodatkowo wskazać, że pomiędzy reprezentowanym interesem społecznym, a interesem strony występuje wyraźny
konflikt, co jednak jest pozostaje prawne irrelewantne dla wszczęcia wnioskowanego postępowania. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1339/09, skład orzekający wyeksponował niepodważalne w orzecznictwie i doktrynie
stanowisko, zgodnie z którym: „Konflikt między interesem strony ubiegającej się o decyzję - z jednej strony oraz interesem społecznym reprezentowanym przez organizację społeczną - z drugiej strony, niejednokrotnie może być pożądany dla adekwatnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych
sprawy i w takich przypadkach za dopuszczeniem organizacji społecznej przemawia interes społeczny w rozumienia art. 31 § 1 KPA.”.
W konsekwencji powyższych ocen należy stwierdzić, że okręgowa izba aptekarska uprawdopodobniła, że przyczyni się do lepszego
wypełnienia przez postępowanie administracyjne jego celów, a to z uwagi na zbieżność przedmiotu postępowania z zakresem statutowej
działalności izby i wyraźną koniecznością ochrony interesu społecznego.
pharmakon
13
14
pharmakon
pharmakon
15
16
pharmakon
pharmakon
17
18
pharmakon
pharmakon
19
Spółka Adwokatów Lotz i Partnerzy Spółka Partnerska, ul. Walońska 7/67, 50-413 Wrocław
www.lotzpartners.com, e-mail: [email protected]; tel. 71 341 87 51; fax 71 715 63 46
Opinia
prawna
Zleceniodawca: „Dolnośląska Izba Aptekarska” z siedzibą we Wrocławiu przy ul. Jana Matejki 6.
1. Przedmiot i cel opinii
Przedmiotem i celem niniejszej opinii jest dokonanie wszechstronnej analizy przepisu, wprowadzającego w znowelizowanym
brzmieniu ustawy, po dniu 1 stycznia 2012 r., zakaz reklamy aptek
i punktów aptecznych, w odniesieniu do jego zakresu ujmowanego na podstawie szerokiej wykładni tekstu prawnego, istniejącego orzecznictwa, a także analizy porównawczej zastosowanego
rozwiązania prawnego na tle ustawodawstwa wspólnotowego.
2. Stan faktyczny
Nowelizacją ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (dalej w treści niniejszej opinii także „Upf”), począwszy
od dnia 17 marca 2008 r. wprowadzono przepis art. 94a ust. 1,
statuujący zakaz reklamy działalności aptek, uregulowany następująco:
Art. 94a 1. Zabroniona jest reklama działalności aptek lub punktów
aptecznych skierowana do publicznej wiadomości, która w sposób
bezpośredni odnosi się do produktów leczniczych lub wyrobów medycznych umieszczonych na wykazach leków refundowanych, lub
produktów leczniczych lub wyrobów medycznych o nazwie identycznej z nazwą produktów leczniczych lub wyrobów medycznych
umieszczonych na tych wykazach.
Następnie, ponownie nowelizując ten przepis, ustawodawca, począwszy od dnia 1 stycznia 2012 r. nadał mu nowe, następujące
brzmienie:
Zabroniona jest reklama aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności. Nie stanowi reklamy informacja o lokalizacji i godzinach
pracy apteki lub punktu aptecznego.
Inicjatywa wprowadzenia zakazu reklamy wypłynęła z kręgów
rządowych, a także niezależnie ze strony władz samorządu zawodowego aptekarzy, a jego uzasadnieniem było działanie w interesie pacjenta, przywrócenie zawodowi aptekarza pryncypiów
zawodu zaufania publicznego oraz wyeliminowanie niekontrolowanej, żeby nie powiedzieć czasami nawet dzikiej, konkurencji
mogącej doprowadzić do działań sprzecznych z interesem i bezpieczeństwem pacjenta (np. programy lojalnościowe poszcze-
gólnych grup lub sieci aptek, promujące częstotliwość zakupów
i fakt przeznaczania na nie jak największych kwot).
Krytycy wprowadzonej nowelizacji zarzucają jej: niezgodność
przepisu z Konstytucją RP i zapisaną w niej zasadą wolności gospodarczej i działanie na szkodę pacjenta, polegającą na niemożności porównania cen, stosowanych w poszczególnych aptekach
oraz jej oferty, co doprowadzi do wzrostu cen.
Uczestnicy obrotu opublikowali prywatne opinie prawne oraz wystąpienia, w treści których dokonywana jest wykładnia przepisów
prawa istotnych dla zrozumienia istoty i zakresu reklamy aptek.1
Celem niniejszej opinii jest wykładnia pojęcia reklamy w rozumieniu art. 94a ust. 1 ustawy Prawo farmaceutyczne, co uczynić należy w szczególności poprzez:
1. omówienie stosowanych reguł wykładni tekstu prawnego;
2. dokonanie przeglądu porównawczego ustawowego zakazu reklamy innych wolnych zawodów w polskim porządku prawnym;
3. dokonanie przeglądu pojęcia „reklama”;
4. dokonanie przeglądu orzecznictwa, odnoszącego się do reklamy aptek;
5. próbę przywołania definicji reklamy stosowanej na potrzeby
inne niż legislacyjne bądź jurydyczne.
3. Analiza prawna
3.1. Wprowadzenie do problematyki wykładni pojęcia
reklamy, o której mowa w art. 94 a ust. 1 ustawy Prawo farmaceutyczne.
Porównanie zapisów analizowanej normy w brzmieniu
sprzed nowelizacji oraz aktualnie obowiązującym wskazuje, iż
intencją ustawodawcy było rozszerzenie zakresu zakazu reklamy
z wcześniejszej reklamy działalności aptek, skierowanej do publicznej wiadomości i która w sposób bezpośredni odnosiła się
do produktów refundowanych, na zakaz reklamy aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności w pełnym jej zakresie, przy
czym za reklamę nie uważa się informacji o lokalizacji i godzinach
pracy apteki lub punktu aptecznego.
1) Mowa tutaj o: 1) opinii prawnej Kancelarii Radców Prawnych Jerzy Leszczyński, Zbigniew Wojnicki „O programie Opieki Farmaceutycznej w związku z zakazem reklamy aptek i ich działalności, zawartym w Prawie farmaceutycznym, opublikowanej w Biuletynie Aptek
Partnerskich DOZ ze stycznia 2012 r.; 2) opinii prawnej w/w Kancelarii autorstwa dr. hab. Jerzego Leszczyńskiego – r. pr. sporządzonej
21.12.2011 r. dla ePRUF S.A. z s. w Łodzi, której przedmiotem jest zbadanie zgodności „Programu 60+” z obowiązującym prawem, 3) opinii
prawnej z dnia 20.02.2012 r. autorstwa r. pr. Marcina Matczaka i Michała Czarnucha z Kancelarii Domański Zakrzewski Palinka Sp. kom.
w Warszawie w przedmiocie oceny prawnej ryzyk prowadzenia aktywności aptek po wejściu w życie zakazu reklamy w kontekście programów: POF, Program 60+, Program dla Mamy i Maleństwa, a także, 4) pismem WIF w Opolu z dnia 16.02.2012 r. n nr OWIF.8523.2.2012.KN
oraz 4) pismem Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego z dnia 21.03.2012 r. nr GIF-P-L-076/163/KP/12 – wszystkie materiały udostępnione przez Dolnośląską Izbę Aptekarską we Wrocławiu. Przed opublikowaniem opinii, zgodnie z zasadami etyki, skontaktowano się z Autorami opinii wyrażających zdania przeciwne do zdań Autora niniejszej Opinii, informując o fakcie przedstawienia odmiennego stanowiska.
20
pharmakon
W odniesieniu do powyższego warto jest poczynić uwagę, iż
odmiennie od poprzedniego brzmienia zakazu reklamy ustawodawca podjął próbę uszczegółowienia jego rozumienia poprzez
swoistą definicję negatywną (czyli wskazanie, czego nie uważa
się za reklamę). To zatem - przy poszanowaniu konieczności
wzięcia pod uwagę słownikowego czy wręcz potocznego rozumienia sformułowania „reklama”, stanowi ważną wskazówkę interpretacyjną, wnioskować bowiem można, iż rozumienie pojęcia „reklama” dla analizy tego przepisu powinno być
maksymalnie szerokie w ujęciu funkcjonujących podmiotów,
prowadzących działalność gospodarczą w formie aptek bądź
punktów aptecznych. Punktem wyjścia dla analizy tej normy
powinno być zatem założenie, iż reklamą jest „wszystko”, co
nie jest informacją o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub
punktu aptecznego. Powyższy punkt wyjścia ma swoje dodatkowe uzasadnienie w fakcie, iż bez wątpienia wszelkie próby
kazuistycznego (czyli w swoisty sposób „przykładowego”) uregulowania reklamy na potrzeby omawianego zakazu byłoby
bezprzedmiotowe z uwagi na, w zasadzie, nieograniczoną możliwość modyfkowania aktywności marketingowej uczestników
obrotu gospodarczego.
Dla potrzeb niniejszej opinii wskazać należy, iż zarówno
w poprzednim, jak i aktualnym brzmieniu analizowanych
norm nie wprowadzono wprost definicji legalnej reklamy
w rozumieniu zapisów Upf. W tym zatem zakresie dopuszczalne jest stosowanie dorobku doktryny i orzecznictwa dla ustalenia, co należy rozumieć przez reklamę apteki. Brak przy tym
przeszkód dla powoływania w tym celu dorobku sprzed nowelizacji Upf, albowiem zakres semantyczny pojęcia reklamy
nie uległ zmianie, w odróżnieniu od zakresu przedmiotowego
i podmiotowego.
Wprowadzenie legalnej definicji reklamy apteki, o czym
wspomniano już powyżej, uznać można za niemożliwe i niecelowe (choć próbę taką podjęto np. w przepisie art. 49 ust. 3 ustawy
o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych), jak jednak
wykazała dotychczasowa praktyka stosowania tej normy w jej
poprzednim brzmieniu, z biegiem czasu i stosowania przepisu
zakazującego reklamy oraz stosowania sankcji zeń wynikających.
Wykładnia i rozumienie pojęcia „reklama” ulegały stopniowemu
poszerzeniu. Dla potrzeb niniejszej opinii konieczne staje się zatem dokonanie wykładni tej – budzącej wiele kontrowersji, normy z zastosowaniem dopuszczalnych i istniejących reguł wykładni tekstu prawnego, które dla orientacji Adresatów opinii należy
wcześniej pokrótce omówić.
3.2. Omówienie reguł (rodzajów) wykładni.
Choć nie jest to celem samym w sobie niniejszej opinii, dla
jasności wykładu jawi się uzasadnionym nadmienienie choćby
o stosowanych regułach wykładni tekstów i norm prawnych, co
uzasadni postawione w opinii wnioski końcowe.
Prawo zna i dopuszcza następujące metody wykładni tekstów
prawnych:
1. Językowa (gramatyczna) – dokonywana na podstawie analizy języka przepisu, stosowana jako pierwsza i jedyna wówczas, gdy rozumienie słownikowej warstwy tekstu prawnego
nie nastręcza żadnych wątpliwości;
2. Systemowa (systematyczna) – dokonywana na podstawie
systemu prawa, w którym funkcjonuje przepis, miejsca prze-
3.
4.
5.
6.
7.
pisu w porządku prawnym prawa krajowego i transgranicznego;
Celowościowa (teleologiczna) – dokonywana dzięki poznaniu celu, jaki ma realizować analizowany przepis;
Funkcjonalna – dokonywana na podstawie funkcji analizowanej normy;
Prowspólnotowa – przeprowadzana w oparciu o treść prawa Unii Europejskiej, jeśli istnieją rozbieżności w warstwie semantycznej prawa wspólnotowego i krajowego, przy czym
prymat daje się w takim przypadku prawu wspólnotowemu;
Logiczna – czyniona na podstawie zasad logiki, poprzez zastosowanie wnioskowań prawniczych - np. przez porównanie
tekstów prawnych;
Historyczna – dokonywana na podstawie kontekstu historycznego, w jakim wprowadzono i stosowano normę.
Reguły od 2 do 7 stanowią uzupełnienie wykładni językowej
i stosuje się je w zasadzie wymiennie i uzupełniająco w zależności od potrzeby dokonywanej wykładni, zaś celem ich stosowania
jest uzyskanie jak najpełniejszego obrazu analizowanej normy
w przełożeniu na potrzebę adresatów, do których norma ta jest
kierowana. Ważne jest także uzupełnienie powyższego o uwagę,
iż do metod tych może uciekać się każdy, kto dokonuje analizy
tekstu prawnego, choć nauka prawa rozróżnia także reguły wykładni z punktu widzenia dokonującego jej podmiotu, a w tym
kontekście nie można pominąć przede wszystkim wykładni operatywnej, która w polskim porządku prawnym, a w szczególności
w omawianej sytuacji jawi się jako niezwykle istotna, albowiem
poczyniona w wyrokach sądowych wykładnia, którą do tego cechuje pewna powtarzalność i jednolitość, staje się poręcznym
i często stosowanym narzędziem „odszyfrowywania” tekstów
prawnych.
Przegląd opublikowanych orzeczeń, odnoszących się do tej materii wskazuje na pewne wahania orzecznictwa co do wykładni
pojęcia „reklama apteki”. Wahania te jednak mają swoje uzasadnienie i zostaną poniżej wyjaśnione.
3.3. Próba językowej wykładni normy z art. 94 a ust. 1
Upf.
Analizę normy rozpocząć należy od próby dokonania językowej wykładni art. 94 a ust. 1 Upf. Czytając przepis w aktualnym
brzmieniu: Zabroniona jest reklama aptek i punktów aptecznych
oraz ich działalności. Nie stanowi reklamy informacja o lokalizacji
i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego, nietrudno zauważyć, iż celem ustawodawcy było zakazanie reklamy aptek
i punktów aptecznych oraz ich działalności. Ustawodawca w tym
samym przepisie wskazał, co w jego rozumieniu reklamą nie jest,
a mianowicie informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki.
Dokonując analizy tego tekstu a contrario (czyli dzięki zestawieniu przeciwieństw) jest oczywistym, iż wszystko, co nie jest informacją o lokalizacji i godzinach pracy apteki będzie stanowiło reklamę, o czym szczegółowo wspomniano już wcześniej
w niniejszej opinii.
Co zatem stanowi reklamę? Tu w pierwszej kolejności w sukurs
powołać należy słownikowe rozumienie tego terminu. To także
nie jest proste, albowiem nauka marketingu rozróżnia szereg pojęć i definicji reklamy.
Słownikowa definicja reklamy brzmi następująco: reklama to rozpowszechnianie informacji o towarach, ich zaletach, wartościach
i możliwościach nabycia, chwalenie kogoś, zalecanie czegoś przez
pharmakon
21
prasę, radio, telewizję, inne środki służące temu celowi (np. plakaty,
napisy, ogłoszenia itp.).
Inną definicję podaje prof. Marian Golka (prof. zwyczajny UAM,
specjalista z zakresu socjologii kultury), pisząc, że reklamą jest
każdy płatny sposób nieosobistego prezentowania i popierania
zakupu towarów (usług, idei) przy pomocy środków, w określonych
ramach prawnych i w określonych warunkach, wraz z podawaniem
informacji o samych towarach, ich zaletach, ewentualnie cenie,
miejscach i możliwościach realizacji zakupu.
Prof. Ralph Harris i dr Arthur Seldon, wybitni brytyjscy ekonomiści uważają natomiast, że reklama to rodzaj komunikatu publicznego przeznaczonego do rozpowszechniania informacji
o komercyjnych towarach i usługach z perspektywą promocji
sprzedaży.2
Kolejną definicję reklamy podaje Konwencja o telewizji ponadgranicznej, sporządzona w Strasbourgu w dniu 05.05.1989 r., której Polska także jest stroną, wskazując, iż reklamą są wszelkie publiczne obwieszczenia mające na celu popieranie sprzedaży, zakupu
lub wynajmu produktu lub usługi, promocję idei czy sprawy lub spowodowanie innego skutku pożądanego przez reklamującego […].
Prawo wspólnotowe także wypracowało definicję reklamy, która może zostać pomocniczo zastosowana do rozstrzygania poszczególnych przypadków, zgodnie bowiem z Dyrektywą Rady
Wspólnot Europejskich 2006/114/WE (Dyrektywa Parlamentu
Europejskiego i Rady z 12.12.2006 r. w sprawie reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej reklama oznacza przedstawienie w jakiejkolwiek formie w ramach działalności handlowej,
gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów
w celu wspierania zbytu towarów lub usług, w tym nieruchomości,
praw i zobowiązań.
Definicji reklamy jest oczywiście znacznie więcej, jednakże ich
przegląd prowadzi do oczywistej konstatacji, iż reklamą jest taki
komunikat, który jest w swym zamierzeniu skierowany do szerokiej publiczności, niezależnie, czy ma on charakter informacji
kierowanej do wielu indywidualnych odbiorców (np. akcja mailingowa, roznoszenie ulotek, kierowanie indywidualnych listów
do potencjalnych klientów), czy też do większej grupy niezdefiniowanych odbiorców (reklama telewizyjna, prasowa, billboard),
o ile ma za zadanie zainteresowanie ofertą osoby emitującej taki
przekaz w celu zachęcenia potencjalnego nabywcy i doprowadzenia w efekcie do zintensyfikowania sprzedaży towarów lub
usług. Odnosząc zaś szeroki zakres rozumienia reklamy, wynikający z powyższych definicji, i to przez pryzmat sformułowania,
że reklamą jest wszystko, co nie stanowi informacji o lokalizacji
i godzinach pracy apteki, do aktywności marketingowej aptek
wskazać należy, iż działania znajdujące swoje odzwierciedlenie
w każdej z tych definicji stanowiły będą w konsekwencji niedozwoloną na gruncie ustawy reklamę.
Wręczanie przez pracowników apteki jej klientom bonów rabatowych na zakup produktów sprzedawanych w aptece, na których nie
wskazano bezpośrednio leków lub wyrobów wymienionych w art.
94 a Prawa farmaceutycznego należy uznać za dopuszczalną reklamę działalności apteki.
Zaznaczyć jednak należy, iż powołany wyżej wyrok opublikowano jeszcze w odniesieniu do poprzedniego brzmienia przepisu
zakazującego reklamy (a zatem wyłącznie w odniesieniu do leków Rx), wówczas była zatem reklama „dopuszczalna” i „niedopuszczalna”. Aktualnie zaś, wobec rozszerzenia w zasadzie do
możliwego maksimum reklamy zakazanej prawem, jako logiczny
jawi się wniosek, iż działanie, które w tezie wyroku zostało określone jako dopuszczalne (czyli wydawanie kuponów rabatowych
za zakupy towarów niebędących lekami Rx) dziś także stanowi
zakazaną reklamę (opis działania się nie zmienił, rozszerzono natomiast zakazane działania reklamowe).
Ten sam Sąd we wcześniej ogłoszonym wyroku z dnia
15.05.2008 r. w sprawie o sygnaturze VII SA/Wa 2215/07 wskazał,
iż
Za reklamę działalności apteki należy uznać każde działanie, skierowane do publicznej wiadomości, niezależnie od sposobu i metody
jego przeprowadzenia oraz środków użytych do jego realizacji, jeśli
jego celem jest zwiększenie sprzedaży produktów leczniczych i wyrobów medycznych oferowanych w danej aptece.
Teza powyższa także odnosi się do wcześniej obowiązującego
stanu prawnego i powtórzona została przez ten Sąd w wyroku
z dnia 20.08.2010 r. w sprawie o sygnaturze VI SA/Wa 838/10, kiedy to Sąd orzekł następująco:
Za reklamę apteki należy uznać wszelkie działania polegające na
informowaniu i zachęcaniu do zakupu produktu leczniczego lub wyrobu medycznego w danej aptece lub punkcie aptecznym mające na
celu zwiększenie ich sprzedaży.
Na identycznym stanowisku stanął również Wojewódzki Sąd Administracyjny z siedzibą w Warszawie w wyroku z dnia 1.2.2008 r.
w sprawie o sygnaturze VII SA/Wa 1960/07.
Przegląd powyższy wskazuje, iż sądy w każdym z wyroków dokonują próby zdefiniowania reklamy przez cel, jakiemu ma ona służyć, a celem tym jest zachęta potencjalnego nabywcy skutkująca
intensyfikacją sprzedaży, kierowana do publicznej wiadomości.
Z uwagi zaś na fakt, iż zarówno w poprzednim, jak i obecnym
brzmieniu art. 94 a ust. 1 Upf reklama nie została ujęta w formę
jakiejkolwiek definicji legalnej, orzeczenia odnoszące się do niej
wydane na podstawie poprzednio obowiązującego porządku
prawnego uznać należy za aktualne także obecnie, o ile bowiem
zmianie uległ sam zakres zakazanej działalności reklamowej, o
tyle aktualną pozostała konieczność wyjaśniania znaczenia samego pojęcia „reklama”.
3.4. Wykładnia operatywna.
3.5. Wykładnia celowościowa.
Z uwagi na czysto prawny charakter zagadnienia nie sposób treści opiniowanej normy nie odnieść także do wykładni operatywnej, opierając ją na dostępnych i opublikowanych orzeczeniach
sądowych.
Doświadczenia z okresu „leków za 1 grosz” powodujące poważne
obciążenie dla budżetu, czego ustawodawca miał świadomość
przy wprowadzaniu nowelizacji zakazu reklamy wskazują, iż
przewodnim celem wprowadzenia zakazu reklamy była regulacja
polityki lekowej, ograniczenie nadmiernego stosowania leków,
generującego powikłania polekowe u pacjentów i komplikacje
natury społecznej – przedwczesne zgony, choroby etc. Wszystko
to stanowiło poważne obciążenie dla budżetu państwa o charakterze czysto finansowym, a także obciążenie dla państwa w uję-
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia
17.10.2008 r. w sprawie o sygnaturze VII SA/Wa 698/08 wskazuje, iż:
2) Źródło cytatów: www.marketing-mix.com.pl
22
pharmakon
ciu społecznym (koszty leczenia obciążające przecież w głównej
mierze podatnika). Także władze samorządu aptekarskiego na
etapie procesu legislacyjnego pomocniczo uzasadniały wprowadzenie tego rodzaju normy koniecznością przywrócenia
standardów wykonywania przez aptekarzy ich zawodu jako
zawodu zaufania publicznego, powstrzymania działań o charakterze reklamowym i promocyjnym, nie licujących z powagą
zawodu farmaceuty oraz istotną funkcją publiczną, jaką pełnią
w życiu publicznym apteki, stanowiące nie tylko miejsce w którym nabywa się leki, lecz także funkcje informacyjne i wspomagające system ochrony zdrowia, zgodnie z art. 86 ust. 1 i 2 Upf.
W takim przypadku stanowisko samorządu zawodowego jako
konstytucyjnego gwaranta zachowania najwyższych standardów wykonywania zawodu zaufania publicznego także stanowi
istotny głos w wykładni tej normy.
3.6. Porównanie regulacji zakazu reklamy w innych zawodach zaufania publicznego w ramach wykładni
systemowej.
Istnienie zakazu reklamy w zawodach, uznawanych przez porządek konstytucyjny – w powołaniu na art. 17 Konstytucji RP,
za zawody zaufania publicznego nie jest niczym nowym i niecodziennym. Do zawodów takich, objętych zakazem reklamy należą: adwokaci, radcowie prawni, komornicy, a także lekarze (oraz
lekarze dentyści), co jest istotne z punktu widzenia powiązanej
funkcji społecznej lekarza i farmaceuty. Wykładnia systemowa
przemawia zatem za tym, iż wprowadzenie zakazu reklamy aptek
i ich działalności jest krokiem w dobrym kierunku, znajdującym
uzasadnienie w polskim porządku prawnym.
3.7. Aktywność przedsiębiorcy prowadzącego aptekę,
która może zostać uznana za niedozwoloną
reklamę.
Dokonana powyżej na wielu płaszczyznach wykładnia normy,
wprowadzającej zakaz reklamy aptek prowadzi do konstatacji, iż
koniecznym staje się przeanalizowanie poszczególnych, najczęściej spotykanych przejawów działalności marketingowej aptek
pod kątem wypełniania przez nie dyspozycji art. 94 a ust. 1 Upf.
Do działań takich, noszących charakter powszechny i dlatego
ważki z punktu widzenia przedmiotu niniejszej opinii, można
zaliczyć:
- programy aktywizacji sprzedaży (zwane powszechnie programami lojalnościowymi);
- dystrybucję ulotek reklamowych;
- współpracę apteki z zakresie najmu jej powierzchni w celu
umożliwienia prowadzenia polityki informacyjnej przez podmiot zewnętrzny (np. wydawnictwo fachowe).
Kwestie te zostaną szczegółowo przeanalizowane poniżej.
Programy aktywizacji sprzedaży (dalej jako „programy lojalnościowe”) charakteryzują się tym, iż określona grupa przedsiębiorców prowadzących apteki, przekazuje wszystkim klientom
bądź wybranej ich grupie znaki legitymacyjne, uprawniające do
zniżek na oferowany w tej aptece lub grupie aptek asortyment
bądź umożliwiających otrzymanie darowizny w postaci np. nagrody rzeczowej, usługi bądź jakiegokolwiek innego świadczenia
o charakterze materialnym lub niematerialnym w zamian za określoną przez warunki takiego programu aktywność nabywczą
konsumenta. Działanie takie nosi oczywiste znamiona działań,
skierowanych do nabywcy lub potencjalnego nabywcy i mają-
cych na celu zwiększenie sprzedaży danej apteki lub grupy aptek, stanowi zatem reklamę w rozumieniu powołanych wyżej
orzeczeń i definicji. Jest bowiem kwestią niesporną i znajdującą potwierdzenie w wielu badaniach i analizach naukowych, iż
program tego rodzaju wiąże klienta i zachęca do dokonywania
częstszych i większych zakupów za obietnicę przyszłej nagrody
(klient staje się lojalnym nabywcą). Proste powiązanie dokonywanych zakupów z obietnicą nagrody w postaci otrzymania w tej
aptece lub grupie aptek np. zniżki bądź nagrody rzeczowej czyni
z takiego działania oczywiste narzędzie marketingowe, nie tylko
w rozumieniu cytowanych powyżej orzeczeń Sądów Administracyjnych, lecz także w rozumieniu definicji reklamy, opracowanej
przez Harrisa i Seldona, a także na potrzeby Konwencji o telewizji
ponadgranicznej oraz w Dyrektywie 2006/114/WE.
Jednakże na gruncie wykładni systemowej kwestia nie jest tak
oczywista, albowiem o ile w treści art. 49 ust. 3 ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia
żywieniowego oraz wyrobów medycznych ustawodawca wprost
zakazał stosowania m. in. programów lojalnościowych jako form
zachęty (do nabywania leków wpisanych na listy refundacyjne),
o tyle w Upf ograniczył się do zakazania reklamy, zdefiniowanie
tego pojęcia pozostawiając uczestnikom obrotu prawnego. Konieczne zatem będzie każdorazowo w odniesieniu do indywidualnych przejawów potencjalnych naruszeń badanie istoty i celu
wprowadzenia danego programu, również przez pryzmat faktu,
czy jest on postrzegany przez jego odbiorców jako zachęta do
sprzedaży, czy przedsiębiorca apteczny kieruje go do bliżej nieokreślonego publicznego odbiorcy poprzez środki powszechnego przekazu, w jaki sposób konsument dowiaduje się o fakcie istnienia takiego programu, czy program ten zachęca konsumentów do aktywizowania zakupów wyłącznie w danej aptece bądź
grupie aptek oraz przede wszystkim przez pryzmat występowania najistotniejszej dla reklamy przesłanki, mianowicie faktu
inwestowania nakładów przedsiębiorcy prowadzącego aptekę
w celu stosowania zachęty wobec pacjenta (czyli ponoszenie
przez apteki lub sieci aptek kosztów prowadzenia programu lojalnościowego). Ocena wiodących programów lojalnościowych
funkcjonujących w obrocie farmaceutycznym wskazuje, że ich
funkcjonowanie i uczestniczenie w nim aptek wymaga ponoszenia przez nie nakładów finansowych, są zatem programami
lojalnościowymi (do podobnych wniosków na podstawie szczegółowo omówionych przesłanek doszli Autorzy opinii prawnej
z Kancelarii Domański Zakrzewski Palinka Sp. kom. w Warszawie
w przedmiocie oceny prawnej ryzyk prowadzenia aktywności
aptek po wejściu w życie zakazu reklamy w kontekście programów: „POF”, „Program 60+”, Program dla Mamy i Maleństwa).
Programy tego rodzaju są „lojalnościowymi” także z tego powodu, że każdy z nich wiąże świadczenie dla pacjenta apteki, wynikające z udziału w danym programie z faktem dokonywania
zakupów w danej aptece lub sieci aptek. Można zatem postawić
bardzo uzasadnioną tezę, iż programy tego rodzaju będą przez
uprawnione do tego organy w toku stosownych postępowań
administracyjnych uznawane za naruszające ustawowy zakaz
reklamy.
Dystrybucja ulotek reklamowych stanowi oczywisty przejaw łamania zakazu reklamy, o ile z treści ulotki wynika oferta danej apteki (powiązanie loga, logotypu lub nazwy apteki bądź sieci aptek
z jej asortymentem, cenami tegoż asortymentu bądź wskazaniem
innej aktywności apteki, dozwolonej na gruncie Upf). Przedsiębiorca prowadzący aptekę powinien dbać o to, aby informacja o
pharmakon
23
nazwie i godzinach pracy apteki nie pojawiała się w publikatorze,
w którym wskazane są np. określone preparaty i ich ceny, albowiem nasuwa to jednoznaczne skojarzenie, że taki preparat dostępny jest w tej określonej aptece po wskazanej tam cenie.
Wskazać przy tym należy, iż przedsiębiorca prowadzący aptekę
odpowiada za naruszenie zakazu reklamy nie tylko wówczas,
gdy sam inicjuje bądź nadzoruje proces dystrybucji tego rodzaju
materiałów reklamowych, lecz także wówczas, gdy przez swoje
umyślne działanie lub nawet niedbalstwo doprowadza do tego,
że materiały tego rodzaju, nawet bez jego zgody i wiedzy trafiają
do szerszego kręgu odbiorców (np. pozostawienie ulotek w miejscu dostępnym dla osób postronnych, umożliwiające wzięcie
większej ich liczby przez te osoby i ich pozostawienie w innym
miejscu bądź choćby rozrzucenie ich np. bezpośrednio pod lokalem apteki .
Współpraca apteki z zakresie najmu jej powierzchni w celu
umożliwienia prowadzenia polityki informacyjnej przez
podmiot zewnętrzny (np. wydawnictwo fachowe) polega
w swej istocie na umożliwieniu podmiotowi zewnętrznemu
przekazania materiałów o charakterze informacyjno – reklamowym. Zgodzić się należy z Autorami opinii prawnej Kancelarii
Domański Zakrzewski Palinka Sp. kom. w Warszawie w przedmiocie oceny prawnej ryzyk prowadzenia aktywności aptek po
wejściu w życie zakazu reklamy w kontekście programów lojalnościowych, w której podniesiono fakt wykreślenia w znowelizowanej treści art. 94a Upf warunku powiązania reklamy z kierowaniem jej „do publicznej wiadomości”. Ma to o tyle istotne
znaczenie, że usunięcie z ustawy warunku publiczności usuwa
jednocześnie wszelkie wątpliwości co do tego, czy informacja
o charakterze marketingowym, umieszczona wewnątrz apteki
nosi znamiona przekazu o charakterze marketingowym, kolidując jednocześnie z ustawowym zakazem reklamy. Wskazując
na powyższe wymaga podkreślenia, iż każda informacja marketingowa, umieszczona w lokalu apteki, który jest przecież
lokalem dostępnym publicznie, może naruszać zakaz reklamy.
Należy w tym miejscu poczynić zastrzeżenie, że jeśli w treści takiego materiału, eksponowanego wewnątrz lokalu apteki zawarto informację dotyczącą określonego preparatu (np. w formie
ulotki informacyjnej), działanie takie nie naruszy zakazu reklamy,
o którym mowa w art. 94 a ust. 1 Upf, o ile ulotka taka, prócz treści informacyjnej, nie będzie niosła ze sobą treści marketingowej
(np. podawała cenę leku). Przepis ten bowiem już w swej gramatycznej (semantycznej) warstwie wspomina jedynie o zakazie reklamy apteki, nie zaś leku czy producenta leku, jednakże podanie
ceny drastycznie zmienia przekaz ulotki ze stricte edukacyjnego
na edukacyjno – reklamowy, albowiem osoba czytająca taką ulotkę z pewnością powiąże cenę leku na ulotce, otrzymanej w danej
aptece z ofertą tej apteki, co już będzie stanowiło zabronione na
gruncie Upf działanie reklamowe.
Należy także podkreślić, iż część działań tego rodzaju będzie
wpisywała się w kwestię udostępnienia powierzchni apteki
podmiotom trzecim, należy je zatem rozpatrywać w pierwszej
kolejności na gruncie przepisów zobowiązujących aptekę do
wyodrębnienia z jej lokalu powierzchni na działalność innego
rodzaju (np. w celu propagowania przez wydawnictwo fachowe
polityki informacyjnej), co jednak wykracza poza ramy niniejszej opinii. Wymaga jednak wspomnienia, iż organy nadzoru
farmaceutycznego – zarówno WIF jak i GIF zajmują w tej materii
stanowisko konsekwentne i niezmienne, wskazując, że udostępnienie lokalu na działalność inną niż określoną w art. 86 ust. 1 i 2
24
Upf stanowi naruszenie prawa, o ile nie został on dostosowany
do wymogów prawa, czyli nie zgłoszono we właściwym Wojewódzkim Inspektoracie Farmaceutycznym nowej dokumentacji
(planu) lokalu aptecznego z wyraźnie fizycznie oddzieloną od
powierzchni podnajmowanej przestrzenią sprzedażową apteki.
4. Wnioski końcowe opinii.
Reasumując powyższą analizę należy wskazać, iż niewątpliwie zestawiając stare i nowe brzmienie przepisu art. 94 a ust. 1
Upf przesunięciu uległ punkt ciężkości rozumienia słowa reklama
w kierunku uznawania za takową każdego przejawu marketingowej aktywności podmiotu (apteki), zmierzającego do aktywizacji
sprzedaży, bądź to poprzez informowania konsumenta o ofercie
apteki bądź poprzez związanie konsumenta z określoną apteką,
ich grupą lub siecią poprzez program lojalnościowy, polegający na udzielaniu korzyści w zamian za dokonywanie zakupów.
Ustawodawca nie zdecydował się ani na wprowadzenie definicji
legalnej reklamy apteki, ani też na kazuistyczne wskazanie przypadków takiej działalności, jak choćby uczynił to w treści art. 49
ust. 3 ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych,
co można uznać za zamierzony zabieg ustawodawcy, podyktowany istnieniem szerokiego spectrum możliwości działań o charakterze zachęty do zakupu, co – jak z kolei wynika z treści opinii,
zawsze stanowiło będzie reklamę apteki.
Należy spodziewać się, że stosowanie tego przepisu może napotykać na przeszkody w postaci rozbieżnej praktyki orzeczniczej, co miało przecież miejsce także i wcześniej w odniesieniu do
przepisu w brzmieniu sprzed nowelizacji. Z uwagi jednak na ograniczoną i łatwą do zdiagnozowania liczbę przejawów działalności
aptek, noszących znamiona działań o charakterze reklamowym,
z biegiem czasu dojdzie do ujednolicenia praktyki stosowania tej
normy i rozumienia pojęcia reklamy apteki. Niewątpliwie istotnym argumentem dla oceny, czy dana aktywność apteki stanowi
reklamę jest powiązanie faktu wydatkowania (bezpośredniego
lub pośredniego) środków finansowych na działalność apteki o
charakterze marketingowym lub sieci aptek w celu zaktywizowania sprzedaży.
Na marginesie jedynie należy zauważyć i przypomnieć, że
grupa zawodowa farmaceutów stanowi konstytucyjnie uregulowany samorząd zawodowy. Jednym z jego zadań jest proponowanie zasad, regulujących funkcjonowanie takiego samorządu i jego członków. Warte zatem rozważenia może się okazać
wprowadzenie norm o charakterze lex interna, które usuną
kontrowersje odnośnie rozumienia zakazu reklamy i jednocześnie umożliwią sprawiedliwą i zrozumiałą dla odbiorców takiej
normy (członków samorządu zawodowego) ocenę poszczególnych sytuacji faktycznych.
Podstawa prawna:
- ustawa Prawo farmaceutyczne (w szczególności art. 94a ust. 1 i 86 ust.
4 i 2 tej ustawy);
- art. 49 ust. 1 ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych;
Dariusz Lotz
adwokat
Wrocław, 2 kwietnia 2012 r.
pharmakon
Decyzja Prezes UOKiK
– Apteka Medyczna
Spółka Apteka Medyczna wprowadzała konsumentów w błąd, podając nieprawdziwe informacje
o promocyjnych cenach leków – uznała Prezes UOKiK i nałożyła na przedsiębiorcę karę
w wysokości ponad 123 tys. zł
[Warszawa, 19 października 2012 r.] Spółka Apteka Medyczna z Warszawy zajmuje się sprzedażą leków i produktów leczniczych za pośrednictwem sieci własnych placówek oraz aptek partnerskich. Postępowanie przeciwko
przedsiębiorcy Urząd wszczął w marcu 2012 roku.
Wątpliwości Prezes UOKiK wzbudziła treść gazetek reklamowych przedstawiających ofertę produktową na
dany miesiąc, które były dostępne w aptekach oraz dostarczane do mieszkań konsumentów. W broszurach rozpowszechnianych od kwietnia 2009 r. do lipca 2011 r. obok zdjęć wyrobów umieszczono zazwyczaj dwie ceny: wyższą
– mniejszą czcionką, określaną jako stara cena i niższą – większą czcionką, określaną jako nowa cena.
W wyniku postępowania ustalono, że rozpowszechniane w gazetkach informacje wprowadzały konsumentów w błąd, ponieważ stare ceny nie obowiązywały u przedsiębiorcy bezpośrednio przed promocją.
W rzeczywistości były to średnie ceny detaliczne ustalane na podstawie zwyczajowych marż, o czym informowano
drobnym drukiem poza częścią zawierającą ofertę reklamową.
W opinii Urzędu przedsiębiorca wywołał u konsumenta mylne przekonanie o większej niż w rzeczywistości
atrakcyjności jego oferty. Tymczasem, zgodnie z prawem, każdy przedsiębiorca ma obowiązek informować
o cenie i właściwościach oferowanego produktu lub usługi w sposób rzetelny i pełny. Działania zmierzające
do niedoinformowania, dezorientacji a także wykorzystania niewiedzy lub naiwności konsumenta są sprzeczne
z dobrymi obyczajami a tym samym niezgodne z prawem.
Za stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Prezes UOKiK nałożyła na spółkę Apteka
Medyczna karę pieniężną w wysokości 123 876 zł. Decyzja nie jest prawomocna, przedsiębiorca może odwołać
się do sądu.
Bezpłatną pomoc w dochodzeniu swoich praw konsumenci uzyskają u powiatowych lub miejskich rzeczników konsumentów w urzędach miejskich lub starostwach powiatowych. Z bezpłatnej pomocy ekspertów
można również skorzystać dzwoniąc pod numerem infolinii 0 800 007 707 lub wysyłając pytania na adres [email protected], który obsługuje Stowarzyszenie Konsumentów Polskich oraz w oddziałach Federacji
Konsumentów.
Dodatkowe informacje:
Delegatura UOKiK w Katowicach
tel. (32) 256 46 96
e-mail: [email protected]
Małgorzata Cieloch, Rzecznik prasowy UOKiK
Departament Współpracy z Zagranicą i Komunikacji Społecznej
Pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa
Tel. 22 827 28 92, 55 60 314
Fax 22 826 11 86
E-mail: [email protected]
pharmakon
25
Obchody Ogólnopolskiego
Dnia Aptekarza 2012 w Warszawie
W dniu 28 września 2012r. odbyły
się obchody Ogólnopolskiego Dnia
Aptekarza zorganizowane przez Naczelną Izbę Aptekarską w Warszawie.
Uroczystości rozpoczęły się mszą
świętą w intencji aptekarzy i ich rodzin
w Bazylice Świętego Krzyża.
Główne uroczystości dorocznego
Święta Kosmy i Damiana, patronów
aptekarzy i farmaceutów, odbyły się
w Teatrze SABAT w Warszawie. Przybyli na nie członkowie organów Naczelnej Izby Aptekarskiej, przedstawiciele
okręgowych izb aptekarskich i farmaceuci z całego kraju. W obchodach
tych wzięli również udział minister
zdrowia Bartosz Arłukowicz, przewodniczący sejmowej Komisji Zdrowia
Bolesław Piecha oraz zastępca Głównego Inspektora Farmaceutycznego
Zbigniew Niewójt.
26
Prezes NRA Grzegorz Kucharewicz podziękował w swoim
wystąpieniu ministrowi zdrowia Bartoszowi Arłukowiczowi za
dialog z samorządem
aptekarskim, którego
efektem było między
innymi korzystniejsze
dla aptekarzy rozporządzenie w sprawie
recept lekarskich
z dnia 8 marca 2012r.
Prezes NRA wyraził też
nadzieję, że w drodze
dialogu uda się także
zlikwidować bardzo niekorzystny dla aptek system naliczania marż aptecznych
tylko do limitu refundacji oraz poprawić tabelę marż aptecznych. Grzegorz
Kucharewicz podkreślił, że marże apteczne w Polsce należą do najniższych
w Unii Europejskiej i w tych warunkach
utrzymanie się aptek będzie wyjątkowo
trudne.
Następnie życzenia oraz podziękowania za konstruktywny dialog złożył
członkom samorządu aptekarskiego
minister zdrowia Bartosz Arłukowicz.
Minister życzył również farmaceutom
satysfakcji z wykonywanej pracy oraz
wszelkiej pomyślności, zarówno zawodowej, jak i osobistej. Wyrazy uznania
i serdeczne życzenia przekazał aptekarzom także Przewodniczący Sejmowej
Komisji Zdrowia Bolesław Piecha.
W dalszej
części obchodów
Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza minister
Bartosz Arłukowicz wręczył farmaceutom odznaczenia państwowe nadane
przez Prezydenta
Rzeczypospolitej
Polskiej oraz odznaki honorowe
pharmakon
Ministra Zdrowia „Za zasługi dla ochrony
zdrowia”. Odznaczenia te zostały przyznane również członkom DIA.
Złoty Krzyż Zasługi otrzymali:
mgr Alina Giewartowska
mgr Irena Litwa-Parużyńska
mgr Krystyna Szostak
mgr Piotr Bohater
mgr Paweł Łukasiński
Srebrny Krzyż Zasługi otrzymała:
mgr Magdalena Serwatka
Następnie Prezes Grzegorz Kucharewicz wręczył zasłużonym aptekarzom
Medal im. prof. Bronisława Koskowskiego. W roku 2012 odznaczenie to zostało
przyznane dwóm członkom DIA: mgr
Ewie Chrzanowskiej oraz mgr Irenie Litwie-Parużyńskiej.
Prezes NRA wręczył również tytuły
„Strażnik Wielkiej Pieczęci Aptekarstwa
Polskiego” oraz wyróżnienia „Mecenas
Samorządu Aptekarskiego”, które w tym
roku przyznane zostało m.in. pani mec.
Ewie Hrynkiewicz-Kacale za jej wieloletnie zaangażowanie i wkład pracy w obsłudze prawnej Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej.
Uroczystości w Teatrze SABAT zakończone zostały spektaklem „Pocałunki
Europy” zrealizowanym pod patronatem
polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej 2011. Tematem przewodnim
tego widowiska była muzyczno-baletowa podróż po krajach członkowskich UE.
Redakcja
Stowarzyszenie
Farmaceutów Szpitalnych
w wysokości 5 PLN miesięcznie. Wpłaty proszę dokonywać na konto Stowarzyszenia:
Koleżanki i Koledzy
W dniu 09 maja 2012 r. w siedzibie Dolnośląskiej
Izby Aptekarskiej odbyło się VII Walne Zgromadzenie
Członków Stowarzyszenia Farmaceutów Szpitalnych.
Zgromadzenie wysłuchało sprawozdania z działalności
ustępującego Zarządu oraz Komisji Rewizyjnej za okres
od 25.09.2004 r do 08.05.2012 r. Na wniosek Komisji
Zgromadzenie udzieliło absolutorium ustępującemu
Zarządowi.
W celu powołania nowego Zarządu Stowarzyszenia
do wyborów zgłoszono dziewięć kandydatur. W wyniku tajnego głosowania Zgromadzenia oraz zebrania
elektów w dniu 15.05.2012 r. ukonstytuował się Zarząd
Stowarzyszenia w składzie:
mgr farm. Wiesław Browarski – przewodniczący
mgr farm. Jacek Rylokowski – z-ca przewodniczącego
mgr farm. Aleksandra Kordas – sekretarz
mgr farm. Maciej Szydłowski – skarbnik
mgr farm. Elwira Borecka – członek
mgr farm. Halina Suliga – członek
W skład Komisji Rewizyjnej wybrani zostali:
mgr farm. Paweł Małecki – przewodniczący
mgr farm. Ilona Szydłowska – członek
mgr farm. Sławomir Mierzwa – członek
Walne Zgromadzenie podjęło również decyzję o
wznowieniu obowiązku opłacania składek członkowskich Stowarzyszenia, począwszy od 01 maja 2012 r.,
Alior Bank, rachunek nr 43 2490 0005 0000 4500
8286 0593
Zgodnie z zapisem w statucie naszego Stowarzyszenia zaleganie z wpłatami składek członkowskich przez
okres 1 roku powoduje utratę członkostwa w Stowarzyszeniu.
Zarząd zwraca się z prośbą do wszystkich członków
Stowarzyszenia o głębokie przemyślenie, czy są zdecydowani realnie uczestniczyć w pracach Stowarzyszenia,
a więc i pozostać rzeczywistymi jego członkami. Przez
lata deklaracje członkowskie złożyło wiele osób, jednakże znaczna część spośród Państwa zaprzestała zarówno aktywnego jak i biernego w nim uczestnictwa.
Jeżeli więc nie są Państwo mocno przekonani o tym, że
chcą lub potrzebują być w strukturze Stowarzyszenia
proszę o przesłanie Zarządowi na piśmie dobrowolnej
rezygnacji z przynależności do niego. Pozwoli to Zarządowi realnie ocenić możliwości i rzeczywisty „stan
posiadania” Stowarzyszenia. Umożliwi również podjęcie nowych zadań, dokonanie niezbędnych zmian oraz
określić możliwości i kierunków jego pracy.
Z wyrazami szacunku
za Zarząd
Wiesław Browarski
Gratulujemy!
Z wielką przyjemnością pragniemy poinformować, iż podczas rozgrywanych I Żeglarskich Mistrzostw Polski Aptekarzy trzecie miejsce
w klasyfikacji o Puchar Prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej zajęła
członkini naszej Izby Pani mgr Magdalena Hajduk, sternik na jachcie
Specjal. Regaty odbyły się w Kietlicach na jeziorze Mamry w dniach
7-9 września 2012 r. Udział w zawodach wzięło 13 załóg na jachtach
Tango 780 reprezentujących 8 izb z terenu całej Polski.
Serdecznie gratulujemy tak dobrego wyniku i życzymy dalszych
sukcesów w żeglarskim rzemiośle.
Redakcja
pharmakon
27
Uroczyste zebranie aptekarzy
Rejonu Wrocławskiego
W pierwszy wtorek września b.r. w sali konferencyjnej przy ul. Matejki 6 na początku comiesięcznego zebrania aptekarzy Rejonu Wrocławskiego miały miejsce dwie uroczystości. Jako
pierwsze odbyło się wręczenie dyplomów naszym
koleżankom i kolegom, którzy uzyskali tytuł specjalisty w zakresie farmacji aptecznej oraz farmacji
szpitalnej, a następnie tegoroczni absolwenci Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu złożyli uroczyste ślubowanie.
Dyplomy wręczali Prezes Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego i równocześnie Kierownik Studium Szkolenia Podyplomowego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu Pan prof.
Janusz Pluta oraz Prezes ORA DIA we Wrocławiu
Pan mgr Piotr Bohater. Pan prof. Janusz Pluta podkreślił w swoim krótkim wystąpieniu po wręczeniu
dyplomów, jak wielkiego poświęcenia i wkładu
pracy wymaga osiągnięcie celu, jakim jest dziś
tytuł specjalisty, będący ukoronowaniem wielo-
28
pharmakon
letniego procesu szkolenia oraz jak ważne jest nia naszej Izby podejmowane w celu ich rozwiązywania,
też ciągłe podnoszenie kwalifikacji szczególnie odpowiadał również na pytania obecnych na zebraniu
teraz, gdy próbuje się umniejszyć rangę naszego aptekarzy.
Redakcja
zawodu.
Po wręczeniu dyplomów odbyło się uroczyste ślubowanie absolwentów i równocześnie
nowych członków naszej Izby. Odbierali je osobiście Pan Prezes mgr Piotr Bohater i Wiceprezes
Rejonu Wrocławskiego Pani mgr Irena Knabel
Krzeszowska. Każdy z absolwentów otrzymał dokument potwierdzający prawo samodzielnego
wykonywania zawodu oraz Kodeks Etyki Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej. Pani Irena Knabel-Krzyszowska podkreśliła jak istotna jest szczególnie dzisiaj dobra znajomość i przestrzeganie
zasad etyki, kiedy musimy stawiać czoła coraz to
nowym zagrożeniom, jakie przynosi rynek nastawiony głównie na agresywny marketing.
Po tych uroczystościach Prezes Piotr Bohater
omówił bieżące sprawy i problemy oraz działa-
pharmakon
29
Ogólne zasady
postępowania aseptycznego
w aptekach ogólnodostępnych
P
rzygotowanie leku recepturowego z zachowaniem określonej
czystości mikrobiologicznej wiąże się z ciągłym poszerzaniem wiedzy
praktycznej i teoretycznej oraz doskonaleniem zaplecza recepturowego. Lokalizacja pomieszczeń przeznaczonych na
recepturę wraz ze zmywalnią, magazynem surowców i przedsionkiem (śluzą)
nie powinna być przypadkowa. Obecnie
osoby fachowe sporządzające leki recepturowe posiadają dostęp do wielu
akcesoriów umożliwiających prawidłowe przygotowanie leku.
Dobra Praktyka Wytwarzania często
utożsamiana jest wyłącznie z produkcją
leków na skalę przemysłową, jednak
szereg przepisów w niej zwartych może
znaleźć zastosowanie w przygotowaniu
receptury w aptece ogólnodostępnej.
Wytwórca zobowiązany jest do prowadzenia badań wewnętrznych, dokumentowania procesu wytwarzania leku, oraz
posiadania prób archiwalnych. W większości przypadków apteki nie posiadają
prób archiwalnych leków wykonanych
pod indywidualne potrzeby pacjentów.
Tym samym procedurę wykonania leku
należy zaplanować w sposób gwarantujący jego właściwą jakość, z wykorzystaniem wiedzy zdobytej podczas studiów
i kształceń ustawicznych. Liczne publikacje zawarte zarówno w obowiązkowych
podręcznikach do receptury, jak i dostępnej literaturze mogą być pomocne
w tworzeniu procedur i powiązanych
z nimi instrukcji.
Posługując się określeniem „aseptyczne sporządzenie leku” przeważnie
odnosimy je do wszystkich czynności
zapobiegających zakażeniu podczas:
sporządzania, rozdozowania, pakowania
a także stosowania leku. Szczególnym
przykładem leków wymagających przygotowania aseptycznego są preparaty
do użytku pozajelitowego stosowane do
wstrzyknięć. Wykonanie tej grupy leków
złożonych wchodzi w zakres usługi farmaceutycznej przewidzianej dla aptek
30
szpitalnych. Odrębną grupę stanowią
cytostatyki wymagające sporządzenia
z użyciem sprzętu nie tylko warunkującego właściwą jakość leku, lecz również
wykluczającego niekorzystne oddziaływania używanych surowców na organizm osoby wykonującej taki lek.
W aptekach ogólnodostępnych
aseptyczne przygotowanie leku wymagane jest najczęściej w przypadkach leków złożonych stosowanych na trudno
gojące się rany, oparzenia, zmiany przebiegające z przerwaniem ciągłości skóry
lub błon śluzowych a także leków stosowanych do oka. Również w aseptycznych warunkach powinno się w recepturze wykonywać leki z antybiotykami
ze względu na możliwość kontaminacji
enzymami wytwarzanymi przez drobnoustroje oporne na dany antybiotyk.
W Farmakopei Polskiej wydaniu IX
tomie I, w rozdziale 5.1 zatytułowanym
„Metody sporządzania produktów jałowych” podano na str.621: „Jałowość definiuje się jako brak zdolnych do życia drobnoustrojów. Jałowość produktu nie może
być zapewniona badaniami, musi być zapewniona przez zastosowanie odpowiednich walidowanych procesów”. Brak przestrzegania zasad określonych w takich
walidowanych procedurach może być
przyczyną uzyskania produktu finalnego
niejałowego lub o niewłaściwej jakości.
W niniejszym artykule podjęto próbę
przybliżenia niezbędnych działań, które
są pomocne przy organizacji pracy w aptece i obejmują następujące etapy:
1. Przygotowanie wykwalifikowanego
i przeszkolonego personelu,
2. Przygotowanie pomieszczeń do pracy aseptycznej,
3. Przygotowanie urządzeń wykorzystywanych w operacjach cząstkowych
zaplanowanych do wykonania leku,
4. Przygotowanie surowców recepturowych,
5. Przygotowanie utensyliów, w tym
przygotowanie opakowania końcopharmakon
wego leku, gwarantujących jego jakość w okresie stosowania,
6. Przygotowanie procedur wraz z instrukcjami do poszczególnych operacji cząstkowych,
7. Sporządzenie leku,
8. Wydanie leku z podaniem informacji
o sposobie stosowania zrozumiałych
dla pacjenta
Przygotowanie wykwalifikowanego
i przeszkolonego personelu
Do kierownika apteki należy m.in.
rozplanowanie obowiązków wynikających z pracy w aptece oraz ustalenie
zasad wykonania leku w recepturze. Prawidłowe przygotowanie osoby do wykonania leku aseptycznego to nie tylko
dokładne umycie rąk, ich zdezynfekowanie i założenie jałowej odzieży ochronnej
w postaci fartucha, maseczki i czepka,
lecz w szczególności to prawidłowe
przygotowanie rozwiązania sporządzenia leku recepturowego. Należy zwrócić
uwagę, że jakość produktu finalnego
zależy nie tylko od osoby sporządzającej
lek recepturowy. Swój udział ma każdy
z pracowników zaangażowanych w poszczególne etapy przygotowania leku.
Najlepszym rozwiązaniem jest sytuacja,
w której przygotowanie i wykonanie
poszczególnych czynności w recepturze
jest dokumentowane i potwierdzane
własnoręcznym podpisem.
Niejednokrotnie podkreśla się, że
człowiek stanowi największe zagrożenie
dla czystości mikrobiologicznej sporządzanego leku, ponieważ jest źródłem
i nośnikiem drobnoustrojów.
Przygotowanie pomieszczeń do pracy
aseptycznej
Pomieszczenie do pracy aseptycznej
powinno być poprzedzone śluzami określanymi, jako śluza brudna i śluza czysta.
W większości aptek receptura poprzedzona jest jednak wyłącznie przedsionkiem. W pomieszczeniu poprzedzającym
recepturę niezbędne jest zamontowanie
umywalki najlepiej z kranem bezdotykowym. Nad kranem zamontowane powinny być dwa dozowniki zawierające kolejno środek myjący i dezynfekujący. Co
najmniej jeden z dozowników powinien
umożliwić pobranie płynu bez konieczności dotykania dłonią (np. dozownik
łokciowy). Nie powinny być stosowane
suszarki elektryczne, lecz ręczniki jednorazowe.
Nad umywalką powinna znajdować
się instrukcja higienicznego mycia rąk
np. technika mycia i dezynfekcji rąk wg
Aylifa. Nie zapominajmy o lustrze, które
umożliwi kontrolę poprawnego nałożenia czepka i maseczki. Powinna tam
znajdować się szafa na odzież stosowaną przy recepturze, także na odzież
jałową. Ważne jest, aby nie zapomnieć
o zamontowaniu w ścianie wieszaków
na odzież zewnętrzną, w której wchodzimy do przedsionka. Istotnym wyposażeniem jest też kosz otwierany po naciśnięciu stopą dźwigni. Pomieszczenie
śluzy powinno być wykonane z materiałów łatwo zmywalnych umożliwiających
ich dezynfekcję. Drzwi z przedsionka
do receptury powinny być również wykonane z materiału umożliwiającego
mycie i dezynfekcję, zawierać też mogą
elementy przezroczyste, które zapewnią możliwość obserwacji wykonania
leku np. w czasie prowadzenia szkoleń
stażystów.
W każdej aptece powinien zostać
opracowany i opisany w odpowiedniej
instrukcji „program sanitarno-higieniczny” dotyczący mycia i dezynfekcji pomieszczeń np. instrukcje dotyczące mycia podłogi w pomieszczeniu receptury,
zmywania powierzchni płaskich takich
jak blaty, ściany, meble, parapety okienne. Osoby odpowiedzialne za wykonanie
i sprawdzenie poszczególnych etapów
tego procesu powinny to potwierdzać
własnoręcznym podpisem.
Pomieszczenie receptury, w którym
wykonywane są leki jałowe powinno
mieć do minimum ograniczoną ilość
urządzeń i wyposażenia. Sporządzenie
leku w kontrolowanej klasie czystości
odbywa się w praktyce przez filtrowanie powietrza przez odpowiednie filtry.
Elementem filtrującym są warstwy włókien szklanych lub poliamidowych tworzących tzw. filtry absolutne, HEPA(High
Efficiency Particulate Air). Dla tego rodzaju systemów istotnym jest ich wprowadzenie do pomieszczeń z określoną
regulowaną szybkością i jednostajnym
przepływem powietrza, tak aby prąd
wprowadzonego strumienia nie posiadał wirów i przeciwprądów.
Do rzadkości należy rozdzielenie pracy receptury standardowej od receptury
aseptycznej. Jednak takie rozwiązanie
dodatkowo sprzyja zapewnieniu poziomu jałowości przy sporządzaniu leku
aseptycznego.
Połączenie receptury standardowej
i zlokalizowanie w niej loży z przepływem laminarnym poziomym lub pionowym powietrza do wykonania leku aseptycznego nakłada na aptekę obowiązek
przygotowania walidowanej procedury
dla wszystkich krytycznych etapów wykonania leku. Jednym z takich etapów
jest badanie czystości mikrobiologicznej
powietrza wykonywane przez uprawnione laboratoria. Wynik przedstawiany jest
w formie orzeczenia o spełnieniu wymagań mikrobiologicznych powietrza
dla klas A. Raport z badania czystości
mikrobiologicznej powierzchni z zastosowaną metodą odciskową przy użyciu
płytek R.O.D.A.C zawiera informacje dotyczące ilości drobnoustrojów na 25 cm3
(CFU/25).
Każda decyzja o zakupie loży z laminarnym przepływem powietrza wymaga
uważnego przeczytania instrukcji dołączonej do urządzenia. Należy przeanalizować rodzaj stosowanej wentylacji
w pracowni recepturowej i loży do aseptycznego sporządzania leku. W informacjach związanych z jej pracą producent
powinien określić czystość powietrza
w pomieszczeniu, w którym przewiduje
się jej montaż i pracę. Sprawność działania urządzenia warunkuje przestrzeganie zaleceń producenta. Najczęściej
popełnianymi błędami przy montażu
loży w aptece są: brak prawidłowo
przygotowanego miejsca, w tym blatu
roboczego, zbyt dalekie ułożenie loży
na stole recepturowym, co może powodować wykonanie leku poza strefą zapewniającą jałowy, laminarny przepływ
powietrza oraz nieprawidłowy montaż
lampy UV wewnątrz loży w kontrolowanej strefie laminarnego przepływu
powietrza. Zbyt mała loża powoduje
często przesłonięcie otwartej przestrzeni ciałem osoby wykonującej lek,
co prowadzi do braku możliwości wyprowadzenia powietrza na zewnątrz
loży. W obrębie jałowego strumienia
powietrza wykonywane są czynności
takie jak: ważenie, mieszanie, sączenie
mikrobiologiczne, pakowanie do opapharmakon
kowań własnych apteki. Waga używana
do pracy w loży powinna posiadać osłonę przed naporem jałowego powietrza
podczas ważenia.
Przygotowanie utensyliów, w tym
przygotowanie opakowania końcowego leku gwarantującego jego jakość
w okresie stosowania
Przygotowanie utensyliów wiąże się
z wykorzystaniem dopuszczalnych technik sterylizacji i dezynfekcji. W Farmakopei Polskiej IX przewidziano sterylizację
sporządzonego produktu w pojemniku
końcowym. W przypadku gdy nie jest
możliwe przeprowadzenie sterylizacji
końcowej przewidziano sączenie przez
filtr zatrzymujący bakterie lub wytwarzanie w warunkach aseptycznych.
Wśród procesów sterylizacji wymienionych w FP IX znajduje się m.in. sterylizacja parą wodną (ogrzewanie w autoklawie). Wskazane jest stosowanie sterylizacji roztworów wodnych przez 15
minut w temperaturze co najmniej 121
0
C. Możliwa jest modyfikacja warunków
temperatury i czasu sterylizacji w przypadku posiadania udokumentowanych
informacji dotyczących zapewnienia poziomu jałowości SAL (Sterility Assurance
Level) w odniesieniu do produktu. W niektórych urządzeniach ciśnieniowych
wbudowane są sterowniki mikroprocesorowe pozwalające na kontrolę procesu wyjaławiania i jego dokumentowanie
w formie wydruków.
W aptekach najczęściej stosowana jest metoda sterylizacji za pomocą
suchego gorącego powietrza, prowadzona w suszarkach umożliwiających
wymuszoną cyrkulację powietrza. W
przypadku sterylizacji końcowej minimalna temperatura to 160 0C utrzymywana co najmniej przez dwie godziny.
Również i w tym przypadku możliwa
jest zmiana czasu i temperatury procesu
pod warunkiem uzyskania zapewnienia
poziomu jałowości. W podręcznikach
i wielu opracowaniach skrócono czas
przygotowania naczyń szklanych, porcelanowych, tub aluminiowych do jednej
godziny przy równoczesnym podniesieniu wskaźnika temperatury do 170
0
C. Suszarki na suche gorące powietrze
wykorzystywane są również w aptekach
do procesu sterylizacji m.in. podłoży maściowych. Kontrola procesu sterylizacji
prowadzona jest z użyciem wskaźników
biologicznych i chemicznych. Zaleca się
w trakcie prowadzonej kontroli steryli-
31
zacji umieszczać wskaźniki biologiczne
w miejscach, gdzie dostęp do czynnika
sterylizującego jest najmniejszy. Spory
Bacillus atrophaeus są wykorzystywane
w testach biologicznych przewidzianych
dla suszarek na suche gorące powietrze.
W przypadku sterylizacja parą wodną
wskaźnikiem biologicznym wykorzystywanym do kontroli procesu są spory
drobnoustroju Geobacillus stearothermophilus.Dodatkowo podczas prowadzonych sterylizacji wykorzystywane są
wskaźniki chemiczne np. taśmy zawierające indykator, służące między innymi do oklejania materiału opakowania
zewnętrznego wyjaławianego wsadu
lub specjalne markery do opisywania
pakietów, które po sterylizacji zmieniają
zabarwienie.
W aptekach ogólnodostępnych raczej nie spotyka się prowadzenie procesu
sterylizacji za pomocą promieni jonizujących i sterylizacji gazowej. Stosowanie
procesu sterylizacji za pomocą promieni jonizujących wymaga kontrolowania
promieniowania absorbowanego przez
zatwierdzone metody dozymetryczne.
Testerem wskaźnikowym są spory drobnoustroju Bacillus pumilus. Sterylizacja
gazowa (tlenkiem etylenu) przewidziana do wyjałowienia końcowego może
być stosowana wyłącznie wtedy, kiedy
nie ma możliwości zastosowania innej
metody. Metoda ta jest szeroko stosowana w przypadku sterylizacji urządzeń
medycznych. Korzystając z dostępnych
w sprzedaży jałowych opakowań można
skrócić czas sporządzenia leku w jałowych warunkach przeznaczonych do receptury aptecznej. Nie zwalnia to osoby
wykonującej lek z odpowiedzialności za
jakość wykonanego leku. Przed użyciem
takiego opakowania koniecznym jest pozyskanie informacji dotyczących metod
sterylizacji opakowania, oraz sprawdzenie czy wybrane opakowanie nie będzie
wchodziło w reakcje z substancjami
czynnymi zawartymi w leku złożonym.
Sporządzenie leku recepturowego
jałowego
Jałowość produktu finalnego można
uzyskać stosując metody sterylizacji opisane powyżej z koniecznym uwzględnieniem stabilności substancji w wysokich
temperaturach. W przypadku braku
możliwości zastosowania sterylizacji
końcowej, w odniesieniu do roztworów
rzeczywistych, można zastosować sączenie przez filtr o nominalnej wielkości
32
porów 0,22 mikrometra lub mniejszej,
zatrzymujący bakterie. Podczas sączenia
należy unikać strat substancji rozpuszczonej w roztworze poprzez jej zaadsorbowaniu na filtrze.
Sączenie wyjaławiające za pomocą
sączków membranowych, których działanie porównywane jest do drobnoporowatego sita mechanicznego, nie usuwa
ciał gorączkotwórczych. Technika ta jest
najczęściej wykorzystywana do sporządzania jałowej postaci leku w aptekach
ogólnodostępnych. Nie może być jednak
zastosowana przy pozyskiwaniu produktu w postaci np. zawiesin czy roztworu
koloidalnego. W tych przypadkach brak
możliwości użycia omawianych metod
sterylizacji sprowadza się do wykonania
leku w warunkach aseptycznych stosując
jałowe surowce. Według zapisu podanego w FP IX Tom I „celem wytwarzania
aseptycznego jest zachowanie jałowości
produktu, którego składniki zostały wyjałowione jedną z podanych metod (…)”.
Wytwarzanie aseptyczne może obejmować aseptyczne napełnianie i zamykanie pojemników, aseptyczne mieszanie
składników i następujące po nim aseptyczne napełnianie oraz aseptyczne
pakowanie. Miejsce wykonania, personel, powierzchnie krytyczne, procedury
sterylizacji, mieszanie, maksymalny czas
przetrzymywania produktu przed napełnianiem pojemników, rodzaj użytego
pojemnika - te wszystkie wymienione
elementy powinny podlegać procesowi
walidacji.
W Farmakopei Polskiej V Tomie II podano informacje mające zastosowanie
przy sporządzeniu leku recepturowego
do oka. Wartości tabelaryczne związane
z przygotowaniem leku nie zostały przeniesione do kolejnych wydań Farmakopei Polskiej. Informacje te są powielane w aktualizowanych podręcznikach
do receptury. W Farmakopei IX Tom I
oprócz metod sporządzania produktów
jałowych w tabeli 5.1.4.-1 zamieszczonej
w na str. 625 podano kryteria akceptacji
dla mikrobiologicznej jakości produktów
niejałowych.
Przygotowanie urządzeń wykorzystywanych w operacjach cząstkowych
zaplanowanych do wykonania leku
Wszystkie używane urządzenia powinny być często czyszczone. Dla przykładu podano tok postępowania w przypadku wyjaławiania z zastosowaniem
suchego gorącego powietrza.
pharmakon
 umyć wnętrze sterylizatora, wodą
z detergentem,
 umyć wnętrze sterylizatora czysta
wodą,
 po wyschnięciu ułożyć wyjaławiane
przedmioty zabezpieczone folią aluminiową, tomofanem, lub zapakowane w mankietach papierowo foliowych w sposób ułatwiający swobodną
cyrkulację powietrza,
 wyjaławiać w temperaturze np. 170 0C,
przez okres 1 godziny - (nakrętki, aplikatory, w temperaturze 90 0C przez 30
minut, lub 60 0C przez okres 1h)
Oczywistym jest wcześniejsze dokładne umycie utensyliów poddawanych
procesowi sterylizacji. Należy pamiętać o
całkowitym usunięciu detergentu z mytych powierzchni i trzykrotnym przepłukaniu wodą oczyszczoną. Można wyjaławiany asortyment umieścić w puszkach
Schimmelbususcha.
Powierzchnie blatów roboczych należy przetrzeć przed pracą środkiem dezynfekcyjnym. Przecierane powierzchnie
powinny wcześniej być umyte z częstotliwością powiązaną z ich użytkowaniem,
według walidowanej procedury. Nadal
w wielu aptekach nowoczesne preparaty dezynfekujące zastępowane są 700C
etanolem ze względu na udowodnione
działanie dezynfekcyjne i małą liczbę
uczuleń.
Nie sposób w tym tekście opisać
wszystkie aspekty aseptycznego wykonania leku recepturowego. Stanowi on
przypomnienie zasad i reguł dostępnych
w podręcznikach recepturowych i obowiązujących farmakopeach.
Dr n. farm. Lucyna Bułaś
Katedra Farmacji Stosowanej
Zakład Technologii Postaci Leku
Konsultant wojewódzki w dziedzinie farmacji
41-200 Sosnowiec
Ul. Kasztanowa 3
1. L. Vinces, N. Midoux i V. Loppinet „Praktyczna metoda oznaczania koncentracji
cząstek w pomieszczeniach czystych”
2001 Pharmaceutica str. 1241-1311,
2. Farmacja praktyczna pod redakcją Renaty
Jachowicz rozdział 3.8 Leki do oczu str. 147
-161, Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2007
3. Jolanta Długaszewska, Zygmunt Muszyński Czystość biologiczna środowiska wytwarzania produktów leczniczych Farmacja Polska 2009, 65(5) 323-326,
4. Farmakopea Polska IX Tom I 5.1 Wymagania ogólne dotyczące mikrobiologii
01/2008:50101/ 2011 str. 621-624 5.1
INAUGURACJA
roku akademickiego na Uniwersytecie Medycznym
im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
W dniu 4 października w barokowych wnętrzach Auli Leopoldyńskiej Uniwersytetu Wrocławskiego miała miejsce uroczysta
inauguracja roku akademickiego. Otwierając uroczystość JM Rektor prof. dr hab. Marek Ziętek podkreślił w swoim przemówieniu, iż jest to inauguracja szczególna, albowiem pierwsza od utworzenia Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich
we Wrocławiu.
Uroczystość uświetniła obecność Chóru Kameralnego UMW, który wykonał hymn uczelni autorstwa Gerwazego Świderskiego. Odczytano listy gratulacyjne oraz wręczono nagrody i odznaczenia zasłużonym pracownikom uczelni.
Kolejnym punktem programu była uroczysta immatrykulacja nowych studentów, po której wykład inauguracyjny zatytułowany „Quo vadis cardiologia” wygłosił prof. dr hab. Piotr Ponikowski.
Redakcja
pharmakon
33
Z życia Klubu Seniora
W bieżącym roku Klub
Seniora także i w miesiącach wakacyjnych kontynuował swoją działalność.
Lipiec rozpoczęliśmy wizytą
w Centrum Rozwoju i Rekreacji EGO, gdzie można było
skorzystać z szerokiej oferty
zajęć i warsztatów. Nawiązaliśmy kontakt ze specjalistą
od treningów pamięci, który
uświetni swoją obecnością
jedno z naszych cyklicznych spotkań prezentując swoje umiejętności.
Kolejnym celem lipcowych wypraw
był przepiękny wrocławski Ogród Botaniczny. Założony w 1811r na byłym terenie fortyfikacyjnym podarowanym Uniwersytetowi Wrocławskiemu przez króla
pruskiego Fryderyka Wilhelma III, przez
lata był pielęgnowany i rozbudowywany
a dziś możemy go podziwiać w pełnej
krasie. W cieniu pomnika Linneusza, ojca
współczesnej taksonomii, można zażywać relaksujących spacerów podziwiając
niezliczone okazy flory, tak piękne w miesiącach letnich. Przechadzkę zakończyłyśmy w pobliskiej kawiarni w Hotelu Jana
Pawła II koło katedry, gdzie mogłyśmy
się napić świetnej kawy, przy ciastku lub
lodach.
Ostatniego dnia lipca odbyło się spotkanie poświęcone wspomnieniu o Ignacym Łukasiewiczu wybitnym polskim
farmaceucie, chemiku, przedsiębiorcy,
wynalazcy lampy naftowej, twórcy i propagatorze polskiego przemysłu naftowego, działaczu niepodległościowym.
O życiu i działalności Ignacego Łukasiewicza opowiadał nam zaproszony na
11 września 2012 r. Klub Seniora DIA zorganizował wycieczkę do Gałowic. Trasa została tak
ułożona abyśmy mogły zobaczyć
nowo wybudowaną obwodnicę
Wrocławia a przede wszystkim wspaniały most Rędziński.
Głównym celem wyprawy było
muzeum powozów, bryczek i zaprzęgów konnych mieszczące się
w pieczołowicie odrestaurowanym szachulcowym spichlerzu
z 1730 r. Po zwiedzaniu można było odpocząć i posilić się w znajdującej się przy
muzeum kawiarni lub przespacerować się
po malowniczej okolicy. Po pełnym atrakcji pobycie w Galowicach, około godziny
15-tej uczestniczki wycieczki, zrelaksowane, dobrze dotlenione, zdecydowały się
na powrót do Wrocławia.
09.2012 r. odbyło się cykliczne zebranie Klubu Seniora DIA, na którym uczciłyśmy pamięć zmarłych koleżanek mgr Janiny Znaińskiej i mgr Ireny Hanin-Pawlak.
Następnie mgr Lidia Patorska-Lenartowicz
zaprosiła nas na zwiedzanie Lwowa i zademonstrowała film z wycieczki po tym
mieście. Miałyśmy możliwość podziwiania
pięknej architektury zabytkowej Lwowa.
spotkanie Pan dr Zbigniew Madurowicz.
Aby uczcić pamięć i dokonania wybitnego naukowca zapalone zostały lampy
naftowe.
Na zakończenie zebrania wszyscy
członkowie Klubu Seniora zostali zaproszeni do uczestnictwa w obchodach Dni
Seniora we Wrocławiu.
Zarząd Klubu Seniora
Muzeum Powozów Galowice – pani mgr Stanisława Makuchowska przy saniach oraz dyliżans pocztowy
34
pharmakon
POŻEGNANIA
Z przykrością zawiadamiamy,
że w dniu 30 sierpnia 2012 r.
zmarła
Z głębokim smutkiem informujemy,
że 23 listopada 2011 r.
zmarła
ś. p.

ś. p.
mgr farm. Janina Znaińska
Irena Hanin-Pawlak
urodzona w 1923 r. w Odessie.,
absolwentka Akademii Medycznej we Wrocławiu
– rocznik 1953.
studia - AM we Wrocławiu
- ukończyła w 1963 r. 
Koleżanki i Koledzy
z Klubu Seniora DIA we Wrocławiu
Koleżanki i Koledzy
z Klubu Seniora DIA we Wrocławiu
pharmakon
jelenia góra
legnica
wałbrzych
Biuletyn Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej. Nakład 2650 egz.
http://www.dia.com.pl/biuletyn e-mail: [email protected]
wrocław
Redaktor naczelny – Remigiusz Komarczewski. Skład, łamanie, kolportaż – SAVIO. Redakcja nie odpowiada za treść ogłoszeń i tekstów sponsorowanych i zastrzega sobie prawo skracania
tekstów oraz informuje, że nie zawsze zgadza się z opiniami zawartymi w artykułach zamieszczanych na łamach „Pharmakonu”.
Skład kolegium redakcyjnego biuletynu DIA „Pharmakon”: Piotr Bohater, Grzegorz Carowicz, Katarzyna Cichowicz, Olga Fedorowicz, Ewa Hrynkiewicz-Kacała, Irena Knabel-Krzyszowska,
Zbigniew Madurowicz, Artur Owczarek, Ewa Wąsik.
DOLNOŚLĄSKA IZBA APTEKARSKA 50-333 Wrocław, ul. Matejki 6, tel/fax 71 321 18 77, 71 321 32 77,
http://www.dia.com.pl e-mail: [email protected] , tel. 71 322 00 70 (księgowość, ewidencja, PWZ, szkolenia),
e-mail: [email protected]; [email protected]; [email protected]
Prezes ORA DIA – mgr farm. Piotr Bohater
Dyżury: wtorek g. 12.00-13.00, czwartek g. 13.00-14.00 w DIA we Wrocławiu, tel. 71 321 18 77;
e-mail: [email protected]
Wiceprezesi ORA DIA:
• mgr farm. Irena Knabel-Krzyszowska (region wrocławski), dyżur: poniedziałek g. 11.00-13.00, DIA we Wrocławiu, tel. 71 321 18 77;
• mgr farm. Irena Litwa-Parużyńska (region legnicki), dyżur: poniedziałek g. 15.00–16.00, „Apteka Piastów” w Legnicy, tel. 076 856 52 20, e-mail: [email protected];
• dr n. farm. Wojciech Piotrowski (region jeleniogórski), dyżur: poniedziałek, godz. 11.00-12.00, apteka „Pod Złotą Wagą” Karpacz, tel. 757619312.;
• mgr farm. Paweł Łukasiński (region wałbrzyski), dyżur w czwartki, godz. 13.00-14.00, apteka „Galen” w Świdnicy, tel. 748532909, e-mail: [email protected]
Sekretarz – mgr farm. Olga Fedorowicz, dyżur: czwartek, godz. 13.00 do 14.00, ASK, tel. 717332900,
e-mail: [email protected]
Skarbnik – dr n. farm. Artur Owczarek, dyżur: środa godz. 8.00-9.00, AM, tel. 717840321,
e-mail: [email protected]
Radca prawny – mgr Krystyna Bąkowska, dyżur: czwartek g. 14.00–15.00, DIA we Wrocławiu,
tel. 71 321 18 77
Konta Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej:
Bank Polskiej Spółdzielczości SA O/Wrocław 33 1930 1073 2009 0900 4949 0001 (składki, reklamy)
80 1930 1073 2009 0900 4952 0001 (Kasa Pomocy Koleżeńskiej)
Składka członkowska na rzecz DIA wynosi:
 74,- zł – kierownicy aptek i hurtowni;  23,- zł – kier. aptek szpitalnych i zakładowych oraz pozostali członkowie samorządu;
 6,- zł – emeryci niepracujący.
pharmakon
35

Podobne dokumenty