PROPOZYCJE ZADAŃ

Komentarze

Transkrypt

PROPOZYCJE ZADAŃ
WPISZ SWÓJ KOD
zDolny Ślązak Gimnazjalista
XIII Dolnośląski Konkurs Polonistyczny
DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH
14.01.2014 r., godz. 1000
Czas pisania 120 minut
Wynik
sumaryczny
(wypełnia WKK)
Finał przedmiotowy - część pisemna
III ETAP – WOJEWÓDZKI
Cz
P
A
B

Podpis sprawdzającego
Język z ręki
Ręka jest początkiem języka – dowodzą najnowsze badania przeprowadzone przez specjalistów
od zachowań zwierząt. Klaskanie, wzruszanie ramionami, potrząsanie pięścią to pozostałości po gestach,
którymi nasi przodkowie porozumiewali się, zanim ewolucja zmieniła ludzi w niezwykle gadatliwy gatunek.
Fakt, że ludzie gestykulują nawet wtedy, gdy nie jest to potrzebne, na przykład gdy rozmawiają przez
telefon potwierdza, jak pierwotna jest mowa rąk. Korzenie języka gubią się w mrokach historii naszego
gatunku, dlatego nauce trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, co zainicjowało
komunikowanie się za pomocą dźwięków. Przybywa jednak dowodów na to, że nasze zdolności językowe
mogły powstać wraz z wymianą informacji za pomocą gestów. Mowa rąk także wyjaśnia, dlaczego
większość ludzi jest praworęcznych. To zupełnie nowa hipoteza, gdyż do tej pory uważano,
że praworęczność powstała jako zdolność do manipulowania narzędziami, a porozumiewanie się jest
pochodną wykształconej później asymetrii mózgu.
Badania nad językiem szympansów i bonobo, który składa się z 31 różnych gestów rąk, naprowadziły
naukowców na nowy trop. Oba gatunki używają ruchów rąk częściej i w sposób bardziej symboliczny niż
grymasów twarzy lub dźwięków. Małpi krzyk zawsze oznacza, że któryś z członków stada jest atakowany
lub czuje się zagrożony. Natomiast znaczenie wyciągniętej, otwartej dłoni zależy od sytuacji. Podczas
sporu dwóch szympansów może to być prośba o pomoc skierowana do zwierzęcia niezamieszanego
w konflikt. Gest ten bywa też prośbą o podzielenie się jedzeniem. Zwykłe małpy, a więc bardziej
prymitywne od człekokształtnych, nie gestykulują. To przesłanka wskazująca, że mowa rąk jest
umiejętnością, która wykształciła się stosunkowo niedawno w historii człekokształtnych. Wymiana
informacji za pomocą gestów ma co najmniej pięć milionów lat – twierdzi prof. William Hopkins, który
próbuje tropić początki tego zjawiska.
Prof. Frans de Waal, znawca szympansich zachowań, uznał, że już kiedy żyli przodkowie Homo sapiens,
gesty mogły nabrać symbolicznego znaczenia. Nie zgadza się z nim inny ekspert od zwierzęcej
komunikacji prof. Marc Hauser. Twierdzi on, że w jakimś momencie ewolucji naczelnych ręce były
przydatne w wymianie informacji, a człowiek jedynie odziedziczył te zachowania, podobnie jak szympans.
Według Hausera nie ma podstaw do tego, by wiązać gestykulację z językiem. Wydaje się, że ten spór
powinny ostatecznie rozstrzygnąć metody pozwalające podejrzeć pracę i budowę mózgu. Okazuje się,
że mózg szympansa i mózg jego ludzkiego krewniaka jest asymetryczny, i to w podobny sposób. Każda
półkula kontroluje inne działania. U większości praworęcznych osób zdolnościami lingwistycznymi zarządza
lewa półkula i znajdujący się w niej ośrodek mowy (ośrodek Broki) jest większy niż ten w prawej półkuli.
To zachęciło naukowców do poszukiwania powiązań gestów i mowy. W Yerkes National Primate Research
Center w Atlancie obserwowano zachowania 70 żyjących w niewoli szympansów. Pieczołowicie
odnotowywano każdą próbę porozumiewania się zwierząt w sytuacji zagrożenia, agresji, godzenia się,
witania, zaproszenia do zabawy. Okazało się, że wymieniając informacje, szympansy zwykle używają
prawej ręki. A nie mają takich preferencji, gdy trzeba się podrapać lub sięgnąć po smakowity kąsek. –
Skoro za gesty odpowiada lewa półkula, podobnie jak za zdolności językowe, a gestykulacja była
promowana przez ewolucję człowieka, to fakt, że większość ludzi jest praworęczna, jest skutkiem właśnie
tego procesu – podsumowuje wyniki swoich badań prof. William Hopkins.
Ewa Nieckuła Wprost nr 10/2010 (1414) http://www.wprost.pl/ar/188236/Jezyk-z-reki/
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2013/2014, finał polonistyczny – część pisemna
WPISZ SWÓJ KOD
CZĘŚĆ A
1. Wyjaśnij sens tytułu artykułu Ewy Nieckuły „Język z ręki”. (1 pkt)
…........................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
2. Czym uzasadnia autorka bogatą gestykulację ludzi? (1 pkt)
…........................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
3. Czego skutkiem jest, według profesora Williama Hopkinsa, zdecydowana praworęczność ludzi? (1 pkt)
…........................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
4. Do jakiej rodziny i podrodziny/grupy języków należy język polski? (1 pkt)
…........................................................................................................................................................................................
5. Jaka jest zasadnicza różnica między językiem naturalnym a sztucznym ? (1 pkt)
…........................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
6. Zaproponuj po jednym związku frazeologicznym do podanych sytuacji. (2 pkt.)
A. Gdy staniemy wobec trudnego problemu możemy powiedzieć, że
…...........................................................................................................................................................................
B. O ludziach, którzy nie zdradzą powierzonej im tajemnicy, powiemy, że
…...........................................................................................................................................................................
7. Objaśnij znaczenie związków frazeologicznych. (2 pkt.)
Jak na dłoni…………………………………………………………………………………………………………………………
Mieć (coś) na końcu języka……………………………………………………………………………………………………….
8. Przekształć zdanie, nie używając związków frazeologicznych. (1 pkt)
Korzenie języka gubią się w mrokach historii naszego gatunku.
….......................................................................................................................................................................................
9. Uzupełnij brakujące słowa w zdaniu.
Przodkiem homo sapiens, czyli …………………………….… był homo erectus, czyli……………………... ……..(2 pkt.)
10. Przeczytaj tekst poetycki H. Poświatowskiej i odpowiedz na pytania. (5 pkt.)
A. Dlaczego podmiot liryczny nazywa swój język barbarzyńskim?
…........................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................
B. Podaj dwa synonimy wyrazu barbarzyński.
1…………………………………………………………………
2.….......................................................................................
C. Czemu służy nagromadzenie czasowników w tekście?
…........................................................................................................................................................................................
D. Jakie uczucie i do kogo pozwala podmiotowi lirycznemu wyrazić barbarzyński język?
…........................................................................................................................................................................................
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2013/2014, finał polonistyczny – część pisemna
2
WPISZ SWÓJ KOD
***(w moim barbarzyńskim języku)
w moim barbarzyńskim języku
kwiaty nazywają się kwiaty
i o powietrzu mówię powietrze
i stąpając po kostkach bruku
obcasami wystukuję
bruk bruk bruk
i mówię kamień tak miękko
jak gdyby kamień był aksamitem
i wtulam twarz w twoją szyję
jak gdyby rosło tam ciepłe futro kota
i kocham
mój barbarzyński język
i mówię: kocham
Halina Poświatowska
CZĘŚĆ B
11. Napisz rozprawkę na temat:
Wykaż, że język i mowa ciała są poszukiwaniem kontaktu z drugim człowiekiem.
W rozważaniach odwołaj się do co najmniej trzech przykładów z literatury i innych tekstów kultury oraz
codziennej komunikacji interpersonalnej. ( 23+2 pkt.)
Kryteria
Rozwinięcie
tematu
Kompozycja
Styl
Język
Zapis
Walory
szczególne
SUMA
Punkty
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2013/2014, finał polonistyczny – część pisemna
3
WPISZ SWÓJ KOD
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2013/2014, finał polonistyczny – część pisemna
4
WPISZ SWÓJ KOD
Brudnopis – zapisy w brudnopisie nie będą sprawdzane
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2013/2014, finał polonistyczny – część pisemna
5