jag gjorde bara det ett lejon ska göra - med Jonas

Komentarze

Transkrypt

jag gjorde bara det ett lejon ska göra - med Jonas
�
�≗����������
Polonia
Suecia
������������
tidskriften för kultur och information
Trzy wywiady
Tre intervjuer
| kwartalnik
kulturalno-informacyjny
!
   
med Kjell Albin Abrahamson
na złość pesymistom z Kjellem Albinem Abrahamsonem
jag gjorde bara det ett lejon ska göra
med Jonas Gardell
jak gazela, jak lew z Jonasem Gardellem
varför finns det så mycket sten i er
diktning med Monica och Tomas Tranströmer
skąd tyle kamienia w tej poezji
z Monicą i Tomasem Tranströmerami
pris: , SEK
�������
�����
��������
�����������������
��������
����������
���
�������������������
��������������������������
�������������������
��������������������������
�����������
�������������������������
�������������������������������
��������������������������������������
�����������������������������������������
my
–
a
ł
a
ł
k
i
w
o
p
To co historiraozwikłać
t till
a
l
s
s
ę
a
i
r
s
t
y
r
m
a
a
h
r
sta
rien
o
t
s
i
h
m
o
s
t
De
ut
a
d
e
r
i
v
r
e
k
försö
Poprosiliśmy o pomoc trzech szwedzkich pisarzy tak różnych
jak pisarze mogą różnić się między sobą ozmawiamy z nimi
o nich i o ich twórczości która ma nieraz związki z olską
ale przy okazji pytamy o sprawy luźniej związane z literaturą
tóż niewiele da się rozwikłać – twierdzi jell lbin brahamson
– różnice narodowych doświadczeń historycznych które odcisnęły
się w mentalności są zbyt wielkie aby zwedzi i olacy mogli
się nawzajem zrozumieć  to słyszymy od człowieka który sam
o sobie mówi erzenpole – olak w sercu omas i onica
ranströmerowie którzy stronią od od politycznej doraźności nie
wyciągają tak daleko idących wniosków ale również podkreślają
zasadniczą odmienność historycznych doświadczeń
onas ardell widzi w dzisiejszej olsce erupcję antysemityzmu
i ciemnoty olacy mogą się na to zżymać ale tak nas nieraz widzą
 nie jest to koniecznie stereotyp czy przesąd  innym miejscu
w tym numerze eo antor stwierdza z przekonaniem że nie
ma w dzisiejszej uropie kraju bardziej przyjaznego zraelowi
i ydom niż olska antor ocenia też kąśliwie małe jego zda
niem zaangażowanie zwedów w ratowanie ydów w czasie
olocaustu  innym miejscu w tym numerze czytelnik dowie się
jednak że to dzięki odwadze grupy zwedów świat po raz pierwszy
usłyszał o olocauście  tej wiedzy nie skorzystał ale to inna
sprawa i szwedzcy dyplomaci ryzykowali nie zniweczeniem
zawodowej kariery ale wolnością i życiem łaśnie ukazała się po
szwedzku – stanowiąca plon ponad  lat badań – książka ózefa
ewandowskiego Węzeł sztokholmskiopisująca jeden z najmniej
chyba znanych wątków drugiej wojny światowej współpracę
szwedzkich dyplomatów z polskim ruchem oporu
użo jest też w tym numerze uropy którą oglądamy okiem
dyplomaty i politologa druga część eseju dama  otfelda
oraz poety aja venssona atastroficzny poemat venssona
dedykowany damowi agajewskiemu nawiązuje charakterem
i nastrojem do katastroficznego nurtu w polskiej poezji lat 
tych ubiegłego wieku amy nadzieję że nie zwiastuje on dzisiaj
wydarzeń podobnych do tych jakie miały miejsce w uropie
– w latach tych i później ybierając się w letnią podróż po
jednoczącej się uropie weźcie ze sobą nie tylko przewodnik
ichelina ale i poetycki przewodnik aja venssona okazujący
jak mogłaby wyglądać uropa gdyby poszła inną drogą niż ta
którą idzie
Vi bad tre svenska författare – helt olika varandra – om hjälp i
talade med dem om dem själva och om deras författarskap som
ibland har en koppling till olen en vi talade även om saker som
bara har en lös koppling till litteratur et är inte mycket som går
att reda ut hävdar jell lbin brahamsson skillnaderna i de his
toriska erfarenheter som har präglat mentaliteten är för stora för att
svenskar och polacker ska kunna förstå varandra ch det säger en
människa som kallas sig själv erzenpole – polack i hjärtat omas
och onica ranströmer som undviker flyktig politik drar inte så
långtgående slutsatser men även de framhåller den grundläggande
skillnaden i de historiska erfarenheterna
onas ardell ser antisemitism och okunnighet i dagen olen
et må uppröra polacker men det är så vi ibland uppfattas ch
det handlar inte nödvändigtvis om stereotyper och fördomar å
annan plats i detta nummer hävdar eo antor med stor överty
gelse att det inte finns något annat land i dagens uropa som är
mer vänskapligt sinnat mot srael och judar än olen antor ut
talar även sin mening om svenskarnas enligt hans mening ringa
engagemang för att rädda judar under örintelsen en på annan
plats i detta nummer får läsaren veta att det var tack vare en liten
grupps svenskars mod som världen för första gången fick höra om
örintelsen tt den sedan inte gjorde något åt den vetskapen är
en annan sak essa svenska diplomater riskerade inte att spoilera
sin karriär de riskerade sin frihet och sina liv ózef ewandowskis
nyligen utkomna bok ”Knutpunkt Stockholm” frukten av drygt
trettio års forskning skildrar ett av de förmodligen minst kända
inslagen i andra världskriget svenska dipolmaters samarbete med
den polska motståndsrörelsen
 detta nummer handlar mycket om uropa betraktat med dip
lomatens och statsvetarens öga andra delen av dam  otfelds
essä samt med poetens aj vensson venssons katastrofistiska
dikt tillägnad dam agajewski knyter till karaktär och stäm
ning an till den katastrofistiska strömningen i polsk poesi på 
talet i får hoppas att den inte förebådar händelser liknande de
som inträffade i uropa på  och talet är ni beger er ut på
sommarresa i det enade uropa ta då inte bara med er ichelingui
den utan även aj venssons poetiska guide en visar hur uropa
skulle ha kunnat se ut om vi tagit en annan väg

Kitesh
Stad i Ryssland i Nizjegorods län, vid sjön Svetlojar. Osynlig sedan . Försvann framför ögonen
på Batyj Khans tatarer när de gjorde sig redo att gå till attack. I en annan version av legenden sjönk
staden ner i sjön; ibland kommer ljudet av ringande klockor därifrån. Se sid. 
Kiteż
Miasto w Rosji w Okręgu Niżgorodskim nad jeziorem Swietłyj Jar. Od roku  niewidzialne.
Zniknęło z oczu szykującym się do ataku Tatarom chana Batyja. W innej wersji legendy pogrążyło się
w jeziorze; niekiedy dochodzi stamtąd bicie dzwonów. Zobacz str. 
Suecia Polonia 
Innehåll / Spis treści

att jäklas med pessimisterna - med Kjell Albin Abrahamson
na złość pesymistom - z Kjellem Albinem Abrahamsonem
}

jag gjorde bara det ett lejon ska göra - med Jonas Gardell
jak gazela, jak lew - z Jonasem Gardellem

varför finns det så mycket sten i er diktning - med Monica och Tomas Tranströmer
skąd tyle kamienia w tej poezji - z Monicą i Tomasem Tranströmerami

Evropa dör | Kaj Svensson
Umiera Europa | Kaj Svensson

Polen – både i Unionen och med USA | Adam Daniel Rotfeld
Polska w Unii z Ameryką | Adam Daniel Rotfeld

Vardag & kulturevenemang
Życie codzienne i artystyczne
Tre intervjuer
Trzy wywiady
Festiwal filmowy Żydowskie Motywy, Judiska motiv – filmfestivalen, Transatlantyk dla Bodegårda, Transatlantyk
– priset till Bodegård, Ubywa Polaków, Allt färre polacker i Polen, Lem, Węzeł sztokholmski, Knutpunkt Stockholm,
Przedstawicielstwo Regionu Sztokholmskiego w Warszawie, Stockholmsregionens kontor i Warszawa, Polska Riviera,
Polens Riviera
Prenumeration / Prenumerata
Vill du prenumerera på de följande  numren av Suecia Polonia så sätt in  SEK på
plusgiro -. Glöm inte ange namn och adress på inbetalnigskortet
Jeśli chcesz zaprenumerować kolejne  numery Suecii Polonii wpłać  SEK na plusgiro
-. Nie zapomnij podać imienia, nazwiska i adresu.

Foto: Anna Bidakowska
Wywiad
z Kjellem Albinem
Abrahamsonem,
korespondentem zagranicznym i pisarzem,
który lubi robić na złość pesymistom
Intervju med Kjell Albin Abrahamson,
utrikeskorrespondenten och författaren som tycker om att jäklas med pessimisterna
Zbigniew Bidakowski: Dlaczego jest Pan takim optymistą? Prawie
jak Francis Fukuyama, który wróżył koniec historii: wszystko idzie
w dobrym kierunku, wyzwalają się nowe kraje, liberalizm
i demokracja wszędzie triumfują itd.
Kjell Albin Abrahamson: zasami jestem optymistą tylko żeby
Zbigniew Bidakowski: Varför är Du en så stor optimist? Nästan
som Francis Fukuyama som siade om historiens slut: allt går i rätt
riktning, nya länder uppstår, liberalismen och demokrati vinner
överallt osv.
Kjell Albin Abrahamson: bland är jag optimist bara för att jäklas
ZB: Bo ...
KAA: bo my optymiści jesteśmy lepszymi naprawiaczami świata
ZB: Eftersom?
KAA: ftersom vi optimister är skickligare världsförbättrare och
grać na nerwach pesymistom o pesymista ma zapewne rację –
cały świat pójdzie w diabły któregoś pięknego dnia ale do tego
czasu wolę być optymistą
i nasze życie jest bogatsze iadomo np że ludzie którzy leżeli
dłuższy czas przysypani po trzęsieniu ziemi – ci którzy przeżyli
– byli optymistami z natury ie stali się optymistami leżąc pod
zwałami ziemi lecz mieli optymistyczne nastawienie przez całe
swoje życie a bym nawet powiedział że optymista jest lepszym
człowiekiem ponieważ nie rozsiewa defetyzmu i niewiary  moim
zawodzie żyje się przecież z nieszczęść katastrof konfliktów i bardzo
łatwo jest zapaść na chorobę zawodową gorszą niż nikotynizm
i alkoholizm razem wzięte – cynizm

med pessimisterna ör pessimisten har troligtvis rätt – hela världen
kommer nog att gå åt helvete en vacker dag men fram till dess så
vill jag vara optimist
eftersom vi lever ett rikare liv an vet t ex att människor som har
blivit liggande länge under rasmassorna efter jordbävningar – de
som överlevde var optimistiska till sin natur e blev inte optimis
tiska där under rasmassorna utan de hade den optimistiska inställ
ningen i hela sitt liv ag vill till och med hävda att en optimist är en
bättre människa eftersom man inte sprider defaitism och misstro
 mitt yrke lever man ju på olyckor katastrofer konflikter och det
är väldigt lätt att man får en yrkessjukdom som är värre än både
nikotinism och alkoholism – cynism
yniska människor är känslokalla människor och känslokal
la människor kan inte känna någon empati tt inte vara cynisk är
något jag har pratat mycket om med min vän yszard apuscinski
ynikern och pessimisten är nära släkt
ynicy są zimnymi ludźmi a zimni ludzie nigdy nie odczuwają żadnej
empatii ak nie być cynikiem to coś o czym wiele rozmawiałem
z moim przyjacielem yszardem apuścińskim ynik i pesymista
to bliscy krewni
ZB: I motsats till Kapuscinski påstår du att det går bättre och
bättre inte bara för Polen eller för EU men nästan för hela världen utom Afrika.
KAA: frika är det stora problembarnet v världens  fattigaste
ZB: W przeciwieństwie do Kapuścińskiego utrzymuje Pan, że
idzie coraz lepiej nie tylko dla Polski albo UE, ale dla prawie
całego świata oprócz Afryki.
KAA: fryka to wielki problem   najbiedniejszych krajów na
ZB: Men det är inte politiskt korrekt att vara optimist ...
KAA: iktigt för om man är optimist så är man naiv då har man
ZB Ale być optymistą nie jest poprawne politycznie ...
KAA: łusznie bo kiedy jest się optymistą to jest się naiwnym i nie
länder ligger  i frika och detta fast det är en rik kontinent – olja
diamanter ädelmetaller frikas problem är det stora demokratiun
derskottet från addafi i norr till ugabe i söder et är viktigt
att frika demokratiseras frikas korrupta ledare har alltför länge
arbetat med enkla förklaringar att eländet beror på kolonialismen
nternationella valutafonden och ärldsbanken ill och med ofi
nnan själv har sagt att afrikanerna inte ska skylla på någon annan
än sig själva
ch det är en viktig läxa även för central och östeuropéer som
inte hur länge som helst kan skylla på kommunisterna – någon gång
i framtiden måste ett streck dras ett tjockt streck
apuscinski romantiserar frika ag anser att han ser för pes
simistiskt på vissa saker han hänger upp sig på att världens 
rikaste personer har en förmögenhet som är större än mer än jordens
halva befolkning en problemet är inte de  personerna pro
blemet är de fattiga et påstås också att klyftan mellan rika och
fattiga länder växer men det är inte sant klyftan ökar så länge det
finns regioner som inte accepterar tillväxt och framsteg så länge det
finns regimer i omalia udan osv som vill tvinga tillbaka befolk
ningen till stenåldern när samtidigt övriga ekonomier utvecklas ja
då är det tydligt som en fluga i mjölken att klyftan mellan fattiga
och rika länder ökar en det är inte någon intressant måttstock
ntressantare måttstockar är spädbarnsdödlighet livslängd skol
gång och då ser vi att utvecklingen går framåt med stormsteg
essutom har det aldrig varit så få krig som för närvarande så få
diktaturer och så många demokratier et finns all anledning att
vara optimistisk
inte fattat någonting et är gnällvänstern som avgör vad som är
politiskt korrekt och det strider mot deras fundament att världen
blir bättre och bättre
ZB: Vem är Du? Är det jämtlänningen i dig eller skåningen, eller svensken eller polacken i dig som formar din inställning till
Europa?
KAA: em jag är frågar jag mig varje dag jag tror alla människor
gör det in uppfattning är att vi har flera identiteter som vi plockar
fram vid olika tillfällen ibland plockar vi fram vår utrikesidenti
tet ibland vår föräldraidentitet och ibland vår regionala identitet
ag brukar kalla mig själv för ämtlänning – svensk – östeuropé
et är viktigt att understryka de här lagren eftersom människor
inte minst i verige har lite svårt att förstå att man kan ha olika
identiteter svenskarnas motstånd går ju bland annat ut på att
de vägrar att inse att det finns fyra politiska instanser den lokala
regionala nationella och europeiska lla svenskar är för kommun
fullmäktige landstingfullmäktige riksdagen men inte den ärde
instansen – det europeiska parlamentet
ZB: Nu är du en berömd journalist med flera priser och utmärkelser, en person känd för utmanande analyser och bedömningar
świecie  są w fryce omimo że to bogaty kontynent – ropa
diamenty metale szlachetne roblemem fryki jest niedostatek
demokracji od adafiego na północy do ugabe na południu
fryka musi się zdemokratyzować korumpowani przywódcy afry
kańscy zbyt długo posługiwali się prostymi wyjaśnieniami że
całemu nieszczęściu winne są kolonializm iędzynarodowy
undusz alutowy i ank wiatowy awet ofi nnan powie
dział niedawno że frykanie nie powinni obwiniać nikogo poza
samymi sobą
o jest też ważna lekcja dla środkowo i wschodnioeuropejczyków
którzy nie mogą bez końca obwiniać o wszystko komunistów –
kiedyś trzeba postawić kreskę grubą kreskę
apuściński romantyzuje frykę ważam że jest zbytnim pesy
mistą w pewnych sprawach podkreśla że  najbogatszych osób
na świecie ma majątek większy niż połowy ludności świata le
problemem nie jest te  osób problemem są biedni wierdzi się
również że rośnie przepaść między bogatymi a biednymi krajami
ale to nie jest prawda przepaść rośnie dopóki są regiony które
nie akceptują wzrostu i postępu dopóki są reżimy jak w omalii
udanie itd pragnące wepchnąć ludzi z powrotem w epokę kamie
nia łupanego a kiedy w tym samym czasie inne gospodarki
rozwijają się to tak w takich sytuacjach przepaść między bogatymi
a biednymi rośnie le to nie jest w ogóle interesujący wskaźnik
ardziej interesujące wskaźniki to śmiertelność niemowląt długość
życia stopień skolaryzacji i tutaj widzimy radykalną poprawę oza
tym nigdy nie było tak mało wojen jak dzisiaj tak mało dyktatur
i tak wiele demokracji ą wszelkie powody aby być optymistą
ma pojęcia o niczym o zrzędząca lewica decyduje co jest poprawne
a jej fundament ulega naruszeniu gdy świat staje się lepszy
ZB: Kim Pan jest? Czy to mieszkaniec Jemtlandii czy Skanii,
Szwed czy Polak w Panu kształtuje Pański stosunek do Europy?
KAA: ytanie kim jestem zadaję sobie codziennie myślę że wszy
scy ludzie to robią oim zdaniem mamy wiele tożsamości które
eksponujemy w zależności od sytuacji az będzie to tożsamość
cudzoziemca czasem – naszych rodziców a czasem nasza tożsa
mość regionalna iebie zwykłem nazywać emntlandczyk – zwed
– schodnioeuropejczyk ażne jest podkreślenie tych poziomów
identyfikacji ponieważ ludzie również w zwecji mają trudności
ze zrozumieniem że mamy identyfikacji kilka zwedzki sprzeciw
wobec  bierze się między innymi stąd że zwedzi nie chcą
uznać iż istnieją cztery polityczne instancje władzy lokalna
regionalna narodowa i europejska szyscy zwedzi uznają radę
gminy sejmik wojewódzki parlament ale zapominają o jeszcze
jednym – parlamencie europejskim
ZB: Jest Pan znanym dziennikarzem, laureatem wielu nagród
i wyróżnień, znanym z wnikliwych analiz i odważnych ocen. Jak
Pan trafił do dziennikarstwa?

KAA: cześnie rzeszedłem całą drogę a zacząłem jako rozno
siciel gazet kiedy miałem - lat w moim rodzinnym mieście
– stersund  jako - latek pisywałem krótkie artykuły i notki
i dostarczałem je redakcjom  lokalnych organizacjach skautach
zaginionych kotach był to ten typ dziennikarstwa który dzisiaj
prawie zniknął otem przyszedł wielki zawód próbowałem
dostać się na studia dziennikarskie trzy lub cztery razy – bez
powodzenia ostanowiłem więc zostać dziennikarzem na swój
sposób być zupełnie niezależnym nigdy nie być członkiem żad
nego stowarzyszenia ani organizacji nigdy nie być w związku
zawodowym ani partii politycznej ie należeć do żadnego kółka
wzajemnej adoracji to nieraz dużo kosztuje – ale jest warte każdej
ceny
ZB: Jak znalazł się Pan w Polsce?
KAA: ak wszystkie ważne życiowe decyzje było to przypadkiem
racowałem w kościele szwedzkim i otrzymałem trzy propozycje
pracy za granicą w arviku e avre albo w zczecinie ybrałem
zczecin ył maj  r yłem asystentem pastora w szwedzkim
kościele marynarzy przez prawie dwa lata olska wpłynęła na
mnie bardzo silnie msze katolickie sprawiły że nasze luterańskie
nabożeństwa stały się dla mnie jałowe i nudne astanawiałem
się nawet czy nie przejść na katolicyzm ale w końcu opuściłem
kościół w ogóle  dalszym ciągu interesuję się bardzo kwestiami
teologicznymi ale mój stosunek do oga jest skomplikowany
łuchacze i koledzy oskarżają mnie nieraz że jestem katolikiem
co jest zabawne bo nie jestem nawet wierzący estem agnostykiem
teistą nigdy nie będę ponieważ ateizm jest rodzajem religijnego
fanatyzmu wiarą na odwrót fundamentalizmem ak jak funda
mentalistyczny feminizm albo islamizm estem agnostykiem
chociaż czasami wydaje mi się że to my agnostycy jesteśmy naj
silniej wierzącymi 
ZB: Nie wiedział Pan zbyt wiele o Polsce, kiedy Pan tam pojechał
pierwszy raz...
KAA: oja wiedza o olsce była bardzo skromna eraz wiem
więcej yślę że zwedom i olakom wyjątkowo trudno naw
zajem się zrozumieć ponieważ zwecja jako państwo nigdy nie znaj
dowała się w sytuacji wymuszonej podległości gdy tymczasem
olska prawie ciągle znajdowała się w takiej sytuacji orwegom
i uńczykom z ich doświadczeniami z drugiej wojny światowej
łatwiej zrozumieć olaków
iedy mówię o  jako projekcie pokojowym zwedzi zaczynają
ziewać słyszeli to już tyle razy i uważają to za nieskończenie nudne
le w olsce to rzeczywistość oże an pójść do jakiejkolwiek
rodziny tutaj w arszawie i wszędzie gdzieś na półce będzie
stała fotografia dziadka który zginął na wojnie albo babci którą
zesłano na yberię itd zegoś takiego nie znajdzie się w zwecji
usimy więc cały czas przypominać o tragicznym losie olski
ługo szukałem zdania mogącego opisać historię olski albo
polską mentalność i znalazłem je u pisarza którego skądinąd tak
bardzo nie cenię mianowicie u rnesta emingwaya  powieści
tary człowiek i morze stary rybak mówi man is not made for
defeat – człowiek nie jest stworzony do klęski i dodaje: a man can
be destroyed but not defeated – człowieka można unicestwić, ale nie
zwyciężyć. ważam że to jest wielkim wkładem olski w uropę
zaszczepienie przeświadczenia że nawet kiedy wszystko wygląda
bardzo ponuro i beznadziejnie to opłaca się walczyć bo to w końcu
daje rezultat ielu na zachodzie wie że olska nie istniała przez
 lata ale musimy również spróbować wyobrazić sobie ludzi
którzy przez te lata mówili do rodaków czy nie spróbujemy jednak

men jag vill veta hur Du började med journalistiken?
KAA: et gjorde jag tidigt ag gick den långa vägen och började
som tidningsbud när jag var - år et var hemma i stersund
ch redan som - åring skrev jag korta artiklar och notiser
som man gjorde på den tiden och lämnade till tidningarna m
föreningsliv om scouterna om bortsprungna katter alltså den typ
av journalistik som mestadels försvunnit edan kom det stora
besvikelse jag sökte in på journalisthögskolan tre eller fyra gånger
utan att komma in å bestämde jag mig för att bli journalist på
mitt sätt att vara fullständigt oberoende aldrig vara med i någon
förening eller organisation aldrig vara fackligt ansluten eller något
politiskt parti tt inte tillhöra någon ryggkliarförening är ett högt
pris – men värt varje öre
ZB: Hur kom Du i Polen?
KAA: om alla stora beslut i livet var det ganska slumpmässigt ag
arbetade inom kyrkan och fick tre erbjudanden att antingen börja
i arvik e avre eller i zczecin å valde jag zczecin et var
i maj  ag var pastorsassistent på venska sjömanskyrkan
i nästan två år olen påverkade mig starkt de katolska gudstjäns
terna gjorde våra lutheranska gudstjänster så andefattiga så trista
tt tag funderade jag på att konvertera till katolicismen men valde
i stället att lämna kyrkan ag är fortfarande mycket intresserad av
teologiska spörsmål men har personligen ett svårartat förhållande
till ud fta anklagar lyssnare och kolleger mig att vara katolik
vilket är lite roligt eftersom jag inte ens är troende utan agnosti
ker teist kan jag aldrig vara eftersom ateism är en sorts religiös
fanatism en bakvänd tro en fundamentalism om tokfeminism
eller tokislamism ag är agnostiker fast ibland tror jag att det är vi
agnostiker som är de starkast troende 
ZB: Du visste inte mycket om Polen när du kom dit i början ...
KAA: ej mina polska kunskaper var ett ganska lätt bagage u
vet jag mer ag tror att svenskar och polacker har extra svårt att
förstå varandra eftersom verige som nation aldrig befunnit sig
i underläge som underdog medan olen nästan jämt befunnit sig
i underläge orrmän och danskar med sina erfarenheter av andra
världskriget har nog lättare att förstå polacker
är jag pratar om  som ett fredsprojekt så börjar svenskarna att
gäspa de har hört det förut och tycker att det är oändligt tråkigt
en i olen är det en realitet u kan gå till vilken familj som helst
här i arszawa och de har på någon hylla fotografier av farfar som
dog i kriget eller morfar som skickades till ibirien osv et hittar
się uwolnić róby kończyły się krwawą rzezią albo yberią – ale
w końcu olacy wygrali
eśli ta heroiczna walka jest jednym darem olski dla uropy to
drugim jest solidarność iedeń  – cesarz austriacki ucieka
i przychodzi an  obieski i ratuje uropę od urków  roku
 kiedy konna armia udionnego zaatakowała olskę i enin
powiedział że jej konie zostaną napojone w ekwanie tzn że
komuniści zawładną całą uropą olacy zatrzymali ich w bitwie
nad isłą olacy walczyli na wszystkich frontach drugiej wojny
światowej i w ramach podziękowań nie zostali zaproszeni na pa
radę zwycięstwa w ubiegłym roku w oskwie gdy jednocześnie
prezydent utin zaprosił iemca chrödera o wywołuje gorycz
olaków i trzeba w  i w zwecji mówić ludziom dlaczego
Foto: Anna Bidakowska
man inte i verige i måste ständigt påminna om olens tragiska
öde  ag sökte länge länge efter en mening som kunde beskriva
olens historia eller den polska mentaliteten och hittade den hos en
författare som jag egentligen inte är så förtjust i nämligen rnest
emingway  hans bok en gamle och havet säger den gamle
fiskaren man is not made for defeat – människa är inte gjord för
nederlag och tillägger: A man can be destroyed but not defeated - människan kan tillintetgöras men inte besegras. et tycker jag är olens
stora bidrag till uropa att även när det ser väldigt mörkt ut så
lönar det sig att kämpa för det ger resultat ånga människor vet
att olen inte existerade under  år men vi måste också försöka
föreställa oss när någon människa på den tiden kom och sa ka vi
ändå inte försöka göra oss fria et slutade med blodbad eller det
slutade i ibirien – men till slut vann polackerna
m den heroiska kampen är polackernas ena gåva är solidariteten
det andra stora bidraget till uropa r  ien – den öster
rikiske kejsaren flydde och så kom an  obieski och räddade
uropa från turkarna r  när udjonnyjs ryttararmé anföll
olen och enin sa att hästarna skulle få dricka sig otörstiga i eines
vatten alltså kommunisterna ska lägga under sig hela uropa då
stoppade polackerna dem med slaget vid isla olackerna kämpar
på alla fronter under andra världskriget och får som tack inte ens
vara med vid segerparaden i ol i oskva medan president utin
bjöd in tysken chröder å är det bittert och då måste folkupplys
ningsarbete bedrivas
ZB: Varför har man svårt att acceptera att Polen kom tillbaka till
Europa?
KAA: ppenbart är  år efter kommunismens fall eller  år efter
medlemskapet inte en tillräckligt lång tid för att vänja sig vid
olen i uropa roblemen ligger kanske inte i att vi skiljer oss his
toriskt att olen är ett katolskt land et handlar om den mentala
skillnaden en svensk ska hela tiden betona sin proletära bakgrund
– min pappa var minsann verkstadsarbetare – medan polacker
hela tiden ska betona sina adliga rötter lla polacker kommer från
raków och arszawa ingen är någonsin från owa uta eller
ytom framför allt inte när de är utomlands venskar däremot
betonar gärna att de kommer från små hopplösa orter där det bara
fanns en lessen korvkiosk och inte ens en bensinmack et är något
i mentaliteten emellan oss som inte stämmer 
i svenskar ställde oss utanför kampen mot både nazismen och
mot kommunismen i inbillar oss att vi var smarta som valde
åskådarplatsen men i själva verket förlorade vi en historisk erfaren
ZB: Dlaczego tak trudno zaakceptować, że Polska wróciła do
Europy?
KAA:  lat od upadku komunizmu i  lata od wejścia do  to nie
jest wystarczająco długi czas żeby przyzwyczaić się do olski
w uropie roblem nie polega jednak na różnicach historycznych
że olska jest krajem katolickim itd hodzi raczej o różnicę men
talną zwed cały czas będzie podkreślał swoje proletariackie
pochodzenie – mój ojciec był robotnikiem – podczas gdy olacy
cały czas będą podkreślali swoje szlacheckie korzenie szyscy
olacy pochodzą z rakowa albo z arszawy nikt nie pochodzi
z owej uty albo z ytomia w każdym razie nie wtedy gdy są
za granicą zwedzi natomiast chętnie opowiadają że pochodzą
z małej beznadziejnej dziury gdzie była tylko skromna budka
z kiełbaskami i nie było nawet stacji benzynowej oś w naszych
mentalnościach się nie zgadza 
y zwedzi nie wzięliśmy udziału w walce przeciwko nazizmowi
i komunizmowi mawiamy sobie że byliśmy tacy sprytni usta
wiając się w pozycji obserwatora ale w istocie straciliśmy histo
ryczne doświadczenie i wspólnotę interesów które jednoczą wię
kszą część uropy estem przekonany że musimy więcej pracować
abyśmy o tych sprawach wiedzieli więcej i mieli więcej pokory
ZB: Jest Pan nie tylko dziennikarzem, ale również pisarzem.
Jak rozwijało się Pańskie pisarstwo? Czy identyfikuje się Pan
z amerykańskim „nowym dziennikarstwem”, czyli reportażem
wykorzystującym chwyty i sposoby narracji wypracowane przez
literaturę piękną? Jakby Pan sam zdefiniował gatunek, który
Pan uprawia?
KAA: eśli pójdzie an do biblioteki to znajdzie an moje ksią
żki w różnych miejscach iektóre stoją w dziale historii inne –
humoru jeszcze inne – literatury podróżniczej itd ział w którym
ja bym je najchętniej widział to literatura piękna ale tam ich nie
ma albo są rzadko ie tylko moja próżność na tym cierpi ale jest
też problem gdy moje książki mają być recenzowane – nie mieszczę
się w żadnej szufladce – a więc kiedy piszę o ałkanach wysyłają
moją książkę do eksperta od ałkanów piszę o olsce – wysyłają do
specjalisty od olski itd ie ma recenzenta albo redaktora który
przeczytał wszystkie moje książki i widzi mój rozwój jako pisarza
o co piszę nazywam faion nie fiion tylko faion oje
książki zbudowane są na faktach ale używam wszystkich środków
literatury pięknej ramaturgia wzbudza zainteresowanie i sprawia
że czytelnik czyta nie tylko pierwszą stronę ale całą książkę
zęsto zwodzę czytelnika opowiadając na początek coś osobistego
i nagle rzucam się jak arzan między lianami na inny temat
 pewnym sensie wmuszam czytelnikowi tematy które są ważne
le zaręczam pisać lekko i zrozumiale jest ciężko 
ZB: Tylko grafomanom pisze się łatwo, ale tego się nie da czytać. ...
KAA: rzyjemnie jest chociaż raz otrzymać pytanie o moje pisar
stwo ie żebym się skarżył awsze mam dobre recenzje wielu
czytelników i dość wysokie nakłady imo to mam poczucie że
uprawiam gatunek który nie jest w pełni akceptowany
ZB: Słowo kultura ma w Szwecji i w Polsce trochę inne znaczenie. W jednym numerze tego pisma np. mieliśmy wywiad
z architektem, artykuł o energetyce jądrowej i recenzję z wystawy. Gdybym w Polsce przyszedł z artykułem o energetyce jądrowej do redakcji kulturalnej powiedzieli by, że zwariowałem.
Dlaczego w Szwecji pojęcie kultura jest szersze?
KAA: ozumiem ludzi którzy uważają że kultura to są sztuki
piękne teatr muzyka malarstwo literatura  zwecji w latach
tych rozszerzono pojęcie kultury co doprowadziło zresztą do
jego rozwodnienia – wszystko stało się właściwie w pewnym sensie
kulturą zbieranie borówek śpiewanie naprawianie wychodka o
był w istocie atak na kulturę wysoką ale ten atak przyniósł i dobre
rzeczy klimat społeczny – i pisma kulturalne – skorzystały na
rozszerzeniu pojęcia kultury
het och en intressegemenskap som förenar större delen av uropa
ag tror verkligen att vi måste jobba lite mer på detta vi måste vara
kunnigare vi måste vara duktigare och ödmjukare
ZB: Du är inta bara journalist utan även författare. Hur uppstod
ditt författarskap? Identifierar du dig med den amerikanska ”nya
journalistiken” det vill säga reportage som utnyttjar grepp och
berättarmönster som utvecklats av skönlitteraturen? Eller hur
skulle du själv definiera vad är det för litterär genre du odlar?
KAA: m du går in på ett bibliotek och söker efter mina böcker så
finns de på flera olika ställen n del står på avdelningen historia
en del på humor en del på reselitteratur ochsåvidare en avdel
ning som jag vilja att de skulle stå på är c alltså skönlitteratur
men där står de inte eller bara ibland et är inte bara min fåfänga
som skadas av detta utan det är också ett problem när mina böcker
ska recenseras – jag ryms inte i någon mall  och skriver jag om
alkan så skickas min bok till alkanexperten skriver jag om olen
skickas det till olenexperten osv och det finns ingen recensent el
ler kulturredaktör som har läst alla mina böcker som kan se mina
utvecklingslinjer som författare
ag kallar mig själv som faionförfattare inte fiion utan fac
tion ina böcker bygger på fakta men jag använder mig av skön
litteraturens alla knep ramaturgi skapar intresse och får läsaren
att inte bara läsa första sidan utan hela boken fta brukar jag
lura läsaren genom att berätta något personlig i början och plötslig
kastar jag mig som en arzan mellan de olika lianerna ag liksom
lurar på läsaren ämnen som är viktiga en jag intygar att skriva
lätt och begriplig är svårt 
ZB: Det är bara grafomaner som skriver lätt men det går inte att
läsa ...
KAA: et var trevlig att för en gångs skull få en fråga om mitt
författarskap et är inte så att jag beklagar mig ag får alltid bra
recensioner har många läsare och mina böcker trycks i rätt stora
upplagor ndå tror jag att jag skriver i en genre som inte är helt
accepterat
ZB: Ordet kultur betyder i Sverige och Polen lite annorlunda
saker. T ex i SP hade vi en intervju med en arkitekt och en artikel
om kärnkraft och en recension från en utställning. Om jag i Polen
skrev en artikel om kärnkraft och gick med den till kulturredaktionen skulle redaktören fråga: är du inte riktigt klok? Varför är
begreppet kultur i Sverige bredare?
KAA: ag kan förstå personer som tycker att kultur är de sköna
konsterna teater musik konst och litteratur men i verige skedde
på talet en breddning av kulturbegreppet som också ledde till
urvattning allting var egentligen kultur tt plocka lingon att
sjunga att reparera utedasset – allt var i någon form kultur et
var ett stormande mot finkulturen men det goda som stormen förde
med sig är att samhällsklimatet – och kulturtidskrifterna – mår bra
av breddningen
Dziękuję za rozmowę. v
Tack för samtalet. v

Foto: Ignacy Skwarcan
jag gjorde bara det ett lejon ska göra
intervju med Jonas Gardell
jak gazela, jak lew
wywiad z Jonasem Gardellem
Zbigniew Bidakowski: Uważa się Pan za pisarza religijnego?
Jonas Gardell: isarza religijnego usiałbym wówczas uważać się w
ogóle za pisarza identyfikować się samemu jako pisarz mieć wobec
życia postawę pisarza – a tak nie jest
yć komikiem – to jest moja postawa wobec życia isarz to tylko
ktoś kto nauczył się pisać a to potrafi prawie każdy isarz to nic
otrzeba tylko papieru i pióra i już możesz pisać o nie to samo
co tancerz aktor filmowiec isarzami zostają ci którzy nie są
dostatecznie utalentowani utalentowani do czegoś innego
ZB: Każdy może być też komikiem ...
JG: ie komikiem nie może być każdy usisz się taki urodzić
i później dbać by komik w tobie nie zniknął a zresztą jestem
komikiem w taki sam sposób jak sztuki zechowa są komediami
omedia to nie jest po prostu śmieszny spektakl
yślę że każdy komizm jest w pewnym sensie religijny
estem zdecydowanie religijnym człowiekiem eligijnym
komikiem
ZB: Pańska ostatnia powieść „Jenny” to właściwie historia
biblijna: Jezus i Maria Magdalena, Judasz i Piotr, który wyrzekł się
Jezusa trzy razy ...
JG: tudenci teologii czytają moje książki szystkie moje powieści
opowiadają starotestamentowe ale również i nowotestamentowe
historie o pierwsze ponieważ sam wyrosłem w religijnym środo
wisku mój język jest religijny moje metafory są religijne ie mogę
oddychać żebym nie oddychał językiem biblijnym biblijnymi
trawestacjami o co mówi an o „Jenny” to święta prawda ale to
nie było zamierzone ie myślę o tym kiedy piszę istoria w „Jenny”
Zbigniew Bidakowski: Uppfattar du dig själv som en religiös
författare?
Jonas Gardell: eligiös författare et förutsätter att jag uppfattar
mig som en författare vilket jag inte gör det vill säga författare som
en identitet som en attityd gentemot livet
tt vara komiker är för mig en attityd n författare är bara nå
gon som lärt sig skriva och det kan nästan alla å en författare är
ingenting et behövs bara papper och penna så kan du skriva et
är inte detsamma som dansare skådespelare filmare örfattare blir
de som inte är tillräckligt begåvade begåvade på något annat
ZB: Alla kan vara komiker också ...
JG: ej komiker kan inte alla vara et måste du vara född till och
sedan akta på så att komikern i dig inte går förlorad ag är för övrigt
komiker på samma sätt som tex jechovs pjäser är komedier n
komedi är inte bara ett lustigt spektakel
ag tror att all komik är religiös i någon bemärkelse
ag är absolut en religiös människa n religiös komiker
ZB: Din sista roman är egentligen en biblisk historia: Jesus och
Maria Magdalena, Judas och Petrus som förnekade Jesus tre
gånger 
JG: eologistudenter på universitetet brukar läsa mina böcker lla
mina romaner berättar gammaltestamentliga historier men också
nytestamentliga ör det första för att jag själv växte upp i en religiös
miljö mitt språk är religiöst mina metaforer är religiösa ag kan
inte andas utan att andas ibelns språk eller ibelns travestier et
du säger om ”Jenny” är absolut sant men det var inte avsiktligt ag
tänker inte på det när jag skriver istorien i ”Jenny” är arketypisk

jest archetypiczna ezioro z książki jest wieczne noc jest wieczna i
wszystko co się tam dzieje nie dzieje się pierwszy raz wydarzyło się
już wcześniej i będzie się powtarzać bez końca
est niejedna enny jest wielu oyów la mnie „Jenny” jest arche
typiczną opowieścią która przypomina nieco historie opowiadane
przez patriarchów albo mity greckie estem z pewnością jednym
z niewielu pisarzy mojej generacji który ma tego typu wykształcenie
 zwecji ten typ wykształcenia zanika iętnastolatki które czytają
moje książki nie mają pojęcia że cytuję iblię że trawestuję że
nawiązuję do biblijnych postaci ównież niewielu recenzentów ma
wiedzę biblijną
jön som finns i boken är evig natten är evig och allt som händer
händer inte för första gången det har redan hänt tidigare och det
kommer att upprepa sig i evighet
et finns så många enny det finns så många oy ör mig är
”Jenny” en arketypisk berättelse som påminner lite om de historier
som berättades om patriarkerna eller de grekiska myterna ag är
nog en av få författare i min generation som har den typen av bild
ning  verige håller den typen av bildning på att försvinna em
tonåringar som läser mina böcker har inte den blekaste aning om
att jag citerar ibeln att jag travesterar att jag knyter an till bibliska
gestalter nte ens många recensenter har biblisk kunskap
ZB: Czy Juha też pochodzi z religijnej rodziny?
JG: a tak – ale nie książkowy uha iedyś bardzo podkreślałem
ZB: Kommer också Juha från en religiös familj?
JG: ag gör det – men inte böckernas uha idigare var jag noga
ZB: Czy dzieciństwo rzeczywiście jest takim piekłem na ziemi?
JG: orośli muszą przestać emocjonować się dzieciństwem roman
ZB: Är barndomen verkligen ett sådant helvete på jorden?
JG: uxna måste sluta med att bli så rörda över barndomen att
ZB: Powiedział Pan kiedyś w wywiadzie, że jeśli zapraszają Pana
gdzieś do obcych krajów, to wybiera Pan zawsze te kraje, do
których nigdy nie pojechał by Pan jako turysta. W ubiegłym roku
wybrał Pan Polskę i Rumunię. Dlaczego?
JG: latego że jeśli chcę jechać do słońca na wakacje – wybieram
ZB: Du har sagt i en intervju att om du blir inbjuden till ett land
väljer du sådana länder du aldrig skulle ha åkt till som turist. I ol
valde du Polen och Rumänien. Varför?
JG: ärför att om jag vill åka till solen då åker jag hellre till ai
że ja nie jestem uhą óźniej przestałem – czytelnik niech czyta
moje powieści jak chce iedy ludzie czytają moje książki traktują
je jako opis czegoś co się rzeczywiście wydarzyło ie mam prawa
tego krytykować
tyzować dzieciństwo zieciństwo jest piekłem dla tych którym to
przeznaczono le czy może być inaczej ak i nie ikt nie jest bez
winy ie można wszystkiego zwalać na naturę byłem tylko ofiarą
byłam tylko gazelą a ja byłem lwem i robiłem tylko to co robi lew
yślę że tak było w historii olski olska kochała przyjmować
rolę ofiary onieważ kraj był ofiarą  to był zarodek wszystkich
nieszczęść które przychodziły eśli występujesz w roli ofiary –
będziesz ofiarą rzeba odmawiać bycia ofiarą godzić się że winę
za to co zaszło ponoszę sam
raczej ajlandię rzykro mi ale to jest takie proste
med att betona att jag inte är uha enare har jag ändrat uppfatt
ning – läsaren få ju läsa som han eller hon själv vill är folk läser
mina böcker uppfattar de dem som en skildring av något som verk
ligen har hänt ch det har jag inte rätt att ha åsikter om
romantisera barndomen arndomen är ett helvete för dem den är
ett helvete för en skulle det ha kunnat vara annorlunda a och
nej et gives ingen oskyldig an kan inte skylla på naturen jag
var bara ett offer jag var bara en gasell och jag var ett lejon och jag
gjorde bara det ett lejon ska göra
ag tror att det är så det har varit i olens historia olen har
historiskt sett älskat att ikläda sig rollen som offer ftersom landet
har varit ett offer ch det har varit embryot till alla de olyckor som
följde m du uppträder i rollen som offer blir du ett offer an
måste vägra vara offer cceptera sin skuld till det som skett
land ag är ledsen men det är så enkelt
ZB: Pierwszy raz był Pan w Polsce w ubiegłym roku. Jak Pan widzi
Polskę jako sąsiada, jako kraj kultury?
JG: ważam że jest niesłyczanie ważne żeby w olsce przestano
ZB: Du var för första gången i Polen förra året. Hur är din syn på
Polen som grannland, som kulturland?
JG: ag tycker att det är oerhört viktigt att man i olen slutar bete sig
ZB: Czy twórczość artystyczna ma płeć?
JG: ie
ZB: To znaczy, nie ma żadnej literatury kobiecej albo homoseksualnej?
JG: yłem trochę zaskoczony że tyle się w olsce mówi o homo
ZB: Har konstnärligt skapande något kön?
JG: ej
ZB: Alltså finns det ingen kvinnolitteratur, eller homosexuell
litteratur?
JG: ag blev lite förvånad över att man talar så mycket om homosex
Dziękuję za rozmowę. v
Tack för samtalet v
zachowywać się jak ofiary i składano winę zawsze na kogoś innego
bez refleksji co się właściwie stało oza tym nie podoba mi się
stosunek do kobiet w olsce stosunek do homoseksualistów i do
dzieci olscy politycy publicznie ogłaszają że bicie to dobra metoda
w wychowaniu dzieci olska jest dzisiaj odstraszająco antysemicka
homofobiczna antyfeministyczna i wroga obcym ym co również
uderzyło mnie w olsce to konserwatywny kościół i jego rola w
społeczeństwie la mnie to symbol władzy mężczyzn którą chcą
oni zachować czywiście zdaję sobie sprawę że to właśnie kościół
był tą siłą która wzięła na siebie odpowiedzialność za naród w czasie
komunistycznego zniewolenia  kościół stał się więźniem własnej
tradycji
seksualizmie o nie ma żadnego znaczenia gdy mówimy o twór
czości  dobrego dzieła nie da się odgadnąć płci

som offer och försöka lägga skulden på någon utan att ta reda på vad
som har hänt essutom är jag kritisk till synen på kvinnan i olen
till synen på homosexuella och på barn olska politiker uttalar sig
offentligt om att aga är ett tillåtet sätt att uppfostra barn olen
är idag skrämmande antisemitiskt homofobiskt kvinnofientligt
onch främlingsfientligt et som också slog mig i olen var den
konservativa kyrkan och dess roll i samhällslivet ör mig är det
en symbol för mäns makt som de vill behålla ag har naturligtvis
full förståelse för det var just kyrkan som var den kraften som tog
ansvar under perioden av kommunistisk fångenskap ch kyrkan
har blivit fånge under sin egen tradition
ualitet i olen et har ingen betydelse när handlar om skapande
an kan inte avläsa kön ur ett bra verk
Foto: Anna Bidakowska
varför finns det så mycket sten i er diktning
ett samtal med Monica och Tomas Tranströmer
skąd tyle kamienia w tej poezji
rozmowa z Monicą i Tomasem Tranströmerami
Trzy osoby uczestniczą w rozmowie. Tomas rysuje,
pisze, gestykuluje – nie mówi jednak prawie nic. Monica
opowiada o Tomasie i jego wierszach w trzeciej osobie
a czasami zwraca się bezpośrednio do niego, żeby potwierdził coś gestem lub mimiką.
Tre personer deltar i detta samtal. Tomas ritar, skriver, gestikulerar – han säger dock nästan ingenting. Monica berättar
om Tomas och hans dikter i tredje person och ibland vänder
hon sig direkt mot honom för att få bekräftelse i form av en
gest eller av mimik.
Zbigniew Bidakowski: Czy jest w Pańskiej poezji polityka?
Monica Tranströmer:  co an ma na myśli mówiąc poezja
Zbigniew Bidakowski: Finns det politik i din poesi?
MonicaTranströmer: et beror på vad du menar med politisk poesi
polityczna  latach tych i tych omas był krytykowany
za to że jego wiersze nie niosą żadnego wyraźnego politycznego
przesłania eraz z perspektywy czasu widać że było to nieu
zasadnione
 roku  öran reider wydał antologię szwedzkiej
poezji politycznej ybrał do niej jeden wiersz omasa z począt
ku lat tych pod tytułem  Do przyjaciół z drugiej strony
granicy o jest wiersz który omas napisał po wizycie w ydze
w  r iniesej reidera towarzyszący wierszowi nosi tytuł
 Mniej odpowiedni poeta dla politycznej atmosfery czasu la
radykalnych krytyków z tamtych czasów jego wiersz był napisany
z niewłaściwych politycznych pozycji
iedy czyta się listy które omas pisał do oberta ly na po
czątku lat tych zostały opublikowane w  r widać że
omas był wyraźnie zirytowany tą krytyką ako psycholog pra
cujący w eksperymentalnym więzieniu dla młodzieży uważał
å - och talet blev ju omas kritiserad för att hans dikt inte hade
något tydligt politiskt budskap u retroaktivt kan man naturligtvis
se att det stämmer inte helt
r  gav öran reider ut en antologi med svensk politisk dikt
an valde då en dikt av omas som kom ut i början av talet och
som heter Till vänner bakom en gräns” et är en dikt som omas
skrev efter ett besök i iga  ubriken till reiders miniessä som
följde dikten var ”En mindre passande dikt” ör dåtidens radikala
kritiker var det en felvinklad politisk dikt
är man läser de brev omas skrev till obert ly i början av 
talet och som publicerades  märks att omas var rätt irriterad
över kritiken om heltidsarbetande psykolog på ett progressivt ung
domsfängelse tyckte han att han gjorde sitt för ett bättre samhälle
en senare på talet tycks omas ha tyckt att det motstånd han
tidigare fått var ganska bra et gav inga impulser att skriva politisk
dikt men kanske att bli strängare mot sig själv

że dał wkład w budowę lepszego społeczeństwa ednak później
w latach tych omas doszedł do wniosku że ten opór jaki
napotykał był właściwie pożyteczny ie dawał impulsów do
pisania wierszy politycznych ale zmuszał do większych wymagań
wobec siebie
ZB: W Polsce obecnie poezja nie musi, a nawet nie powinna,
pochodzić z lewej strony, ale często prezentuje punkt widzenia
robotniczy, z tym że robotnik nie musi być komunistą, może być
katolikiem.
MT: no właśnie poezja polityczna realizuje się w różny sposób w różnych
częściach świata  krajach które doświadczają prześladowań
poezja ma duże znaczenie i może nawet wpływać na politykę
zwecja żyje w wolności od długiego czasu i polityczna poezja pows
tająca w ostatnich dziesięcioleciach – pisana jest z perspektywy lewi
cowej
ZB: Muzyka odgrywa wielką rolę w życiu Tomasa, również obecnie, kiedy może grać na fortepianie tylko lewą ręką. Czy do utworów Tomasa była komponowana muzyka?
MT: czywiście jest bardzo wiele szwedzkich kompozycji do
wierszy omasa dużo utworów chóralnych
ZB: Jaki był Państwa pierwszy kontakt z polską kulturą?
MT: awdzięczamy go właśnie muzyce ajpierw był z pewnością
arol zymanowski to musiały być wczesne lata te óźniej
odkrył omas zesława iłosza który bardzo wcześnie został
przełożony na szwedzki  Zniewolony umysł wyszedł po szwedzku
już w latach tych i wywarł duże wrażenie omas zawsze bardzo
podziwiał iłosza óźniej w latach tych doszedł bigniew
erbert i adeusz óżewicz a jeszcze później isława zymborska
i dam agajewski
omas spotykał iłosza wiele razy a festiwalach poetyckich
gdy iłosz był jeszcze emigrantem następnie w rakowie i ostatni

Naturen är en viktigt inslag i svensk poesi. Vid
ett av våra polska besök träffade vi en litteraturvetare som sa – att ni skriver om naturen
är ganska självklart. Det kan vi göra i Polen också. Men
vi skriver inte om stenar som ni gör. Varför finns det så
mycker sten i er diktning, herr Tranströmer?
W szwedzkiej poezji ważnym składnikiem jest natura.
W czasie jednej z naszych wizyt w Polsce spotkaliśmy
pewnego literaturoznawcę, który powiedział: że piszecie o
naturze, to dość oczywiste. W Polsce też to potrafimy. Ale
my nie piszemy tyle o kamieniach – jak wy. Dlaczego jest
tyle kamienia w Pańskiej poezji, panie Tranströmer?
ZB: I Polen behöver poesi inte och, till och med, får inte komma
från vänster numera men den är ofta ur arbetar synpunkt och
en arbetare behöver inte vara kommunist, den kan vara troende
katolik.
MT: å politisk dikt uttrycktes naturligtvis på olika sätt i olika
delar av världen  länder som lever under förtryck får dikten en
stor betydelse och kan kanske också påverka den politiska utveck
lingen verige har levt i frihet under lång tid och den politiska dikt
som skrivits och skrivs under senare decennier har skrivits ur ett
vänsterperspektiv
ZB: Blev Tomas dikter tonsatta?
MT: a det finns många svenska tonsättningar av omas dikter
ånga körverk
ZB: Hur knöt ni kontakter med polsk kultur?
MT: omas första kontakt med polsk kultur skedde genom musik
örst kom nog arol zymanowski och det måste ha varit tidigt 
tal ch sedan upptäckte omas zeslaw ilosz som var mycket
tidigt översatt till svenska ”Själar i fångenskap” fanns på svenska
redan på talet och gjorde ett starkt intryck omas beundran
för ilosz har alltid varit stor edan på talet kom bigniew
erbert och adeusz ozewicz och bra mycket senare islawa
zymborska och dam agajewski
ilosz hann omas träffa flera gånger nder ilosz exiltid på
poesifestivaler senare i rakow och senast i vårt hem här i tock
holm et var år  då han hade bejublade framträdanden här
i tockholm
bigniew erbert träffade vi i talien an var mycket beundrad
i yskland och jag tror att han var den första som fick etrarcapri
set omas fick priset flera år senare och det var vid en sådan sam
mankomst vi mötte honom an var som sagt mycket beundrad
i den här kretsen an var lite tomteaktig örde sig mycket fritt
i gruppen av beundrare itet som en katt
ckså islawa zymborska som vi är mycket förtjusta i har vi
haft regelbunden kontakt med genom gemensamma vänner
omas har varit i olen vid flera tillfällen örsta gången måste ha
varit  i startade i arszawa för att senare åka till rakow och
universitetet där innena från arszawa var mycket gripande
et här var i november vid alla helgons dag och arszawa var
mycket slitet et var mörkt och kallt men staden lystes upp av alla
levande ljus

Foto: Anna Bidakowska
rakow och också dansk har vi besökt flera gånger ötet med
studenterna på rakows universitet har alltid varit väldigt stimule
rande ch aldrig har vi blivit bjudna på så eleganta middagar som
av det lilla polska förlaget i rakow tt annat starkt minne är från
en poesifestival i rakow där det var uppemot  åhörare et
är vi inte vana vid i verige enast var vi hösten  i arszawa
där omas deltog i en bigniew erbert festival
raz w naszym domu tu w ztokholmie o było w roku  kiedy
iłosz był bardzo uroczyście w ztokholmie przyjmowany
bigniewa erberta spotkaliśmy we łoszech ył bardzo podzi
wiany w iemczech zdaje mi się że był pierwszym który otrzymał
nagrodę etrarki omas też otrzymał tę nagrodę wiele lat później
i przy takiej właśnie okazji spotkaliśmy erberta rzypominał
trochę kobolda achowywał się bardzo swobodnie między wielbi
cielami ały jak kot
ównież z isławą zymborską którą jesteśmy zachwyceni
mieliśmy regularne kontakty przez wspólnych przyjaciół
omas był w olsce wiele razy ierwszy raz w  roku
aczęliśmy od arszawy potem pojechaliśmy do rakowa i na
tamtejszy uniwersytet spomnienia z arszawy mamy bardzo
wzruszające o był listopad szystkich więtych arszawa
było podniszczona yło ciemno i zimno ale miasto świeciło tymi
wszystkimi zniczami
raków i dańsk odwiedziliśmy wiele razy potkania ze studen
tami niwersytetu agiellońskiego zawsze były bardzo stymu
lujące  nigdy nie byliśmy zapraszani na tak eleganckie kolacje
na jakie zapraszało nas małe wydawniwo w rakowie nnym
wzruszającym wspomnieniem jest festiwal poezji w rakowie na
którym było  słuchaczy o tego nie byliśmy przyzyczajeni
w zwecji statnia nasza wizyta była jesienią  r w arszawie
gdzie omas uczestniczył w festiwalu im bigniewa erberta
ZB: Vad är det för skillnad mellan polsk och svensk diktning,
finns det nationella särdrag?
MT: et finns säkert nationella särdrag som en litteraturvetare
ZB: Jaka jest różnica między polską a szwedzką poezją, czy widać
jakieś narodowe cechy?
MT: a pewno są narodowe specyficzne właściwości które znawca
ZB: I Polen är man antingen en religiös poet eller inte. Är man
religiös så skriver man om Gud, om relationer mellan Gud och
människan osv. Är man inte religös så skriver man om något
annat. Punkt slut. I Sverige däremot upptäcker vi religiösitet
överallt, den är gömd under ytan på sätt och vis. Jag undrar om
Tomas upfattar sig själv som en poet som fäster vikt till relationer mellan människan och Gud?
MT: et är säkert en riktig iakttagelse att den svenska religiösiteten
ZB: W polsce jest się poetą religijnym lub nie. Kto jest religijny
pisze o Bogu, o stosunku Boga do człowieka itd. Kto nie jest
religijny – pisze o czym innym. W Szwecji natomiast odkrywamy
religijność wszędzie, jest tylko – w pewnym sensie – ukryta pod
powierzchnią. Czy Tomas jest poetą, który przywiązuje wagę do
stosunków między człowiekiem a Bogiem?
MT:  pewnością jest słusznym spostrzeżeniem że szwedzka reli
Foto: Anna Bidakowska
skulle kunna plocka fram ag tror man hittar mycket mer humor
i den polska diktningen och en ironi som inte är lika självklar i den
moderna svenska diktningen aturen är en viktigt inslag i svensk
poesi id ett av våra polska besök träffade vi en litteraturvetare som
sa – att ni skriver om naturen är ganska självklart et kan vi göra
i olen också en vi skriver inte om stenar som ni gör arför finns
det så mycker sten i er diktning herr ranströmer
– när den finns – ligger dold under ytan en frågar du omas om
han är religiös så svarar han nog tveklöst ja ch visst märks det
också i omas diktning
et svenska intellektuella miljö har varit en av de hårdast seku
lariserade et har kanske mjukats upp något en tidigare var
vägen till religionen i vanlig mening spärrad och då sökte sig de
religiösa behoven dit där de var godtagna  vissa perioder har det
varit till vänster ideologi
en också hos icke religiösa finns det trosbehov behov av en
kelhet och fasta normer  en värld som är i ständig rörelse finns
ett behov av en fast tankestruktur sortering och värdering av all
informationen är kan språket användas som en liturgi för att ge
kraft att känna starkt i en riktning
Tack för samtalet v
literatury mógłby usystematyzować yślę że w polskiej poezji
można znaleźć dużo więcej humoru oraz ironii która nie jest wcale
równie oczywista w nowoczesnej szwedzkiej poezji  szwedzkiej
poezji ważnym składnikiem jest natura  czasie jednej z naszych
wizyt w olsce spotkaliśmy pewnego literaturoznawcę który
powiedział że piszecie o naturze to dość oczywiste  olsce też to
potrafimy le my nie piszemy tyle o kamieniach – jak wy laczego
jest tyle kamienia w ańskiej poezji panie ranströmer
gijność – kiedy jest – leży ukryta pod powierzchnią eśli jednak
zapytać omasa czy jest religijny odpowie z pewnością bez waha
nia że tak  na pewno widać to w jego poezji
zwedzkie środowisko intelektualne było jednym z najbardziej
zsekularyzowanych eraz może trochę to złagodniało iedyś
jednak droga do religii była w powszechnym odczuciu zamknięta
i wtedy potrzeby religijne realizowało się w tych dziedzinach w któ
rych były akceptowane  pewnych okresach była to ideologia
lewicowa
le również ludzie areligijni mają swoją potrzebę wiary potrzebę
prostoty i stałych zasad  świecie będącym w ciągłym ruchu chcą
wiedzieć jak należy myśleć chcą dostawać informacje posegre
gowane i ocenione utaj można używać języka w charakterze
liturgii – aby wzmocnić siłę przekonań w pożądanym przez nada
wcę kierunku
Dziękuję za rozmowę. v

Kaj Svensson
Umiera Europa
Evropa dör
Adamowi Zagajewskiemu
Till Adam Zagajewski
I.
pi uropa historii rdza
przeżera dzień i noc – izbona
parasoli i tramwajów
żeglarzy miasto wyśnione
zapada się w powolnej powtórce
roku 
ale nie ma pod ręką żadnego oltera
żeby zrobił z tego literaturę
I
vropa sover historiens rost
fräter dag och natt – isboa
paraplyernas och spårvagnarnas
sjöfartens fördrömda stad
sjunker i en långsam repris
av år 
men ingen oltaire till hands
att skriva litteratur av detta
arszawa woich i moich zmarłych
miasto płonie na nowo
zym aryż adryt rukselę
połyka moczy ogień
zamroczona demencja
która najpierw wypłynęła przy otsdamer latz
tka mapę tę przestrzeń
którą świat teraz zamieszka
arszawa dina och mina dödars
stad brinner på nytt
om aris adrid ryssel
slukas av rakens eld
en allt fördunklande demens
som först runnit upp vid otsdamer latz
väver den karta det rum
världen nu skall bebo
II
zliśmy ciemni samotną nocą
przez miasto
czasem oświetleni łuną
pożarów
ratuszowy dzwon przestał bić
stracił dźwięk grzmot czasu
w głębi swego mechanizmu
luzje były jak powietrze ciężka
depresja
odrażająca pociemniałość fotografii
pomieszane wspomnienia miłość
przyszła i poszła niewidzialne szaleństwo
rosło jak opuchlizna
wszystko wyglądało na starannie wymyślone  – 
leżała wyrzucona
obsydianowa kula
geometria boskiego rozsądku
II
i gick mörka i den ensamma natten
genom staden
ibland belysta av ljuset från raseriets
bränder
rådhusklockan slutade slå
förlorade klangen tidens dån
i djupet av sin mekanik
llusionerna var en livsluft skovet
tungt
fotografiernas klärobskyr motbjudande
hågkomsterna sammanblandade kärleken
kom och gick ett osynligt vansinne
växte likt en svulst
allt tycktes sällsamt uttänkt – ch
där låg utkastad slagskuggan
obsidiansfären
det gudomliga förnuftets geometri
i anioł spadł przez granicę
z oblodzonymi skrzydłami 
och en ängel föll över gränsen
med nedisade vingar
III
iedy już nikt nie chce oglądać
obrazka z tego albumu
błysk w oku nnego
nadchodzi koniec szczękając
złomem tysięcy beczek
III
är ingen längre vill se
bilden som bläddras fram
glansen i den ndres ögon
kommer slutet skramlande
som tusen tunnor skrot

vropa dör ger upp andan
ett slaktoffer inte en kontinent –
uropa umiera oddaje ducha
ofiara rzezi nie kontynent –
IV
n dimmig sovande aprilmorgon
tung av virus och kyla
dränkt i gammalt möglat ljus
när ukarest och irana svälter
och ten dårstirrar åt erusalems håll
i ett slags koncentrerad agrypni
ut över deliriska vatten
där delfiner gråter och storkar
promenerar på den döde gudens ben
har merico redan vaknat
med barnets förundran
betraktat denna förödelse
från iverpool till iev
från stambul till tockholm
ett dekadansens avgrundsdjup
ett skördetidens slaktarmörker
IV
 mglistym śpiącym poranku kwietniowym
ciężkim wirusami i chłodem
zatopionym w starym spleśniałym świetle
kiedy ukareszt i irana głodują
a teny oczy wlepiają w erozolimę
w skoncentrowanej igłofobii
nad deliryczna wodą
gdzie delfiny płaczą a bociany
spacerują po nodze umarłego boga
merico już się obudził
z dziecinną ciekawością
popatrzył na zniszczenie
od iverpolu do ijowa
od stambułu do ztokholmu
przepaść dekadencji
czas żniw rzeziomroku
ortom ral spänner ipan
feberhungrigt
inoljade steroidsvällande
muskler
a ralem hinonia napina
gorączkowo
naoliwione steroidowe
muskuły
hopins orgemarsch
spelas på gammal repad luta
av en bergsskogarnas ssian –
arsz żałobny hopina
grany na starej podrapanej lutni
przez sjana z gór –
n grön stjärna skall lysa
över en havererad teknologis grammatik
ielona gwiazda rozbłyśnie
nad zepsutą technologii gramatyką
staden itesh skall aldrig
mer träda fram –
miasto iteż nigdy już
się nie ukaże –
V
å de kämpar
merico och ipan
betraktade av edinas lystna ögon
i ett surrealistiskt töcken
där ja och nej har lika värde
bland ännu rykande rester
av de ödmjukas de godas
förlorade drömmar hopp
om de sista levande tonerna
från skogarnas och bergens luta
V
o więc walczą
merico i hinonia
pod pożądliwym spojrzeniem ediny
w surrealistycznej mgle
gdzie tak i nie mają tę samą wartość
wśród jeszcze dymiących resztek
tych pokornych tych dobrych
straconych marzeń nadziei
o ostatnie żyjące tony
lutni lasów i gór
VI
– dam du måste undra
där vid hivas sjunde sten
omfluten av minnen
VI
– damie pewnie się dziwisz
tam przy siódmym czakramie ziwy
osnuty widmami

tatarskich hord i czerwonych żołnierzy
i śpiewnego marszu dzieci
do krematorium
cóż to za osobliwe
pozdrowienie
z zimnej jałowej apatycznej ółnocy
pokrytej martwymi liśćmi i igliwiem
którą napadł zimowy sen
av tatarhopar och röda soldater
och barnens sjungande marsch
till krematoriet
vad detta är för slags egendomlig
hälsning
från den kalla karga apatiska ord
täckt av döda löv och barr
som snösömnen överfallit
dpowiadam bo co zresztą innego
mogę odpowiedzieć
gdy czas już
nigdzie się nie zgadza
zamarzniętymi usty
majestatycznie grawitującymi w popiele
tego smutku tej
ludzkiej rozpaczy głosem
któż nie chce dziecinnie
jak drobinka w oku
przebić kiedyś
czarnowidztwa poety
zwłaszcza że piekielne płomienie
już nie zaćmiewają niczyjej śmierci –
ag svarar för vad annat
kan jag väl svara
när tiden inte längre
stämmer någonstans
ur den frusna munnen
majestätiskt graviterande i askan
av denna sorg denna
mänskliga förtvivlans röst
vem vill inte barnsligt
som smolk i ögat
övertrumfa poeters svartsyn
någon gång
särskilt som helvetets flammor
inte längre förmörkar någons död –
VII
ak gdzieś tutaj
gdy zapada zmrok
wszystko zaczyna wietrzeć
i w zwolnionym tempie rozsypywać
VII
a här någonstans
när mörkret faller
börjar allting vittra
i slowmotion pulveriseras
– ędrowcze przychodzisz tam i czekasz
mówisz do siebie coraz głośniej
lecz słowa błądzą
w nowego czasu labiryncie –
– andrare du går där och väntar
talar för dig själv allt högre
men orden går vilse
i nytidens labyrint –
przypominasz sobie jednak
mgliście kilka linijek
które możeś kiedy napisał
i recytujesz je teraz głośno
w hamletycznej pozie
prosto w pustą noc
erinrar dig dock
vagt några rader
du en gång kanske skrev
och läser dem nu högt
i hamletsk pose
rakt ut i den övergivna natten
ak szmer w powietrzu
trzepoczące prześcieradło w oddali
które opada w tej chwili
i przynosi ulgę przynosi pocieszenie
jak wiatr jak ręka matki
na rozpalonym czole
rozpadający się świat 
om bara ett brus ur luften
en fladdrande duk långtifrån
som faller in i denna stund
och skänker svalka skänker tröst
som vind som moderns hand
åt brännande hud
sönderfallande värld 
Foto: Tomasz Gapiński
översättning/tłumaczenie: Zbigniew Bidakowski

Kaj Svensson, född , bosatt i Helsingborg, poet, komvuxlärare och kulturskribent. Debuterade  med
diktsamlingen „mellan snö och mäne” och utgav under -talet ett antal diktböcker, bl a „Phaneron” ()
och „Utsatt” (). Två gavs ut i ol: „Som det pågår ...” (Occident förlag) och „Blytung äril” (Litteraturtjänst/
Lindfors).
Kaj Svensson, urodzony , mieszka w Helsingborgu, poeta, nauczyciel i publicysta. Debiutował w 
zbiorem ”mellan snö och mäne” i wydał w latach dziewięćdziesiątych kilka zbiorów wierszy, m. in. „Phaneron”
() i „Utsatt”. W ubiegłym roku wyszły „Som det pågår ...” (Occident förlag) i ”Blytung äril” (Litteraturtjänst/
Lindfors).
�������������
�����������
��
���
�������������
���������� � ��������
������������������
���������� � ��������� � ��������
����������������������������������������������������
�����������
����
Adam Daniel Rotfeld
Polen –
både i Unionen och med USA
Polska w Unii i z Ameryką
Proces integracji europejskiej, a także globalizacji –
wbrew temu, co niektórzy mówią – nie jest zjawiskiem
nowym. Historia globalizacji jest tak długa, jak długa jest
historia cywilizacji. Czym był starożytny Rzym, jeśli nie
swego rodzaju globalizacją, od Sycylii po Wyspy Brytyjskie? Gdy mowa o nowoczesnej integracji, z którą
mamy do czynienia od zakończenia II wojny światowej,
słyszymy o Schumanie, Monnecie, de Gasperim, Spaaku,
wielu politykach francuskich, niemieckich i włoskich.
Rzadko wspomina się w tym kontekście nazwisko Karla
Deutscha, który sformułował holistyczną koncepcję podejścia kooperatywnego, opierającą się na założeniu, iż
bezpieczeństwa nie da się zagwarantować dzięki armii,
ale można je zapewnić dzięki integracji. Proces integracji,
który był zapoczątkowany w latach czterdziestych i pięćdziesiątych, miał na celu stworzenie sytuacji, która w sposób strukturalny, instytucjonalny uniemożliwi powstanie
jakiejś nowej formy despotii czy totalitaryzmu. Proces
integracji jest więc wielkim sukcesem myślicieli, którzy
chcieli zapobiec starym i nowym totalitaryzmom.
Den europeiska integrationsprocessen är liksom globaliseringen – tvärtemot vad vissa brukar hävda – ingen
ny företeelse. Globaliseringen är lika gammal som den
mänskliga civilisationen. Var inte Romarriket ett slags
globalisering som omfattade allt ifrån Sicilien till Brittiska
öarna? När vi talar om den samtida integrationen, den som
vi har att göra med sedan andra världskrigets slut, hör vi
namn som Schuman, Monnet, de Gasperi, Spaak och många
franska, tyska och italienska politiker. Det är inte ofta man
nämner Karl Deutsch i det sammanhanget fastän det var
han som formulerade en holistisk idé om en kooperativt
synsätt som byggde på övertygelsen om att säkerhet inte
gick att garantera på militär väg, men gick att trygga genom integration. Integrationsprocessen som inleddes på
fyrtio- och femtiotalet hade som mål att skapa ett system
där strukturer och institutioner omöjliggjorde uppkomsten av nya diktaturer och totalitära system. Integrationsprocessen kan man därför se som en framgång för alla de
som motsatt sig gamla och nya totalitära hot.
Grupa Wyszehradzka
rupa yszehradzka składająca się z olski zech łowacji
i ęgier powstała po zakończeniu zimnej wojny est to twór który
mimo nie najlepszego startu okazał się czymś o wiele trwalszym
niż początkowo sądzono rzej pozostali partnerzy w rupie yszeh
radzkiej patrzyli nieraz na olskę podejrzliwie ą po temu obiek
tywne przyczyny o prostu jesteśmy państwem największym
 odczuciu naszych partnerów już z tego względu mamy tendencję
do dominowania nad pozostałymi członkami grupy
Visegradgruppen
isegradgruppen som består av olen jeckien lovakien och
ngern uppstod vid kalla krigets slut et är en struktur som trots
sin något vacklande start har visat sig beständigare än man först
hade kunnat ana e tre mindre länderna var till en början mycket
reserverade i sin inställning till olen et fanns förklarliga anled
ningar till det eftersom landet var så mycket större än de andra e
mindre samarbetsparterna kände att bara storleken fick olen att
ta för stor plats i gruppen
 wielu powodów wzajemne sympatie olaków i ęgrów są silne
ęgrzy mieli i mają jednak historycznie zakodowane przekonanie
że ich państwo jest na wyższym poziomie cywilizacyjnym oraz że
bliskie kontakty z olską mogą negatywnie oddziaływać na ich
pozycję w nii uropejskiej ęgrzy podobnie jak zesi zabiegali
v flera skäl brukar polacker och ungrare hysa stor sympati för
varandra en ngrarna har en historiskt grundad känsla av att
vara ett mer utvecklat samhälle och att alltför nära band till olen
kan skada deras position inom  iksom tjeckerna ville de att med
lemsförhandlingarna med nionen skulle föras med varje land för

sig e ville undvika att bli hopbuntade med grannländerna i ett
block en sortens farhågor hade inte slovakerna som ansåg att ett
samarbete med olen i förhandlingarna kunde ge dem fördelar e
gamla medlemsländerna försökte förklara för ngern och jeckien
att det inte var frågan om något individuellt race och att den sortens
rivalisering var olämplig änderna hade tagits med i  samti
digt och borde inse att de ofta betraktas som ett block
 juni  blev det häftiga debatter mot bakgrund av att förslaget
till ett nytt gemensamt fördrag röstades ner av medborgarna
i rankrike och ederländerna och kring bristen på samsyn på
framtidens gemensamma finanspolitik torbritannien som höll
på att ta över ordförandeskapet från uxemburg förespråkade
en begränsning av nionens budget och reformer av den gemen
samma jordbrukspolitiken e fick stöd av verige ederländerna
inland och till viss del panien e brittiska argumenten var rent
ekonomiska en polska ståndpunkten presenterades av olens
dåvarande premiärminister arek elka m huvudtvisten rör
finanser kan vårt land tänka sig att avstå från en del av bidragen
men vi skulle vilja veta vilka belopp vi talar omvisten rörde ,
miljarder euro elka sade sig vara redo att avstå från den sum
man itauen följde det polska exemplet och sade att man kunde
avstå en lika stor del edan anslöt sig åtta andra länder ed ens
började olen betraktas som ett ansvarstagande och konstruktivt
medlemsland åde acques hirac erhard chröder och ony
lair uttryckte sådana åsikter ågra veckor senare mötte jag avier
olanas som menade att vår position i nionen var avsevärt starkare
efter den nattens samtal i hade nämligen visat att vi inte alls var
så instängda och självbelåtna som det hade sagts – vi var snarare
mycket europeiska hirac hävdade att de stora medlemsländerna
borde skämmas
Utvidgningen – bot eller hot?
lla länder i vår del av uropa strävar efter en ökad integration
med nionen et gäller allt ifrån roatien till urkiet  början
var det en liten och homogen grupp länder som inledde samarbetet
et rörde sig om högt utvecklade välmående och burgna länder
agens länder är mycket olika och medborgarna är inte nödvän
digtvis några experter som förstår förutsättningarna för en fortsatt
integration amhällena i
väst genomgår en stagna
Rozszerzenie
tion och en kris i de nästan
hundraåriga välfärdssys
Unii Europejskiej
temen ånga söker efter nastąpiło po to, aby
en förklaring till dagens
motgångar som råkar sam stworzyć większą
manfalla med utvidgning wspólnotę, większą
en av  ärför börjar przestrzeń wspólnych
något som snarast är ett zasad i wartości, większy
botemedel mot dagens kris
att ses som ett hot istället rynek, aby dzięki efekroblemen hade funnits där towi skali Europa mogła
oavsett utvidgningen men konkurować ze Stanami
det är inte ofta detta sägs
Zjednoczonymi, aby
rätt ut

tvidgningen hade som
mål att skapa en större
gemenskap ett större om
råde av gemensamma regler
och värderingar en större
marknad som kunde stå
stała się potęgą i mogła
sprostać wyzwaniom
związanym z powstaniem
takich nowych potęg jak
Chiny i Indie.
o to aby w negocjacjach o członkostwo w nii uropejskiej trak
tować ich państwa indywidualnie a nie łącznie – w ramach grupy
akich obaw nie mieli łowacy którzy uważali że w sojuszu z olską
zyskają więcej niż prowadząc rokowania indywidualnie achodni
partnerzy przekonywali ęgrów i zechów że nie będzie żad
nego indywidualnego wyścigu i rywalizacja nie jest wskazana
asze państwa zabiegały wcześniej o integrację ze strukturami
euroatlantyckimi i powinny były zdać sobie sprawę że – chcą tego
czy nie – są postrzegane jako grupa
 czasie ady uropejskiej w czerwcu  roku doszło do poważ
nego sporu na tle odrzucenia raktatu onstytucyjnego w referendum
przez społeczeństwa rancji i olandii a także z powodu braku
zgody na ową erspektywę inansową ak wiadomo ielka
rytania która przejmowała wówczas prezydencję od uksem
burga opowiadała się za ograniczeniem budżetu nii uropejskiej
oraz reformą wspólnej polityki rolnej ielką rytanię poparła
zwecja olandia inlandia i w pewnym stopniu iszpania rgu
mentacja brytyjska była natury finansowej tanowisko olski przed
stawił premier arek elka eśli sprawa rozbija się o finanse to
nasz kraj rozważy rezygnację z części dotacji chcielibyśmy jednak
wiedzieć o jaką sumę chodzi pór toczył się o , miliarda euro
remier elka zadeklarował rezygnację z części tej kwoty  ślad za
premierem olski szef rządu itwy oświadczył że jego kraj zachowa
się tak jak olska  potem osiem innych państw zadeklarowało
to samo agle okazało się że rola olski jest postrzegana bardzo
korzystnie jako państwa odpowiedzialnego i konstruktywnego
rzyznali to publicznie prezydent acques hirac kanclerz erhard
chröder i premier ony lair  kilka tygodni później spotkałem
się z avierem olaną który orzekł że po tej nocy nasza pozycja
jest nieporównanie mocniejsza okazaliśmy bowiem zdolność do
myślenia które cechuje nie parafiańszczyzna czy zaściankowość
– jak to o nas opowiadano – lecz europejskość rezydent hirac
powiedział że europejskie potęgi powinny być zawstydzone
Rozszerzenie Unii: lekarstwo czy trucizna
szystkie państwa w naszej części uropy bardzo pragną włączyć
się do procesu integracji dąży do tego horwacja zabiega o to
urcja ilkadziesiąt lat temu w integracji uczestniczyła wąska
grupa towarzystwo homogeniczne złożone z wysoko rozwi
niętych bogatych demokratycznych mieszczańskich państw
eraz w tym procesie biorą udział państwa bardzo zróżnicowane
połeczeństwa nie składają się z samych profesjonalistów którzy
te nowe uwarunkowania rozumieją połeczeństwa europejskie
przeżywają teraz okres recesji i załamania się trwającego blisko 
lat systemu opieki socjalnej udzie w uropie poszukują przyczyn
dzisiejszych kłopotów biega się to z momentem rozszerzenia
nii uropejskiej  ten sposób to co jest lekarstwem na kłopoty
nii – czyli rozszerzenie zaczyna być postrzegane jako przyczyna
kłopotów nia uropejska bez rozszerzenia napotkałaby te same
problemy jakkolwiek rzadko się o tym wspomina
ozszerzenie nii uropejskiej nastąpiło po to aby stworzyć większą
wspólnotę większą przestrzeń wspólnych zasad i wartości większy
rynek aby dzięki efektowi skali uropa mogła konkurować ze
tanami jednoczonymi aby stała się potęgą i mogła sprostać
wyzwaniom związanym z powstaniem takich nowych potęg jak hiny
i ndie ez rozszerzania się uropa – zamknięta w klatkach małych
państw – byłaby niezdolna do stawienia czoła tym wszystkim
wyzwaniom przed którymi stoimy roblemy uropy achodniej
są autentyczne ale nie mają nic wspólnego z rozszerzeniem mają

zaś wiele wspólnego z innymi wyzwaniami których zwykli ludzie
nie rozumieją
System Bismarcka wymaga naprawy
ystem bezpieczeństwa socjalnego w uropie – który zapocząt
kował w iemczech kanclerz tto von ismarck – świetnie funk
cjonował przez  lat ostał jednak pomyślany w czasach kiedy
ludzie żyli jeszcze średnio pięć lat po przejściu na emeryturę o co
starczało na pięć lat z trudem starcza na dziesięć a już na pewno
nie na dwadzieścia lat odel socjalny musi być więc dostosowany
do nowych realnych potrzeb ostosowanie to polega min na
tym że każdy wydatek wymaga wypracowania odpowiednich
środków olska jako państwo nigdy nie mogła sobie pozwolić
na szwedzki model państwa socjalnego bo byliśmy biedni adal
jesteśmy porównywalni z recją bądź ortugalią ednak z zew
nątrz postrzegana jest jako kraj cywilizacyjnego sukcesu
 ubiegłym roku obchodziliśmy  rocznicę powstania olidar
ności ednym z powodów dla których olidarność powstała
było załamanie się koncepcji rozwoju olski pod rządami komu
nistów w latach tych oncepcja ta była próbą modernizacji
opartej na zaciąganiu dużych kredytów i podtrzymywaniu istnie
jącego wówczas systemu  rezultacie zadłużenie rosło i było
balastem ciężarem który w istocie unaocznił niewydolność tam
tego systemu z jego księżycową ekonomią by uświadomić
sobie jak długą przebyliśmy drogę od tamtego czasu warto
przypomnieć prosty fakt w roku  premier polskiego rządu
arek elka zabiegał o to aby polscy wierzyciele na achodzie
zgodzili się przyjąć spłatę naszego zadłużenia zaciągniętego w
okresie ierka – o siedem lat wcześniej dyby  lat temu ktoś
powiedział że nastąpi taki moment że polski premier będzie
zabiegał o możliwość wcześniejszej spłaty polskiego zadłużenia
uznano by taką prognozę za nieprawdopodobną est to wyraz
fundamentalnej zmiany której społeczeństwo polskie często
zresztą nie dostrzega
Stany Zjednoczone Europy – daleka droga
nia uropejska jest obecnie u progu nowego etapu rozwoju
ie ma to nic wspólnego z załamaniem się koncepcji integracji
iestety z powodu demagogicznych i populistycznych skłonności
wielu polityków czasami taka percepcja dominuje w prasie ówi
się na przykład że polski hydraulik odbiera miejsca pracy miejsco
wym hydraulikom
yłoby oczywistą nieprawdą gdybym twierdził że rozszerzenie
nii nie skutkuje rzeczywistymi napięciami że nie powoduje
perturbacji roces podejmowania decyzji bez wątpienia przebiega
łatwiej gdy toczy się w mniejszym gronie  nowym raktacie
nii uropejskiej który błędnie nazwano onstytucją dla uropy
znalazła się propozycja usprawnienia procesu podejmowania de
cyzji ednak społeczeństwa europejskie projekt tego raktatu
odrzuciły idocznie uropa jeszcze nie dojrzała do tego aby
powstanie wspólnej nowej globalnej potęgi zostało uznane za
wspólny cel uropa nie jest i nie będzie w dającej się przewidzieć
przyszłości czymś na kształt tanów jednoczonych uropy
o raz pierwszy z prognozami że to nie uropa ale region
acyfiku będzie konkurował z meryką zetknąłem się już  lat
temu isali o tym i bigniew rzeziński i amuel untington
adal problem ten podnoszą nowe pokolenia badaczy ak dotąd tego
typu prognozy się nie potwierdzają o nie znaczy że badacze ci i

emot konkurrensen från  och nya starka aktörer som ina och
ndien tan utvidgningen hade ett mindre och instängt uropa
haft svårare att möta framtidens utmaningar ästländernas pro
blem är högst verkliga men de har inget med utvidgningen att göra
e är kopplade till andra omständigheter som kan vara svåra att
förstå om man inte är insatt
Bismarcks system kräver förnyelse
e europeiska välfärdssystemen har drygt hundra välfungerande år
på nacken  yskland började det att byggas av tto von ismarck
å det skapades levde medborgarna i genomsnitt fem år längre än
pensionsåldern dag har man svårt att få det som en gång räckte till
fem år att räcka till tio eller rent av tjugo år ärför tvingas man an
passa den sociala modellen till dagens förutsättningar et handlar
till exempel om att hitta ett sätt att finansiera dagens utgifter olen
som stat har aldrig haft råd att ha ett lika utvecklat välfärdssystem
som till exempel verige i är snarast att jämföra med rekland och
ortugal en utifrån betraktas vi ofta som ett framgångsland
örra året har vi firat årsjubileet av olidaritetsrörelsens upp
komst n av orsakerna till olidaritets uppkomst var att man sedan
talet hade slutat att tro på att olen kunde utvecklas under ett
kommunistiskt styre nder det decenniet försökte man rädda
det rådande systemet med stora utlandslån kulderna växte och
tyngde det allt mer ineffektiva samhällsstyret och den absurda
ekonomin ör att förstå hur långt vi har kommit i dag kan man
nämna den dåvarande premiärministern arek elka som under
 frågade fordringsägarna i väst om de kunde tänka sig att få
alla amorteringar på lånen som tagits på talet sju år tidigare än
planerat m någon hade påstått något sådant för  år sedan hade
han eller hon betraktats som en förvirrad stackare etta är ett ut
tryck för den långtgående utveckling som polackerna själva i vissa
fall har svårt att se
Europas Förenta Stater – en avlägsen vision
uropeiska nionen står på tröskeln till en ny fas i sin utveckling
en har inget att göra
med den nuvarande
krisen i integrationsar
betet yvärr finns det
politiker som av olika
mer eller mindre popu
listiska skäl försöker
påskina det i debatten
an påstår till exempel
att det den polska rör
mokaren hotar andra
rörmokares anställning

Uprawianie
polityki nie
może się opierać
na reagowaniu na
zdarzenia. Potrzebne jest przemyślane i dalekowzroczne
wytyczenie linii postępowania, która nie
zawsze musi zyskiwać
poklask w środkach
masowego przekazu.
et vore självklart fel
att påstå att utvidgning
en inte orsakar verkliga
spänningar och tvister
et är ju onekligen enk
lare att komma överens
ju färre man är  det nya
nionsfördraget – som
felaktigt kallats för en
uropeisk konstitution
– ingick en översyn av beslutsprocessen en uropas medborgare
har motsatt sig fördraget et verkar som om uropa inte är moget
att sätta upp en gemensam konkurrenskraftig union som ett ut
talat mål uropa är inte och kommer under överskådlig framtid
inte att vara ett uropas örenta tater
tt det är tilla avsområdet som kommer att konkurrera med
 snarare än uropa
var något jag hörde
sägas redan för  år
sedan åde bigniew
rzezinski och amuel
untington skrev om
det erspektivet lyfts allt
jämt fram av nya forskar
generationer ittills
har prognoserna inte
infriats et betyder
inte att forskarna har
fel e pekade nämligen
på en möjlig utveckling
och varnade för vad som
kunde hända om uro
pa och  inte började
samarbete för att mot
verka detta arningen
har gett resultat  dag
är uropa långt betydelsefullare än det var för  år sedan och 
är en supermakt som saknar motstycke i historien

Politik kan inte
handla om kortsiktiga reaktioner på
rådande händelser.
Det krävs en eftertänksamhet och en
långsiktighet som
inte alltid leder till
beundran i massmedia.
Anti-amerikansk politik är en återvändsgränd
n analytiker funderade nyligen på om  verkligen skulle klara
av att styra världen själv nligt min mening är amerikanernas su
permakt unik i den bemärkelsen att de inte verkar vara beredda på
att leda ett imperium n sådan roll hade krävt en annan självbild
et finns en rad stormakter i världen som är långt mer förberedda
att axla den rollen m man vill vara världens ledare krävs det en
långsiktighet snarare än ständiga kursändringar så fort det kommer
in en ny administration i ita huset
et amerikanska systemet innebär att presidenten brukar rätta
till sin egen politik under den andra mandatperioden et rör sig
om grundläggande kursomläggningar en nuvarande adminis
trationen var djupt distanserad till uropa under sin första man
datperiod ellan åren  och  ansåg man i ashington
att  kunde lösa allt på egen hand unilateralt utan att ta hänsyn
till någon annan  talet som inledde den andra mandatperioden
sade eorge ush att  behöver uropa ag är övertygad
om att den insikten sakta får allt fler anhängare i s ledarskikt
edande politiker och intellektuella inser att amerikanerna behöver
sina europeiska allierade  är uropas viktigaste strategiska
partner och olen spelar en allt viktigare roll i amerikanernas syn
på vår kontinent merikanerna vill ha nära vänner i uropa och
olen i sin tur strävar efter ett nära och vänskapligt partnerskap
etta synsätt delas av en stor majoritet av polackerna och inte bara
landets eliter ympatin för  är mycket utbredd ärför kommer
landet att fortsätta sitt nära samarbete med amerikanerna oavsett
vem som har regeringsmakten i landet ursen delas av de flesta
politiska partier
et faktum att en majoritet av partierna i det polska parlamentet
förespråkar en proamerikansk politik gör att  ser på olen som
en särskilt nära allierad etta kan ibland ge en skev bild av vår roll
analitycy nie mieli racji ygnalizowali oni pewne zjawisko ale była
to prognoza samoobalająca się pierała się bowiem na założeniu
że jeżeli tany jednoczone i uropa nie podejmą wspólnie jakichś
działań to zostaną zmarginalizowane yło to ostrzeżenie które
zostało przez elity amerykańskie i europejskie wzięte pod uwagę
ziś uropa jest obszarem znacznie ważniejszym niż było to 
lat temu a tany jednoczone są mocarstwem bez precedensu
w historii świata
Antyamerykanizm to ślepa uliczka
eden z analityków opublikował niedawno pracę w której roz
ważał czy tany jednoczone są zdolne samotnie przewodzić
światu  moim przekonaniu  są specyficznym światowym
mocarstwem które nie jest przygotowane do funkcji imperialnych
aka funkcja wymagałaby adekwatnego dostosowania systemu
wewnętrznego  świecie jest kilka mocarstw nieporównanie
lepiej przygotowanych wewnętrznie do takiej roli rzywództwo
globalne wymaga długiego trwania a nie zmian polityki zgodnie
z czteroletnią kadencją amerykańskich prezydentów – od wyborów
do wyborów
 systemie amerykańskim ten sam prezydent w trakcie drugiej
kadencji dokonuje często fundamentalnej korekty swej polityki
 okresie pierwszej kadencji obecnej administracji polityka amery
kańska odnosiła się do uropy z dużym dystansem  aszyng
tonie panowało w latach – przeświadczenie że tany
jednoczone mogą sobie poradzić ze wszystkimi problemami
samodzielnie unilateralnie bez oglądania się na kogokolwiek
 wystąpieniu otwierającym drugą kadencję prezydenta eorgea
 usha padło zdanie że tany jednoczone potrzebują uropy
estem przekonany że świadomość ta powoli dociera do różnych
elit amerykańskich ajwybitniejsi politycy i intelektualiści zdają
sobie sprawę że  bardzo potrzebują europejskich sojuszników
tany jednoczone są dla uropy najważniejszym strategicznym
sojusznikiem a olska z kolei zajmuje coraz ważniejsze miejsce
w myśleniu  o uropie
merykanie chcą mieć w uropie bliskich przyjaciół olska zaś
jest państwem które pragnie aby relacje ze tanami jednoczo
nymi miały charakter partnerski bliski przyjacielski ragną tego
nie tylko polskie elity polityczne lecz także – co najważniejsze
– dominująca część polskiego społeczeństwa okłady sympatii
do  są w olsce ogromne iezależnie od tego jaka koalicja
rządowa jest w olsce – z pewnością dążyć ona będzie do rozwijania
jak najlepszych stosunków ze tanami jednoczonymi a linia
polityki ma w olsce szerokie ponadpartyjne poparcie
roamerykańską politykę zagraniczną akceptują główne partie
polityczne w parlamencie prawia to że w tanach jednoczonych
olska postrzegana jest w sposób szczególny odnosi to naszą rangę
a nasze notowania są niekiedy przeszacowane merykanie jak się
zdaje uważają że odgrywamy i powinniśmy odgrywać w uropie
rolę jaką odgrywają na przykład iemcy łochy czy ielka
rytania le tak nie jest est to ocena na wyrost nie mamy takiego
potencjału nasze możliwości są bardziej ograniczone ednak fakt
że merykanie tak nas postrzegają sprawia że mamy w uropie
wysokie notowania dybyśmy nie mieli tak dobrych stosunków
z merykanami nasza pozycja byłaby odpowiednio niższa  inte
resie olski jest więc utrzymywanie bardzo bliskich stosunków ze
tanami jednoczonymi i wpływanie – na miarę naszych moż
liwości – na ich politykę dnieśliśmy w skromnym zakresie

w naszej polityce wobec tanów jednoczonych pewien sukces
asze zaangażowanie po stronie amerykańskiej w raku było od
ważne i skuteczne zięki temu zyskaliśmy silną legitymację aby
z merykanami o polityce wobec raku i w innych sprawach
dyskutować po partnersku yskaliśmy na wiarygodności
merykanie słuchają nas z uwagą i wyciągają często wnioski
zbliżone do naszego stanowiska  faktu że byliśmy zaangażowani
i gotowi do ponoszenia ofiar merykanie wyciągnęli wniosek że
mamy prawo do własnego formułowania krytycznych opinii
w sprawach dla tanów jednoczonych kluczowych
stotnie mamy własne spojrzenie na rozwój wielu wydarzeń
ieliśmy i mamy też pewien wpływ na stanowisko innych
państw członkowskich  i nii uropejskiej esteśmy coraz
częściej pytani i konsultowani w wielu ważnych sprawach oraz
częściej głównym politykom achodu zależy na poznaniu naszych
opinii gdyż uważają że jesteśmy odpowiedzialnym partnerem
europejskim a także że mamy wiarygodność i odpowiednie kom
petencje aby wypowiadać się w sprawie relacji –  su
mie nasza polityka okazała się trafna potrafiliśmy też w różnych
sprawach zachować umiar i przyjąć odpowiedzialność co pod
nosiło prestiż olski w strukturach euroatlantyckich
prawianie polityki nie może się opierać na reagowaniu na
zdarzenia otrzebne jest przemyślane i dalekowzroczne wytyczenie
linii postępowania która nie zawsze musi zyskiwać poklask
w środkach masowego przekazu aka polityka umiarkowania
jest mało spektakularna i nie jest medialna am jednak głębokie
przekonanie że postawa odpowiedzialności leży w dobrze pojętym
interesie narodu i państwa ie wolno ulegać naciskowi chwili bo
cena którą trzeba za to płacić jest z reguły bardzo wysoka a
olskę były wywierane naciski aby zmienić linię naszej polityki
żebyśmy stali się państwem wzorującym się na postępowaniu kilku
innych państw europejskich aby nasza polityka była – mówiąc
wprost – antyamerykańska ie zrobiliśmy tego zmocniło to
naszą pozycję w świecie v
(tytuł i śródtytuły od redakcji)

i uropa merikanerna
verkar vilja att vi ska spela
en liknande roll i uropa
som yskland talien eller
torbritannien gör en så
kan det givetvis inte vara
etta är ett mål att sträva
mot men i dag saknas
den sortens resurser
möjligheterna är mycket
begränsade en utan de
nära banden till  hade
landets position varit
ännu svagare et ligger
alltså i olens intresse att
behålla så nära band som
möjligt till  och att försöka påverka deras politik så långt det
är möjligt ittills har vi haft framgångar i vår amerikapolitik
år medverkan i rak var orädd och framgångsrik et gav oss en
position där vi kunde föra ett jämlikt samtal om raks framtid et
ökade vår trovärdighet merikanerna lyssnar uppmärksamt på oss
och drar ofta snarlika slutsatser årt engagemang och våra egna
uppoffringar har gett oss rätten att uttrycka vår egen kritiska syn
på nyckelfrågor i den amerikanska politiken
Utvidgningen
hade som mål att
skapa en större gemenskap, ett större område
av gemensamma regler och värderingar, en
större marknad som
kunde stå emot konkurrensen från USA och nya
starka aktörer som Kina
och Indien.
 många frågor har vi också en egen ståndpunkt i har ett visst
inflytande på de beslut som fattas inom  och  i är råd
frågade i allt fler viktiga frågor ånga ledare i ästeuropa ser oss
som en trovärdig och kompetent partner i samtalen mellan 
och uropa et visar att vår politiska kurs har varit riktig och att
vi har lyckats behålla en återhållsamhet och ett ansvar i det euro
atlantiska samarbetet och det har stärkt vår roll
olitik kan inte handla om kortsiktiga reaktioner på rådande
händelser et krävs en eftertänksamhet och en långsiktighet som
inte alltid leder till beundran i massmedia en sortens återhållna
politik är lågmäld och skapar inga rubriker men jag är djupt över
tygad om att en ansvarsfull hållning ligger i den polska statens
och nationens intresse et lönar sig inte att ge efter för tillfälliga
påtryckningar eftersom priset i efterhand ofta är alltför högt olen
utsattes för starka påtryckningar att ändra vår utrikespolitik och
anpassa den till andra europeiska länders dåvarande hållning et
vill säga rakt uttryckt – att inta en antiamerikansk hållning i gav
inte efter och det stärkte vår betydelse i världen v
Foto: Ignacy Skwarcan
(rubrik och mellanrubriker är satta av redaktionen)

Adam Daniel Rotfeld
professor, under  år direktör av
SIPRI (Stockholm International Peace
Research Institute), f d utrikesminister i
Polen
Adam Daniel Rotfeld
profesor, wieloletni dyrektor SIPRI
(Sztokholmski Międzynarodowy
Instytut Badań nad Pokojem), były
Minister Spraw Zagranicznych RP
versättning tefan ngvarsson
życie codzienne i artystyczne
Y
vardag & kulturevenemang
Lem
Lem
 marca  r. zmarł Stanisław Lem. Filozof,
wizjoner, znawca kosmologii i wszystkich
innych dziedzin współczesnej fizyki, surowy
krytyk współczesności oraz literatury SF,
mędrzec. Ale, przede wszystkim, pisarz.
Twórca – w różnych konwencjach – powieści
SF i realistycznych, i głębokich filozoficznych
esejów (np. „Summa technologiae” ), i recenzji
nieistniejących książek ( „Doskonała próżnia” ).
Niedoceniany we wszystkim, co robił. Brzmi to jak paradoks skoro
już za życia wydawano o nim książki, tworzono poświęcone mu
strony internetowe, organizowano konferencje naukowe na temat
jego twórczości literackiej i filozoficzno-naukowej.
Den  mars i år avled Stanisław Lem. En vis
man – filosof, visionär, expert på kosmologi
och andra områden inom modern fysik,
sträng kritiker av samtiden och science
fiction-litteratur. Men framför allt författare.
Upphovsman – inom olika konventioner – till
sf-romaner och djupt filosofiska essäer (t.ex.
”Summa technologiae” ), och recensioner
av ickeexisterande böcker (”Det perfekta
tomrummet” ). Inte tillräckligt uppskattad i något han företog sig.
Det kan verka som en paradox, eftersom det gavs ut böcker om
honom redan under hans livstid, sidor om honom uppstod på
internet och det organiserades vetenskapliga konferenser om hans
litterära, filosofiska och vetenskapliga författarskap.
Żaden inny polski pisarz nie zrobił takiej międzynarodowej
kariery, jak Lem: przekłady na kilkadziesiąt języków, masowe
nakłady, również na tych najtrudniejszych rynkach – anglosaskich.
Znany i popularny i w Szwecji: „Solaris” (ostatnio był na jej
podstawie film z Georgem Clooneyem – komercyjny, trzydzieści lat
wcześniej film Andrieja Tarkowskiego – elitarny) wyszła w Szwecji
już w  roku. W  r. ukazał się „Kongres futurologiczny” w
przekładzie Svena Christera Swahna z języka ... niemieckiego. Ale
już „Pamiętnik znaleziony w wannie”, „Cyberiada” i „Pokój na ziemi”
zostały przełożone z polskiego – genialnie – przez Martina von
Zweigbergka ( „Pokój na ziemi”) ukazał się w Szwecji wcześniej niż
w Polsce). To są chyba najważniejsze książki Lema (brakuje jeszcze,
nieprzełożonej dotąd na szwedzki, „Wizji lokalnej” ) z dziedziny
literatury pięknej.
Zgłaszany był do Nobla wiele razy. Odrzucano go, podobno,
z uzasadnieniem, że jest to twórczość udająca tylko literaturę
piękną, a w istocie publicystyczna, dyskursywna. Lem niewątpliwie
jest – obok Jorge Luisa Borghesa – największym odrzuconym i
zlekceważonym światowym pisarzem, który Nobla nie dostał, choć
powinien. No i już za późno.
W ostatnich latach popularność Lema w Szwecji mogła trochę
przygasnąć, bo Lem zamilkł. Jako pisarz, chociaż nie jako autor
gazetowych felietonów, w których wykazywał niezbicie, że
wszystkie nieszczęścia, o jakich czytamy codziennie w gazetach,
dawno już przewidział (prawda!) i martwił się, że jest zapoznany ze
szkodą dla ludzkości.
Do Stanisława Lema wrócimy w kolejnym numerze.
☛
życie codzienne i artystyczne
Y
☛
Ingen annan polsk författare
har gjort en sådan internationell
karriär som Lem; hans böcker finns
översatta till ett -tal språk och ges
ut i massupplagor, även på de svåraste
marknader – de anglosaxiska. Känd och
populär i Sverige för ”Solaris” (för några
år sedan baserades en kommersiell film
med George Clooney på boken, trettio år
tidigare kom Andrej Tarkovskijs filmversion
för en smalare publik).  gavs ”Den stora
framtidskongressen” ut på svenska i Sven
Christer Swahns översättning från – tyska.
Men sedan kom ”Memoarer funna i ett
badkar”, ”Cyberiaden” och ”Fred på jorden”
i Martin von Zweigbergks kongeniala
översättning från polska. (”Fred på jorden”
kom ut tidigare i Sverige än i Polen). Dessa
är nog Lems viktigaste skönlitterära verk
(saknas gör dock ”Wizja lokalna” som ännu
inte finns översatt till svenska).
Lem var flera gånger Nobelpriskandidat
men fick aldrig priset. Det sägs att
motiveringen var att hans författarskap
bara utgav sig för att vara skönlitterärt, men
i själva verket var publicistisk, diskursiv.
Lem är – vid sidan av Jorge Luis Borges
– tveklöst störst av de ratade, ringaktade
författare av världsklass som inte fått
Nobelpriset, trots att han borde ha fått det.
Och nu är det för sent.
Under de senaste åren kan Lems
popularitet i Sverige ha mattats något, för
han tystnade. Som författare, men inte som
tidningskrönikör. I sina krönikor påvisade
han obestridligt att han redan för länge
sedan förutsett alla olyckor som vi dagligen
kan läsa om i tidningarna (sant!) och han
var bekymrad över att han var så pass
obemärkt till förfång för mänskligheten.
Till Stanisław Lem återkommer vi i nästa
nummer.
Y

vardag & kulturevenemang
Węzeł
Motyw udziału
Szwedów w walce
z faszyzmem pojawia
się w tym numerze
SP w kilku miejscach.
Tutaj odnotowujemy
książkę, która w całości
jest tej sprawie
poświęcona. „Węzeł sztokholmski” Józefa
Lewandowskiego, emerytowanego
profesora Uniwersytetu Uppsalskiego, to
rzecz o udziale szwedzkich biznesmenów
oraz dyplomatów w walce polskiego
podziemia z nazistowskim okupantem,
o udziale Szwedów w ujawnieniu zagłady
Żydów, o mitach i kłamstwach, które, nawet
wskazane palcem, będą żyły wiecznie.
Książka ukazała się kilka lat temu w Polsce
w mikroskopijnym nakładzie, miejmy
nadzieję, że wkrótce wyjdzie po raz drugi.
Teraz jednak wychodzi po szwedzku
(przełożona przez Rikarda Wennerholma),
pięknie wydana przez Atlantis, z obszerną
przedmową Petera Englunda.
Przedmowa nie dotyczy w zasadzie
problematyki książki. Dotyczy losów autora.
I to jest dopiero węzeł, nie gordyjski, tylko
gorszy – wchodnioeuropejski. Węzeł tak
skomplikowany, że nawet wytrawny pisarz
i historyk Peter Englund potrafi zgubić się
w jego splotach. Nie jest dlań na przykład
jasne, do jakiego wojska wstąpił Józef
Lewandowski, Polak-Żyd, po ucieczce
przed Niemcami z okupowanej Polski
do Związku Sowieckiego. Czy wstąpił
do sowieckiej Armii Czerwonej, czy do
polskiej, przynajmniej nominalnie, armii
tworzonej w Związku Sowieckim z Polaków
– wypuszczonych wlaśnie w tym celu z łagrów.
Czy zatem przybył do Polski w sowieckim
mundurze, z czerwoną gwiazdą na czapce,
czy w mundurze polskim – z orzełkiem.
Z punktu widzenia szwedzkiego różnica
właściwie nieistotna. I to armia, i to armia.
Obie były po to, by walczyć z Niemcami,
wypchnąć ich spod Moskwy do Berlina
przez leżącą po drodze Polskę. Ale dla
Polaków różnica zasadnicza: czerwoną
gwiazdę nosili wyzwoliciele od nazistów,
ale jednocześnie nowi okupanci.
„Węzeł sztokholmski” zasługuje na
znacznie więcej niż te kilka uwag. Wrócimy
do niego wkrótce. SP drukowała w numerze
-/ artykuł Józefa Lewandowskiego
na podobny temat.
Y
Knutpunt
Svenskarnas medverkan
i kampen mot fascismen
är ett tema som
återkommer på flera
ställen i detta nummer av
SP. Här uppmärksammar
vi en bok som helt och
hållet ägnas åt detta
tema. ”Knutpunkt Stockholm” av Józef
Lewandowski, professor emeritus från
Uppsala universitet, behandlar svenska
affärsmäns och diplomaters medverkan
i den polska underjordiska kampen
mot nazistockupanterna, svenskarnas
medverkan i avslöjandet av Förintelsen,
myter och lögner som, även om man lyfter
fram dem i dagsljuset, kommer att leva
för evigt. Boken kom ut i en mikroskopisk
upplaga i Polen för några år sedan. Låt
oss hoppas att den inom kort ges ut i en
andra upplaga. Nu kommer den dock ut
på svenska, i en vacker utgåva på Atlantis
(i översättning av Rikard Wennerholm)
och med ett omfattande förord av Peter
Englund.
Förordet berör huvudsakligen inte den
problemställnings som tas upp i boken.
Det handlar istället om författarens
życie codzienne i artystyczne
Y
öde. Och det är minsann en knut, inte
gordisk utan värre – östeuropeisk. En så
komplicerad knut att till och med en så
skicklig författare och historiker som Peter
Englund går vilse. Det står till exempel
inte klart för honom till vilken armé Józef
Lewandowski, polsk jude, anslöt sig efter
att ha flytt från det av tyskarna ockuperade
Polen till Sovjetunionen. Om han anslöt sig
till Röda armén eller till den, åtminstone
till namnet, polska armén som skapades
i Sovjetunionen av polacker som just i
det syftet släpptes från fånglägren. Om
han sedan återvände till Polen i sovjetisk
vardag & kulturevenemang
uniform, med den röda stjärnan på mössan,
eller i en polsk uniform – med örnen. Ur
svensk synvinkel är skillnaden oväsentlig.
Armé som armé. Både uppstod för att
kämpa mot tyskarna, tränga bort dem från
Moskva tillbaka till Berlin, genom Polen
som låg på vägen. Men för polacker är
skillnaden avgörande: röd stjärna bar de
som befriade Polen från nazisterna, men
samtidigt var de nya ockupanterna.
publicerat en artikel av Józef Lewandowski
på samma tema i nummer –/.
Józef Lewandowski ”Knutpunkt Stockholm”,
övers. Rikard Wennerholm, Atlantis, 
Y
”Knutpunkt Stockholm” förtjänar betydligt
mer utrymme än dessa få kommentarer.
Vi återkommer till boken senare. SP har
����������������������������������������������������������������������������������������������������������������

życie codzienne i artystyczne
Y
vardag & kulturevenemang
Instytut Książki zaprosił do Krakowa, już
po raz drugi, wydawców zagranicznych.
W dniach – czerwca  wydawców z
USA, Francji, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii,
Holandii, Niemiec, Szwecji i Włoch wzięło
udział w seminarium o literaturze polskiej i
zapoznało się z najnowszymi propozycjami
polskiego rynku wydawniczego.
W czasie zjazdu została, również po raz
drugi, wręczona nagroda Instytutu Książki,
przyznana przez jury pod przewodnictwem
dyrektora Instytutu dr Magdalenę
Ślusarską, dla najwybitniejszego
popularyzatora literatury polskiej za
granicą – pod nazwą TRANSATLANTYK.
Nagrodę otrzymał Anders Bodegård.
Nagrodę stanowi   euro oraz
statuetka autorstwa Łukasza Kieferlinga.
Laureatami TRANSATLANTYKU mogą zostać
tłumacze, wydawcy, krytycy, animatorzy
życia kulturalnego – tylko obywatele
innych państw. W tym roku, do drugiej
edycji nagrody Transatlantyk zgłoszono
 kandydatów z  państw. Większość
kandydatów pochodziło z Europy, ale
nadesłano też zgłoszenia z Brazylii, Kanady,
USA, Wietnamu, Mongolii, Iranu, Chin, Kuby.
Niektórzy twierdzą, że bez Andersa
Bodegårda nie byłoby polskich literackich
nagród Nobla w drugiej połowie XX wieku.
Od lat osiemdziesiątych Anders Bodegård
zajmuje się z wielkim powodzeniem
tłumaczeniem literatury polskiej. Przełożył
„Dzienniki” i kilka innych dzieł Witolda
Gombrowicza. Zasługą jego świetnych
tłumaczeń jest również popularność w
Szwecji twórczości Wisławy Szymborskiej.
Mieszkaniec bogatej i ustabilizowanej
Szwecji, po raz pierwszy przyjechał do
Polski na początku września  roku
i znalazł się w centrum potężnej burzy
społecznej. Po powrocie do Sztokholmu,
współpracował z redakcją ”Hotel
Örnsköld” a także organizował pomoc
dla prześladowanych i potrzebujących
Polaków.
Podczas wielokrotnych podróży do
Polski w latach osiemdziesiątych pełnił
rolę kuriera nielegalnych wydawnictw i
przesyłek dla swych krakowskich przyjaciół.

Foto: Daniel Malak
TRANSATLANTYK dla Bodegårda
Anders Bodegård
”Niezdrowe i romantyczne” misje stanowią
nader chwalebny rozdział jego biografii.
To on spopularyzował w Skandynawii
prozę Witolda Gombrowicza, Ryszarda
Kapuścińskiego, Pawła Huellego, Antoniego
Libery oraz poezję Ewy Lipskiej i Zbigniewa
Herberta. Dzięki jego przekładom uznanie
zyskał Adam Zagajewski. Najgłośniejszym
dokonaniem Bodegårda okazało się chyba
przełożenie na szwedzki dwóch tomików
Wisławy Szymborskiej. Członkowie
szacownej Akademii Szwedzkiej
nie musieli opierać się wyłącznie na
opiniach, rekomendacjach i przekładach
angielskojęzycznych. Lektura dzieł
zagranicznej autorki w ich mowie ojczystej
mogła mieć wpływ na przyznanie Wisławie
Szymborskiej literackiej Nagrody Nobla.
Halina Godecka
W następnym numerze opublikujemy
wywiad z laureatem.
Y
Transatlantyk-priset till Bodegård
Polska Instytut Książki (Bokinstitutet) har
i år bjudit utländska förläggare till Kraków.
Den – juni deltog  förläggare från
USA, Frankrike, Storbritannien, Spanien,
Holland, Tyskland, Sverige och Italien i
ett seminarium om polsk litteratur, och
bekantade sig med det senaste utbudet på
den polska bokmarknaden.
Under kongressen delade Instytut Książki
ut Transatlantyk-priset för andra gången.
Priset tilldelas av en jury under ledning av
direktören för Instytut Książki Magdalena
Ślusarska, och går till personer som mest
förtjänstfullt har verkat för att sprida polsk
litteratur utomlands. I år gick priset till
översättaren Anders Bodegård.
Priset består av   euro samt en
staty av Łukasz Kieferling. Pristagare
kan vara översättare, förläggare, kritiker
eller andra som brinner för polsk kultur
– endast ickepolska medborgare. I år, när
Transatlantyk skulle delas ut för andra
gången, hade det kommit in förslag på 
kandidater från  länder. De flesta från
Europa, men det kom även in förslag på
kandidater från Brasilien, Kanada, USA,
Vietnam, Mongoliet, Iran, Kina och Kuba.
En del hävdar att det inte skulle finnas
några polska Nobelpris under andra halvan
av -talet utan Anders Bodegård.
Han ägnar sig sedan -talet med stor
framgång åt att översätta polsk litteratur
och har bl a översatt flera av Gombrowicz
verk. Det är också tack vare hans utmärkta
översättningar som Wisława Szymborskas
verk är så populära i Sverige.
Denna invånare i det rika och stabila
Sverige kom till Polen i början av september
 och hamnade i centrum av en kraftig
samhällelig storm. Efter återkomsten till
Stockholm ingick han i redaktionen för
tidskriften ”Hotel Örnsköld” och organiserat
hjälp åt förföljda och behövande polacker.
Under många resor till Polen under
åttiotalet agerade han kurir åt illegala förlag
och tog med paket till sina vänner i Kraków.
Denna ”ohälsosamma och romantiska”
mission utgör ett synnerligen ärofullt
kapitel i hans biografi.
Det är han som har gjord prosa av
Witold Gombrowicz, Ryszard Kapuściński,
Paweł Huelle och Antoni Libera känd i
Skandinavien, liksom poesi av Ewa Lipska
och Zbigniew Herbert. Tack vare hans
översättningar har Adam Zagajewski nått
internationellt erkännande. Bodegårds
mest välkända prestation är nog att han
har översatt två poesivolymer av Wisława
Szymborska. Medlemmarna i den aktade
Svenska Akademien behövde inte stödja sig
på andras utlåtanden, rekommendationer
och engelskspråkiga översättningar. Att de
kunde läsa den utländska författarinnan
życie codzienne i artystyczne
Y
på sitt modersmål kan ha haft inflytande
på deras beslut att tilldela Wisława
Szymborska Nobelpriset.
Halina Godecka
Intervju med pristagare publicerar vi i nästa
nummer av SP.
Y
Ubywa Polaków
Polonia i Polacy za granicą w badaniach
polonijnych w Polsce
Z inicjatywy Wyższej Szkoły
Humanistycznej im. Aleksandra
Gieysztora w Pułtusku odbyła się w dniu
 maja  r. konferencja naukowa z
udziałem naukowców uniwersytetów:
Jagiellońskiego, Opolskiego,
Wrocławskiego i Rzeszowskiego oraz
przedstawicieli m. in. kancelarii Prezesa
Rady Ministrów, poświęcona problemom
Polaków zamieszkujących w państwach
Unii Europejskiej. Dyskusja objęła także
doświadczenia Polaków w Stanach
Zjednoczonych.
Przedmiotem zażartej dyskusji między
naukowcami a administracją publiczną stały
się najnowsze fale emigracji, wynikające
przede wszystkim z członkostwa Polski
w Unii Europejskiej. Wystąpienie dr
Magdaleny Paluszkiewicz – Misiaczek i
dr Katarzyny Spiechlanin (Uniwersytet
Jagielloński) na temat „Drenaż mózgów.
Emigracja zarobkowa obywateli polskich
do krajów Unii Europejskiej” wykazało, że
Polska traci swych najlepiej wykształconych
obywateli na rzecz państw, które pierwsze
zdecydowały się otworzyć dla Polaków
swoje rynki pracy w  roku. Wyniki
badań obu autorek są alarmujące i nie
pozostawiają żadnych złudzeń: exodus
Polaków, którzy już w okresie studiów
deklarują chęć, a nawet konieczność
poszukania szans życiowych za granicą
– nasila się. Wyniki te dowodzą ignorancji i
braku wyobraźni władz polskich, które nie
wypracowały strategii przeciwdziałającej
masowym wyjazdom wzbogacającym rynki
vardag & kulturevenemang
pracy krajów unijnych i zubożającym polski
rynek pracy.
Problemem są zarówno wyjazdy
wykwalifikowanych pracowaników jak
i specjalistów po studiach np. lekarzy,
informatyków, naukowców różnych
specjalności. W ostatnich dwóch latach
w Wielkiej Brytanii osiedliło się  tys.
obywateli polskich a w Irlandii –  tys.
W Szwecji, która również otworzyła swój
rynek pracy od dnia rozszerzenia UE jest to
mniejsza liczba – kilkanaście tysięcy osób.
Niektórzy autorzy podają, że w ostatnich
dwóch latach wyjechało z Polski do krajów
UE i USA  mln osób w przytłaczającej
większości wykwalifikowanych i
wykształconych. Większość tych osób
deklaruje chęć powrotu, ale doświadczenie
uczy, że plany podejmowane w chwili
wyjazdu, po kilku latach ulegają zmianie.
Funkcjonowanie wybranych
polskich grup etnicznych na obczyźnie
przedstawione zostało w wystąpieniu
prof. Wiesławy Piątkowskiej–Stepaniak i
mgr Barbary Curyło (Uniwersytet Opolski)
pt. „Polonijny Nowy Jork – Polonijny
Sztokholm”, podczas którego autorki
podjęły próbę nakreślenia różnic między
Polonią w Stanach Zjednoczonych i Szwecji,
jak również ogólnej charakterystyki
społeczności po obu stronach Atlantyku.
Podkreślono kreatywności, wysoki poziom
intelektualny, bogactwo życia kulturalnego
i łatwość asymilacyjną polskich
społeczności: nowojorskiej i sztokholmskiej.
Autorki analizowały również różnice
w samookreślaniu się poszczególnych
fal emigracyjnych, zmieniającą się rolę
polskiego Kościoła katolickiego i organizacji
polonijnych, wzrastającą pozycję mediów
i nowych form organizowania się Polaków
za granicą.
Finalną dyskusję zdominowały
rozważania o przyszłym charakterze
i jakości emigracji. Wyniki badań
przytoczonych podczas sesji wykazały,
że, w porównaniu do historycznych
fal emigracyjnych, współczesne ruchy
emigracyjne – m.in. emigracja czy raczej
„turystyka” zarobkowa, skierowanie
fal emigracyjnych w większym stopniu
do państw europejskich niż do Stanów
Zjednoczonych, „przejściowość” emigracji i
niechęć do osiedlania się na stałe w jednym
miejscu, luźny stosunek do tradycyjnych
form integracji etnicznej – cechuje
elastyczność i mała przewidywalność, co
stanowi wyzwanie dla dalszych badań.
Barbara Curyło
pracownik naukowy Zakładu Europeistyki Instytutu
Politologii Uniwersytetu Opolskiego, sekretarz redakcji
pisma The International Affairs Review
Y
Andrzej Stelmachowski
ordförande
i ”Wspólnota Polska”
prezes „Wspólnoty Polskiej”
Allt färre polacker i Polen
Polsk forskning kring utlandspolacker
På initiativ från Humanistiska högskolan
i Pułtusk ägde den  maj  en
vetenskapskonferens rum som ägnades
åt polacker bosatta i andra EU-länder.
Deltog gjorde forskare från Jagiellonska
universitetet, universiteten i Opole,
Wrocław och Rzeszów samt företrädare från
bl.a. regeringskansliet. Konferensen tog
även upp polackers erfarenheter i USA.
Den senaste emigrationsvågen, som
framför allt följt på Polens inträde i EU,
blev föremål för en hetsig diskussion
mellan forskare och den allmänna
administrationen. Ett anförande av dr
Magdalena Paluszkiewicz-Misiaczek och
dr Katarzyna Spiechlanin (Jagiellonska
universitetet) på temat ”Hjärndränering.
Polska medborgares arbetsemigration till
andra EU-länder” gav vid handen att Polen
håller på att förlora sina mest välutbildade
medborgare till de länder som år  var
först med att öppna sina arbetsmarknader
för polacker. Resultaten från bägge
forskarnas studier är alarmerande och
lämnar inte utrymme för några illusioner:
den exodus som har inletts
av polacker, som redan under
☛

życie codzienne i artystyczne
☛
Y
studierna förklarar sig villiga
och rent av ser sig nödgade att
söka bättre möjligheter utomlands, bara
tilltar. Resultaten visar på okunnighet
och brist på föreställningsförmåga hos
de polska myndigheterna, som inte
utarbetat strategier för att motverka denna
massutvandring som berikar EU-ländernas
arbetsmarknader och utarmar den polska.
Såväl utvandringen av kvalificerad
arbetskraft som färdigutbildade specialister,
t.ex. läkare, dataspecialister och olika
typer av forskare är ett problem. Under
de senaste två åren har   polska
medborgare bosatt sig i Storbritannien
och   i Irland. I Sverige, som också
öppnade sin arbetsmarknad i och med
EU-utvidgningen, rör det sig om en
mindre siffra – ca   personer. En del
forskare uppger att  miljoner människor
– varav en överväldigande majoritet är
kvalificerade och utbildade – har lämnat
Polen för ett annat EU-land eller USA under
de senaste två åren. De flesta av dessa
personer uppger att de vill återvända men
erfarenheter visar att de planer som finns
vid avresan förändras efter några år.
Hur olika polska etniska grupper verkar
i främmande land beskrevs i ett anförande
av prof. Wiesława Piątkowska-Stepaniak
och pol. mag. Barbara Curyło (universitetet
i Opole) med titeln ”Polacker i New York –
polacker i Stockholm”. Författarna redogjorde
i grova drag för skillnaderna mellan dessa
etniska grupper i USA och Sverige, och
vad som är karateristisk för kolonierna på
båda sidor av Atlanten. Kreativitet, hög
intellektuell nivå och rikt kulturliv framhölls,
liksom den lätthet varmed den polska
gruppen i New York och dess motsvarighet
i Stockholm assimilerades. Författarna
analyserade även skillnaderna i de sätt på
vilket enskilda grupper av emigranter vid
olika tidpunkter definierar sig själva, katolska
kyrkans och utlandspolska organisationers
förändrade roll, och den allt starkare
position som innehas av medier och nya
organisationsformer.
Den avslutande diskussionen dominerades av reflexioner beträffande emigrationens framtida karaktär och egenskaper.
De forskningsresultat som anfördes under
konferensen påvisade att den nutida
emigrationen (i jämförelse med tidigare

vardag & kulturevenemang
emigrationsvågor), dvs. arbetsemigration
eller snarare ”arbetsturism”, emigration till
de europeiska länderna i större grad än till
USA, ”tillfällig” emigration och ovilja att
bosätta sig för gott på en plats och ett fritt
förhållande till traditionella former av etnisk
integration, kännetecknas av elasticitet och
oförutsägbarhet, vilket utgör en utmaning
för framtida forskning.
Barbara Curyło
Barbara Curyło, forskare på institutionen för
Europastudier, statsvetenskapliga institutet vid
universitetet i Opole, redaktionssekreterare på
tidskriften ”The International Affairs Review”.
Y
Żydowskie motywy
Trzeci Międzynarodowy Festiwal
Filmowy „Żydowskie Motywy”
odbył się w Warszawie w maju.
Festiwal, którego szefem jest
Mirosław Chojecki, stał się już
imprezą europejską. Polska, chociaż niewielu
w niej Żydów, staje sie znowu centrum
kultury żydowskiej w Europie. Warszawski
festiwal filmowy nie jest jedynym. W Krakowie od kilku lat odbywa się w pierwszej
połowie lipca Festiwal Kultury Żydowskiej
cieszący się ogromnym powodzeniem.
Pierwszy dzień festiwalu – francuski
– przyniósł prawdziwą atrakcję komercyjną,
czyli najnowszy film Claude Leloucha
„Odwaga miłości”. Na spotkanie z widzami
przybył sam twórca, dość już sędziwy,
ale – co film udowodnił – o wciąż lekkiej
ręce. Leo Kantor szef sztokholmskiego
Międzynarodowego Forum Kultury i
dyrektor festiwalu „Człowiek w świecie”
zaskoczył Leloucha a pewnie i część
widzów pytaniem, czy we Francji mogłaby
się odbyć podobna żydowska impreza
– bez asysty policji, kontroli tożsamości,
bramek antyterrorystycznych itp. Reżyser
odpowiedział niepewnie, że chyba tak,
ale nie przekonało to Kantora, który w
wywiadzie dla Polskiego Radia rozwinął swą
myśl: „w Lyonie, Paryżu lub Sztokholmie
nie byłoby możliwe zorganizowanie
żydowskiego festiwalu bez ochrony policji.
Antysemityzm w wielu krajach Europy jest
obecnie znacznie groźniejszym zjawiskiem,
niż w Polsce. Mimo tego, co czasem powie
warszawski taksówkarz, albo przedstawiciel
Młodzieży Wszechpolskiej (młodzieżowa
organizacja nacjonalistyczna), jednak w
Polsce nie ma antysemityzmu bandyckiego,
chuligańskiego, który jest we Francji,
Niemczech, czy Austrii. Polska jest obecnie
jednym z krajów najbardziej życzliwych
Żydom i Izraelowi.”
Leo Kantor uważa, że zarzuty
antysemityzmu wobec Polski spowodowane
są tym, że Europa Zachodnia sama ma nieczyste sumienie z powodu swej postawy
w czasie wojny. Przypomniał, że tylko w
Polsce za pomaganie Żydom w czasie wojny
groziła śmierć. Mimo to Polacy, tacy jak Irena
Sendler, uratowali tysiące istnień.
Według Leo Kantora „Szwedzi, którzy
zarzucają Polakom antysemityzm uratowali
zaledwie  dzieci żydowskich, resztę
wydając na pewną śmierć. A Francuzi
wydawali swoich Żydów okupantowi
faszystowskiemu”.
Wróćmy na festiwal, którego każdy dzień
miał inny narodowy patronat. Po pierwszym dniu – francuskim – mieliśmy dzień
amerykański, czeski, rosyjski, izraelski i kanadyjski każdy sponsorowany przez odnośną
ambasadę.
Wśród dokumentów zwykłych i fabularyzowanych najwięcej było filmów opisujących dzień dzisiejszy Izraela. Moją uwagę
zwróciło „Echo Jerycha: Punk rock w Ziemi
świętej” (prod. USA/Izrael, reż. Liz Nord).
Film niezwykły bo opisujący niezwykłą
społeczność, mianowicie punkowców
w Izraelu – muzyków i środowisko
towarzyszące. Są oni anarchistyczni, jak
punkowcy wszędzie indziej, ale jest to
anarchizm i kontestacja w kraju, który, z
powodu stałego zagrożenia zewnętrznego
i wewnętrznego jest warownym obozem
na pustyni, prawie każdy z nich (również
dziewczyny) ma za sobą długą – trzyletnią
– służbę wojskową, podczas której nie tylko
strzelał(a), ale i pracował(a) np. w sierocińcu.
To daje całemu środowisku pewien rys
– jakby to paradoksalnie nie brzmiało
– odpowiedzialności, chociaż powodów
do utraty złudzeń ma ono może więcej niż
wszystkie inne punki na świecie.
życie codzienne i artystyczne
Y
Główną nagrodę festiwalu zdobył polski
film dokumentalny „Portrecista” (reż.
Irek Dobrowolski, prod. Grupa Filmowa
Rekontrplan). Wilhelm Brasse – z zawodu
fotograf, Polak z niemieckimi korzeniami,
ktory odmówił w czasie wojny podpisania
tzw. folkslisty, czyli przyłączenia się do
narodu niemieckiego i trafił do Oświęcimia
– opowiada, jak pracował tam przez kilka
lat jako fotograf więźniów, również tych
poddawanych eksperymentom pseudomedycznym, ale również kapo i esesmanów.
Podczas ewakuacji obozu w  roku Brasse,
z narażeniem życia, nie wykonał rozkazu
zniszczenia archiwum fotograficznego,
dzięki czemu to, co on widział możemy
zobaczyć również i my.
Werdykt jury został przyjęty z aplauzem
również przez liczną delegację polsko–żydowskiej społeczności ze Sztokholmu.
Wilhelm Brasse, który mieszka w Żywcu
w południowej Polsce zaproszony jest wraz
z reżyserem do Sztokholmu na  Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych
„Człowiek w świecie” w marcu .
Kilka dni później „Portrecista” otrzymał
również nagrodę „Srebrnego Lajkonika”
na prestiżowym, odbywającym się od
czterdziestu pięciu lat, Festiwalu Filmów
Dokumentalnych i Krótkometrażowych
w Krakowie. Nagrodę przyznało jury pod
przewodnictwem Jana Jakuba Kolskiego.
Zanim do tego doszło krytycy kwalifikujący
filmy na festiwal „Portrecistę” odrzucili.
Jeden z nich powiedział o filmie: „gadająca
głowa przecinana zdjęciami archiwalnymi”.
Nazwisko litościwie przemilczymy. Film
trafił na festiwal dopiero na skutek protestu
środowiska filmowego.
Zbigniew Bidakowski
Foto: I. Skwarcan
Claude Lelouch framför „Muranów” biografen
Claude Lelouch przed kinem Muranów
vardag & kulturevenemang
Judiska motiv
Tredje Internationella judiska filmfestivalen
gick av stapeln i Warszawa i maj. Festivalen,
vars chef är Mirosław Chojecki, har redan
blivit ett europeiskt evenemang. Polen,
trots att där inte finns många judar, håller
åter på att bli centrum för judisk kultur i
Europa. Filmfestivalen i Warszawa är inte
den enda festivalen. I Kraków äger varje år
en mycket populär judisk kulturfestival rum
första halvan av juli.
Den första – franska – festivaldagen
bjöd på ett riktigt kommersiellt dragplåster, det vill säga Claude Lelouchs senaste
film, ”Courage d´Aimer”. Regissören själv,
en till åren kommen man men – vilket filmen bevisade – alltjämt lätt på handen,
var på plats för att möta publiken. Leo
Kantor, ordförande för Internationellt
Kulturforum i Stockholm och organisatör
av dokumentärfilmfestivalen ”Människan i
världen”, överrumplade Lelouch och säkert
en del av publiken med att fråga om ett
liknande judiskt evenemang skulle kunna
äga rum i Frankrike – utan polisassistans,
identitetskontroller, avspärrningar osv.
Regissören svarade osäkert att det nog var
det, vilket inte övertygade Kantor som i en
intervju för polska radion utvecklade sin
tankegång: ”Utan polisskydd skulle det inte
gå att genomföra en judisk festival i Lyon,
Paris eller Stockholm. Antisemitism är ett
betydligt större hot i flera andra europeiska
länder än i Polen. Trots det en taxichaufför i
Warszawa eller en företrädare för Młodzież
Wszechpolska (Allpolsk ungdom – en nationalistisk organisation) ibland kan häva ur sig
finns det i Polen ingen skurkaktig, ligistantisemitism av det slag som finns i Frankrike,
Tyskland och Österrike. Polen är för närvarande ett av de länder som är mest välvilligt
inställda gentemot judar och Israel.”
Leo Kantor anser att anklagelserna
mot Polen för antisemitism beror på att
Västeuropa inte har rent samvete på grund
av sin hållning under andra världskriget. Han
påminde att det var bara i Polen som det var
belagt med dödsstraff att hjälpa judar. Trots
det räddade polacker som Irena Sendler
tusentals liv.
”Svenskarna som anklagar polacker för att
vara antisemiter, räddade knappt  judiska
barn och resten gick mot en säker död. Och
fransmännen lämnade ut sina judar till de
nazistiska ockupanterna” – sa Kantor.
Låt oss återgå till festivalen som varje dag
vigdes åt ett nytt land. Efter den första dagen, som var fransk, kom en amerikansk, en
tjeckisk, en rysk, en israelisk och en kanadensisk dag, alla finansierade av vederbörande
ambassad.
Bland vanliga dokumentärer och spelfilmsdokumentärer beskrev de flesta filmer
dagens Israel. Jag fastnade för ”Jericho´s
Echo: Punk Rock in the Holy Land” (USA/Israel,
regi Liz Nord). En säregen film som beskriver
en säregen miljö: punkare i Israel – musiker
och deras kretsar. De är anarkister som punkare överallt annars, men det är anarki och
revolt i ett land som på grund av ett ständigt
inre och yttre hot är ett befäst läger i öknen.
Nästan alla av dem (även tjejerna) har lång
– treårig – militärtjänst bakom sig, under
vilken de inte bara sköt utan även arbetade,
bl.a. på barnhem. Det ger hela gruppen
ett drag av – även om det låter paradoxalt
– ansvar, trots att de kanske har fler skäl att
förlora sina illusioner än alla andra punkare
i världen.
Festivalens främsta pris gick till en polsk
dokumentärfilm, ”Portrecista” (Porträttfotografen) (regi Irek Dobrowolski, prod.
Grupa Filmowa Rekontrplan). Wilhelm
Brasse – till yrket fotograf, en polack med
tyska rötter som under andra världskriget
vägrar att skriva under en s.k. volklist, dvs.
ansluta sig till det tyska folket, och hamnar
i Auschwitz – berättar hur han under några
år arbetade där med att fotografera fångar,
bl a sådana som underkastades pseudomedicinska experiment och kapo (koncentrationslägerfånge som tjänstgjorde som
uppsyningsman) och SS-män. Under evakueringen av lägret  utförde inte Brasse,
med risk för sitt eget liv, ordern han fick att
förstöra det fotografiska arkivet, tack vare
vilket även vi kan få se det han såg.
Juryns beslut mottogs av applåder, även
av den talrika polsk-judiska delegationen
från Stockholm. Wilhelm Brasse, som bor i
Żywiec i södra Polen, är tillsammans med
regissören inbjuden till V Internationella
dokumentärfilmfestivalen ”Människan i
världen” i mars  i Stockholm.
Några dagar senare fick ”Porträttfotografen” även pris (”Srebrny
Lajkonik”) på den prestigefyllda
☛

Y
☛
Dokumentär- och kortfilmsfestivalen i Kraków. Priset delades
ut av en jury under ledning av Jan Jakub
Kolski. Dessförinnan hade juryn som
bedömde filmer till festivalen förkastat
”Porträttfotografen”. En av dem sade följande om filmen: ”Ett snackande huvud
saxat med arkivbilder”. Av barmhärtighet
nämner vi inga namn. Filmen kom med på
festivalen efter protester från filmkretsar.
Zbigniew Bidakowski
Y
Region Sztokholmski otworzył swoje
przedstawicielstwo w Warszawie
W maju b. r. otwarto przedstawicielstwo
Komisji Europejskiej Regionu Sztokholmskiego (SEU) w Warszawie. W ceremonii
otwarcia, która odbyła się  maja
w Królikarni wzięło udział sto osób
ze Szwecji i z Polski. Okolicznościowe
przemówienia wygłosili: Catharina
Tarras-Wallberg, przewodnicząca zarządu
regionu sztokholmskiego, Adam Struzik,
marszałek województwa mazowieckiego,
Tomas Bertelman, ambasador Szwecji w
Polsce, Conny Andersson, przewodniczący
sejmiku województwa sztokholmskiego
oraz Michał Borowski – wykształcony
w Szwecji architekt, który od  roku
mieszkał i pracował w Szwecji, a od 
r. jest naczelnym architektem Warszawy,
wygłosił po szwedzku kilka słów w imieniu
p. o. prezydenta Warszawy Mirosława
Kochalskiego, który nie mógł przybyć na
uroczystość.
Sale Królikarni wypełnili przedstawiciele
szwedzkich władz samorządowych, które
biorą udział w warszawskim przedsięwzięciu: miasta Sztokholm, województwa
sztokholmskiego i województw sąsiadujących oraz sztokholmskich gmin. Obecni
byli również przedstawiciele szwedzkich

vardag & kulturevenemang
koncernów działających w Polsce m. in.:
Skanska, Vattenfall, Nordea, SAS i IKEA.
Warszawskie biuro – czwarte z kolei
– jest fragmentem dużego przedsięwzięcia
mającego wzmocnić pozycję Regionu
sztokholmskiego w Europie. Podobne biura
istnieją już w Sztokholmie, Petersburgu i
Brukseli. Każde z nich ma swoje specyficzne
zadania. Celem przedstawicielstwa
w Warszawie jest wspieranie i ułatwiania
długofalowych i wzajemnie korzystnych
kontaktów między miastem Sztokholm,
województwem, Związkiem Gmin Sztokholmskich a ich polskimi odpowiednikami.
Podstawą przedsięwzięcia jest wizja
ściślejszych relacji między regionami sztokholmskim i warszawskim. Nie idzie tu jednak
tylko o współpracę pomiędzy samorządami,
ale różne inne wspólne projekty na poziomie
lokalnym i regionalnym – powiedziała
Catharina Tarras-Wahlberg na konferencji
prasowej po ceremonii.
Ważnym zadaniem biura warszawskiego
będzie praktyczna pomoc i informacja dla
drobnych przedsiębiorców szwedzkich,
na przykład mniejszych firm z branży
IT pragnących wejść na polski rynek.
Przedstawicielstwo będzie również działać
jako pośrednik i koordynator w projektach
szwedzko-polskich. Będzie organizowało
seminaria, konferencje i warsztaty, będzie
oferowało zwiedzanie Warszawy i innych
części Polski.
Możemy wiele się od siebie nauczyć. Ta
wymiana wspomoże rozwój obu regionów
– stwierdziała Catharina Tarras-Wahlberg.
Warszawskie biuro ma swoją siedzibę
przy Placu Bankowym i zatrudnia obecnie
dwie osoby. Szefem jest Mikael Olsson,
który przez wiele lat pracował w Komisji
Europejskiej.
Joanna Szyfter
Y
Foto: I. Skwarcan
życie codzienne i artystyczne
Tommy Karlsson,
Współpraca międzyregionalna, woj. sztokholmskie,
Tommy Karlsson, Interregionalt samarbete, Stockholm
läns landsting
Stockholmsregionens Europakommitté öppnar kontor i Warszawa
I maj i år öppnade Stockholmsregionens
Europakommittés (SEU) representation
i Warszawa. Vid invigningsceremonin
som ägde rum den  maj på Królikarnia
museum i Warszawa deltog ett
hundratal personer från både Sverige
och Polen. Öppningstal hölls av
Catharina Tarras-Wahlberg, ordförande
i Stockholmsregionens styrelse, Adam
Struzik, marskalk i Mazowieckieregionen,
Tomas Bertelman, Sveriges ambassadör i
Polen, samt Conny Andersson, ordförande
för Stockholm läns landsting. Miroslaw
Kochalski, tillförordnad borgmästare
i Warszawa stad kunde inte närvara
och på hans vägnar Michal Borowski,
svenskutbildad arkitekt som sedan 
bott och arbetat i Sverige men som
sedan  är anställd som Warszawas
stadsarkitekt, sade några ord på svenska
utifrån sina egna erfarenheter.
Królikarnias salar fylldes snabbt med
en rad representanter för de delar av
den svenska offentliga sektorn som deltar i Warszawasatsningen, bland annat
fanns där personer som representerade
Stockholms stad, Stockholms läns landsting, Uppsala län samt företrädare för några
av Stockholms kommuner. Även delar av
svenskt näringsliv i Polen fanns på plats
życie codzienne i artystyczne
Y
genom representanter för bland annat
Skanska, Vattenfall, Nordea, SAS och IKEA.
Warszawakontoret är det ärde i raden
att öppna och del i Stockholmsregionens
större Europasatsning som ska stärka
Stockholmsregionens ställning i Europa.
Tidigare kontor finns redan i Stockholm,
St Petersburg och Bryssel, varje kontor
med egna specifika uppgifter. Syftet med
representationen i Warszawa är att främja
och underlätta långtgående och ömsesidigt fördelaktiga kontakter mellan SEU:
s huvudmän som utgörs av Stockholms
stad, Stockholms läns landsting,
Kommunförbundet Stockholms län samt
deras servicepartners och de polska motparterna, uppges det på SEU: s hemsida.
– I grunden ligger en vision om en starkare relation mellan Stockholmsregionen
och Warszawas region. Det rör sig dock
inte endast om samarbete mellan offentlig
sektor utan olika typer av projekt, både
på lokal och regional nivå, sade Catharina
Tarras-Wahlberg på presskonferensen som
följde efter invigningen.
En viktig arbetsuppgift för representationen i Warszawa blir bistånd med praktisk
hjälp och information för svenska småföretagare, exempelvis för mindre företag
inom IT-sektorn som vill komma in på den
polska marknaden. Representationen ska
fungera som samordnande länk och stöd
för svensk-polska projekt. Seminarier, konferenser och workshops ska anordnas, även
möjligheter att besöka Warszawa och andra
delar av Polen kommer att erbjudas.
– Vi har mycket att lära av varandra. Detta
utbyte kan leda till en positiv utveckling
för regionerna, sade Catharina TarrasWahlberg.
SEU: s Warszawakontor är centralt beläget på Plac Bankowy och har för närvarande två anställda. Mikael Olsson, som i flera
år arbetat med information för Europeiska
kommissionen och sedan hösten  är
anställd på SEU, stationeras nu i Warszawa.
vardag & kulturevenemang
Polska Riviera
Komu znudziły się malownicze i nastrojowe,
ale zimne, szkiery i skały – po drugiej
stronie Bałtyku znajdzie  kilometrową
rivierę. Od Świnoujścia na zachodzie do
Krynicy Morskiej na wschodzie jest tylko
nagrzany słońcem drobny piasek. A więc
nie okrągłe kamienie, po których nie da
się chodzić bez obuwia ochronnego, jak
w Nicei i nie czarny żwir, który nadaje
plaży w Monte Carlo wygląd wybrzeża po
katastrofie tankowca z ropą – tylko złota,
szeroka plaża.
Polska Organizacja Turystyczna poleca
na polskiej rivierze:
Wolin – największa wyspa w Polsce z
fantastycznym Parkiem Narodowym, w
którym mieszkają żubry i rzadkie gatunki
ptaków. www.wolinpn.pl
��������������������������
�������������
����
�������������������������
������������
��������������
��������������������������������
�����������
������
��������������������������
�����������
��������
����������������������������
�����������
������������
���������
��������������������������������������
��������������������
Joanna Szyfter
Y
������������
���������������

życie codzienne i artystyczne
Y
vardag & kulturevenemang
Suecia Polonia
nr 2(16)/2006
Świnoujście i Międzyzdroje
– popularne uzdrowiska, świetne hotele,
gwiazdy filmowe. www.swinoujscie.pl i
www.miedzyzdroje.pl
Kołobrzeg – jedno z najsławniejszych
polskich uzdrowisk, ponad  hoteli i
sanatoriów. www.kolobrzeg.turystyka.pl
Trójmiasto (Gdańsk, Gdynia i Sopot)
– stare miasto, nowoczesne zakupy,
kąpiele i życie kulturalne. www.gdansk.pl
www.gdynia.pl, www.sopot.pl
Słowiński Park Narodowy – wielkie
wędrujące wydmy. Wspinając się na nie
czujesz się jak na Saharze. Ze szczytu
zapierający dech w piersiach widok na
jezioro Łebskie i Bałtyk. W Europie nie ma
niczego podobnego. Trzeba zobaczyć.
Mieszkać można w pobliskiej Łebie – na
każdą kieszeń. www.slowinskipn.pl.
Półwysep Helski – bardzo popularny,
awłaszcza wśród windsurferów. Uzdrowiska
Jurata, Jastarnia, Własysławowo, Hel
oferują rozrywkę i zakwaterowanie od
luksusowych hoteli do kempingów.
www.wladyslawowo.com.pl.
Mierzeja Wiślana i Krynica Morska
– porośnięte lasem wydmy, szerokie plaże,
cudowna natura, największe siedlisko
kormoranów w Europie, dziko, cisza.
Nie przegap imprez kulturalnych w
Trójmieście.
Heineken Openers Festival w lipcu,
jeden z najlepszych festiwali muzycznych,
będzie w tym roku gościł m. in. Placebo,
Franz Ferdinand, The Streets, Manu Chao.
Jarmark Św. Dominika ma swoje
początki w XIII w. Towarzyszą mu koncerty i
inne imprezy. Od  lipca do  sierpnia.
Baltic Sail – międzynarodowa impreza
żeglarska odbywająca się m. in. w
Goeteborgu, Norrköping i w Gdańsku.
Festiwal szantów (piosenek żeglarskich),
regaty, wystawy.
Y
Polens Riviera
För den som har tröttnat på pittoreska och
stämningsfulla, men ack så kalla skär och
klippor finns en  kilometer lång Riviera
på andra sidan Östersjön. Från Świnoujście
i väster till Krynica Morska i öster finns bara
finkornig, solvarm sand. Inga runda stenar

som man inte kan gå på utan skyddsskor,
som i Nice, eller svart grus, som gör att
stranden i Monte Carlo liknar kusten efter
en katastrof med en oljetanker – bara en
gul och bred strand.
Polska Statens Turistbyrå
rekommenderar på Polens Riviera:
Wolin – Polens största ö med en
fantastisk nationalpark där det finns
visenter och ovanliga fågelarter.
www.wolinpn.pl
Świnoujście och Międzyzdroje
– populära kurorter, utmärkta hotell,
filmstjärnor. www.swinoujscie.pl och
www.miedzyzdroje.pl
Kołobrzeg – en av de mest berömda
kurorterna, över  hotell och sanatorier.
www.kolobrzeg.turystyka.pl
Trójmiasto (Gdańsk, Gdynia, Sopot)
– Gamla stan, modern shopping, bad
och kulturellt liv. www.gdansk.pl,
www.gdynia.pl, www.sopot.pl
Słowiński Nationalpark – stora dyner
som förflyttar sig. När du klättrar upp
på dem känner du sig som i Sahara. Från
toppen har du en hisnande utsikt över
Łebasjön och Östersjön. Saknar motstycke
i hela Europa. Måste ses. Bo kan man göra i
närbelägna Łeba – där finns något för alla
plånböcker. www.wladyslawowo.com.pl
Halvön Hel – mycket populär, i synnerhet
bland windsurfare. Kurorterna Jurata,
Jastarnia, Władysławowo och Hel erbjuder
förströelser och inkvartering, från lyxhotell
till camping,
Mierzeja Wiślana och Krynica Morska
– skogsklädda dyner, breda stränder,
underbar natur, Europas största hemvist för
skarvar, vilt och tyst.
Missa inte de kulturella evenemangen
i Trójmiasto.
Heineken Openers Festival i juli, en av
de bästa musikfestivalerna, gästas i år av
bl.a. Placebo, Franz Ferdinand, The Streets
och Manu Chao.
Dominicusmarknaden har funnits
sedan -talet och åtföljs av konserter
och andra evenemang. Från  juli till 
augusti.
Baltic Sail – internationell seglarfestival
som äger rum i bl.a. Göteborg, Norrköping
och Gdańsk. Festival med seglarvisor,
regatter och utställningar.
”Suecia Polonia” utges av Föreningen Forum
Suecia-Polonia/„Suecia Polonia” jest pismem
wydawanym przez Stowarzyszenie Forum
Suecia-Polonia
Ansvarig utgivare/ Wydawca odpowiedzialny:
Zbigniew Bidakowski
Redaktör/Redaktor:
Zbigniew Bidakowski
Översättning/Tłumaczenia: Stefan
Ingvarsson, Lisa Mendoza Åsberg,
Grafisk form/Opracowanie graficzne:
Anna Bidakowska.
Foto: Anna Bidakowska, Tomasz Gapiński,
Daniel Malak, Ignacy Skwarcan,
Adress/Adres:”Suecia Polonia”,
Himlabacken ,   Solna
Tel/fax:+-()-  ,
+-()  
e-mail:
[email protected]
Alla inbetalningar till Postgiro/
Wszystkie wpłaty na Postgiro:
194 626-8
Föreningen Forum Suecia-Polonia
Redaktionen tar inget ansvar för innehåll
i annonser, återsänder inte obeställd
materiall och har inga möjligheter att svara
på alla insända brev. Vi förbehåller oss
rätter att förkorta och redigera texter samt
ändra rubriker/ Redakcja nie odpowiada
za treść ogłoszeń, nie zwraca materiałów
nie zamówionych i nie ma możliwości
odpowiadania na wszystkie nadsyłane listy.
Zastrzegamy sobie prawo skracania i adiustacji
tekstów oraz zmiany ich tytułów.
ISSN 1651-0658
◆
/ :
/:
 , , 
   
/ , 
   

/:
  ,  
, 
    , 
 /  ,
  
 ,   
 ,   .
    
/ ,  
   
 , 
  ,
   /
 „”  
 ,   ,
/ , 
 . ,    
 /  
   
�
�
�
��
��
��
���
�
�������������������������������
�������������������
��������������������
BILJETTPRISER
- ENKEL RESA 7/1 - 18/12 2005
A
B
C
D
E
F
������������������������������������������
Bil + 5
Max 2 m hög (inkl. taklast), 6 m lång
805 1 285 890 1 450 965 1 530
Max���������������������������������������������������������������������������
2 m hög (inkl. taklast), 6 m lång
605 965 680 1 085 725 1 130
Bil + 1
����������������������������������������������������������������������������
Husbil + 5
Maxlängd
10 m.
1 285 1 995 1 410 2 330 1 530 2 450
�����������������������������������������������������������������
Maxlängd
10 m.
885 1 410 965 1 605 1 045 1 690
Husbil +1
Släp
Max��������������������
2 m hög, 4 m långt
360 560 405 645 440 680
���
Maxlängd 10 m.
885 1 410 965 1 605 1 045 1��690
Husvagn / Släp
�����
������
Motorcykel +1
405 645 445 725 485 765
���
�
�
�
�
�����������������������������������������������
Vuxen
305 485 335 545 370�� 580
��
������������������������������������������������������
r
240 390 260 435 290 460
Barn 4 - 14 år, student, pensionä
�����
� ���������������������������������������������������������
� ����������������������������������������������
� �����������������������������������������������������������������������������
�BILJETTPRISER
����������������������������������������������������������
- T/R 7/1 - 18/12 2005
A
B
C
D
1 210 1 930 1 335 2 175
Bil + 5 SPECIALPAKETET 2)
Max�2 ������������������������������������������������
m hög (inkl. taklast), 6 m lång
1 420 2 260 1 565 2 550
� ������������������������������������������������������
SEAPEX 1)
Maxlängd
10 m.
1 930 2 990 2 115 3 495
Husbil + 5
Husbil + 5
SPECIALPAKETET 2) � ���������������������������������������������������������
Maxlängd 10 m.
2260 3510 2480 4100
Begränsat antal platser / Alternativ = Biljettpriser enkel resa
Bil + 5 SEAPEX 1)
Max��������
2 m hög (inkl. taklast), 6 m lång
E
1 450
1 700
2 295
2695
F
2 295
2 690
3 675
4315
�����������������������������������������������������
� ������������������������
1) Betalas direkt i samband med bokning, ordinarie avbokningsregler, ordinarie återbetalningsregler
Ombokningsbar fram till dagen�������������������������������������������
före avresa i mån av plats. Begränsat antal platser.
Vid utresa och hemresa i olika����������������������������������������������
perioder räknas halva t/r-priset i respektive period.
��������������������
2) Ordinarie betalningsregler, ordinarie
avbokningsregler, ordinarie återbetalningsregler.
������������������������������������������������������������������������
Ombokningsbar fram till dagen före avresa i mån av plats. Begränsat antal platser.
�������������������
Vid utresa och hemresa i olika perioder räknas halva t/r-priset i respektive period.
Cykel/Moped fritt - ordinarie personbiljettspris.
Stena Balticas turlista.
�����
�����
����� �
�����
����������
�����
����� �
Priset avser hela hytten
Lyxhytt, 2-bäddshytt
Business Class, 2-bäddshytt
Comfort Class, 4-bäddshytt
4-bäddshytt
2-bäddshytt*
1-bäddshytt
4-bäddshytt**
4-bäddshytt*
2-bäddshytt*
Vilstol
Club Class, 4 bäddshytt
4-bäddshytt
2-bäddshytt
4-bäddshytt
2-bäddshytt*
2-bäddshytt**
Vilstol
�����
������
�������
���
����
�������
�������
���
�����
����� �
�����
����� �
����� ��
����� �
���
���
������� �������
�������
����� ��
������� � ������� � ������� � ������� �
����� �
�����
HYTTPRISER 2005
������������������� ����
��������������� � ������� � ������ � ������
��� fall är Bil = Husbil
Cykel på bil fritt om de ej transporteras på������
biltaket - I dessa
���
���
�����
������� � ������� �
������� ������� �������
�������
�������
�������
�������
������� � ������� � ������� �
������������������
������� � ������� �
HYTTPRISER STENA STENA CHALLENGER 7/2 - 25/4 2005
Däck
��������������������������������������������������������������������������������������������
s
9
utsides
9
1090
545
4-bäddshytt
utsides
5,7,9
utsides
9
1120
560
2-bäddshytt
utsides
4
����������������
� ������
7&8
960
480
utsides
7,9
4-bäddshytt
insides
utsides
4-7
880
440
2-bäddshytt*
insides
9
���
������
���
���
���
����
���
���
���
utsides
6
500 ����� 250
2-bäddshytt, ej dusch**
insides
4
8
800
400
insides
7
����� 0 ����� ������� ������� ������� ������� ������� ������� ������� 8
insides �����4 - 7
insides ����������
660
330
�
����� gratis
������� ������� ������� ������� ������� ������� �������
4 & 5 �����
�����
������ k
insides
4
�����
�����
�������
�������
����� �
�����
�������
560
�������
1120
�������
�������
Nattsegling Dagsegling
1600
800
1120
560
960
480
880
440
720
360
620
310
200
gratis
100
gratis
������� ������� �������
������� ������� ������� ������� �������
** Handikapphytt.
nattsegling)
���������������������������������������������������������������������������������������������������
med begränsat utbud. För mer information
������������������������������������������������������������������������������������������������
����������������������������������������������������������������
insides
5
720
360
Stena Baltica läggs på varv i perioden 7/2 - 25/4
insides
4
720
360
I perioden 7/2 – 25/4 kommer Stena Baltica att ligga på varv för ombyggnad och renovering.
100
gratis
Stena Challenger ersätter Stena Baltica i perioden 7/2 - 25/4 och kommer att trafikera enligt
�����������
Stena Balticas turlista.
�������������������������� � �������������������
����������������������������������������������������
���������������������������������
�������������������
����������
������������
����������
����������
������������
�������������������������������
��
�����
���
�
�
���
��
�����
���