Pobierz - Trouw Nutrition

Komentarze

Transkrypt

Pobierz - Trouw Nutrition
ISSN 2080-489X
12/2010
Dwumiesięcznik „Trouw i MY”
Nie zawsze winna pasza
lek. wet. Krzysztof Sieradzki MBA
Optymista z wyboru
Anna Klimecka
3
OD REDAKCJI
Dwumiesięcznik „Trouw i MY”
12/2010
Szanowni Czytelnicy,
TRZODA chlewna
w niniejszej publikacji wiele miejsca poświęcamy trzodzie chlewnej. Podpowiadamy za pośrednictwem
ekspertów, w jaki sposób ustrzec się błędów organizacyjnych w chlewni. Przedstawiamy najczęstsze
choroby zakaźne u świń. Odwiedzimy również hodowcę trzody chlewnej, pana Piotra Baryłkowskiego
z Siedlisk. Śnieg leży za oknami, święta za pasem. W 12. numerze biuletynu „Trouw i MY” znajdą Państwo zwyczaje wigilijne oraz przepisy dań rybnych.
Z życzeniami świątecznymi
dr Jolanta Gdala
Błędy w organizacji – pierwotna przyczyna
większości chorób i obniżonej opłacalności
produkcji trzody chlewnej (cz. I)
Wydawca:
Prof. dr hab. Zygmunt Pejsak
Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy
Intensyfikacja i komasacja produkcji trzody chlewnej oraz dynamiczny postęp genetyczny, uwidaczniający się w coraz wyższej plenności i mięsności, a także szybko rozwijający się krajowy i międzynarodowy obrót tych zwierząt – będący przyczyną coraz częstszego krążenia w środowisku
hodowlanym wielu bezwzględnie, a jeszcze częściej warunkowo chorobotwórczych drobnoustrojów – stały się przyczyną ujawnienia coraz większej liczby chorób zakaźnych, w tym chorób
o etiologii wieloczynnikowej i częstym przebiegu subklinicznym.
Trouw Nutrition Polska Sp. z o.o.
ul. Chrzanowska 21/25
05-­825 Grodzisk Mazowiecki
telefon: +48 22 755 03 00
fax: +48 22 755 03 72
www.trouwnutrition.pl
03
10
SPIS TREŚCI
Redakcja:
Redaktor naczelna:
dr Jolanta Gdala
Redaktorzy naukowi:
Prof. dr hab. Zygmunt Pejsak
Państwowy Instytut Weterynaryjny
– Państwowy Instytut Badawczy
Lek. wet. Krzysztof Sieradzki MBA
Specjalista prewencji weterynaryjnej i higieny pasz
Specjalista chorób trzody chlewnej
Błędy w organizacji – pierwotna
przyczyna większości chorób
i obniżonej opłacalności produkcji
trzody chlewnej (cz. I)
Nie zawsze winna pasza
Czynnik etiologiczny
choroby
Lek. wet. Krzysztof Sieradzki MBA
Nie wszyscy hodowcy i producenci świń
Specjalista prewencji weterynaryjnej
są w stanie sprostać skutecznemu i efek-
i higieny pasz
tywnemu ekonomicznie zwalczaniu tego
Prof. dr hab. Zygmunt Pejsak
Specjalista chorób trzody chlewnej
typu chorób. Związane jest to prawdopo-
03
10
Państwowy Instytut Weterynaryjny –
dobnie z tym, że w większości przypad-
Państwowy Instytut Badawczy
ków uwaga w poszukiwaniu przyczyny
06
zachorowań w danym stadzie koncen-
14
truje się przede wszystkim na ustaleniu
Optymista z wyboru
Zwyczaje wigilijne
zakaźnego czynnika etiologicznego cho-
Anna Klimecka
Anna Klimecka
roby, a nie – lub w mniejszym stopniu –
Martin&Jacob Sp. z o.o
Martin&Jacob Sp. z o.o
na poszukiwaniu i ustaleniu błędów organizacyjnych prowadzących do istotnego
Opracowanie:
obniżenia odporności stada na drobno-
18
08
ustroje warunkowo chorobotwórcze.
mamy zazwyczaj do czynienia z zespo-
chorób, wywołanych przez jeden, w za-
Zapomina się często, że warunkiem
łami chorobowymi, a tylko niekiedy
sadzie bezwzględnie chorobotwórczy
ujawnienia się klinicznej postaci większo-
z chorobami wywołanymi wyłącznie
drobnoustrój. W rezultacie niejednokrot-
Martin&Jacob Sp. z o.o.
ści chorób jest pierwotne współdziałanie
przez jeden gatunek chorobotwórcze-
nie wprowadzenie obok wyżej wymie-
ul. Fabryczna 14 D, 53-609 Wrocław
czynników środowiskowych obniżają-
go drobnoustroju.
nionych różnych innych patogenów do
www.martin-jacob.com
cych naturalną odporność na infekcję.
stada pozostaje niezauważone z uwagi
Choroby tego typu nazywamy, jak wspo-
Błędy organizacyjne
mniano, zespołami (syndromami) choro-
Przedstawiony mechanizm powstawa-
acja taka może utrzymywać się do mo-
bowymi o etiologii wieloczynnikowej.
nia enzootycznych postaci zakażeń ma
mentu, w którym między innymi z powo-
W chlewniach średnio- i wielkotowarowych
miejsce w odniesieniu do wielu innych
du błędów w zarządzaniu związanych
Agrociekawostki
Nakład:
5000 egzemplarzy
ZAMÓW BEZPŁATNĄ PRENUMERATĘ „Trouw i MY”
ZADZWOŃ: 71 792 06 90
NAPISZ: [email protected]
Po godzinach
Krzyżówka śnieżna
na bezobjawowy przebieg infekcji. Sytu-
4
5
TRZODA chlewna
z nieświadomością wyżej przedstawio-
bardziej prosiąt czy też warchlaków z nie-
Kosztowne,
nych mechanizmów stworzone zostaną
pewnego źródła pochodzenia, stanowi
są błędy organizacyjne obniżające do-
sytuacje sprzyjające ujawnieniu się obja-
ogromne ryzyko związane ze wspomnia-
brostan zwierząt. Błędy organizacyjne,
wów klinicznych zakażenia.
nym wcześniej jednoczesnym wprowa-
polegające na nieprzestrzeganiu uwa-
Najczęstszym błędem organizacyjnym
dzeniem czynników chorobotwórczych.
runkowań determinujących wystarcza-
popełnianym przez krajowych produ-
Warto pamiętać o potocznym stwierdze-
jący poziom dobrostanu, w tym błędy
centów świń jest nieprzestrzeganie za-
niu specjalistów od chorób zakaźnych, że
w zakresie prawidłowości żywienia (ja-
sad bioasekuracji stada, to znaczy ochro-
„wirusy, bakterie i pasożyty idą zawsze za
kość, technika), rzutują na obniżenie po-
ny stada świń przed przypadkowym
świniami”. Powyższe wskazuje, że stada
ziomu odporności naturalnej na infekcję.
wprowadzeniem do niego bezwarunko-
powinny być „otwierane” jak najrzadziej
W tym zakresie warto, szczególnie obec-
wo lub warunkowo chorobotwórczych
a wprowadzany do nich nowy materiał
nie, zwrócić uwagę na znaczenie my-
drobnoustrojów. Należy pamiętać, że
biologiczny musi pochodzić z pewnych,
kotoksyn w paszach. Pasze zawierające
każde „otwarcie” stada i wprowadze-
będących pod stałym dobrym nadzorem
mykotoksyny mają silne działanie immu-
nie do niego loszek czy knurków, a tym
weterynaryjnym, stad.
nosupresyjne
aczkolwiek
(osłabiające
lekceważone,
sprawność
„
Błędy w zakresie prawidłowości
żywienia rzutują na obniżenie poziomu
”
odporności naturalnej na infekcję.
naturalnych mechanizmów obronnych).
skądinąd pozytywne cechy determinują
że w procesie analizy przyczyn występo-
Wymieniona grupa błędów organizacyj-
częstsze ujawnianie się skutków nega-
wania problemów zdrowotnych w stadzie
nych sprzyja pojawianiu się postaci kli-
tywnych (zespoły chorobowe), których
konieczne jest skoncentrowanie uwagi na
nicznej zespołów chorobowych wywoła-
nie spotykano w tak dużym natężeniu
całym „makroorganizmie” nie osobnika,
nych przez warunkowo chorobotwórcze
wcześniej. Przyczyną powyższego może
lecz chlewni, względnie znajdującego się
drobnoustroje o niskiej chorobotwórczo-
być też zróżnicowana swoista odporność
w niej stada, w tym dokonanie przeglądu
ści, które w normalnych, prawidłowych
bierna (siarowa) prosiąt i większa wrażli-
i oceny maksymalnej liczby czynników
warunkach nie są w stanie wywołać pro-
wość młodych organizmów po odsadze-
ryzyka, wynikających z nieprawidłowej
cesu chorobowego.
niu od lochy na niekorzystne warunki śro-
organizacji produkcji, co mogłoby dopro-
Postęp genetyczny
dowiskowe, w tym przede wszystkim zbyt
wadzić do zachwiania statusu zdrowotne-
niską temperaturę pomieszczenia, w któ-
go stada. Analiza taka powinna umożliwić
Sprzyjający obniżaniu odporności natu-
rym przebywają prosięta lub warchlaki, co
wskazanie tych błędów, które w pierwszej
i wprowadzenie prosiąt czy też
ralnej świń może stać się również nie-
sprzyja biegunkom, a także zaburzeniom
kolejności mogą być odpowiedzialne za
odzowny postęp genetyczny. Wynikająca
ze strony układu oddechowego.
wystąpienie choroby.
warchlaków z niepewnego źródła
loch, w tym mioty liczące ponad 12
„
Każde „otwarcie” stada
z tego postępu istotnie wyższa plenność
”
pochodzenia stanowi ogromne ryzyko.
noworodków oraz wysoka mięsność,
a w ślad za tym cienka warstwa tłuszczowa u prosiąt i warchlaków, są z pewnością
Nowe podejście do
profilaktyki i zwalczania
chorób świń
cechami wpływającymi na wyższą efek-
Biorąc pod uwagę złożoność etiologii
tywność produkcji i uzyskiwanie surowca
większości zespołów chorobowych świń,
pożądanego przez przetwórców mię-
konieczna jest weryfikacja podejścia do
sa. Z drugiej jednak strony wymienione
ich profilaktyki i zwalczania. Wydaje się,
W kolejnym numerze przedstawione zostaną najważniejsze parametry ekosystemu hodowlanego, których niedostosowanie do wymagań
poszczególnych grup wiekowych
i fizjologicznych świń może przyczyniać się do ujawnienia się różnych zespołów chorobowych.
6
7
REPORTAŻ
technicznych, nowych rozwiązań. Ponadto
wiele czasu pochłaniają prace tzw. papiero– Mój sukces jest śmietanką spijaną z pracy mojego taty, który gospodarzył 40 lat. Jest dla
we – przekonuje gospodarz.
mnie wzorem do naśladowania. On odziedziczył gospodarstwo po dziadku. Dziadek przybył na te ziemie krótko po wojnie. Dostał ziemię z przydziału. Hodowlą zarodową trzody
Program żywieniowy
chlewnej opiekuje się już trzecie pokolenie – opowiada Piotr Baryłkowski z miejscowości
Pasze są przygotowywane w gospodarstwie
Siedliska (gm. Miłkowice, powiat legnicki).
w oparciu o własne zboże. Dodatkowo pan
Piotr kupuje z Trouw Nutrition Polska kon-
Optymista z wyboru
centraty Supremus (W 20% i TU 15/10%) oraz
prestartery Milkiwean – Precoce i Premium II.
Jak sam mówi: – Karmię część na sucho, część
na mokro. Na sucho karmię warchlaki, na mokro karmię tuczniki i maciory. Jest to mniej
tekst: Anna Klimecka
wygodne, przynajmniej półtorej godziny
Martin&Jacob Sp. z o.o.
schodzi na karmienie. Szybciej jednak widać
efekty. Obserwuję mniej strat paszowych.
– Podstawowym celem pracy hodowlanej
– Do osiągnięcia sukcesu potrzebna jest pasja
jest wyhodowanie zdrowej świni, a także, by
i determinacja. Trzeba mieć dużo samozapar-
odbiorca był zadowolony. Wszystkie koszty
cia, dbać o każdy szczegół. Ważne jest mak-
ciągle monitoruję. Nie można uciąć na pa-
symalne zaangażowanie i oddanie. Mama nie
szach, na genetyce! – podkreśla.
chciała, bym kontynuował rodzinną tradycję.
By zapewnić jak najlepsze wyniki produkcyj-
Widziała tatę, jak się poświęcił gospodarze-
ne pan Piotr zwraca baczną uwagę na popra-
niu. Dążyła, bym ja tego uniknął. Miałem być
wę parametrów odchowu – Prosięta są odsa-
lekarzem. Wybrałem inaczej. Skończyłem in-
dzone ok. 30 dnia życia, średnio 11,5 prosiąt
żynierię produkcji. Z zawodu jestem kontrole-
odchowanych od maciory na miot.
rem jakości. Z potrzeby serca – rolnikiem.
– Z sentymentu jest hodowla zarodowa.
Kierunek produkcji
Mam dużą rozpiętość genetyki. Mam do niej
Prosięta są odsadzane około trzydziestego dnia życia. Początkowo karmione są prestarterem
dobry dostęp. Jestem posiłkowany Polsusem,
z osłoną. Później dochodzą pasze na bazie koncentratów.
Piotr Baryłkowski to młody człowiek. Ma 28
mogę się dobrze doradzić. Sukcesem jest,
lat. Odziedziczył gospodarstwo w całości
że się utrzymałem przez ostatnie dwa lata.
dwa lata temu, w 2008 r. Dostał 45 ha ziemi
Zwiększyłem stado o paręnaście loch.
własnej i 10 ha dzierżawionej. Hodowla opierała się na 30 maciorach zarodowych. Obec-
Wspólna praca i obopólne zaangażowanie przedstawiciela i dystrybutora Trouw Nutrition
nie ma 42 maciory, 94 hektary. W zeszłym
Polska owocuje coraz lepszymi wynikami hodowli: Jarosław Morawski i Piotr Baryłkowski
roku rozwinął sektor produkcji roślinnej, zain-
Owocna współpraca
końcowy przekonały mnie do tych prepa-
Piotr Baryłkowski jest dystrybutorem firmy
liczyć na pomoc Jarosława Morawskiego –
Trouw Nutrition Polska, z którą współpracu-
Regionalnego Przedstawiciela Handlowe-
ratów – podkreśla. W każdej chwili może
je od półtora roku. Kupuje towar do swoje-
go Trouw Nutrition Polska.
wijać część hodowlaną.
zarobku. Jak jest dobry przyrost, świnie są
mam dwa knury i dodatkowo posiłkuję się
go gospodarstwa, jak również odsprzedaje
– Mam dalsze plany rozwoju. Lubię sta-
– Trzodę chlewną, tuczniki hodujemy w cy-
zdrowe, jak są zdrowe, to i można na tym zaro-
inseminacją.
innym gospodarzom. Dużym plusem, jak
wiać sobie cel i do niego dążyć; im wyżej
klu zamkniętym. Prosiaki sami produkujemy,
bić. Chlewnie to stare, poniemieckie budynki,
Opłacalność produkcji? – Zależy z której
twierdzi pan Piotr, jest fakt, że ma możliwość
stawiam sobie poprzeczkę, tym bardziej
trzymamy i tuczymy, z czego selekcjonowa-
adaptowane. W planach mam chlewnię na
strony się na to patrzy – podkreśla hodow-
sprawdzenia produktu, przetestowania na
zwiększam obroty. Wtedy staram się bar-
ne są loszki i knurki hodowlane rasy WBP,
600, może 800 tuczników na głęboką ściółkę.
ca. – Każdy ma swoją cenę opłacalności na
swoich zwierzętach, dokładnego poznania
dziej. Lubię, jak się dużo dzieje. – Jestem
PBZ, F1. Ostatnio skrzyżowałem F1 z knurem
Preferuję tradycyjną metodę krycia knurem,
różnych poziomach. Rolnik nie ma wpływu
produktu. Początkowo sam prowadził ba-
optymistycznie nastawiony, do tej pory
Duroc Pietrain – mówi pan Piotr. – Pod uwa-
która jest najefektywniejsza. Powiedzmy, jest
na cenę, ma za to wpływ na to, jak moż-
dania, ważył prosiaki, obserwował ich za-
nie zniechęciłem się – bez wahania od-
gę biorę cechy wysokiej mięsności, lecz nie
najprościej, tylko że przy małej liczbie loch
na to obrócić w zysk. Wychodzę z założe-
chowanie, skalę przyrostu. – Cena nie była
powiedział P. Baryłkowski. Moje hobby
zapominam o przyroście. Przyrost jest bardzo
można sobie na to pozwolić. Przy dużych
nia, że im większy obrót, tym większy zysk.
wskaźnikiem – zapewnia rolnik. – Wziąłem
to sport. To sprawia mi frajdę, to taki za-
ważny, świadczy w głównej mierze o naszym
chlewniach to jest nierealne wręcz. Na stanie
Dlatego muszę szukać ciągle innowacji
pod uwagę parametry jakości. Jakość i efekt
strzyk energii dla mnie.
westował dużo w sprzęt. Teraz zamierza roz-
8
9
AGROCIEKAWOSTKI
Rajski kwiatek
pełen żółci
Komórki ptaków mają
określoną płeć
Strelicja, roślina nazywana na całym
Determinacja płci u kur odbywa się zu-
Wyniki tego eksperymentu dowodzą,
że u ptaków nawet zwykłe komórki so-
bie bilirubinę, barwnik typowy dla
Warto wiedzieć
pełnie inaczej niż u ssaków – przekonują naukowcy z Wielkiej Brytanii. Jak się
matyczne budujące tkanki ciała mają
zwierzęcej żółci.
Fasola zawiera błonnik pokarmowy,
okazało, u ptaków zwykłe komórki soma-
określoną płeć, która wpływa na ich in-
Dotychczas uważano, że bilirubina
który wpływa na obniżenie poziomu
tyczne mają płeć.
terakcje ze środowiskiem zewnętrznym
występuje wyłącznie w organizmach
cholesterolu we krwi oraz chroni przed
Michael Clinton z Edinburgh University
oraz reakcje na działanie hormonów.
zwierząt, gdzie powstaje z rozpadającej
rakiem jelita grubego i odbytnicy.
wraz z kolegami badał bardzo rzadkie
U ssaków determinacja płci przedstawia
się hemoglobiny. Bilirubina barwi żółć,
Zawarta w grejpfrucie pektyna obni-
chimery kurcząt, u których jedna stro-
się zupełnie inaczej – tutaj zarodki nie
a w przypadku żółtaczki czy sińców na-
ża poziom cholesterolu, dzięki czemu
na ciała ma cechy męskie, a druga żeń-
mają określonej płci, dopóki nie zaczną
daje kolor naszej skórze.
chroni przed udarem mózgu i zawa-
skie. Jak wykazali naukowcy, nawet po
działać geny zapoczątkowujące różnico-
Jednak zespół Cary Pirone z Florida
łem serca. Witamina C, zawarta w tym
przeszczepieniu komórek żeńskich do
wanie gonad (gruczołów płciowych).
International University odkrył bilirubi-
owocu, wpływa na obniżenie chole-
części męskiej zachowują one swoją
nę najpierw w białej odmianie strelicji
sterolu we krwi oraz łagodzi objawy
(Strelizia nicolai), a następnie w dobrze
przeziębienia.
świecie „rajskim ptakiem”, ma w so-
znanej z naszych kwiaciarni strelicji
domowych. Obecność bilirubiny uda-
Wcześniej przyjmowano, że zabarwie-
Owoce mango są źródłem dużych ilości
Strelizia reginae, o charakterystycznych
ło się wykryć w działkach kielicha oraz
nie nadają strelicji typowe dla roślin
błonnika, beta-karotenu oraz witaminy
pomarańczowo-niebieskich kwiatach,
osnówce nasion strelicji dzięki wyko-
karotenoidy. Odkrycie może mieć zna-
C i potasu, dlatego spożywanie ich chro-
przypominających dziób ptaka. Strelizia
rzystaniu
czenie choćby dla hodowców nowych,
ni przed rozwojem chorób nowotworo-
reginae pochodzi z południa Afryki, ale
ciśnieniowej chromatografii cieczowej
barwnych odmian kwiatów.
wych, arteriosklerozy i chorób serca.
bywa uprawiana nawet w warunkach
(HPLC) oraz spektrometrii masowej.
techniki
wysokosprawnej/
Źródło: www.pap.pl
kurzą tożsamość. Również komórki męskie wprowadzone do żeńskiego otoczenia pozostają komórkami kogucimi.
Źródło: www.pap.pl
Jedzenie otrąb owsianych pomaga
w obniżeniu poziomu cholesterolu we
krwi, co zmniejsza ryzyko chorób ser-
Problemy niedźwiedzi
polarnych
ca. Wykazują one także działanie an-
Zmiana klimatu zagraża białym niedź-
ciwdziałają czynnikom rakotwórczym
wiedziom. Zwierzęta nie mogą swo-
w organizmie. Natomiast sama witami-
bodnie polować.
na C zapobiega infekcjom, wpływa na
Kanadyjscy naukowcy biją na alarm.
obniżenie cholesterolu we krwi, chroni
Ocieplenie
przed chorobami układu krążenia.
tynowotworowe.
Zawarte w kalarepie witaminy C i E prze-
Prąd z liści na dachu
węglowym, np. nanorurkami węglowymi
a misie nie mają gdzie czatować na foki.
Amerykańscy naukowcy stworzyli sztuczne
wych, platynowych. Podobnie jak dzieje się
Kanadyjskie media podały, że z obserwa-
liście, które pełniąc rolę ogniw słonecznych,
w naturze, gdy chlorofil w liściach jest po-
cji klimatologów wynika, iż zamarzanie
produkują prąd. W dodatku są tańsze i bar-
budzany promieniami słonecznymi do syn-
wód zatoki, gdzie żyją setki niedźwie-
dziej przyjazne środowisku niż standardo-
tezy cukrów, potrzebnych roślinie do życia,
dzi polarnych, jest opóźnione o trzy do
wo używane ogniwa słoneczne bazujące
molekuły sztucznych liści pod wpływem
czterech tygodni. Specjaliści Canadian
na silikonie. Urządzenie składa się z hydro-
światła słonecznego ulegają wzbudzeniu
Ice Service wskazują, że obecnie grubość
żelu (żelu bazującego na wodzie), do któ-
i produkują energię, czyli elektryczność.
lodu w zatoce jest najmniejsza od 1971
rego wprowadzono cząsteczki wrażliwe na
Idea inspirowanych naturą urządzeń do
roku. Na razie niedźwiedzie nie głodują,
światło w postaci jonów DAS i [Ru(bpy)3]2+.
generowania elektryczności może w przy-
ale jeśli lód będzie tworzył się tak wolno,
W jednym z eksperymentów użyto do tego
szłości być alternatywą dla dzisiejszych
to pojawi się problem.
roślinnego chlorofilu. W żelu umieszczono
technologii baterii słonecznych.
sprawia, że Zatoka Hudso-
na zamarza w tym roku z opóźnieniem,
Źródło: www.pap.pl
Źródło: www.pap.pl
miedziane elektrody, pokryte materiałem
lub grafitem, które są tańsze od standardo-
Źródło: www.pap.pl
10
11
WETERYNARIA
Nie zawsze winna pasza
Lek. wet. Krzysztof Sieradzki MBA
Specjalista prewencji weterynaryjnej i higieny pasz
Specjalista chorób trzody chlewnej
Bywają takie sytuacje, w których obserwujemy obniżone tempo przyrostów, pogorszoną konwersję paszy, rozwarstwienie wagowe tuczników. Wtedy często zastanawiamy się,
co jest tego przyczyną, i nierzadko pytamy samych siebie, czy to aby nie pasza, którą właśnie kupiliśmy. Czasem tak właśnie bywa. Zasadniczo jednak to tylko pozory. Prawdziwa
przyczyna może tkwić w chorobach zakaźnych, trapiących nasze stado. Do głównych, najczęściej obserwowanych w praktyce przyczyn zakaźnych obniżenia efektywności tuczu
zaliczyć można zakaźnie zanikowe zapalenie nosa, adenomatozę jelitową i inne krwotoczne choroby przewodu pokarmowego oraz mykoplazmowe zapalenie płuc.
„
Dostarczane pasze są coraz lepszej
jakości, a dzięki stosowaniu systemów
zarządzania (HACCP, ISO) stają
Choroby a niska
efektywność tuczu
namnażają. Wytwarzają substancje, któ-
pasz. Wpłynęło to na podniesienie jako-
Dla każdego chyba jest oczywiste, że cho-
komórek nabłonkowych. Komórki te na-
ści oferowanych produktów. Dostarczane
roby mają wpływ na pobranie paszy oraz
mnażają się i nie obumierają w czasie,
pasze są coraz lepszej jakości, a dzięki sto-
na samopoczucie zwierząt. Zmiany, którym
kiedy powinny. Jest ich coraz więcej, co-
sowaniu systemów zarządzania (HACCP,
podlega schorowany przewód pokarmo-
raz grubszą warstwą przykrywają kosmki
ISO) stają się bardziej pewne pod wzglę-
wy, wywołują problemy z trawieniem czy
jelitowe. Śluzówka jelita cienkiego staje się
dem zdrowotnym i stabilniejsze jakościo-
wchłanianiem. Jasne jest, że choroby prze-
więc grubsza, pofałdowana. Powoduje to,
wo. Znaczną poprawę jakości zawdzię-
wodu pokarmowego, takie jak: adenoma-
że wchłanianie substancji pokarmowych
czamy konkurencji między podmiotami
toza jelitowa, dyzenteria czy salmonel-
staje się trudniejsze. Skoro tak, zwierzęta
Produkuje hemolizynę – białko bakteryj-
a na rynku pasz. Wokół siebie nie widzę już
loza, będą skutkować niską efektywnością
nie rosną w takim tempie, jak byśmy tego
ne, które jest enzymem powodującym
i śmierć. W postaci nietypowej choroby
lub w profilaktyce.
tak popularnych niegdyś firm produkują-
tuczu. Jednak podobne efekty będą miały
oczekiwali. Ale okazuje się, że nie dotyczy
rozpad erytrocytów – czerwonych krwi-
obserwujemy zmniejszone łaknienie, ob-
cych byle co, za jak najniższą cenę. Wręcz
również takie choroby, jak: mykoplazmo-
to wszystkich sztuk. Niektóre rosną nor-
nek. Uwolnione z krwinek żelazo wzmaga
niżenie przyrostów przy znacznym zuży-
Sine uszy
odwrotnie, firmy prześcigają się w dostar-
we zapalenie płuc czy zakaźne zaniko-
malnie. Stado wagowo rozwarstwia się.
jeszcze działanie chorobotwórcze bakte-
ciu paszy. Zmiany anatomopatologicznie
Dość często występującym schorzeniem
czaniu coraz
we zapalenie nosa, wydawałoby się – nie-
Niektóre sztuki już sprzedajemy, a inne
rii, które zwiększają wytwarzanie toksyn.
polegają na pojawieniu się krwotoczno-
mającym wpływ na funkcjonowanie prze-
związane z trawieniem.
jeszcze muszą długo pozostać w chlew-
Zdolność ruchu determinuje proces kolo-
martwicowych zmian zapalnych w żo-
wodu pokarmowego jest salmonelloza.
nizacji okrężnicy i jelita ślepego. Zakaże-
łądku i okrężnicy. Szczepień przeciwko
U świń choroba najczęściej wywołana
lub w ogóle przestają rosnąć, pogarsza
Szara biegunka
ni. Leczenie polega na stosowaniu antybiotyków. Profilaktykę można prowadzić
nie następuje przez kontakt z siewcami,
tej chorobie nie prowadzi się. W leczeniu
jest przez Salmonella choleraesuis, która
się konwersja pasz, pojawiają się upadki.
Adenomatoza jelitowa, nazywana cza-
w oparciu o program polegający na okre-
czy to między świniami, czy z gryzoniami,
pozostaje tylko antybiotykoterapia. Pro-
cechuje się dużą żywotnością w środowi-
Widząc pewne zmiany w przewodzie po-
sem rozrostowym zapaleniem jelit, za-
sowym stosowaniu antybiotyków lub
które mogą też być nosicielami. Odchody
filaktyka polega na prawidłowo prowa-
sku bytowania zwierząt i ludzi. Wokół nas
karmowym, łatwo można zrzucić winę na
paleniem jelita biodrowego albo z łaciny
prowadzeniu szczepień.
mogą także być źródłem zarazka, który
dzonym czyszczeniu i dezynfekcji, dera-
występuje duża liczba bezobjawowych
stosowaną paszę i zmienić dostawcę. Nie-
ileilis, wywołana jest przez bakterie. Są
tyzacji i właściwej higienie pasz, a także
nosicieli i siewców, a błędy żywieniowe
stety, zazwyczaj nie rozwiązuje to proble-
to spiralne drobnoustroje Lawsonia intra-
Czerwona biegunka
trafia do świni drogą pokarmową. Krętki
chronią się w śluzie kału i mogą łatwo
okresowym
antybiotyków
i środowiskowe prowadzą do ujawnienia
mu. Najczęściej powodem nie jest pasza
cellularis. Wnikają do wnętrza komórek
Bardzo podobna jest dyzenteria, choro-
przenosić się ze zwierzęcia na zwierzę.
w stadach zagrożonych pojawieniem się
objawów klinicznych. Choroba stanowi
lecz różne choroby, które mają wpływ na
nabłonkowych wyściełających przewód
ba bakteryjna wywołana przez krętka, któ-
Penetrują śluzówkę i powodują krwa-
tej choroby. Dostępne w handlu są do-
zagrożenie dla bezpieczeństwa żywno-
przyrosty zwierząt.
pokarmowy, tzw. enterocytów, i tam się
ry nazywa się Brachyspira hyodysenteriae.
wą biegunkę, odwodnienie organizmu,
datki paszowe, które można zastosować
ści i dlatego podlega obowiązkowi
Przepisy prawa paszowego wprowadzonego w ostatnim czasie w Polsce w znacznym stopniu uregulowały rynek produkcji
doskonalszych wyrobów.
Mimo to w swojej praktyce obserwuję sytuacje, gdy świnie różnicują się wagowo
się bardziej pewne pod względem
re powodują, że zaburzają się procesy
”
związane z naturalnym obumieraniem
zdrowotnym i stabilniejsze jakościowo.
następnie
osłabienie,
stosowaniu
charłactwo
jako środek wspomagający w leczeniu
12
13
WETERYNARIA
zgłaszania. Należy przez to rozumieć, że na-
wątroby są dość charakterystyczne dla tej cho-
odporności organizmu.
leży zgłosić Powiatowemu Lekarzowi Wete-
roby. Obserwujemy charłactwo oraz upadki.
Chorują już prosięta 2-3 – tygodniowe, ale
rynarii, właściwemu ze względu na lokaliza-
Tym samym, w tym zakresie, choroba ta
najczęściej warchlaki i tuczniki. Obserwujemy
cję hodowli, każdy przypadek salmonellozy
może znacznie pogarszać efektywność pro-
kaszel głównie rano i po zgonieniu, duszność
u świń. Ma to na celu ochronę zdrowia ludz-
wadzonego tuczu.
oraz stopniową utratę kondycji, bladość skóry,
kiego. Człowiek – konsument może być na-
Profilaktyka polega na prowadzeniu szczepień
nastroszenie sierści. Załamanie stanu zdrowia,
rażony na zachorowanie na salmonellozę za
ochronnych, a leczenie na stosowaniu właści-
utrata apetytu, duszność, gorączka, wyciek
pośrednictwem mięsa.
wych antybiotyków. Utrzymywanie wysokiej
z nosa, chudnięcie oraz upadki są przyczyną
Rezerwuarem zarazka są: zwierzęta gospo-
higieny pomieszczeń inwentarskich oraz pra-
obniżenia efektywności tuczu. Skutkuje to
darskie, gryzonie, dzikie ptaki towarzyszące,
widłowe warunki zoohigieniczne pomagają
brakiem przyrostów przy normalnym spoży-
w których przewodzie pokarmowym, płucach
w prowadzeniu kontroli tej choroby. Znane
ciu paszy, wychudzeniem, pojawieniem się
może bytować drobnoustrój. Ale nie tylko
też są dodatki paszowe ograniczające zdol-
zmian strupowatych na skórze, jej zgrubie-
w nim. Również środowisko (ściółka, ścieki)
ność bakterii do przyklejania się do nabłonka
niem i pofałdowaniem. W płucach widoczne
czy pasze (pasza zwierzęca, karma zwierząt
jelitowego, które są stosowane jako element
są wyraźnie ograniczone ogniska nieżytowe-
towarzyszących, żywność człowieka) może
pomocniczy w profilaktyce tej choroby.
go zapalenia płuc, najczęściej obejmujące
być siedliskiem tych drobnoustrojów. Do tego
szczytowe partie płatów doczaszkowych.
wszystkie te źródła kontaktują się ze sobą
Doskonałe szczepionki pozwalają na prowa-
i mają na siebie wpływ poprzez środki trans-
dzenie profilaktycznych szczepień, a anty-
portu, turystykę, migrację ludzi i zwierząt.
biotykoterapia zapewnia środki do leczenia
Istotnym elementem patogenezy jest adhe-
chorych zwierząt. Prowadzenie profilaktyki
rencja (przyleganie) do enterocytów, komó-
i terapii znacznie usprawnia poprawne zarzą-
rek wyściełających przewód pokarmowy.
dzanie stadem.
Bakterie zasiedlają przewód pokarmowy
głównie na odcinku jelita grubego. Doustne
Krzywy ryj
stosowanie antybiotyków zmienia stosun-
Zakaźne zanikowe zapalenie nosa u świń
ki ilościowe grup drobnoustrojów i sprzyja
(ZZZN – Progressive Atrophic Rhinitis – PAR),
zwane też chorobą nosoryjową lub potocz-
ujawnieniu się choroby. Bakterie mogą przenikać przez ściany naczyń krwionośnych do
krwi i być powodem posocznicy skutkującej
Zdjęcie płuca z objawami
pneumoparatyfusu
„
Profilaktykę można prowadzić
w oparciu o program polegający na
okresowym stosowaniu antybiotyków
sze chlewnie. Wydawałoby się, że choroba ta
nagłymi upadkami. Bytujące w jelicie bakterie
powinna pójść już w zapomnienie, a jednak
powodują obniżenie wchłaniania sodu z jelit
zdarza się ciągle. Wywołuje ją bakteria Pasteu-
”
lub prowadzeniu szczepień.
nie nosoryjówką, bardzo często nawiedza na-
Wystający grzbiet
rella multocida (Pm), która może wywoływać
zmiany chorobowe także u człowieka. Drugą
(niszczenie struktury kości) nad osteosyn-
choroby jest wydłużenie tuczu od 10 do 14
uzyskiwane efekty produkcyjne. Łączy je
czego oczywistym skutkiem jest biegunka.
Mykoplazmowe zapalenie płuc to cho-
bakterią biorącą udział w powstaniu choroby
tezą (budowanie kości), które to zjawisko
dni. Jednak według moich obserwacji z prak-
wspólna cecha, jaką jest obniżenie przyro-
Wywołane toksynami bakteryjnymi stany za-
roba wywołana głównie przez Mycoplasma
jest Bordetella bronchiseptica (Bbr). Zmiany
obserwujemy w wyniku działania toksyn
tyki terenowej wynika, że okres ten może być
stów. W przypadku pojawienia się objawów
palne jelit mają charakter martwiczy na od-
hyopneumoniae. Źródłem zakażenia prosiąt
chorobowe powodowane są przez toksy-
produkowanych przez Pm i Bbr, dochodzi do
znacznie dłuższy. Niejednokrotnie widziałem
mykoplazmowego zapalenia płuc, salmo-
cinku jelita ślepego i okrężnicy. Powoduje to
są często maciory nosicielki. Mykoplazmy
ny wytwarzane przez dermonekrotyczne
zniekształcenia, zaniku małżowin nosowych,
świnie z objawami choroby nosoryjowej po-
nellozy, zakaźnego zanikowego zapalenia
dodatkowe utrudnienie wchłaniania płynów.
nie mają ściany komórkowej, co powodu-
szczepy Pm i Bbr. Siewcami mogą być świnie,
zniekształcenia przegrody nosowej ulegają-
zostające w kojcach dłużej od zdrowych ró-
nosa, adenomatozy czy dyzenterii – może-
Chorują głównie tuczniki ok. 5. miesiąca ży-
je, że zwierzę dość trudno uodparnia się po
bydło, króliki, kozy, owce oraz ludzie. Zakaże-
cej wykrzywieniu i zgrubieniu. Zmiany klinicz-
wieśników o około 2 miesięcy. Profilaktyka tej
my spodziewać się zahamowania rozwoju
cia, ale często obserwujemy zachorowania
zakażeniu naturalnym. Drobnoustroje umiej-
nie następuje około 2-10 tygodnia życia, ale
ne obserwowane u 3-5% osobników stada
choroby polega na prowadzeniu szczepień
zwierząt i zwiększonego zużycia paszy. Po-
u dużo młodszych osobników. Objawem
scawiają się w nabłonku rzęskowym układu
objawy będą widoczne u starszych zwierząt,
świadczą o występowaniu zmian morfome-
profilaktycznych, a leczenie na antybiotyko-
prawienie sytuacji wymaga konsultacji z le-
może być wodnista biegunka przechodząca
oddechowego i wywołują tam sklejanie rzę-
w tym np. u loch. Czynniki środowiskowe
tryczne u 50-70% stada. „Podkrążone oczy” są
terapii, mającej na celu zahamowanie szerze-
karzem weterynarii w celu ustalenia najlep-
do żółtej, osowiałość, zasinienie uszu, ryja,
sek, obumieranie i ich zanik. W związku z tym
mają wpływ na przebieg choroby. Uszkodze-
wynikiem gromadzenia się brudu na skutek
nia się choroby w stadzie i ograniczenia strat
szych metod postępowania. Rozwiązania
brzucha i podwyższona ciepłota ciała (41,0°C).
obserwuje się też zanik przeciwbakteryjne-
nie, podrażnienie śluzówki różnymi czynni-
wzmożonego wypływu łez spowodowane-
związanych z wydłużeniem tuczu.
problemów spodziewać się będziemy nie
Czasem pojawiają się dość charakterystyczne
go działania śluzu. Ułatwia to powstawanie
kami predysponują do zakażenia, kolonizacji
go zapaleniem spojówek lub zatkaniem prze-
Przedstawione powyżej jednostki choro-
w zmianie paszy, lecz w przeprowadzeniu
zmiany w płucach (pneumoparatyfus).
odoskrzelowego zapalenia płuc. Mykopla-
i powstania objawów choroby. Pod wpły-
wodu nosowo-łzowego. Literatura podaje, że
bowe, które mogą pojawiać się w naszych
leczenia i zastosowaniu, tam gdzie jest to
Powiększenie i zasinienie śledziony oraz
zmy silnie wpływają na obniżenie ogólnej
wem przeważających procesów osteolizy
najważniejszym skutkiem ekonomicznym tej
gospodarstwach, mogą mieć wpływ na
możliwe, zabiegów profilaktycznych.
i co za tym idzie – zwiększenie stężenia tych
jonów w środowisku wewnątrzjelitowym,
14
15
ZWYCZAJE
Zwyczaje wigilijne
Dzielenie się opłatkiem
Staropolskie opłatki były różnokolorowe i bardzo ozdobne. Dziś opłatki
są białe i ozdobnie wytłaczane.
Nazwa „opłatek” pochodzi od łacińskiego słowa „oblatum”, czyli dar
ofiarny. Dawniej człowiek składał ofiary nieznanym siłom – wodzie, piorunom, wiatrom, trzęsieniom ziemi, by ustrzec się od tego wszystkiego,
Nazwa „wigilia” pochodzi z łaciny i oznacza czuwanie, bezsenność, straż, wartę.
Przyjęta przez Kościół katolicki, określa zarówno dzień poprzedzający Boże Narodzenie
(lub inne ważne święto), jak i uroczystą kolację spożywaną w tym właśnie dniu.
co mogło mu zagrażać. Opłatki, jakie my dziś znamy (nebula – mgiełka),
pierwsi zaczęli wypiekać zakonnicy z klasztoru benedyktyńskiego we
Francji. Stamtąd zwyczaj ten rozpowszechnił się na całą Europę i wraz
z chrześcijaństwem przybył także do Polski.
W Polsce wieczerza wigilijna rozpoczyna się
staną wokół stołu, najstarsza osoba w rodzinie
na stole dodatkowe, puste nakrycie. W czasie
Kolęda
po zapadnięciu zmroku, gdy na niebie poja-
bierze z talerzyka biały opłatek, podchodzi do
wigilii najważniejszy jest opłatek. Dopiero gdy
Nierozłącznym elementem świąt Bożego Narodzenia jest kolęda. Nazwa
wia się pierwsza gwiazda. Wtedy cała rodzina
każdego, łamie się nim i składa życzenia. W tym
podzielimy się opłatkiem, możemy skosztować
kolęda pojawiła się dawno temu. Wywodzi się ona od słowa „calendae”, tak
gromadzi się w jednym pokoju, przy stole
dniu wspomina się wszystkich, którzy nie mogą
czerwonego barszczu z uszkami, czarnego
bowiem Rzymianie nazywali początek każdego miesiąca. Owe kalendy,
nakrytym białym obrusem. Pod nim rozłożo-
być z nami. To z myślą o zmarłych i o każdym,
maku, brązowych orzechów i srebrnych ryb.
szczególnie styczniowe, czyli noworoczne, obchodzili bardzo radośnie, ba-
ne jest siano. Kiedy już wszyscy domownicy
kto nie ma gdzie spędzić tego wieczoru, leży
Przedtem nie wypada śpiewać nawet kolęd.
wili się, śpiewali, składali sobie życzenia i obdarowywali prezentami.
16
ZWYCZAJE
Kościół katolicki zniósł stary, pogański zwy-
gnięto słomkę prostą, to osobę, która ja wy-
Na Podlasiu resztki wieczerzy ustawiano koło
czaj obchodzenia kalend, zachowała się jed-
ciągnęła, czekało życie proste, bez niebez-
pieca, a przed nim ławę posypaną piaskiem
nak tradycja śpiewania pobożnych pieśni,
pieczeństw. Jeśli słomka była pokrzywiona,
lub popiołem. Pokarmy te były przeznaczone
sławiących narodziny Chrystusa, odwiedza-
to daną osobę czekało w przyszłym roku
dla zmarłych przodków. Rano, po śladach na
nia się w domach, kupowania świątecznych
życie kręte.
piasku, odgadywano, kto przyszedł w nocy
podarunków. W ten sposób do języka na-
Na Mazowszu resztki jedzenia dawano zwie-
i czy w ogóle przyszedł.
szych dziadków weszło łacińskie słowo „ca-
rzętom. Wierzono bowiem, że o północy,
W wielu rejonach Polski w ten wieczór wy-
lendae”, czyli kolęda. przynajmniej niektóre z nich, przemówią
ruszali kolędnicy. Obowiązkowo musiały być
Najdawniejsze kolędy, które znamy, pocho-
ludzkim głosem. Dotyczyło to zwłaszcza by-
minimum trzy postaci: bocian, koza i niedź-
dzą z wieku XV, a najpopularniejsza z nich to
dła, bo ono było obecne przy narodzinach
wiedź. Bocian symbolizował nowy rok i nowe
kolęda „Anioł pasterzom mówił”. Kolędy ni-
Dzieciątka i w nagrodę otrzymało dar mó-
życie, koza – płodność, a niedźwiedź – wrogie
gdy nie poszły w zapomnienie, bo śpiewali
wienia ludzkim głosem w noc wigilijną.
siły przyrody, które należało obłaskawić.
je z ochotą wszyscy, młodzi i starzy, przekazywano je z pokolenia na pokolenie, a gdy
wynaleziono druk, drukowano je i zbiory
takich kolęd i pastorałek zwano „kantyczkami”. Kolejne wieki przyniosły nowe kolędy,
a największy ich rozkwit datuje się na wiek
XVII i XVIII. Wówczas powstały znane do dziś
kolędy, jak: „Wśród nocnej ciszy”, „Lulajże, Jezuniu”, „Bóg się rodzi” i inne.
Prezenty
Święta Bożego Narodzenia to magiczny
czas nie tylko dla dzieci. To również czas
prezentów. Któż z nas nie lubi dostawać
prezentów? Wigilijny zwyczaj obdarowywania się prezentami początek swój
bierze jeszcze z rzymskich Saturnaliów.
W późniejszych wiekach przez Kościół
został nazwany Gwiazdką, gdyż prezenty wręczano, gdy na niebie zauważono
pierwszą gwiazdę. Ową gwiazdę utożsamiano z Gwiazdą Betlejemską.
Dla dzieci jest to chyba najpiękniejszy
wieczór w roku, w którym atmosfera baśni urzeczywistnia się na parę godzin, gdy
pod pięknie ubraną choinką, w świetle
kolorowych światełek znajdują prezenty,
o których marzyły.
Po wieczerzy Dawniej po wieczerzy, oprócz śpiewania kolęd, w wielu częściach Polski praktykowano
różne zwyczaje. I tak, na Warmii i Mazurach,
kiedy jeszcze biesiadnicy siedzieli przy stole,
spod obrusa ciągnięto słomki. Jeśli wycią-
17
18
19
PO GODZINACH
KULINARIA
Wigilijne dania rybne na różne sposoby
Krzyżówka śnieżna
Ryba po florencku
Świeże warzywa, aromatyczna ryba morska i roztopiony żółty ser – to musi dobrze smakować
Składniki: 1 kg świeżego lub pół kilograma mrożonego szpinaku,
4 pomidory, 500 g filetów z dorsza, 125 g różyczek brokułów, 125 g
marchwi, 1,5 szklanki mleka, łyżka mąki kukurydzianej, 20 dag ostrego żółtego sera, 1 jajko, sól, świeżo zmielony pieprz
Sposób przyrządzenia:
Świeży szpinak dokładnie opłukać, oczyścić, zalać wodą i gotować przez 3-5 minut. Mrożony rozmrozić i dusić przez 2-3 minuty.
Odcedzić i ułożyć na dnie wysmarowanego tłuszczem naczynia
do zapiekania. Na szpinaku ułożyć oczyszczone i nasolone wcześniej porcje ryby oraz plastry pomidorów obranych uprzednio
ze skórki. Brokuły i pokrajaną w drobną kostkę marchewkę dusić
przez 5 minut w szklance mleka. Mąkę kukurydzianą rozprowadzić w połowie szklanki mleka i wlać do rondla z brokułami i marchewką. Wymieszać, doprowadzić do wrzenia i gotować przez
minutę. Zestawić z ognia, dodać roztrzepane jajo, doprawić do
smaku solą i pieprzem. Tak przygotowanym sosem polać rybę,
posypać obficie żółtym serem i zapiekać w temperaturze 200
stopni przez 30 minut.
Pstrąg na zielono
Pstrąg w sosie z natki pietruszki, oliwy i migdałów nie tylko efektownie wygląda, ale także świetnie smakuje
Składniki: 1 duży pstrąg, pęczek natki pietruszki, 1/3 szklanki oliwy z oliwek,
garść migdałów, 2 łyżki soku z cytryny, 2 ząbki czosnku, sól, pieprz
Sposób przyrządzenia:
Pstrąga obrać, oczyścić (pozostawiając głowę), dokładnie umyć i osuszyć,
lekko posolić. Migdały przelać wrzątkiem i obrać ze skórek. Umytą i osuszoną natkę pietruszki, oliwę, czosnek, migdały oraz dużą szczyptę soli i nieco
mniejszą pieprzu zmiksować na gładki sos. Dodać sok z cytryny i dokładnie
wymieszać. Sosem nasmarować wnętrze pstrąga oraz jedną stronę. Piec
w natłuszczonej formie w temperaturze 180 stopni ok. 25 minut. Gdy jedna
strona jest zrumieniona, delikatnie przełożyć rybę na drugą, a wierzchnią
posmarować resztą sosu.
Nagrodą za prawidłowe rozwiązanie „Krzyżówki śnieżnej” jest wybrany produkt z oferty Trouw Nutrition Polska.
Hasło wraz z adresem i numerem telefonu prosimy przesłać do 29 stycznia 2010 r. na adres: Martin&Jacob Sp. z o.o., ul. Fabryczna 14 D, 53-609 Wrocław.
Zwycięzcą „Krzyżówki kasztanowej” został pan Zygmunt Kaczmarek. Serdecznie gratulujemy!
Dzieciństwo to czas radości i zabawy.
To bardzo ważny okres w życiu prosiąt, bo decyduje o ich przyszłości.
Z koncentratami i prestarterami Happy Baby dzieciństwo
Twoich zwierząt będzie spokojne i bezpieczne.
Happy Baby – szczęśliwe dzieciństwo.
w w w. t r o u w n u t r i t i o n . p l

Podobne dokumenty